Қазақстан полигондары

Республикамыздың аумағында ядролық қарудың сыналғаны әлемге әйгілі. Полигондар аймағы ұзақ жылдар бойы құпия сақталынды. Тек Семей полигоны ғана көпшіліктің назарында болып, қалған сынақ аймақтарынан жұрт беймелім болды. Шын мәнінде, қазақ даласының 19 млн.га. жері 40жыл бойы ядролық сынақтың полигоны болды. Ол жерлер Семей, Азғыр, Нарын, Тойсойған, т.б. полигондары алып жатқан табиғи әсем, щұрайлы жайылымдар еді. Осы жерлер де 1949 – 1989 жылдар аралығында болған ядролық сынақтардың 27- сі атмосферада, 183 – і жер бнтінде, қалғаны жер астында жасалды. Атом қаруы саналған елдермен салыстырсақ 225, АҚШ – та 1032, Қазақстанда 500 – ден астам жарылыс жасалған. Бұдан біз, Қазақстан жерінің қаншалықты зардап шеккендігін көреміз. Атом қаруы сол сияқты Ұлыбританияда, Қытай, Франция, Үндістан, және Пәкістанда сыналған. Оның үстінемдүние жүзіне танымал ядролық сынақтың орталықтары Капустин Яр Ресей ме Лонбор Қытай , Қазақстанға шекаралас жақын жатқан аумақтар.
        
        1.Қазақстан полигондары
Республикамыздың аумағында ядролық қарудың сыналғаны әлемге әйгілі.
Полигондар аймағы ұзақ жылдар бойы құпия сақталынды. Тек Семей полигоны
ғана көпшіліктің назарында ... ... ... ... жұрт ... Шын ... ... даласының 19 млн.га. жері 40жыл бойы ядролық
сынақтың полигоны болды. Ол ... ... ... ... ... ... алып ... табиғи әсем, щұрайлы жайылымдар еді. Осы жерлер де
1949 – 1989 жылдар аралығында болған ядролық сынақтардың 27- ... 183 – і жер ... ... жер ... жасалды. Атом қаруы
саналған елдермен салыстырсақ 225, АҚШ – та 1032, ... 500 – ... ... жасалған. Бұдан біз, Қазақстан жерінің қаншалықты зардап
шеккендігін көреміз. Атом ... сол ... ... ... ... және ... ... Оның үстінемдүние жүзіне танымал
ядролық сынақтың орталықтары Капустин Яр Ресей ме Лонбор Қытай ,
Қазақстанға ... ... ... аумақтар.
Ядролық қаруды сынау алғашында ғылым мен техниканы дамыту бағытында
сипат алғанымен, кейіннен атом бомбасы соғыс мақсатында қолданылды. Атом
бомбасын алғаш рет АҚШ 1945 жылы ... мен ... ... ... ... бұл қасіреттің ізі бүгінгі дейін жапондықтарды зардап
шектіріп отырғаны әлемге белгілі. Ал Қазақстан жерінде сыналған 500 – ... атом ... ... ... да түсінікті.
Қазақстанда ядролық қаруларды сынау кең көлемде жүргізілді. 1990
жылғы мәліметтер бойынша ... ... ... ... ... ... мың га ... қамтыған.
Ядролық қарудан тек атом бомбаларын сынаумен ... ... ... т.б. ... да сынақтан қатар өикізіп отырған.
Батыс Қазақстан аумағында 1966 – 1979 жылдар аралығында 24 рет ядралық қару
сыналған. Соным ішінде ... ... ғана 6,1 мың га ... алып ... Осы
аймақтарда радиактивті заттардың шекті рауалы мөлшері (камдий, стронций,
қорғасын) бірнеше ... ... ... аныталған. Мұндай сынақтар Үстірте
де 1968 – 1970 жылдары жасалған. Сол сияқты ірі полигондар қатарына Атырау
облысының Тойсойған, Балқаш көлі маңында ... ... – 4 ... мен ... ... ... да ... Сынақтар кезінде апатқа
ұшыраған ракеталар, соғыс техникалары қоршаған ортаға өте ... ... ... өңірі ең көп зардап шеккен аймақ. Мұнда
атом қаруын сынаудың ғылыми орталығы орналасқан. Ол - Курчатов қаласы.
Шығыс Қазақстан облысының ... ... ... ... аудандарының
аумақтары атом сынақтарының ордасы аталып, ең көп зардап шеккен
эколдогиялық апатты аймаққа айналды.
Қазақстан жерінде атом қаруларын сынау 40 жылға ... ... ... жарамсыз етті. Жалпы полигондар көлемі 33,6 млн.
Гектарға жетті. Полигондарға пайданылған жерлердің ауа, сулары арқылы
мыңдаған километр жерге тарайтыны белгілі. Қазірдің өзінде ... ... Адам ... ... есепте тұр. Оның ьасым бөлігі Семей өңірінің
тұрғындары. Сол сияқты қатерлі ісік, қан аурулары, сәулелік ауруымен
ауырғандар санының ... бұл ... ... ... ... ... жер ... техногендік ластанудың әсерінен
бүлініп жарамсызданған.
1991 жылы 20 тамызда елбасының бұйрығымен Қазақстан жерінде атом
қаруын сынау ... ... Бұл ... ... ... ... қарсы алды. Халықаралық деңгейлегі бұл шешім “Семей – Невада”
қоғамдық қозғалысының жемісі болды.
Полигондар зардабын шешу проблемасы күн тәртібінде тұр. Осы ... ... ... тұрғындардың денсаулығын зертеу және сауықтыру
шараларын ұйымдастыру” (1992,1995) туралы маңызды құжатар ... ... ... ... теңізі – Қазақстанның інжу – маржаны, шөл белдеміндегі бірден –
бір көгілдір су айдыны еді. Оның ... ... ... ... – 1066 км2,
терңдңгі – 30 – 60 метр, ұзындығы – 10 – 12 % болған. Қойнауы кәсіптік
бағалы балықтарға бай, ... қоға мен ... ... еді. Сол кездерде
жылына 50 – 150 мың балық ауланса, теңіз ... ... ... бұлғын
терісі игерілген.
Арал өңірінің тұрғындары 1970 жылдарға дейін әлеуметік – экономикалық
тұрғыда жақсы қамтамасыз етілген тіршілік кешті. Теңіз өңіріндегі елді
мекендерде 17 ... ... ... ... ... және 2 балық комбинаты
тұрақты жұмыс істеген.
1960 жылдары бастап Аоал өңірінің игеру қолға алыныды. Оыс аймақтағы
игерілетін жер ... ... ... мен ... 2,4 ... ... өсті. Ал Әмудария мен Сырдария бойындағы халықтың саны 1970 –
1980 жылдар аралығында Аралға ... су ... ... Оның ... ... ... еді. Екі өзен ... суды мол қажет
ететін күріш пен мақта өсіру ісі қарқындап дамыды.
Оның үстіне ауыл шаруашылығының басқа да салары барынша дамыды. ... ... суды ... пайдалану жүзеге асты. Мәселен, Аралға
1960 – 1965 жылдары 13,мың м3, ал 1990 ... екі ... ... Арал теңізінің деңгейге 23 метрге дейін төмендеп, оның су
айдыны 30 – 200 км – ге дейін қусырылды. Судың тұздылығы 40 ... ... Оның ... екі өзен ... щаруашылықтарды тыңайтқыштар мен
химиялық препараттды қолдану бұрын – сонды болмаған көрсеткішке жетті.
Тыңайтқыштарды қолдану 10 – 15 есеге өскен. Осындай антропегендік ... ... ... апатқа ұшыратты. Құрғап қалған теңіз түбінен жыл
сайын айналаға зияндылығы өте жоғары 2 млн. т тұзды шаңдар көтеріліп,
желмен тарай бастады. ... ... Арал ... ... болған факторларға:
жергілікті жердің тарихи – табиғи ерекшеліктерін ескермеу;
ауыл шаруашылығын дұрыс жоспарламау, ... ... ... алмау;
суды өте көп қажет ететін күріш, мақта дақылдарын барынша көбейіп
жіберу;
жерді ... ... ... ... және суды ... ресурстарын пайдаланудағы жіберілген қателіктер мен оны
меңгерудің ғылыми ... ... ... ... ... ... Арал теңізі экожүйесіндегі тіршілік атаулыны
экологиялық дағдарысқа әкелді. Бұл жағдайлар адам баласының ... ... ... ... дүние жүзіне белгілі болды.
Арал өңіріндегі туындап отырған қазіргі ... ... ... ... ... ... сусын тырылтуда. Оның фауынасы мен флорасы жойылып
бітуге жақын. Топырақтың тұздануы өте жылдам жүруде. Арал теңізінде балық
өсіру шаруашылығы тоқталып, соңғы 1 – 2 ... ғана ... ... ... ... жағдайы төмендеп кетті. Теңіз түбінен шаңдар әсері
сонау Орта Азия республткалары аумағына ... ауыл ... ... ... ... Өзбекстанда-60%
Қазақстанда 60-70% - ға артып отыр. Мұның өзі жалпы шаруашылыққа зиянын
тигізуде. Арал ... ... ... шөл ... ... ...... күрделі әрі қайтымсыз антропогендік экожүйелерге қарай
ығыстыруда.
Арал өңіріндегі антропогендік факторлар ондағы тұрғындардың салт –
дәстүріне, экономикалық-әлеуметік жағдайына тікелей әсер етуде. ... ... ... ... ... қалып, басқа аймақтарға
еріксіз қоныс аударуда.
Қазіргі Арал өңірінде адамдардың ... күрт ... ... Бұл
өңірде соңғы мәліметтер бойынша туберкулез, бүйрекке тас байлану, сарысу,
өкпе – тыныс жолдарының қабынуы, жұқпалы аурулар ... ... ... ... ... беріп отыр.
Арал теңізің болашағы дүние жүзі халықтарын толғандыруда. Оның
біржола ... ... Орта Азия мен ... ғана емес көптеген Шығыс
елдерінің тыныс – тіршілігіне өзгерістер әкелмек. Ал әлемдік климаттың
өзгеруі, шөлге айналу, ... ... ... ... ... Арал мәселесі соңғы 10 шақты жылда
географ эколог ғалымдар арасында жиі – жиі пікірталас ... ... ... ... ... ... Өркениетті елдер
қаржыла йкөмек көрсетуде. Олар Азия республикалары, Ресей, АҚШ, Жапония,
т.б. мемлекеттер.
Арал теңізінің құтқару жөніндегі бірнеше ... ... ... бар. ... ... ... ... бұру.
2. Әмудария мен Сырдария өзендерінің сусын реттеу арқылы суды ... Арал ... ... ... ... ... теңізінің суын жасанды канал арқылы әкелу.
5. Жер асты суларын пайдалану.
6. Арал теңізінің өздіген ... ... ... ... ... бұл жобалар болашақтың ісі болғанымен, уақыт талабы оны
күттірмейді. Бәрі де қаражатқа тірелуі мүнкін.
Қазіргі кезде Аралды құтқару бағытында ... да ... ... ғылыми
негізде жұмыстар жасалуда. “Арал тағдыры – адам тағдыры” болғандықтан оны
сақтап қалу аға ұрпақтың болашақ алдындағы ... ... ... көлі – ... нң ірі ... бірі. Көл Балқаш –
Алакөл ойысында орналасқан. Көлемі – 501 мың км2, ұзындығы – 605 км, ені ... км ... Ал ең ... жері – 26м. Бұл ... 1970 ... ... қазір мүлдем басқаша. Жетісу өзендерінің ішінде Іле, Қаратал,
Ақсу және Лепсі өзендері Балқашқа құяды.
Балқаш көлі шөлейт және шөл табиғат ... ... ... шұғыл континентті болып келеді. Су айдынының булануы өте
жоғары. ... ... ... ... тез ... ... ... тіршілігі тұрақты болып келген су айдынының қалыпты
жағдайы өзгере бастады. Балқыаш көлінің экологиялық ... ... ... ... Ақсу ... мол ... Балқаш көліне жетпей
суармалы егістерге жұмсалуынан. Оның үстіне бұрыңғы кездерде Аягөз, Биен,
Сарқанд және ... ... ... ... оның ... су ... ... Ал қазір бұл өзендер Балқашқа құймайды.
Аталған антропогендік жағдайлар Балқаш көлінің жағдайын шиеленістіріп
жіберді. Балқаш ... одан әрі ... Іле ... ... ... су ... да әсер ... 1970 жылы Қапшағай су қоймасындағы Іле
өзенінің суын бөгейтін Қапшағай бөгеті салынды. Оған қосымша Іле ... ... ... өзені Бартоғай бөгетімен бөгеліп, онда көлемі
300мың м3 су жинақталды. Осылайша Үлкен Алматы каналы салынды. Каналдың
салынуына байланысты Шелек өзені Ілеге ... ...... ... ауыл ... ... ... 1965 –
1990 жылдар аралығында Балқашқа құятын судың көлемі 25% - ға азайды. Іленің
орта ағысы мен төменгі сағасында Шарын күріш, Шеңгелді ... ... ... пайда болды. Осының бәрі Іле – Балқаш су алабының табиғи
жүйесінде қалыптасқан тепе – теңдік заңын бұзды.
4.Балқаш экожүйесінің бұзылуының зардаптары. Іле – ... ... Іле ... өзен ... ... ... мен оның
сағасындағы қамыс қоғаның жойылуына себепші болды. Көлдің жағалаулары
кеуіп, тұзды шаң жиі көтерілді. Ауа райы ... ... пен ... ... көлі ... ... 5 есе төмендесе, уылдырық шашу тіпті азайды.
Сонымен қатар балықтардың Іле ... ... ... ... ... ... және ... тыңайтқыштар
қалдықтарымен улануы жиі байқалуда.
Іле – Балқаш алабы ит тұмсығы батпайтын тоғайлар, ... ... ... мен құстар мекені болатын. Әсіресе 1960 жылдары жылына 1,5
млн-ға жуық ... ... ... болса, қазір бұл шаруашылық
жойылған.
Іле бойында және көл жағасындағы ... ... ... түрлері
ететін құстардың түрлері де азайып кеткен. “Қызыл кітапқа” енген аққу,
бірқазан, көкқұтан, т.б. құстар өте сирек ...... ... ... ... ... ... бай
өлке. Бұл өңірде Шарын тау өзені мен бойындағы Шарын тауларындағы тастағы
таңбалар мен тас ... және көне ... ... Әнші құм табиғат
туындысы, Алтынемел ұлттық саябағы, Кербұлақ сияқты қорыққорлар бар. Жетісу
деп аталатын бұл аймақта 3 млн. астам халық тұрады. Ең ірі ... ... ... Жаркент.
Бұл өңірдегі экологиялық ірі мәселелер қатарына Балқаш көлі бойындағы
Балқашмыс комбинаты, Приозер, Ақсүйек кен рудаларын ... ... ... және ... ... – мырыш комбинаттары осы аймақта
тұратын тұрғындарға өз зардабын тигізіп ... 1999 жылы ... ... оның ... мен ... атты халықарлық деңгейде экологиялық
форум өтті. Онда Балқаш көлін құтқару мәселелері қаралып, нақты шешімдер
қабылданды.
Оның негізгілері:
1. Іле өзені бойындағы ... ... суды ... ... 2. Қапшағай суқоймасынан Балқашқа жіберілетін судың үлесін
тұрақтандыру. 3. Ақдала және Шарын массивтеріндегі күріш алқаптарын ... Жер асты ... ... ... ... 5.Суармалы жерлердің көлемін
шектеу.
5.Қазіргі заманда қалыптасқан экологиялық жағдайлардыңң туындау себептері:
1. Ғылыми – техникалық прогрестің дамуы – табиғи ресурстардың ... ... ... тозуы, ластануы, экологиялық жағдайдың
шиеленесуімен қатар жүруде. Дамудың жаңа ... : ҒТП ... ... ... ... пайдаланудың жаңа
стратегиясының қалыптасуы арқылы жүзеге асалды. Оның өзі ... ... және ... экологиялық саясатты
қалыптастырды.
2. Қоршаған ортаны ластануы адам баласының тіршілік ортасын
сапасыздандырып, бүкіл қоғамның қалыпты дамуына кері әсерін
тигізуде. Бүкіл ... ... ... ... ... салт – ... ... жағдайларға қарай тұрақсыздық,
алаңдаушылық күйге түсуде. Сондықтан елдегі экономикалық жағдайлар
экономика тәуелсіздігіне де әсерін тигізуде.
3. Экологиялық жағдайлар нашарлай түсуі Қазақстан ... ... ... ... жаңа проблемалар тудыруда. Олар ауа, су, топырақ
ресурстары мен ... пен ... ... ... ... ... қысымдар табиғат ресурстарынң барлық түріне тікелей
және жанама әсер ете отырып кейбір жағдайда қайтымсыз экологиялық
апаттар әкелуде. Мәселен, Қазақмтан Республикасының біршама жерінің
(180 млн – га 60%) ... ... ... ... ... ... Сол ... республиканың барлық жерінің 30 млн. га
көлемін өнеркәсіп, көліктік қатынас жолдары, елді мекендер, т.б.
нысандар алып жатыр.
Солтүстік Қазақстан бойынша құнарлы жерлердің 25 – 30% ... ... ... – газ ... ... ластану 100 мың
га, жерді техногенді ластану 2,5 млн га жайылымдардың дегредитцияға
ұшырауы 3 млн – га ... ... ... ... ... мен ... ... отырған 1,4 млн. га жер радиактивті қалдыққа
көміліп отыр. Ал ... ... 268 млн. га ... су ... ... ... ластану одан әрі етек алуда. Күрделі
экологиялық шиеленістер Орталық Қазақстанды да қамтуда. Онда –
техногендік, өндірістік ластану, топырақтың ... ... ... ластануы, радиактивті және ракета –
космос қалдықтармен ластану жоғары ... ... ... ... ... Арал ... ... мен Сырдария бассейінің 2 млн. га жерін шөлге айналдырды. Сорға,
тақырға айналған жерлер мен Арал ... ... ... ... Осы өңірдегі қара сексеуіл орындарының 300 млн. га құрып кетуі
өкінішті жағдай.
Шу – Мойынқұм, ...... ... да ... мәз емес.
Әсіресе, Қапщағай, Тасөтел су қоймаларының салынуы, суды көп қажет ететін
күріш, т.б. техникалық дақылдарының өсірілуі елеулі суармалы жерлердің
тозуына әкеліп ... ... Іле ... ... 10 –15 % ... ... алуы бұл ... қауіпті жағдайлар туғызуы мүнкін.
Шығыс Қазақстан жағдайында да экологиялық проблемалар жеткілікті. Түрлі –
түсті металлургия, вольфрам, уран, қорғасын, ... ... ... мен қала ... ажал ... ... Әлеуметік климаттың өзгеруі –Қазақстанның барлық ауыл шаруашылығына
орасан зор нұсқан келуде.Агроценоздардың өзгеруі топырақты
құнарсыздандырып, ауыл шаруашылық өнімдері өнімін кемітіп отыр. Елбасының
қолдауымен 1999 ... ... ... 2004 жылдары
“Экологиялық кодекс” т.б.құжаттар қабылданды.
Қолданған Әдебиеттер:
Экология оқулықтары.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы атом полигондары7 бет
Азғыр-Тайсойған сынақ полигоны10 бет
Атмосфералық ауаны қорғау шаралары5 бет
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері10 бет
Дәрістер жинағы туралы101 бет
Кәсіпорындардың ұйымдарға бөлінуі, бірігуі. Түрлері7 бет
Мемлекеттік егемендік туралы декларация5 бет
Радиэкология және биосфера34 бет
Табиғат қорғаудың қазіргі кездегі проблемалары5 бет
Тұрмыстық қатты қалдықтарды (ТҚҚ)21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь