Ертедегі Шығыс философиясы

Ол біздің заманымызға дейінгі X ғасырда басталды, Бұл қола дәуірінен темір дәуіріне көшу, рулық-тайпалық құрылымның ыды-рауы, тауарлы ақша қатынасының қалыптасуы, мемлекеттің пайда болуы кезеңдері болатын-ды. Соңдай-ақ ертедегі Шығыс философия-сы соған дейін қалыптасқан мифологияны, одан соң діни көзқарасты сынаудан, ғылыми сананың қажеттігін сезінуден басталды. Ертедегі Шығыс философиясының қалыптасуы екі түрлі проблема төңірегінде жүргізілді. Бірі - Аспан, Ай, Күн, Жер, осылардың шығу тегі, өзара байланысы, элемдегі.барлық тіршілікке эсері жайлы болса, екіншісі адамгершілік, адамдық қатынас төңірегінде қалыптасқан. Бүл мәселе-лер мифологиялыкұ ғымдар негізінде де болды. Бірақ мифология олар-дың себептерін ашуға тырыспайды, тек сенуді қажет етеді. Филосо-фия қашанда олардың себептерін іздестіреді. Әрине, оны екі түрлі -материалистік және идеалистік тұрғыдан түсіндіруге болады. Ол - Ертедегі үнді философиясы
Ол брахманизмге оппозициядан басталды. Ертедегі Үндістан төрт кастаға бөлінген. Бірі - әскери, аристократиялық каста (кшатрий), екіншісі - абыздар кастасы (брахмандар), үшіншісі - басы бос қоғам мүшелері (вайшилер), төртіншісі - төменгі каста (шудралар). Шудра-лар теңсіздік, жұпыны жағдайда болды. Оларда меншік те болмады. Шудралар қоғам ісіне араластырылмады. Олардың теңсіздік жағдайы діни үғымдармен орнықтырылып отырды. Брахмандар эбден масай-рап, үстемдік қүрып кетті. Өйткені брахманизм мифологиялық көзқа-расқа негізделген, былайша айтқанда, оның төрт түрлі ведасына (дәрісіне), немесе құдайларды дэріптеу мен оларға арналған ғұрып-тарға тірелген болатын. Әрбір веда кейін өз алдына брахмандар да-мытқан кітапта жазылған діни араньянамға (тоғай кітабы) айналады, оны таратқан шайқылар, сондай-ақ упанишадтар (ұстаз қасында оты-рып дэріс тыңдайтын шэкірттер) болды. Бірақ веданың нағыз шын берілген қолдаушысы жоғары каста - брахмандар болды.
        
        Ертедегі Шығыс философиясы
Ол біздің заманымызға дейінгі X ғасырда басталды, Бұл қола ... ... ... ... құрылымның ыды-рауы, тауарлы ақша
қатынасының қалыптасуы, мемлекеттің пайда болуы кезеңдері ... ... ... ... соған дейін қалыптасқан мифологияны,
одан соң діни көзқарасты сынаудан, ғылыми сананың ... ... ... ... философиясының қалыптасуы екі түрлі проблема
төңірегінде жүргізілді. Бірі - ... Ай, Күн, Жер, ... шығу ... байланысы, элемдегі.барлық тіршілікке эсері жайлы болса, екіншісі
адамгершілік, адамдық қатынас төңірегінде ... Бүл ... ... негізінде де болды. Бірақ мифология олар-дың
себептерін ашуға тырыспайды, тек сенуді қажет етеді. Филосо-фия қашанда
олардың ... ... ... оны екі түрлі -материалистік және
идеалистік тұрғыдан түсіндіруге болады. Ол - ... үнді ... ... ... ... Ертедегі Үндістан төрт кастаға
бөлінген. Бірі - әскери, аристократиялық каста (кшатрий), екіншісі -
абыздар кастасы (брахмандар), үшіншісі - басы бос ... ... ... - ... ... ... Шудра-лар теңсіздік,
жұпыны жағдайда болды. Оларда меншік те болмады. ... ... ... ... теңсіздік жағдайы діни үғымдармен орнықтырылып
отырды. Брахмандар эбден масай-рап, үстемдік қүрып кетті. Өйткені
брахманизм мифологиялық көзқа-расқа негізделген, былайша ... ... ... ... ... ... құдайларды дэріптеу мен оларға
арналған ғұрып-тарға тірелген болатын. Әрбір веда кейін өз ... ... ... жазылған діни араньянамға (тоғай кітабы)
айналады, оны таратқан шайқылар, сондай-ақ упанишадтар (ұстаз ... ... ... ... ... болды. Бірақ веданың нағыз шын берілген
қолдаушысы жоғары каста - брахмандар болды. Ең алды-мен бұларға күмэндана
қарап, қарсы тұрғандар рахаттан безген ... еді. ... ... ... ... брах-манизм ішінен түрлі ағымдар пайда болды.
Олардың ішіндегі басты-лары джайнизм мен буддизм еді. Кейін осылардың
негізінде тұңғыш үнділік философия қалыптасты. Джайнизм - ... ... ... - адам ... тэн қыспағынан, қүлқын құлдығынан босату. Джайнизм
- материяны ... ... ... жатқызады, Әрбір зат (атом не атомдар
қосындысы) субстанция ретінде қаралады, оған ма-териядан ... ... ... ... та ... Ал ... басты белгісі джайнизм
бойынша - сана. Жан мэңгі, оның мүмкіндіктері шексіз. Бірақ ол денемен
бірге өмір сүреді. Бүл оны ... ... ... ... - дейді ол, -жанды белгілі бейнеге келтіреді. Кұмарлық, күштарлық
білмегендік ... Олай ... ... ... босату негізі танымда жатыр.
Сондықтан джайнизмнің мақсаты - жанды денеден ажырату, оған ... ... ... ... ... де ... Мэселен, ахинсы принципі.
Мэнісі - ешбір тірі жэндікке кішкентай да зиян келтірмеу. Ол жер ... оған ... Бұл ... тіршіліктен безуге әкеледі.
Буддизм - біздің заманымызға дейінгі ҮІ-Ү ғасырларда діни ілім ретінде
дүниеге келді. Ол ... ... ... ... ... ... ... Бірақ кейін үстем таптар оны өзінің қүралы ретінде қолдады.
Брахманизм беделді абыздарға сүйенсе, буддизм ... ... ... ... соң
ірі үстем таптарға сүйенді. Буддизм христиан, ислам діндері сияқгы
дүниежүзілік ірі діндерге ... Оның ... ... - Сиддхартха Гаутама
Будда (б. з. д. 623-524 жж.). Ол Гималай таулары ... ... ... ... ... ... ... Кейін патша сарайын тастап, жеті
жыл жер кезіп, тоғай аралап, жападан жалғыз арып-ашып жұріп бір ... ... ... оның ... ... нүр ... Сол кезден бастап
ол будда дінінің негізін салушыға айналады. Бүл дін ... ... ... т.б.) кең ... Буддизм теориялық фи-лософиядан гөрі діни
этикаға негізделген. Мақсаты - адамдарды түрлі рухани азаптан босату ... ... ... ... ... төрт ... ... бар: 1) өмір
азапқа толы; 2) ол азаптардың ... бар (ол - ... ... ... деген қү_штарлық, ты-йымсыз әуестік); 3) азаптарды тоқтатудың
мүмкіндіктері бар; 4) ... ... кезі бар. Олай ... бүл ... адам ... оның ... ... ұмтылуы азаппен қабаттас болады
Буддизм пікірінше, азаптан құтылу о дүниеде емес, осы дүниеде болмақ. Ол
үшін адам талабын, ... ... ... Оны «нирвана» дейді. Буд-дизм кейін
бірнеше ағымдарға бөлінеді, Ертедегі үнді ... ... да ... Оны ... ... чарвактар) дейді. Локаята бү_л дүниеден
басқа о дүние бар дегенге сенбестік білдіреді. Табиғаттағы ... ... от ... су, ... түра-ды дейді. Өлген организм ыдырап,
алғашында өзін құрған бөлшек-терге айналады-мыс. Олардың түсінігінше,
лэззат пен азап ... ... жою ... ... ... ... болады. Локая-та ағымындағылар жұмақ, мүқ (тозақ) дегенге сенуді,
қүдайы беруді бос қиял, жалған сенім деп ұғындырады. Локаятаның шығу себебі
-ежелгі рулық ... ... ... ... ... ... болуы.
Сонымен қатар жаңа элеумеггік топтарға - сауда, қолөнер, жер өңдеумен
айналысатындардың пайда болуы. Олар бұрынғы топ-тар: діни ... ... ... кері ... ... ... ... үнді
философиясы сол кезден бастап осы заманға дейін буддизм, джайнизм,
локаятадан басқа 6 бағдарда өмір ... ... ... санкхья, йога, ньяя,
вайшешик, миманса. Мэселен, сан-кхья б. з. б. VI ғасырда пайда болды. Ол
философия бойынша дүние екі бастамадан тұрады: бірі - зат, ... - ... ... ... себепкер, біріне-бірі бастама. Олардан басқа ешқандай
себепкер жоқ. Йога бағыты санкхьядан шығады. Бірақ олар ... ... ... ... деп ... Олар ... бар деп, соған сенеді.
Йогтар тән талабын басуды уағыздап, лэззаттан бас тартуға шақырады. Олар
адамның тынысын, демін, тамақтануын реттеу-дің ережесін жасады. ... ... ... Бірі - ... безу, екіншісі - этикалық қатаң тәртіпке
жүгініп, өзін тек қыспақта ұ.стау. Ньяя философиясы -таным ... ... ... ... Олар ... ... ... оны логикалық
қорыту арқылы қалыптасады дейді. Жалпы алғанда ньяя философиясы - тұрпайы
ма-териалистік бағытқа ... Ол б. з. б. Ш ... ... ... ... б. з. б. ҮІ-Ү ... ... келді. Ол атомистік теорияға
сүйенеді- Ньяя философиясы сияқты вайшилер философиясы да этикаға көбірек
мэн берді. Адамның «меніне» бос-тандық беру үшін оны ... ... ... ... ... Бүкіл элем - от, су, жер, жеЛ атомнан
құралады. Қозғалыс сапа ... ... ... ... бұл ... ... идеализмге жендірді. Өйткені атомды да билейтін ырық, күш бар екенін
мойындайды.
Ертедегі Қытай философиясы
Ол біздің заманымыздай бұрынғы ҮІ-Ү ... ... ... ... ... ... мен саясатында екі бағыт ай-қындала бастады:
консерваторлық (не кертартпа) жэне прогресшілдік, бірі - мистикалық,
екіншісі - атеистік бағытгар. ... ... ... ... ... ... ... элементтен (металл, ағаш, су, от, жер) түратын болса,
керісінше, идеалистер пікірінше, та-биғатгың жаратылуы, дамуы ... ... ... ... ... ... басты рөл
атқарды. Оның негізін салған нақты адам - Конфуций (б. з. б. 551-479 ... ... ... ... ... ... рөлі ... Конфуций
қатаң тәртіп болуын жақтады. Өз өмір-тіршілігівде Конфуций төрт принципті
қатаң ұстады: 1) бос қиялға салынбау; 2) «мен білемін» дегендіктен аулақ
болу; 3) ... ... 4) ... жеке басы жайлы ойламау.
Конфуцийдің 3000 шәкірті болды, олардың 72-сі ерекше жақын, ал 12-сі ... ... Ол ... ... ... («Өлеңдер кітабы», «Көктем
жэне күз» жылнамасы, «Сұхбат жэне пікір айту», т.б.). Конфуцийдің «¥лы
ұ_ғыну кітабы» 75 қатардан тұ_ра-ды. Оған 1546 түсіндірме жасалған.
Ол үш ... ... ... ... а) ... пен ... эке мен ... в) ері мен эйелі. Осы үш салада үстемдік ететін -
біріншілер. ... - ... ... ... еді. ... ... 2)табиғатгы сүю; 3) эдет-ғұрыпты сақтап, сыйлау. Бұл
кітаптарда Қытай мэдениеті жинақталған. Мәсе-лен, ол: «Барлық адамдар
өздерінің табиғаты жағынан бір-біріне жа-қын, ал ... ... ... - ... «Жаңаны білу үшін ескіні зерттеу», «Ойлаусыз
оқу - бекер іс, оқымай ойлану - бос ... ... ... ... басқаға жасама. Сонда мемлекетте қастандық жоғалады, сондай-ақ
ол отба-сында да болмайды», - деді. Конфуций философиясында ескі мен жаңа
бірдей, ... ... ... ескі ... ... қоғамды қайтару, жастың үлкенді ұдайы тың-дауы, т.б.
сияқты әдет-ғұрыптарды дэрііггеді. ... - ... ол, ... ... ... ал ... пен ... болуы - көк аспан-нан». Бүкіл Шығыс
философиясына тэн пікірді Конфуций де қайталап, «әлемді, ... ... ... ... ... ... мен Жер ... ал адам осы
екеуінің ортасынан шығады. Конфуций философиясында космология, онтология,
гносеология, логи-ка проблемалары ... ... ... ... этикаға, адамгершілік мэселелеріне аударылады: Конфуций іліміне-
қарама-қарсы Мо-Цзы (б. з. б. 479-400 жж.) ... ... ... ... ... ... өмір жоқ, ... адам тағдыры оның іс-эрекетінен,
«жаппай сүйіспеншілігінен» туындайды, деді, Біздің бар-лық біліміміз екі
нэрсеге - сезімге-(у-лу) және ойлауға (син) ... ... ... ... ... ат ... ... айтады. Мәселен, олар жалпы атау, рулық
атау, жеке атау бар дейді. Жеке атау нақты затты басқалардан ... ... ... ... ... айту ... былайша айтқанда,
логикалық эдісті қолдады. Олар жаугершілік соғысты адам баласына жасалған
ұлы ... деп ... ... ... музыкаға да «еңбектенуден
аландатады» деп, қарсы болды.
Идеализм мен мистикаға қарсы күресте даоцизм ілімі, былайша айтқанда,
Дао жөніндегі ... (ҮІ-Ү ғғ.) ... ... ... Оның ... пен ... басқаратын - Көк Аспан емес, Дао. «Дао - заттардың
табиғи өну, өсу, өшуі, ол Цзы ... ... ... ... - ... - ... элем сол заңға бағынады». Лао-Цзы пікірі бойынша,
адам заттардың ... даму ... ... қажет. Ал кімде-кім оған
араласып, оны өзінің жеке басының пайдасына икемдемек болса, ол адам
сэтсіздікке ұшырайды, - ... ... ... зиян мен ... заттардың табиғи тіршілігіне араласуынан. Өйткені олар Дао заңын
бүзады деп түсінеді.
Лао-Цзы ілімі - қайшылықтары көп ... Бір ... ол ... ... ... ... ... жағынан, ілгері жүруді жақ-тайды, дамуды
қолдайды. Ертедегі Қытай философиясындағы тұрпайы материализм өкілі Сюнь-
Цзы (б. з. б. 298-238 жж.) Конфуций ілімінің материалистік ... ... Көк ... ... ... ре-тінде - жүпдыздар, Күн мен Ай, жыл
мезгілдері, жарық пен ... жел мен ... деп ... Аспан элеміндегі
түрлі қүбылыстар белгілі заңдылықпен жүреді, деді. Таным сезімнен
басталады, ал сезімді ту-дыратын - табиғи ... Сана ... Адам ... не ... не ... қасиеттер жоқ. Олар кейін
пайда болады. Ал данышпан адам Конфуций дағдысы бойынша жақсы ... ... ... ... ... да, ... бағытта
да дамытқан философтар болды.
Сөйтіп, Шығыс философиясы жайында қорытып айтқанда мына мәселелерге
тоқталған жөн: алгашқы Қытай ... ... мен Дао, ... ... төңірегінде топталды. Егер ертедегі Үндістанда барлық
философиялық ағымдар ведизммен бай-ланысты болса, Қытайда олар Конфуций
төңірегінде қалыптасты. Мэселе болмыс пен бейболмыс, олардың мэні ... ... ... Үнді ... ... мен ... жүбай-
лар ретінде қараса, Қытай философиясында, осы пікірді негізге ала отырып,
Аспанды билейтін - ер рухы "ян", Жерді билейтін - эйел рухы "инь" ... ... ... ... ... ... бейнеленбейтін,
ретсіз элемде екі рух пайда болды: олар-дың бірі - Аспан, бірі - Жер. ... ерте ... ... пен бейболмыс арасында байланыспен
қатар айырмашылық та бар екені айтылады. Бейболмыс - асот ретсіз ... ... Ең ... ... - бүл ... ... ... ешқашан тумаған, өлмейтін қүбылыс. Ол эрі мэнді, эрі ... ... ... Дэл осындай пікір Қытай философиясында да орын алған.
Дао - мәнді, мэнсіз, түссіз, шексіз, мэңгі қозғалыс-тағы ... ... ... ... ... ... ... болмыс
бейболмыстан тарайды. Даоның жұрмейтін жері жоқ. Шын данышпан білімді
іздемейді, оны ойлап ... ... ... ертедегі Шығыс философтары көп
нэрсені айтып қана қой-майды, оның себептерін іздейді. ... - ... ... Үнді философтарының пікірі де осыған ұқсас. Болмыс пен
бейбол-мыс, жекелік пен көпшілік, мәңгілік пен мезгіл, өзгеріс ойды оятады,
дінмен бірге күресте таным ... ... Үнді ... веда-на,
санкхья, йога, ньяя, вайшешик, миманса деген бағытта дамыған. Бүлар -
идеалистік философия. Бұдан басқа черваки аталған, мате-риалистік философия
(ахинса) болған.
Ертедегі Үнді ... үш дін ... ... ... ... негізін салған Сиддхартха Гаутама. Ертедегі Қытайдағы сондай
діндер - даоцизм, ... ... ... қатар ертедегі Шығыс
философиясы мен мэдениетінде көтерілген мәселе - адам проблемасы. Адамдар
мен Құдайлар арасында белгілі бір зандылық немесе байланыс бар деп ... ... ... тыс күга қана емес, ол сонымен қатар өкпешіл жэне
кекшіл. Толып жатқан са-дақа, қүдайы беру кэдесі содан шыққан. Үнді
философиясы бойынша дүние ... ... ... ... ... Веда ... мың ... мың көзді, мың қолды, мың аяқты Перуш пайда болды. Ол
алғашқы Рух - ғарыштың өзі. Оның ... - Ай, көзі - Күн, ерні -От, ... ... ... - тек ... ғана ... адам ... да негізі. Оның аузынан
- абыздар (брахмандар), қолынан - эскер, қабырғасынан - сауда (вайша),
табанынан - қалған барлық ... ... ... ... ... ... ... адам) пайда болды делінеді. Оның демінен - жел, бұлттар,
басынан - күн күркіреу, сол көзінен - Күн, оң көзінен - Ай, ... ... төрт ... ... - ... ... - жауын, шық, көз
жанарынан найзағай пайда болған. Қытайда осылардың бэрінің негізі - Тянь
(ас-пан) деп ... Тянь ... сөз ... ... деген ұғымға ұқсас.
Философия негізі - Конфуций өсиеттері. Оның философиясы - гума-низм. ... ... ... - ... ... тәртіп - Ли. Ол болмаса, мемлекет, тәртіп, ... ... ... - азапты негізге алған. Буддизм соған сэйкес төрт
нэрсені баса ... ... деп ... ... азап, оның се-бебі, одан шығу
жолы, одан қүтылу.
Қытай философиясы басқалардың басты буындарына: а) эділдік; б) ... э) ... ... жатқызады.
Елде тыныштық болуының негізі деп Конфуций төмендегідей үш түрлі
байланысты алға тартады:
1) бастық пен қызметкер; б) эке мен бала; э) ер мен ... ... ... қажет.
Қорыта айтқанда, Шығыс философиясы көтерген мэселелер кейін дүниеге келген
Антик философиясында жан-жақты талдауын тапты.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Философия, оның пәні, қызметтері және зерттеу объектісі13 бет
«ертедегі орта ғасыр феодалдық мемлекеттер»53 бет
Ертедегі және орта ғасырлардағы Қазақстан тарихнамасы25 бет
Ертедегі ортағасырлық мемлекеттер28 бет
Ертедегі папоротниктер5 бет
Ертедегі темір дәуіріндегі Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан15 бет
Ертедегі уақыт өлшемдерінің құралдары36 бет
Қазақстан территориясындағы ертедегі көшпенділер мәдениеті мен өнері11 бет
Қазақстан территориясындағы тайпалар мен ертедегі мемлекеттер14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь