Қазақстандағы Кенесары Қасымұлы басқарған ұлт-азаттық қозғалыс (1837-1847 жж.)

XIX ғасырдың 30-шы жылдарында патша өкіметі Қазақстанда отарлау саясатын онан ары өрістетіп, қазақ халқының саяси дербестігін біржола жоюға бағытталған шараларды кеңінен жүргізе бастады. Әбілқайыр, Абылай хандармен жасасқан шарттардағы Қазақстан жеріне кірмеу, солдат алмау, тек салық төлеу жөніндегі міндеттемелер аяқ асты етілді. Қазақ жерінде әскери шептер, бекіністер салынып, шұрайлы жерлерге патша өкіметінің қол шоқпары болып келген казак-орыстарды қоныстандыру шаралары жұр-гізілді. Ресейдің қазақ жеріндегі әкімшілігі өзен-көлдерді, құнарлы жерлерді, орман-тоғайды өз қармағына алды, ал оны пайдаланған казақтарға салық салынатын болды.
Әкімшілік басқару жүйесін қайта құру барысында қазақ жерлері округтерге бөлінді. Бұл округтер Батыс-Сібір және Орынбор генерал-губернаторлығына қарады. Олар қазақ жерінде "бөліп ал да билей бер" деген отаршылдық қағиданы бұлжытпай іске асырды. Алдымен қазақ жерін сырты-нан құрсаулап коптеген бекіністер салынды. Іргелеп ішке кіріп айнала қоршау-құрсау орнатқан Ресей отаршылдары Абылай көз жұмғаннан кейін Қазақстанның ең бір шұрайлы жерлеріне бекіністер салуға кірісті. Сөйтіп, Ырғыз, Торғай, Ақмола, Көкшетау, Ортау, Қарқаралы бекіністері бой көтерді.
Қазақ жеріне кеулеп еніп келе жатқан патша өкіметінің отаршылдық саясатьша ашық қарсы шыққан Абылай ханның баласы Қасым болды. Ол патша өкімшілігіне хат жазып, кісі жіберіп, оларды түсінісуге, потуаға шақырды. Қазақтың ежелті қоныстарына бекіністер салуды, қазақ жерлеріне казак-орыстарды әкелуді, олар аркылы халыққа қысым көрсетуді тоқтатуын талап етті. Оның бұл хаттарына жауап болмады, жібергеп адамдары қайтарылмады. Сонда барып, Қасым патша окіметіне ашық қарсы шығуды ойлады. Ол бұл күресте Қоқан хандығына сүйенбекші болды. Патша өкіметі тарапынан қысым көре бастаған ол 40 мың үймен Қоқан хандығының қол астына кошіп барды. Оның діні бір, тілі бір қоқандықтардан күткен үміті
        
        Қазақстандағы Кенесары Қасымұлы
басқарған ұлт-азаттық қозғалыс
(1837-1847 жж.)
1. Кенесары басқарган ұлт-азаттық қозгалысьның басталу себептері және
барысы
XIX ғасырдың 30-шы жылдарында ... ... ... ... онан ары ... ... ... саяси дербестігін біржола жоюға
бағытталған шараларды кеңінен жүргізе бастады. Әбілқайыр, ... ... ... ... ... ... ... алмау, тек салық төлеу
жөніндегі міндеттемелер аяқ асты етілді. Қазақ ... ... ... салынып, шұрайлы жерлерге патша өкіметінің қол ... ... ... ... ... ... ... қазақ
жеріндегі әкімшілігі өзен-көлдерді, құнарлы жерлерді, орман-тоғайды өз
қармағына алды, ал оны пайдаланған ... ... ... ... ... ... ... құру барысында қазақ жерлері
округтерге бөлінді. Бұл ... ... және ... ... ... Олар қазақ жерінде "бөліп ал да билей бер" ... ... ... іске ... Алдымен қазақ жерін сырты-нан
құрсаулап коптеген бекіністер салынды. Іргелеп ішке ... ... ... ... ... отаршылдары Абылай көз жұмғаннан кейін Қазақстанның
ең бір шұрайлы жерлеріне бекіністер салуға кірісті. Сөйтіп, Ырғыз, Торғай,
Ақмола, ... ... ... ... бой көтерді.
Қазақ жеріне кеулеп еніп келе жатқан патша өкіметінің ... ашық ... ... ... ханның баласы Қасым болды. Ол патша
өкімшілігіне хат ... кісі ... ... ... ... шақырды.
Қазақтың ежелті қоныстарына бекіністер салуды, қазақ жерлеріне ... ... олар ... ... ... көрсетуді тоқтатуын талап
етті. Оның бұл хаттарына жауап болмады, жібергеп адамдары қайтарылмады.
Сонда ... ... ... ... ашық қарсы шығуды ойлады. Ол бұл күресте
Қоқан хандығына сүйенбекші ... ... ... ... ... ... ол 40 мың ... Қоқан хандығының қол астына кошіп барды. Оның діні
бір, тілі бір қоқандықтардан күткен үміті ... Олар оның ... ... мен ... ... өзін ... ... оқып
жүрген ұлы Кенесарыны /1802 жылы туған/ Ташкент түрмесіне қаматты.
Қайырымды ... ... ... аман ... ... ... Ұлытауға келіп қоныстанды. Осы Ұлытауда жүріп, ол ез өмірін қазақтың
тәуелсіз ел, дербес мемлекет болуы ... ... ... Ол ... аса ... ірі ... ... - қазақтың үш жүзінің күштерін
біріктіруді, ... ... тек ... ғана ... ... ... күш жігерді де талап ететіпін ой таразысынан откерді.
Кенесары ... ... ... де, Орта Азия ... да тәуелді
емес, олармен тең қарым-қатынаста болу керек деп есептеді. Ол ... ... бір ... Есіл, Нұра, Ақтау, Ортау, Қарқаралы, Қазылық, Жарқайың,
Обаған, Тобыл, Құсмұрын, Ақият, ... ... ... мұра ... ... ... ... бізден тартып алынып, бекіністер салынды. Күн
сайын біздің жерлерімізді басып алып, әскери қамалдар салу арқылы ... жол ... ... өзі біздің келешегіміз үшін ғана емес,
бүгіпгі тіршілігіміз үшін де ... ... отыр деп ... ... ... мен ... сұлтандардың озбырлығы
туралы айта келіп тағы бір хатында ол былай деп жазды: ... ... олар ... ... 15 рет ... талауға салды. Мұндай
қысым мен тонауға, талауға, ... ... ... ... ... ауған жаққа көшуге мәжбүр болдық. Бірақ, олар ... ... ... бермеді. Сондықтан мен, Қасымұлы қолыма қару алып халқымның ұлы
күресін ... ... Бұл ... ... ... үкіметіне ашық
қарсы шыққанын көреміз.
Кенесары көтерілісінің басты мақсаты - патшалық ... ... ... ... ... ... қазақ жерлерін
бекіністер мен жаңа округтік билеу ... ... ... ... ... Кенесарының тағы бір ... ... - ... ... ... қазақтарды босатып, оларды Қазақ хандығына
қосу еді.
Кенесары Қасымұлының қозғалысы бүкіл Қазақстанды қамтыды. Он ... ... ... ... күші - бұқара халық болды. Олар күшейе
бастаған отарлық езгіден, феодалдық топтардың қысымынан құтылуға ... ... ... ... ... де ... Олар көтерілісті,
бір жағынан, өз мүдделеріне пайдалану, бұрынғы артықшылықтарын қайта алу,
екінші ... ... ... ... ... құруды көздеді.
1838 жылы Кенесары туының астына мыңдаған сарбаз жиналған еді. Олардың
арасында үш жүздің қазақтары болды. Кенесарыны ... ... Орта жүз бен Кіші ... ... ... - ... ... Шекті, Алшын, Керей, Жаппас, Бағаналы, Тама, Табын, Арғын т. б.
ру тайпаларының жігіттері аз еместі. ... ... мал ... ... ... ... жер ... зардап шеккендер кедей және орта
шаруалар болды. Кенесарының қол басқарған ... да ... ... аты
кеңінен мәлім адамдар еді. Олардың қатарында Шұбыртпалы ... ... - ... ... ... - ... ... Жоламан, Дулаттың
батыры - Бұғыбай, Шапырашты руының батыры - Сұраншы т. б., ... - ... ... ... - ... ... ... қатысты.
Кенесары жасақтарында қазақтармен бірге қарақалпақтар, түрікмен,
қырғыз, өзбек, ... де аз ... ... ... ... ... қилданып іы-рысып бақса да,
кейбір феодалдық топтарды, үш ... ... ... ... ... ... ... қазақ ақсүйектері бір-біріне
қарсы күре-суші екі жаққа бөлінді: ... ... ... ... ... ... ... өздерінің саяси қарсыластарын
күйретуге күш салды. Кенесарының ымыраға келмейтін қарсыластары ... аға ... ... ... Кіші жүздің басқарушы
сұлтандары Ахмет пен Мұхаммед Жантөриндер, сұлтан Баймағамбет Айшуақов т.
б. болды. ... ... ... ... ... қарсы ымырасыздық
позицияны Абылай ханның тұқымдары, яғни ... ... - Әли ... ... ... ... ... Кенесары Қасымов өзінің туы
астында үш жүздегі қазақ руларының едәуір бөлігін топтастыра ... ... ... ... ... мекемелері жинастырған мәліметтер
бойынша тек Құсмұрын, Көкшетау, Ақмола, ... және ... ғана ... ... ... ... мен ... қолдаған.
1838 жылдың көктемінен бастап Кенесары жасақтары патша әскерлеріне
қарсы алдын ала жасалған жоспар ... ... ... ... ... ... ... қиратып, Ақмола округіндегі патша әкімдерімен ауыз
жаласып жүрген Қоңырқұлжа сүлтанның ауылын шапты. 1840 жылы ... ... бен ... ... ... әскеріне, орыс әкімшілігін
қолдаушы жергілікті бай-шонжарларға қарсы ... ... Бұл ... аты ... ... ... ... оның беделі бүкіл қазақ
даласі.шда дүрілдеп түрды. 1841 жылы ... ... үш ... ... ... ... ханның өлгенінс бір жыл толуыпа байланысты ас берді.Осы
астан кейін үш жүзден жиналған жамағат Кенесарыны ақ киізге ... ... ... ханы етіп ... хан болып сайланғаинан кейін ел билеу тәртібі озгеріп, алым-
салық ... іске ... ... ... ... ... сауда-
саттық байланысын орнатуға көңіл бөлінді. Керуеншілерді тоқтатып, олардан
салық алынатын болды.
Мемлекеттік құрылыс қайта өзгертілді. ... ... ... Кеңесіп
шешетін жоғарғы органдарға ханға берілген ... ... ... ... кірді. Басқарудың негізгі тұтқасы Кенесарының өз қолында
қалды. Хандық кеңеске негізінен азаттық қозғалысының мүдделеріне адал, жеке
басының ... ... ... ... адамдар енді.
Басқарудың арнайы қыз-меті хандық кеңес ... ... ... ... және орындалуын қадағалап отырды.
Әскери істе де Кенесары және оның ... ... ... ... ... мен ... ... көтерілісшілердің
әскери күші негізінен өз еркімен ... ... еді. ... ... ... ... ... қатаң тәртіп орнатыл-ды.
Опасыздық жасағандар тек өлім жазасына кесілді.
Кенесары ... тату ... ... ... ... Бірақ Орта
жүзге билігін жүргізіп отырған Батыс Сібір губернаторы ... ... ... ... ... ... екі түрлі
көзқараста болып, оның ... ... ... келуіне кедергі жасады.
Әсіресе, еркекірек Горчаков Кенесарыны менсінбей, оның орыс әкімшілігіне
деген өшпенділігін қоздырды.
1841-1842 ... ... ... ... ... ... соғыс
жүргізді. Созақты, Сауранды алып, Қоқан хандығының елірме әуселесін ... ... ... ... ... ... кейін барып соғысты
тоқтатқан Кенесары Торғай ... ... ... оралды. Бір айтып
кететін ... ... ... ... және Хиуа хандығымен ... ... ... ... еді. ... ... ... толық
сенімділік қатынас орнатты. Кейде Хиуа басқарушысы ... ... ... ... ... жылы ... генерал-губернаторы Перовский кетіп, оның орнына
Обручев келді. Кенесары мен ... ... ... ... көп ... ... ... Енді Орынбор әкімшілігі-не
орыс патшасыпың Кенесарыға қаны қас тағы бір ... ... ... ... Кенесарыны қуғындауына кең мүмкіндік жасады. Сөйтіп,
Горчаков пен ... ... ... ұлт –азаттық көтерілістің
тұншықтыруға, Кенесарының кезін ... 1843 жылы 23 ... ... Николай
Біріншіден рұқсат алды. Соғыс шығынын өтеу үшін 14 мың сом, ... ... ... адамға сыйға беру үшіи түтін салығы есебінен үш мың ... ... ... ... әзірлік жағдайына келтірілді.
Кенесарыға қарсы орыс әскерлерінің жорығы 1843 ж. 27 маусымда
басталды. ... ... ... ... әскерінің бір тобымен кездескен
Кенесары езінің патша өкіметімен келіссөз ... ... ... ... Бұл ... екі ... ... дайындығын мұқияттап жатты. Тамыз
айында ... ... ... ... Айшуақов, полковник Генс және
Бизянов бастаған бес мың әскер ... ... ... ... ... де Кенесарыға қарсы жорыққа ат-танды. 1 және 7 қыркүйекте
Кенесары жасақтары мен патша әскерлерінің арасында ... ... ... адам ... ... Бірақ екі жақта жеңіске жете ... ... кері ... ... ... енді ашық ... ... байтақ
даланың әр түсынан керініп, тұтқындан тиісіп, жау әскерін мазалап ... ... ... ... ... ... өтінде жүрген
патша әскерлері түні салқын, жауын-шашынды күз түсе бере ешбір нәтиже
шығара ... ... ... Ор ... ... ... күрестің кушейген кезеңі және оның жеңілуі,
1844-1845 жылдар ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы шегіне жеткен кезі еді. Оған Сыр бойының,
оңтүстіктің қазақтары қосылды. ... өз ... ... 20 мың ... ... жауынгерлік дайындығын жетілдіруге, оларды дұрыстап
қаруландыруға көңіл бөлінді. Зеңбірек, мылтық, оқ-дәрі жасау, оларды сатып
алу, азық-түлік дайындау ... ... ... ... әкімшілігі әскерлеріне
тыңшы жіберу, барлау жұмысы ұйымдастырылды.
1844 жылдың жазында Кенесары жасақтарын құртуға, халық қозғалысын басу
үшін Ор бекінісінен, ... ... ... ... ... үш үлкен
тобы шықты. Олардың алдына Кенесары жасақтарын қоршап, ... ... ... ... Осы ... ойдағыдай іске асыру үшін, олар ... ... ... ... ... бет ... ... Жемчужниковтың
әскерімен күшейтілді. Кенесары бұл күштердің басын біріктірмеуге, сөйтіп
өзінің жасақтарын қоршап алуына мүмкіндік бермей, оларды ... ... ... жөн ... Сібір әскерінің алдынан шыққан оның шағын
тобы Ақмолаға қарай қаша соғыс салып, Кенесары күші ... бет ... ... ... жау ... осы ... тартты. Негізгі күшпен Ақмола
бекінісін шауып, ... ... ... ... 44 ... ... мен оның батырлары 1844 жылы 14 тамызда Атбасар бекінісін ... ... ... Бұл ... ... әкімшілігін қатгы састырды.
Дуниковский, ... ... ... ... ... ... жіберілді. Жоғарыдағы айтылған ... ... ... Мұғалжар тауларына барып бекінген еді.
Кенссарының 1844 жылғы шайқастардағы табысы оның ... ... ... Бұхара әмірі мен Хиуа хандығы онымен тығыз байланыс жасауға
ұмтылып, оған сыйлықтар жолдады. Кенесары патша өкіметінен ... ... ... барлығын келіссөз арқылы шешейік деді. Патша әкімдері
оған онша көп сене ... жоқ. ... ... ... ... қабыл
алып, Кенесарының кепілдікке алып кеткен туыстарын, ... ... ... ... үшін ... өкіметі Долгов бастаған бір
топ адам ... Олар ... ... ... ... ... шарт
қоймай бағынатын болса, оған ксшірім жасалады деп мәлімдеді. Кенесары ... ... ... деп ... екі ай бойы ... ... бітім
болмайтынына көз жеткізіп, "кетеміз" дегеннен кейін ... ... хат ... оларды аттапдырып жіберді. Ол ... ... ... ... ... ... бұзып, қазақ
халқына істеп ... ... ... ғана ... ... ... екенін мәлімдеді.
1845 жылы Кенесары Ұлы жүзге қоныс аударып, Жетісуға ... ... ... ... деп ... ... мекен етіп, осы арада ол Ұлы
жүздің халқын біріктіруді, қырғыздармен одақ кұрып, Қоқан хандығына шабуыл
жасауды, ... оның қол ... ... ... ... ... мәмлеге келіп, онымен келіссөз жүргізу үшім Құлжаға елші жіберді.
1845 жылы қазан-қараша айларында Кенесары жасақтары ... ... ... ... Жаңа ... Созақ бекіністерін алып, Ақмешітті
/қазіргі Қызылорда/ қоршауға алды. Бірақ жорықты жалғастыруға осы ... ... ... ... ... Ол кері оралып, Жетісу жерінде өзінің
келешегіне байланысты жоспарларын ойластырды.
Бұл түста патша әкімшілігі Кенесарының төңірегіне тор ... ... Ол ... ... және патшаға адал болып жүрген қазақтың бай
шонжарларының басын қосып, Кенесарыға ... ... ең ... ... әзірленді. 1846 жылғы жазғы айлардың бірінде мың қаралы жасағымен
Кенесары қырғызға бет ... Хан ... ... манаптарынан езіне
бағынуын талап етті. Қырғыз манаптары Орман, Жантай және ... ... ... ... ... ... Саяқ, Солто, Шерік және
басқа тайпалардың окілдері қазақ ханының талаптарын орындаудан бас тартты.
1847 жылы ... ... ... ... ... ... ... қақтығысу Ыстық көлінің тау шатқалы қойнауында және Шу
өзенінің бас ... ... ... ... ... Кеклік сеңгірі деген
жерінде үш жақтан қоршалған қайырымсыз қатал қамауға ... Оны ... ... ... ... Вишневскийдің ақ қалпақ ... оқ ... ... от шашып келе жатқан офицерлері мен
солдаттары, Қоқан ... ... ... ... еді. ... ... күші он есе басым жаумен үні күн бойы соғысты. ... ... ... соңғы демі біткенше қарсыласты. Талай боздақтар ... жан ... ... ... ... жау ... бұзып шыққан Наурызбай
тобы болды. Бірақ аз ғана адамымен Кенесарының жау қолына ... ... ... қимай, жау әскеріне өз еркімен келіп берілді. Патша әкімдерінің
кеңесі мен қырғыз ... екі ... да ... ... ... бәрі бітті.
Кенесары Қасымовтың көтерілісінде бірсыпыра қайшылықтар орын алды.
Олар: бір ... ... ... ... азат ету мақсатымен соғыс,
екінші ... ... ... ... ескі кек алу соғысы,
үшіншіден, өзіне қолдау көрсетуден бас тартқан қазақ руларына қарсы ... ... ... ... қарт ... ... жауды жасқап жапырып,
жауған қардай борадық, дұшпанның алдын орадық, Кене ханнан ... ... ... көрінгеннен қорғалап, кісі аузына қарадық - деп Нысанбай
жырау айтқандай, Кенесары мен Наурызбай ... ... ... ... ... ... үміт үзіліп, қазақ жерін қайтадан қара
түнек қаптады.
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысы патшаның ... ... ... ең ұзақ ... еді. ... ... феодалдық хан
мемлекеттігін қалпына келтіру бұл жолы да жеңіліспен аяқталды. Оның жеңілу
себебі, дамудың феодалдық ... ... ... ... бытыраңқылығы.
Байтақ даланы жайлаған қазақ халқы үш жүзге және ... ... ... ... ... қосу оңай ... ... жіктенген қазақ рулары
көтерілісті негізінен өз жерлерінде қолдап, Қоқан және Қырғыз ... ... ... ... ... ... өзін ... ауылдарға
озбырлығы, ауыр жазаға тартуы да көтеріліс қатарын ... ... ... ... бай-шонжарлары, ауқаттылары қолдаған жоқ,
қайта оны ... ... ... ... ... ... жетілдірілген қару-жарағы болмады. Төртіншіден, ұлт-
азаттық қозғалысын басуға, Қазақстанның отар ел болып қала беруіне ... ... ... ... да, қырғыз манаптары да мүдделі болды.
Кенесары қолының әскери қимылдары туралы қысқаша тұжырымдама
1837жыл. Ақтау және Ақмола бекіністері ... ... ... ... ... ... Осы жолы 9 ... 10 пистолет,
500 патрон, біраз суық қаруларды қолға түсіреді. Сол жылдың қараша ... ... ... ... 55 адамнан құрылған отрадын жояды.
Рытов өледі.
1838 жыл. Әскери старшина Карбышев бастаған казактар ... ... 50 ... өлтіреді, 80 адамды тұтқынға алады. Осы ... ... ... әрекетке бара білген Кенесары тамызда жақсьі бекінген Ақмола
бекінісін алады. Содан соң өртеп жібереді.
1842 жыл. Кенесарының ... ... баса ... ... ... ... ... отряды батырдың әйелін тұтқындап, ездерімен 10
адамды және ... ... ... әкетеді. Кейіннен сол отряд
Кенесарының ауылына да шабуыл ... бір мың ... үш мың ... он ... ... ... ... өзінің елге кең тараған созін осы ... ... еді: ... ғана ... ... ал оны орыс ... деп ... жыл. Котерілісшілерді біржола басу үшін патша үкіметі ... ... бел ... 27 ... Николай киіз үіі басынан ... ... ... далаға жорық жасауға, сөйтіп Кенесарының басын
әкелуге рүқсат еткен. ... ... ... ... ... ... ... отряд 10 шілде күні Орск бекініснен шығып, ... ... ... кездеседі. Онымен келіссөзге келіп, ... ... ... ... Тамыз айында Кенесарыға қарсы Қалшқ
бекінісінен полковник Бизяновтың 1800 казактан құрылған, төрт зеңбірегі ... ... Орск ... ... Дуниковский, сұлтандар Баймұқамед
Айшуақов, Ахмет жөне Арсылан Жантөриндердің әскери күшіне иек арта ... ... бет ... ... ... қиян-кескі ұрыс болады, екі
жақтан да шығын көп шығады, бірақ ... ... ... ... жеңе
алмайды. Жазалаушылар далада бір жарым айдай болып, кейін қайтады.
Сол жылы полковник Кривоногов басқарған ... ... ... ... шабуыл жасап, оның туған-туысқандарын тұтқынға алады.
1844 жыл. ... жөне ... ... 20-ші ... ... ... ... орналасады. Патша үкіметі Кенесары отрядына үш
жақтан шоғырландырылған ... беру ... ... жағдайда шешім
қабылдайды. Мамыр айында Орск ... ... 500 ... бар оскери
старшина Лебедевтің отряды Торғай бағытында шабуылға ... ... ... ... ... 250 казак, екі зеңбірек бар есаул Лебедевтің
Сібір отряды бет алады. Ал, 150 ... ... ... сотник Фалилеевтің
отряды Сарысу өзеніне шығады, сөйтіп Кенесарының Оңтүстікке бет ... ... ... ... ... ... Жемчужниковқа
жүктеледі. Алайда, тиянақты даярлықтан өткен ... ... ... ... старшина Лебедев уәкілдік құқын асыра сілтегені үшін
Орынборға кері шақырылады. Сонымен патша ... ... дала ... мен ... білетін жалғыз казак командирінен айырынады. Оның
орнына келген 3-ші ... ... ... ... ... жоқ еді. ... ... алғы шебіне тосыннан шабуыл
жасаған Кенесары түнгі ұрыста казактарды қырып салады. Және ... ... ... ... станциясына шабуыл жасаған Кенесары отряды
27 адамды ұстайды. 18 ... 2 ... 18 ... және 27 казак найзасын
қолға түсіреді. 2227 бас мал тартып алады1. Содан соң ... ... ... ... ... ... да ... жорық жасайды.
Орынбордағы әскери шепке шабуыл жасаған соң Кенесары ... ... Оның ... ... ... ... отрядының жорығы
нетижесіз аяқталады. Бүл кезде Кенесары тау ... ... ... еді.
Оған қарсы 280 орынборлық және 170 ... ... ... өзі ... арнайы отряд қүралады. 22 тамызда жазалаушылар
Мұғаджар тауына таяп келеді, бірақ Кенесарыға ... ... ... да, қыркүйек айында кері қайтады.
1845 жыл. ... ... ... ... ... түсуді көздеп,
орталыққа қарай бекіністер салу айласына кешеді. Ырғыз өзенінің ... ... ... Орал ... Торғайда Бесқопа сайьша жақьш
жерде Орынбор ... ... ... ... Кенесары сарбаздарымен
Оңтүстікке, Ұлы жүз жеріне бет алады.
1846 жыл. Маусым айында есаул Нюхалов 250 ... ... ... бар 80 жаяу ... ... ... қарай жылжиды. Осы маңдағы
Кенесары көшімен ұрысқа түспей өзенге қарай шегінеді.
Екі ... ... ... талдай отырып мынадай қорытындыларға
келуге болады. Патша отрядының Кенесарыға қарсы жорықтарының бәрі ... ... ... егер ... ... ... ... тонауын,
бейкүнә жандарды жазықсыз өлтіруін, малдарын айдап кеткендерін есептемеген
жағдайда ... ... саны мен ... ... техникалық жарақтануы жақсы
болғанымен ашық шайқаста ... ... ... әскерін жойып жіберуге
дәрменсіз еді. Сол себепті де әскери қақтығыстарға қатысты сөз ... ... ... ... деп ... тек Орталық Қазақстан
аумағыһан ығысты-рылуы туралы айтқан жөн. Ол Шәміл сияқты тізе ... ... ... ... Бұның өзі танданарлық жәйт.
Кенесары Қасымовтың әскери жеңісінің сыры неде?
Қозғалыстың шарықтаған ... ол ... ... ... үстем ете
білген. Әскери қимыл-өнерін меңгерген. ... ... ... бәрі ... ... дарынды ұйымдастырушы және қолбасшы
ретінде аса зор баға берді. Оның жеке басының ... ... ... "Бұл
сұлтан жігерлі, жедел шешімді адам болды, соган қоса қыруар ақыл иесі еді",
- деп ... ... ... өз ... ... ... ... рухани қуат бере алу қабілетіне Еуропа әскерінің кез келген қолбасшысы
қызыга ... еді", - деп ... ... ... ... ... мықтылығы оның айлакерлігі
мен атгы өскерді шебер басқара білгендігінде екендігін айтады. Ол ... ... ... ... ... қоя ... Әскери айла, әдістемелерді
қолданды: жалған, дерексіз сөз ... ... ... ... ... дала ... тактикасын тамаша қолдануы, көтерілісшілердің
ерлігі, ең ... ... ... ... ... ... ... үкіметінің
озбырлығымен, шектен шыққан жауыздығымен аты шыққан ... ... ең ... ... тең ... ... жағдай туғызды.
Қорытынды
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс қазақ жерінде үш
жүздің халқын ... жуық ... және үзақ ... бойы ... еді. Оның ... ... ... саясатына қарсы бұқаралық
сипатымен және қазақ ... ... ірі ... ... ... бұл ... ... азаттық үшін белгілі саяси
мектебі ретінде көзге түсті. Патшаның ... ... ... ... ... қарсылығы осы көтерілістің негізінде өсіп дамыды. Оның
сабақтары отарлау саясатының ... ... ... ... аяқ асты етіп ... саясат екенін түсінуге, оған қарсы
күресте өзінің еркі мен жігерін ... ... ... ... тегеурінді қарсылық көрсетіп, оның отаршыл ... ... ... бұл көтеріліс халықтың күш-жігерін дұрыс ұйымдастыра білгенде
жеңіске жетуге болатынын көрсетіп берді. Сонымен ... ол ... ... ... ... даңғыл жолына шығуына феодалдық
бытыраңқылықтың түсау болып отырғанын да ... ... ... ... ... қазақ халқына құлдық қамытын кигізіп біржола
езгіге салатын, отарлау ... ... ... ... ... Көтеріліс отаршылдық саясатты қазақ даласына енгізудегі соңғы
тосқауыл, ақырғы қамал іспетті.
Одан кейінгі он ... ... ... ... ... ... да, ... Жанқожа батырдың да патша өкіметіне,
қоқандықтарға қарсы азаттық күресі Кенесары бастаған қозғалыстай ... ... жоқ.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
А. Г. Серебренников мұрағаты, патшалық Ресейдің Түркістан өлкесін отарлау саясатының тарихи дерек көзі (1840-1870 жж. )50 бет
Кенесары бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық күресі9 бет
Тарихи әңгімелер арқылы елжандылыққа тәрбиелеу5 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1915-1945 жылдар аралығындағы Корей халқының Жапон отарына қарсы ұлт азаттық қозғалыстары38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь