Жердегі күн радиациясы

Жер күн сәулелері тасқыны астында айналып тұрады. Оған күннің шығарған бүкіл сәулесінің екі миллиардтан бір бөлігі ғана келгенімен, мұның өз жылына 1,36*10 кал. құрайды.
Күн энергиясының осындай мөлшерімен салыстырғанда Жер бетіне келетін басқа энергияның барлық кірісі өте мардымсыз. Мәселен, жұлдыздардың сәулелік энергиясы келетін күн энергиясының жүз миллионнан бірін, космостық сәуле шашу-екі миллиадтан бірін құрайды. Жердің ішкі жылуы оның бет жағында күн жылуының мыңнан бір үлесіне тең.
Жыл ішінде Жердегі Күнге дейінгі қашықтықтың өзгеруіне сәйкес күн тұрақтылығы ауытқып тұрады: ол январьдің басына қарай көбейіп, июльдің басына қарай азаяды. Күн тұрақтылығының жылдық +3,5% ауытқуы құрайды.
        
        Жердегі күн радиациясы
Жер күн сәулелері тасқыны астында айналып тұрады. Оған ... ... ... екі ... бір ... ғана ... мұның
өз жылына 1,36*10 кал. құрайды.
Күн энергиясының ... ... ... Жер ... ... ... ... кірісі өте мардымсыз. Мәселен, жұлдыздардың
сәулелік энергиясы келетін күн энергиясының жүз миллионнан ... ... ... ... ... құрайды. Жердің ішкі жылуы оның бет жағында
күн жылуының мыңнан бір үлесіне тең.
Жыл ішінде ... ... ... ... ... ... ... ауытқып тұрады: ол январьдің ... ... ... ... ... ... Күн ... жылдық +3,5% ауытқуы
құрайды.
Егер күн ... жер ... ... жерге тік түссе, онда атмосфера
жоқ жағдайда оның әрбір квадрат сантиметіріжылына 1000 ... ... ... ... болыр еді. Бірақ жер шар тәріздес, сондықтан да күн
сәулелері барлық жерде тік түспейді және ... ... ... Жердің тек
жартысын ғана жарыққып тұрады. Сондықтан жер бетінің әрбір 1 см –іне орта
есеппен жылына шамамен 260 кал ғана ... ... ... ... түсу бұрынша
байланыстылығын қарастырайық. ... ... ... күн
сәулелерінің бағытына перпендикуляр бет қабылдайды., өйткені бұл ... ... күн ... шоғырының бүкіл энергиясы т алаңа ... ... – а – тең ... таралады. Сол сәулелер шоғыры көлбей
түскенде оның энергиясы енді ... ...... ... да ... ... оның аз ... қабылдайды.
Күн сәулелерінің құлау бұрышы (Күннің биіктігі) 23 27 с.е-тең 23 ... ... ғана 90-қа тең бола ... ... ... ол әрқашанда 90-
тан аз болады. Сәулелердің құлау бұрышының азаюына ... жер ... күн ... ... де ... ... ... биіктігі
барлық ендіктерде жыл бойы және тәулік бойы ... ... ... ... ... үздіксіз өзгеріп тұрады.
Үстіңгі беттің қабылдайтын күн радиациясының мөлшері оған ... ... ... ... тура байланысты болады.
Экваторлық белдеуде Күн ... ... жыл бойы онша ... ал биік ... бұл ... өте ... мөлшерге жетеді.
Қыс кезінде күн жылуы кірісінің ... және ... ... ... өте ... Жаз ... үздіксіз жарық жағдайда полярлық
аудандар тәуліктік күн жылуының Жердегі максимум мөлшерін қабылдайды. Бұл
мөлшер Солтүстік жарты шарда жазғы күн ... күні ... ... жиынтығынан 36% асып кетеді. ... ... ... бұл ... полюстегідей 24 сағат емес 12 сағат болғандықтан уақыт
бірлігіне тиетін күн радиациясының мөлшері ... ең көп ... ... ... ... 40+50 ... маңында байқалатын
жазғы максимумы бұл жерде күн едәуір биік жағдайда Күннің ... ... ... ... және ... аудандар қабылдайтын жылу
мөлшерінің айырмасы қысқа қарағанда жаз азырақ болады.
Оңтүстік ... ... ... ... кезеңінде жылу сәйкес кезеңде
солтүстік жарты шарға түсетін жылуға қарағанда ... ... Қсқы ... ... жарты шарға қарағанда күн жылуын аз қабылдайды. Егер
екі жарты шардың ... де беті дәл ... ... ... ауытқуының
жылдық амплитудасы оңтүстік жарты шарда солтүстік ... ... ... ... ... радиациясы атмосфераға кіргеннен кейін сан жағынан да, сапа
жағынан да айтарлықтай өзгеріске ... ... ... өзі де ... жұтып және шашыратып,
күн радиациясының интенсивтілігін азайтады. Су булары мен қатты ... ... ... күн ... ... ... идеалдық
атмосфераға қарағанда анағұрлым үлкен.
Атмосфера Жерге келгенде күн радиациясының не ... 15-20% ... ... ... жұтады. Радиацияны бәріненде су буы,
аэрозолдар, озон көп ... ... ... ... ... ... оның
басқа түрлеріне: жылу, механикалық т.б энергияға айналады.
Күн радиациясының 25% -тейін ... ... ... ... ... ... ... және көк сәулелерді
шашыратады. Аспанның түсі көгілдір ... да ... ... ... әр
түрлі толқындарды шашыратады. Сондықтан қоспалар көп болғанда аспан бозғылт
рең алады. Атмосфераның күн ... ... және ... бұлыңғыр күндері күндізгі жарық пайда болады, көлеңкедегі заттар
көрінеді, ымырт ... ... ... ... идеалдық атмосфера мөлдірлігінің реалдық
атмосфера мөлдірлігіне қатынасы. Ол ... су ... және ... ... ... да, әр уақытта бірліктен артық болады.
Географиялық ендік артқан ... ... ... кеми ... ... с.е ... ... ол орта есеппен 4,6-ға тең, 40-тан 50 с.е
дейінгі ендіктерде -3,5, ... 60 с.е ... ... -2,8 және ... с.е дейінгі ендіктерде -2,0. Қоңыржай ... ... ... ... ... аз, күндізгіге қарағанда таңертен аз болады. Ол
биіктік артқан сайын азая береді. Неғұрлым ... ... ... ... күн радиациясы атмосфераға көбірек әлсірейді.
Күн радиациясының атмосфера арқылы өтіп жер ... ... ... тура ... ... ... атмосфера шашыратқан бөлігі
шашыранды радиацияға айналды.. жер бетіне келетін ... күн ... мен ... ... ... ... деп аталады.
Тура радиация мен шашыранды радиацияның ... ... ... ... ... ... ... едәуір
мөлшерде өзгеріп турады. Аспан бұлтты ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Күннің биіктігі аз ... ... ... ... ... ... ... Күннің биіктігі
50 және аспан ашық болса шашыранды радиация 10-20%-тен ... ... ... ... оның ... ... және айлық
мөлшерінің карталарынан байқауға болады. Жиынтық радиацияның ең ... ... ... ішіндегі тропиктік шөлдердің беті қабылдайды.
Экватор маңында ауаның ылғалдылығы жоғары және бұлттылық мол ... ... ... 120-160 ... ... төмендейді. Қоңыржай
ендіктерде жер беті жылына 80-100ккаль/см, Арктика 60-70, ал ... ... жиі ... және ... барынша мөлдір
болуына байланысты ... 100-120 ... ... ... ... ... жер ... зоналық сипатта таралған.
Июньде радиацияның ең көп жиынтығы Солтүстік жарты шар, әсіресе
континенттің түпкіріндегі торпиктік және ... ... ... ... шардың қоңыржай және полярлық ендіктегі қабылдайтын күн
радиациясы жиынтықтары негізінен полярлық ... ... ұзақ ... ... аз ... жасайды. Экваторлық аймақта жиынтық
радиация мөлшерінің біршама аздығы ауаның ылғалдылығы жоғары, бұлттылықтың
мол болуынан. ... ... ... ... ... ... континенттердің үстінде және оңтүстік жарты шарда мұхиттың үстінде
жақсы көрінеді және оңтүстік жарты шардың тропиктен тыс ... ... ... ... ... ... ... жиынтық радиациясының
мөлшері 0-ге жақындайды.
Альбедо. Күннің жиынтық радиациясы бетке түскеннен ... ... ... ... ... ... мөлшерінің сол бетке
түскен радиация мөлшеріне қатынасы альбедо деп ... ... ... 0,10-ға жуығын шағылыстырады. Қар
жамылған поляр мұзы беті ... ... ... ... төмен болуы себептерінің бірі.
Сәуле шашу. Температурасы абсолюттік нольден жоғары кез келген дене
сәуле ... ... ... дененің температурасы неғурлым жоғары болса, соғурлым
оның шашатын сәулелерінің толқыны қысқа болады. Өте ... күн ... ... ... ... Жер беті күннің қысқа толқынды радиациясын
сіңіре отырып жылынады да сәуле шашу кезінде айналады. ... жер ... ... ... ... ... ол ұзын толқынды,
көрінбейтін сәуле шашады.
Атмосфера, өзі арқылы өтетін күн радиациясының жартысынан көбін жұта
отырып, әлем кеңістігіне де, жер ... де ... ... ... жер
сәулесіне қарама-қарсы жаер бетіне қарай бағытталған сәуле шашуын қарсы
сәуле шашу деп атайды. Бұл да ... ... шашу ... ұзын ... ... ... Күннің қысқа толқыныды сәуле шашуын өткізіп, Жердің ұзын
толқынды жылылық сәуле шашуын ұстау мүмкіншілігі оранжереялық эффект ... ... ... жер ... ... ... ... болмаса ол мұнан 21-36 төмен болар еді.
Радиациялық және жылу баланысы. Жер бір ... күн ... әрі ... Күн ... ... ... ... радиациялық баланысының кіріс бөлігін. ... ... ... беттің альбедосы мен оның эффектік сәуле шашу құрайды. Егер кіріс
шығыстан артық болса, радиациялық баланс оң, егер ... ... кем ... ... ... ... ... барлық ендіктерде беттің радиациялық
баланысы теріс, күндіз түске дейін оң, түстен кейін ... ... ... ... ... радиациялық баланс оң да, теріс те болуы мүмкін.
Радиациялық баланстың жылдық ... ... ... ... ... зоналар бойынша таралғаны көрініп тур.
Тропиктіктерде ендіктерде радиациялық баланстыңжылдық ... ... ... ал ... ... шекарасы маңында 30 ккал/см-
ден аспайды. Зоналық ... ... ... әр түрлі болуымен
байланысты. Мұхиттан құрылыққа өткенде радиациялық баланстың ... ... ... күрт ... ... бұл ... құрлыққа қарағанда радиация Мұхитта артық болады.
Құрлықта экваторлық және тропиктік ендіктерде ... ... мәні ... жағдайына байланысты 60-тан 90ккал/см дейін
өзгертеді. Оның ең көп ... ... ... ... аз мөлщері-бұлттылығы мол аудандар мен өте құрғақ аудандарда байқалады.
Қоңыржай және биік ... ... ... жылдық мөлшері ендік
артқан сайын азая береді. Себебі эффективтік сәуле шашудың азаюынан.
Радиациялық балансытың ... ... ... ... ... Арктикада бұл мөлшердің мәні нольге жуық. Жер бетіне
қалған ... ... ... ... ... оң болып
келеді.
Июльде жер беті радиациялық балансы ... ... ... ... ... ... ... ең үлкен мәні солтүстік жартышартың
торпиктік ендіктердегі ... ... және ... ішкі теңіздердің мәселен
Қара теңіздің бетінде байқалады.
Январьда нольдік ... ... 40 пен 50 с.е ... ... ... шардағы жер бетінің едәуір бөлігінің радиациялық балансы
теріс. Оның ең үлкен ... ... ... ... есеппен
алғанда жыл ішінде жер бетінің ... ... оң, ал ... ... ... ... Жер беті ... жылынуда, ал атмосферада
керісінше суынуда деп ойлауға болады. Бірақ ... ... ... ... жер ... атмосфераға және онан кейін қарай сәуле шашу арқылы емес,
сонымен ... жылу ... ... ... ... ... және ... конденсацияланғанда бөліну нәтижесінде де беріледі.
Жылудың артығы қалай ... және оның ... ... , жер беті үшін ... үшін және «жер ... жүйесі
үшін жылу тепе-теңдігі қалай орнайтынын жылу ... ... ... бір ... жылу балансын қарастырғанда жылудың
ағыстармен тасмалдануы есепке алынады, ал ... ... ... ... ... оны ... ... өйткені ол-жылудың ендіктер
арасындағы қайта бөлінуі болып табылады.
Атмосфераның жылу балансы оның ... ... R, ... ... Р және ... ... ... жылудан LE
тұрады. Атмосферадағы жылу тасмалы-адвекцияның A мәні бар. Ол жылдық
орта есеппен ... ... ... ендіктерде жоғары ендіктерге
тасмалдануына, яғни бірінші жағдайда оның ... ал ... ... әкеп ... ... жылу баланысын тұтас алғанда адвекцияны
есептемеуге болады, бірақ атмосфераның жеке бөліктерінің жылу ... оны ... ... Көп жылдық орта есепте атмосфераның жылу
баланысын мынадай теңдікпен кескіндеуге болады R+P+LE=0
Бет пен ... ... ... қоса ... жылу баланысы көп
жылдық орташада нольге тең болады.
Егер жыл ішінде Жерге келетін күн радиациясының мөлшерін 100% ... ... және жылу ... көп жылдық орташада қандай түзілетінін
схема% түрінде көрсетуге болады.
Атмосфераның планетааралық кеңістікке сәуле шашу -65%. ... ... ... -30% ... жылу балансы:
-30%+22%+8%=0
Жердің планета ретіндегі альбедосы 35%. Жер Күннен не алса (100%),
соның бәрі ... ... ... кетеді (35%+65%). Жерде күн
жылуы үздіксіз жинақталмайды, сондай-ақ ол жылуды орны толмастай ... ... ... да. Әр ... ... жылу балансы туралы 11-
таблицада келтірілген оның кірісі мен шығысы статьяларын құрайтын орташа
жылдық мөлшері ... ... ... байыптауға болады.
Алғашқы медициналық көмек көрсетудің мазмұны мен тәртібі радиациялық
жағдай ... ... ... ... ... ауруының ауыртпалық
дәрежесі және даму кезеңдері мен анықталады.
Санитарлық жасақшы қыздарға жергілікті жерге радиация ... ... ... ... ... қалмау үшін, тұрғын адамдарға
алғашқы медициналық көмек көрсетуге кірісуге рұқсат ... ... ... ... ... адамдар өзіне-өзі және біріне-бірі жәрдем
көрсетіп, жұқпалы территорияда мінез-құлық ... ... ... ... жеке ... ... ... радиацияға қарсы пайдаланатын
препараттар дер кезінде қолданылмай қалса, онда ... ... ... ... ... ... ... жұққан территорияда
алғашқы медициналық көмек көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... орындалады. Тұрғын адамдарды ... ... ... кірпіштен қаланған және басқа
ғимараттарға паналату ... ... ... әсерін жояды немесе
азайтады. Радиоактивті заттардың одан әрі теріге және кілегейлі қабықшаға
әсер етуін болдырмау үшін аз-аздан ... ... ... және ... киім мен аяқ-киімдерді дезактивациялайды. ... ... ... ... ашық ... таза сумен жуады немесе
ылғалдандырылған тампонмен ... ... ... ... беті ... ... судың көзге, құлаққа енбеуі және жейденің жағасына ағып
бармауын қатаң қадағалау керек. Зақымданушының көзін ... ... ... Будан соң зақымданушыға респиратор кигізіп, ... ... Бұл ... ... ... ... ... түспеу үшін
желдің бағыты ескеріледі.
Алдымен бас киімнің, соңынан ... ... және ... ... ... ең ... аяқ ... сүртеді. Осы шараларды орындаған соң
зақымданушыңың радиоактивті заттар жұққан территориядан алып ... ... ... ... алып ... орынсыз болса,
жарым-жартылай санитарлық тазарту жасап, біраз дезактивациялау соңынан
оларды жақын маңдағы қорғаныш ... мен ... ... ... ... ... тазарту мен біраз
дезактивацияны біріне-бірі көмектесе жүріп ... ... ... ... ... ... ... сондай заттар
жұққан суды пайдаланған кезде қарынды таза сумен жуады. Бұл үшін ... 5 ... таза су ... ... тілінің түбін саусақпен басып
тұрып, құстырады. Құсқан ... ... су, ... зат ... қонған
радиоактивті заттар сыртқа шығады. Зардап шегушіге ... және ... ... ... алу үшін активтелген көмір, іш босататын
дәрілер береді.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфера - ғаламдық экожүйе7 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Атмосфера жайлы6 бет
Жергілікті жердегі муниципалдық әлеуметтік саясат31 бет
Жердегі лазерлік сканерлеу технологиясы7 бет
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
Криминалистикалық сараптама жүргізу барысында оқиға болған жердегі эксперттік зерттеудің ерекшеліктері10 бет
Су – тіршілік көзі. Жердегі су қоры9 бет
Судың сапасы және оны жақсарту, жергілікті жердегі ағымды сумен қамтамасыз ету және оны пайдалану8 бет
Arduino микроконтроллерін пайдаланып күн трекерін жасау39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь