Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт – азаттық көтеріліс және оның тарихнамасы

Кенесары Қасымов қазіргі Көкшетау облысының Көкшетау мекенінде 1802 жылы туған . Кенесары Абылай ханның немересі., Абылай Қасымовтың отыз ұлының кішісі болып табылады.
Сұлтан Қасымов қалмақ әйелінен туған ,сол себепті хан тағына құқығы болмады. Жас шағында Қасым ержүрек батыр ретінде , өзінің шалт мінез құлқымен , көршілестерімен шапқыншылықта және ұрыстарда жауынгерлігімен және батылдығымен даңқы шықты. Екі әйелі болды , бәйбішесінен төрт ұл туды. : олар- Саржан , Есенгелді, Ағатай, Бөпи, Құшық, және Кенесары, тоқалынан – Наурызбай туды.
Кенесарының саяси көзқарасының қалыптасуында оның отбасының белгілі бір рөлі болды. Оның барлық ынта –ықыласы қазақ хандығының тәуелсіздігін қайта өрлету жолындағы күреске жұмылдырылды. Осынысымен бұл отбасының өздерінің жеке мүдделері ауқымында тұйықталған басқа сұлтан отбасыларынан ерекше өзгешелігі болды. Кенесары жас шағынанөзінің батылдығымен ерлігімен епрекшеленеді.
Кейіннен шынында да Кенесары ержүрек батыр және қолбасшы болды. Тарихшы Смирнов оның ересек шағын сипаттай келіп, былай деп жазды: «Иығындағы полковник шенінің зерлі белгісімент арт жағындағы ту ұстаушыларымен бірге сәнді барқыт пешпент киген Кенесары әманда өзінің қол астындағылары алдында атын ойнақтата жүретін ».
Тақырыптың өзектілігі:
Кенесары сұлтанның өз ержүректігімен , батылдығымен сонау ХІХ ғасырдың өзінде-ақ қазақ халқының тәуелсіздігі аңсауы, және азаттық жолында өмірінің соңына күресіп өтуі. Сондай-ақ тек Орта жүз халқын ғана емпес Бүкіл қазақ халқын бір тудың астында біріктіріп, азаттық күресіне жұмылдыруы. Жәнеи негізгі мәселе оның қазақ халқының тарихындағы
Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер:

1 . Народно –освободительное движение казахов в 1836-
1838годах . Документы, материалы, статьи. А,.1992, 27,132-137б..
2. Красовский М . Оьласть Сибирских киргизов\\ Материали для
геогравий и стотистики России , ч. 1. СПб .,1868.105-б
3. ЦГА РК , ф.374., оп.1, д. 1990.л. 18-21.
4. Қар: Стеблин Камеская М.И. К историй восстания султана
Кенесары Касымова\\ Исторические записки, т. 13,1942, 243-б.
5. Қасымов Ж К. Көтерілістің көзден таса беттерінен \\ ХАН Кене ,
111-234-бб
6. Полферов Х.А .Вгорах Ала –тау . Из истории бунта Кенесары
Касымова(1843-7847гг) \\ Исторический вестник . 1904, № 8,488
7. Серребренников А.Г. Сборник материалов , т., 2, 132-б.
8. КенесаринА, Кенесары и Садық\ Хан Кенесары. Уральск, 1992.
9. Қазақстан тарихы . 5-томдық, 1-том , А ., 2002, 352-358бб.
10. Қасымбаев Ж.К. Кенесары хан саясаты. А., 1993,102-б.
11.Бекмаханов Е.Б. Қазақстан ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында. –
А., 1994, 223-б.
        
        Тақырыбы: Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт – азаттық көтеріліс және оның
тарихнамасы.
Кенесары Қасымов қазіргі Көкшетау ... ... ... жылы ... . ... Абылай ханның немересі., Абылай Қасымовтың отыз
ұлының кішісі болып табылады.
Сұлтан Қасымов қалмақ әйелінен ... ,сол ... хан ... болмады. Жас шағында Қасым ержүрек батыр ретінде , өзінің шалт мінез
құлқымен , көршілестерімен ... және ... ... батылдығымен даңқы шықты. Екі әйелі болды , бәйбішесінен төрт ұл туды.
: олар- Саржан , Есенгелді, Ағатай, Бөпи, ... және ... ... ... ... саяси көзқарасының қалыптасуында оның отбасының
белгілі бір рөлі ... Оның ... ынта ... ... ... ... ... жолындағы күреске жұмылдырылды. Осынысымен бұл
отбасының өздерінің жеке мүдделері ... ... ... ... ... өзгешелігі болды. ... жас ... ... епрекшеленеді.
Кейіннен шынында да Кенесары ержүрек батыр және қолбасшы болды.
Тарихшы Смирнов оның ... ... ... ... ... деп ... ... шенінің зерлі белгісімент арт ... ... ... ... ... пешпент киген Кенесары әманда өзінің қол
астындағылары алдында атын ... ... ... ... ... өз ... , батылдығымен сонау ХІХ ғасырдың
өзінде-ақ қазақ халқының ... ... және ... ... ... күресіп өтуі. Сондай-ақ тек Орта жүз халқын ғана емпес Бүкіл қазақ
халқын бір тудың ... ... ... күресіне жұмылдыруы. Жәнеи
негізгі мәселе оның қазақ халқының тарихындағы соңғы хан ретіндегі ... ... ... ... ... БекмахановХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік
–Экономикалық өмірі туралы зерттеу жазды . Кітаптың басым бөзігі ... ... ... ... арналды. Мұнда күрестің қозғаушы
күштері, оның Орта жүзде құлаш ... ... ... имем ... ... іс шаралары , қоқанға қарсы күресі оның бұл бұл күроеске
қырғыздарды тартпақ болған ... ... оның ... ... ... қаза ... ... Қорытындысында автор 20-
40жылдардағы оқиғаларды ... , ... ... Орта ... ... содан кейінгі тағдырына жасаған ықпалын анықтап берді.(1992 жылы
Е. Бекмахановтың ... 2-ші рет ... ... ХХ ... ... ... ... Кенесары Қасымовтың көтерілісіне көзқарас
,түбегейлі теріс бағытта ... . ... ... ... ... деп танылды, ал зерттеу авторы ұлтшыл деп айыпталып , қуғынға
түсті (е.Б. Бекмахановтың «ХіХ ... 20-40 ... ... ...... А., 2000ж) . Көреріліске ... ... ... ... жаңарды. 1990 жылғы 27-28 шілдеде ... ... ... Археологиф және Этногравия Институты мен «Вопросы
Историй »журналының редокциялық алқасы «Отаршылдық ... ... ... Орта Азия , ... ... ... ... Бүкіл Одақтық «Дөңгелек ұстол» нысыаналы түрде өткізілді .
1992 жылы Ақтөбе ... ... ... ... ... , ... ... ұлт –азаттық қозғалыс – біртұтас ... ... , ... , ... деген материалдары жарық көрді.
Конференцияның айрықша белгісі қазақтардың тәуелсіздік ... ... ... ... көрсету және қазақ халқының азаттық күресінің
тарихын зерттеу ... мен ... ... ... ... ... болды.
Қасым сұлтан мен оның балаларының қаза табуы, бой көрсетулердің
алдынғы кезеңі стихиялы ... ... ... ... ... ... саяси жаңалықтардың қатаң енгізілуі жағдайында отаршылдыққа
қарсы күрестің жалғастырылуына тың тыныс ... , ... ... ... хан ... тар ... рулық, әлеуметтік мүдделерін
екінші қатарға ығыстырып , ... ... ... ... ... ... берді . Бұл күресті енді Абылай немерелерінің бірі – ... ... хан ... отырған Кенесары Қасымов (1802-1847) басқарды.
Кенесары Қасымов саяси аренаға ... 1822, ... ... және ... ... ... ... қабылданғанына
қарамастан саяси оқшаулығын сақтауды ... ... ... ... ... ... салдарынан қатер
төнген жағдайда Абылай ханның ісін ... ... ... Сондықтан да
көтеріліс жасаған сұлтанның басты мақсаты ... хан ... ... ... ... ... келтіру , «дудандарды»
(1) ( ХІХ ғасырдың 20-30 ... ... ... ... ... ... көрсетілген тарату ), Ресей құрамына әлі кірмеген
жерлердің толық дербестігін ... қалу ... ... » күресінің негізгі талаптары оның император
ІНиколайға ынбор губернаторлары В.А.Перовскийге , В.А. ... , ... ... ... , ... ... ... төрағасы
А.Ф. Генске және басқаларға ... ... ... ... ... сұлтан да атақты ағасы Сержан да Кенесары сұлтанмен бір ... ... , ... пікірінше , ол «ақылы жөнінен атасынан
(Абылайдан ) кем ... , ... ... де ... ... ... асып ... бүкіл далаға әйгілі болды. (2) »
«Айлакер ерекше сипатты ... ... ... ... ... державасымен күрес қазақтың үш жүзінің біріктіруді, едәуір
құрбандықты , әскери ғана емес , дипломатиялық та күш жігер ... ... ... ... . Ол ... қозғалысынан бөлініп қалған жекелеген
сұлтандардың, старшындардың, билердің бетімен кетушілігін аяусыз ... ... ... ... ... , ... патша үкіметімен
түсініспеушіліктерді , негізіне алғанда бейбіт жолмен шешуші болып қала
берді.
Ақылды ... ... ... ... қарсы ұзаққа созылып ,
титықтататын қарулы күрестің бүкіл қиындығын ұғынып., Сібір және Орынбор
әкімшіліктерімен ... ... ... ... ... қасиеттерін
көрсетті.
Орынбор генерал – губернаторы В.А. ... ... ... хатында –ақ ол Қазақстан аумағында бекіністер салуды , ... ... ... 35- ... ... тұруды ұсынған. Кенесары үш жүздің
дәстүрлі топтарын , ... ... ... ... ... , ... бұл мақсатқа азаттық күрестің 1844-1845 ең ... ... ... ... де қол ... ең ... ақ қазақ шонжарлары қарама – қарсы екі
лагерьге бөлінді: олардың ... ... бір ... ... ... ... , омбы және орынбор әкімшіліктерінен ... ... ... ... ... , өздерінің саяси дұшпандарын
күйретуге ... ... ... аға сұлтаны Қоңырқұлжа Құдаймендин
Кенесарының ымырасыз жауы болды , Кіші жүздің билеуші сұлтандары ... ... ... , ... ... көтерілісшілерге қарсы өршеленген
күрес жүргізді . Кенесары Жетісуға ... ... ... күресі
жетекшісінің өз туыстары , Абылай ханның балалары Әли , ... , ... ... ... көзқарас ұстанды. Старшындардың , билнердің ... бір ... оның орта ... де ... ... жасағанына
қарамастан , Кенесары Қасымов үш жүз ... ... ... ... өз
туы астына біріктіре білді . Біркездерде Кенгесары ... саны 20 ... ... ... ... ... Орта жүздің қатардағы
көшпелілері болды.
Қазақтар көтерілісі әуел ... –ақ ... ... алды.
Тегінде XVIII ғасырдың аяғындағы және ХІХ ғасырдағы азаттық қозғалыстары
тарихында бұл- қазақ ... ... ... ... ... ... көтеріліс : оған Орта жүздің ру бірлестіктеріне қоса , Кіші ... , ... , ... алшын, шөмекей, жаппас және басқа рулары Ұлы
жүздің Үйсін , дулат және басқа рулары қатысты. Кенесарыны үш ... ... ... мұрағат деректері арқылы расталатын фактісі оның ұлт мүдделерін
бірден –бір , жоғары дәрежеде білдіретін , бүкіл ... ... ... өкілеттілігінің заңдылығын дәлелдейді.(3)
Көтерілістің қозғаушы күші ... ... ... ... ... ... ... қатардағы егіншілер де ,
старшындар да, сұлтандар да тартылды. Қазақ жерлерін әскери отарлауға ... ... ... ... ... ... ... күрес көтеріліске
азаттық сипат берді.
Топ жетекшілерінің арасында атақты халық батырлары: Ағыбай,
Иман(Амангелді ... ... ) ... , Аңғал, Жанайдар, жәуке ,
Сұраншы, ... ... ... , ... және ... болды.(4)
Қатысушылар құрамы түрлі ұлт өкілдерінен : ... ... , ... , поляктар және басқалардан құралды.
Кенесарының соғыс қимылдары 1838 жылдың көктемінде ... ... ... ... ... Бекініс коменданты әскери
старщина Карбышев пен ... ... аға ... ... Құдаймердин
өртелген бекіністен әрең дегенде қашып шықты. Көп кешікпей көтерілісшілер
Торғай даласы өңіріне ... ... Оған ... ... бастаған Кіші
жүз рулары да қосылы.
1841 Жылдың қыркүйегінде қазақтар үш ... ... ... ... Кенесары Қасымовты қазақ ... ханы етіп ... ... ... ... 1841 жылы көтерілісшілер қоқандықтардың
едәуір күштері орналасқан Созақ, Жаңақорған, Ақмешіт, ... ... ... ... ... ... алыста жүрген төртқара және
шекті рулары да, оны ... ... ханы деп ... ... ... 1836 жылы ... ... кезеңдегі
қазақтар көтеріәлісі жетекшілерінің бірі , ағасы Саржанды ... , 1840 жылы ... ... төрені , сондай-ақ ағалары Есенгелді ,
Ержан сұлтандарды және Абылайдың басқа ұрпақтарын сатқындықпен қырып ... ... ... ... ... ... ... түскенді. Атап
айтқанда Кенесары бұл жөнінде Орынбор губернаторына хаттарының бірінде
жазған . Азаттық күресінің ең ... өзі қаза ... ... ... ... ... жөнінде айқын бағыт – қазақтарды қоқан ... азат ету ... ... ... ханының Хиуа ханымен өзара
қатынастары тұрғысынан алғанда, оның саясаты біршама айрықша болды., ... ... ... ... ұстанды. Бұған қоса , Хиуа билеушісі
қазақ жасақтарын ара- тұра ... , ... оқ ... отырды. Әскери тарихшы Паттонның пікірінше , Бұхара ... , Хиуа ... да ... ... ... «Одақ» жасауға әзір
болған.(5)
Осы мән жайлардың бәрі Кенесарының Өзбек ... ... ... , ... ... бір ... анықтап берді. Кенесары
құрған мемлекет өз ... ... ... ... таратқан дәстүрлі
мемлекет болды.
Салық жинау : малшылардан зект, диқандардан ұшыр жинау тәртіпке
келтірілді. ... ... ... қақтығыстардың жалғасуы
материалдық және де өзге ... ... етті , ... , бұл ... ... мемлекеті қазақтардың ... ... ... мән ... қоса , мұны патша әкімшілігі ... ... ... ... ... ... шыққан ауылдарды
астықпен қамтамассыз етудің қажеттігі талап етті.
Кенесарының сауда саясатының да өзіндік ... ... ... ... баж ерәуір кіріс келтіретінін көрген хан
оларды тонауды тоқтатты, кңейде ... ... өзі ... ... ... үшін баж төлеуден жалтарғандарға қосымша салық төлетіп отырды.
Бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі Хан кеңесі халық мүдделеріне берілген
батырлардан , билерден , ... , ... ... ... ... Кенесарының өзінде болды. Хан кеңесіне негізінен алғанда , азаттық
күресінің мүдделеріне адал , сол ... ... ақ ... ақылды д а,
шебер саясатшылары деп тануынан лайық болған жеке ... ... ... , адамдар кірді.
Кенесары жекелеген жасақтарына әскери ... ... ... ... ... ... ұрысқа қабілетті қалың қол ұйымдастыра
білді. Кенесарының жүздіктерге және ... ... ... ... дала ... ... ... болды. Кенесарының жеке өзі
қадағалап отырған ... ... оның ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.
1843 жылға деиін ... ... ... тұрақты
армияның ірі контингентін ... ... ... ... ... ... қазақ бөлімдерімен тұншықтыруды жөн көрді.
Оның үстіне ХІХ ғасырдың 40- жылдарына ... ... ... әскери
әкімшілік шенділер жалпыхалықтық қозғалысты қару қолданбай Ұлы ... ... ... келетін адамгершілік сенімдермен басу
үмітін жоғалтпады. (6) Азаттық күресінің белсенді кезеңі ... ... ... өрлеуіне тұстас келді , ал Петербург сарайы таулықтар
қозғалысын басуға едәуір әскери күштер бөлуге ... ... еді. ... ... де , ... ... де көп ... отырықшылыққа
қарсы осы мейлінше қуатты қозғалыстар ықпалының көршілес аймақтарға таралу
болашағы патша өкіметін Оралдан арғы шет ... ... ... ... қолдана отырып, Кенесары ханға нағыз соғыс бастауға мәжбүр
етті .
«Бір ... ... ... ... ... » деген қарарға
қол қоя отырып , І Николай 1843 ... 27 ... ... қарсы кең
көлемде соғыс жорығына рұқсат етті. әскери старщина Лебедевтің 300 ... ... ... ... ... болуға тиіс еді , кейіннен оның
отрядындағылар саны 1900 адамға жетті. ; 1843 жылдың тамызында ... Б . ... ... ... ... топ жарақталды . тайталасушы
тараптапрдың 1843 жылғы 7- тамыздағы шайқас үкіметке ... ... ... Б ... бастаған қарулы топ көтерілісшілердің негізгі
күштерін кездестірмей , Орск бекінісіне қайтып оралды. Өлкені жақсы білген
Кенесары ... ... 1844 ... ... 21 ... ... ... сұлтан отрядының быт- шытын шығарды . (7)
Әскери старщина Лебедев сылбырлығы және дереу көмек көрсетпегені
үшін ... ... ... ... ... Жеңіспен жігерленген
Кенесарының негізгі күштері 1844 жылғы 14- ... ... ... ... , ... ... мекенді , форштадты өртеп, , 40 ... ... ... ... ... ... ... бірнеше бекініс салып,
Кенесары ханды Орынбор өлкесінен ығыстырып шығаруға тырысты. Екі жақтан
қыспаққа алынған ... ... ... ... ... Ұлы ... мәжбүр болды.
Кенесарының Жетісуға келуі халық арасында терең жік туғызда.
ШСірә, жалпы халықтық қозғалыстың ықпалына ... ... ірі ... ... ... Бұл да генерал –губернатор В.Д Горчаковты ... ... ... ... ... ... , ... ықпалды болыс басқарушылары съезін шақыруға өкім беруге итермеледі.
Мұндағы мақсат отаршылдыққа қарсы қозғалысты айыптайтын үкімет үшін ... ... ... атылған гүрсілдертұсында және оларды қатаң
жауапқа тарту ... ... ... ... ақсүйектерін ресми үкімет
орындарының ханды саяси ... ... және оның ... ... ... ... шығаруға бағытталған ұстанымына ... ... ету ... ... ... ... Балқаш көлінің жағалауандағы Қамал
түбегін ... ... ; сол ... ол ... отрядына жансала қарсыласу
мақсатымен жаңа ауылдарды тарту есебінен өз негізін ... ниет ... ... бар ... он ... ... ... күш болатын. Жазалаушы
құрамаларға қарсы осының алдындағы қақтығыстар бойынша жауынгерлік ... ... ... да ... емес еді.
Кенесары өз жағдайының қиын екенін , Абылай ұрпақтарының
арасындағы ... ... ... ... манаптармен жасырын
байланысы бар казак отрядтарының командирлері ... және дер ... ... ... ... мақсатқа жету – Тянь-Шань
қырғыздарын , Ұлы ... бір ... ... ... , Шу ... ... , одан соң үш ... жайлау (9)мүмкін еместігі барған сайын
айқындала түсті. Оның Цин ... ... ... ... ... оның
келісімін алуға тырысуы Кенесарының ... ... ... ... ... болатын. Іле өзенін бойлай жоғары ... ... ... ... ... ... кіріп, Үйгентасқа тоқтады да
одан Шыңжаң билеушісіне Құдайменді Саржанов сұлтан, Шоқтар Бақтыбаев ... ... ... елшілікке жіберіп, , «оның жерінде көшіп жүруге рұқсат
ету туралы» өтініш ... ... ... ала алмады. Сол екі арада
Кенесарының ... жат ... ... ... ... ... ... бетбұрысқа қол жеткізе алмады.
Шешуші шайқас 1847 жылғы 17-және 25 сәуір аралығында қазіргі
Тоқмаққа ... ... ... ... ... түсірген терең
шатқалда болды. Таулы жер ... өз ... ... ... оның өз қолында бар жеңіл ... ... ... ... ... ... болмады. Үш тәулікке созылған шайқас
қазақтарды титықтатты; Кенесары және 30-дан ... ... ... ... ... ... жан-жаққа қашып кетті. Қазақтың ... ... ... ... ... ... табуы мен қайтыс болуы орыс отрядтарының ... ... ... және ... одан әрі ... ... ... жасап, аймақты Ресей империясына қосып алуды жеңілдетті.
Ұлы Абылай ... ... ... ... мақсат
еткен қазақ халқының ХІХ ғасырдағы аса ірі ұлт-азаттық көтерілісі бұл жолы
да жеңіліспен ... ... ол Орта Азия мен ... халықтарының
жадында өшпес із қалдырды.
Кенесарының жанын пида еткен күресі , оның ... ... ... , ... өнері , копиталистік жүйе орныққанға дейінгі
даланың ... ... , ... ... ... ретіндегі ерен
қасиеттері оның көзінің тірісінде- ақ бүкіл халақтың құрметіне бөленді.,
оның жеке басы сол ... ... ... ... апологеттерінің
өзін де қайран қалдырды. Біздің ... 30- ... ... қалдырылған Кенесары ханның қозғалысы , патша үкіметінің аймақта
әскери – саяси белсенеділігі ... ... ... де , ... ханның ісі сияқты оның ұлы істері туралы халық есінде ізгілікпен
сақталғанының куәсі.
Пайдаланылған әдебиеттер мен ... . ... ... ... ... в ... . ... материалы, статьи. А,.1992, 27,132-137б..
2. Красовский М . ... ... ... Материали для
геогравий и стотистики России , ч. 1. СПб ... ЦГА РК , ф.374., оп.1, д. 1990.л. ... Қар: ... ... М.И. К ... восстания султана
Кенесары Касымова\\ Исторические записки, т. 13,1942, 243-б.
5. Қасымов Ж К. Көтерілістің көзден таса ... \\ ХАН Кене ... ... Х.А ... Ала –тау . Из истории бунта Кенесары
Касымова(1843-7847гг) \\ Исторический вестник . 1904, № 8,488
7. ... А.Г. ... ... , т., 2, ... ... Кенесары и Садық\ Хан Кенесары. Уральск, 1992.
9. Қазақстан тарихы . 5-томдық, 1-том , А ., 2002, ... ... Ж.К. ... хан ... А., ... Е.Б. ... ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарында. –
А., 1994, 223-б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХІХ ғасырдың 20-50 жж. Қазақ - Ресей қатынастарының тарихнамасы65 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс25 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс. Көтерілістің барысы мен әскери қимылдары14 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілістің негізгі мәнін ашу33 бет
Бөгембай Ақшаұлы3 бет
Махамбет Өтемісұлы жайында12 бет
Кенесары бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық күресі9 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс15 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь