Жәңгір Ханның ағартушылық қызметі

Күні кешеге дейін еліміздің, тарихынан кесіп тұрып орын алатын қазақтың біртуар ірі тұлғаларының атын атап олардың есімдерін құрметтеу былай тұрсын оларды ескеруден де қалдық. Оған себеп жетпіс жылдан астам билік құрған кешегі Кеңестік идиологияның әсері болатын. Шындығында да олар ескеруге лайықсыз ба еді? Осындай тарихи тұлғалардың бірі Жәңгір хан Бөкейұлы еді. Жәңгір хан кім? Қандай саясат ұстанды? Халқына қайыр- шапағаты тиді ме ?- деген сауалдарға жауап іздеген болсақ оған тарихи деректер былай деп жауап береді. Тарихи деректер Жәңгір ханның отарлаушылар саясатынан халқын қорғаушы , еліне мәдениет пен білім, мұсылман дінінің нұрын себуші хан ретінде көрсетеді. Сонымен Жәңгір хан кім? 1845ж Бөкей хан өлгеннен кейін ханының тағын өз баласы Жәңгірге өсиет еіп қалдырды, ал ол кәмелетке толғанға дейін уақытша басқаруда өз туған інісі Шығай сұлтанға тапсырды. 1823 жылғы 22 маусымда патша Жәңгірді ішкі Орданың ханы деп тану туралы грамотаға қол қойды, ол 1824 ж 26 маусымында Оралда ертедегі рәсім сақтала отырып патшалық өкімет орындарның бақылауымен ол хан болып жарияланып, 20 жылдан астам уақыт билік етті.[1]
Әр нәрсенің әділдігі керек, патша үкіметі Жәңгірге, оның балаларына да орысша білім, тәрбие беріп көп үміт артты. Қазақ даласын отарлауда жан-жақты білімді, ақылды, мәдениетті Жәңгір сияқты тұлғаны қолға ұстаудың қаншалықты пайдалы екендігін патша да генерал-губернаторлар жақсы біледі.
1. Қазақстан Ұлттық энциклопедия, 638- бет.
2. Ж.Қасымбаев « Жәңгір хан », 15 –бет.
3.Ж.Қасымбаев «Жәңгір хан», 18- бет.
4. // Қазақстан мектебі № 56 2004 мамыр7
5. Зиманов с. Россия и Букеевское ханство. Алматы, 1981, 143-бет.
6. Еврейнов А. Указанное сочинение. 63-бет.
7. Букеевской Орде 200 лет. «Өлке», Алматы,2001, 169-170 бет.
8. ОМӘТА. КСРО, 162-бет.
        
        ЖӘҢГІР  ХАННЫҢ АҒАРТУШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ
Күні кешеге дейін еліміздің, тарихынан кесіп ... орын ... ... ірі тұлғаларының атын атап олардың есімдерін ... ... ... ... де ... Оған ... жетпіс жылдан
астам билік ... ... ... ... ... болатын.
Шындығында да олар ... ... ба еді? ... ... бірі ... хан ... еді. ... хан кім? Қандай
саясат ұстанды? Халқына ... ... тиді ме ?- ... ... ... болсақ оған тарихи деректер былай деп жауап береді.
Тарихи ... ... ... отарлаушылар саясатынан халқын қорғаушы
, еліне мәдениет пен білім, ... ... ... ... ... ... Сонымен Жәңгір хан кім? 1845ж ... хан ... ... ... өз ... ... ... еіп қалдырды, ал ол
кәмелетке ... ... ... ... өз ... ... Шығай
сұлтанға тапсырды. 1823 жылғы 22 маусымда ... ... ішкі ... деп тану ... грамотаға қол қойды, ол 1824 ж 26 ... ... ... ... ... ... өкімет орындарның
бақылауымен ол хан ... ... 20 ... ... ... ... нәрсенің әділдігі ... ... ... ... ... да ... ... тәрбие беріп көп үміт артты. Қазақ
даласын отарлауда ... ... ... ... ... ... ... ұстаудың қаншалықты пайдалы екендігін ... да ... ... ... Сол үшін де ... атақ-абыройдан кенде
қалған жоқ. Хан тағына отығызу салтанатында 48 ... ... ... Орал ... дүр ... ... ... зиялы қазақтарды
сый-құрметтен құралақан қалдырмады. Жәңгірге 20 ... ... ... ... хан ... ... ... генералы
дәрежесіне көтерді.
Бұлардың барлығы отарлау саяасатының мүддесі үшін ... ... ... Осындай айла жұмысқа тәсілдерді саналы түрде өткізе
отырып, Ішкі ... ... ... өз ... сәйкес хан
кесенесінің кеңесшісі етіп Ресей ... ... ... өкілі
Г.С.Карелинді тағайындады. Ол Ішкі Орданың тыныс ... күн- ... ... комиссиясына хабарлап отырды . Ақырында ... ... ... ... ... Ішкі Орда ... басқан
қадамын бақылап отырған Ресей сыртқы ... ... ... ... ... министрлігінен бастап Астрахан, ... ... ... ... ... ... ... бақылауынын үстіне енді хан кеңсесі
іс ... ... ... меңгерушісіне ... ... әр бір ... ... алып ... Орда ... бірте-бірте шұрайлы аймақтардан ығыстырылып
құмға қуылды. Жайылымға, қыстауға қолайсыз жерге ... ... ... мен ... ... мол аймақтар казактар ... ... 1873 жылы 21 ... ... ... ... Г. Ф. Генстің бұйрығы бойынша үлкен және ... ... ... шөп шабуына тыйым ... ... ... ... ... Жәңгір Астрахан генерал-
губернаторы А. С. ... « ... ... обнаженные степи,
пески, солонцы,...- деп хабарлап воспретить ... ... ... ... силою действовать против ... ... ... ... ... салуды талап етті.
Жәңгір халқының ауыр тағдырын император Николайдың ... ... ... ... Амал не отарлау саясатының көрігін басып
өз ... ... ... ... ... тегеурінді шешім
болмады.
Тарихи құжаттар отарлаушылардың ... ... ... ... ... сатпады, халқының мұңын мұңдап, ... жылы ... ішкі ... ордасында хан сайланғаннан бастап
қазақтың ... ... оның ... ... ... ... мән берді. Оның ... ... ... ... білім алған және ... ... ... ... Ішкі Бөкей Ордасында өте ... ... ... Ол
Ресей империясының Еуропалық білім ... ... ... ... жеткенін жақсы білді.
Жәңгір хан ... ... ... ... ... әрі толықтыратын жаңа білім жүйесі ... ... ... мен орта және ... оқу ... деп ... Оны
Жәңгір ханның осы білім жүйесінде қазақ балаларын ... ... ... ... дамытуға бағытталған ... ... ... хан ... ... ... оның ішінде «Ішкі
Бөкей Ордасында ұлттық ... ... » ... ... ... ... ... Ресей империясының ... ... ... ... жоқ. Дегенмен жаңа Еуропалық
білім жүйесі Ресей арқылы ... бұл ... ... ... ... дамытуды Жәңгір хан Ресей империясы көмегімен жүзеге
асырды. Бірақ, ... ... ... ... ... жаңа
Еуропалық білім жүйесін жалпы Қазақстанға, оның ішінде Ішкі ... ... ... арнайы ағартушылық саясаты ... тек ... ... ... ғана ... ... білім саласына өзінің көмегін жасап ... ... ... ... ... қазақ балаларының оқу-тәрбие алуына мән
берген. ... ... ... іс-әрекетінің арқасында.
Қазақстанда,оның ішінде Ішкі ... ... ... рет ... ... ... ... қалыптасып, одан әрі ... ... ... мән ... елін ... үшін оқу ... екенін түсінген Жәңгір хан мен балаларының болашағы үшін ... ... ... ... сезген қазақ ата-аналары түрткі болды.
Сондықтан Ресейдің оқу орындарында оқуға деген ... ... ... ... хан ... ... Бөкей Ордасы қазақтарының
өтініштерін Ресей ... ... ... тура ... ... орысша және орыстық рухта тәрбие беру, христиандық дінге
шоқындыру Ресейдің басты саясаты болған. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... миссионерлері (дін
таратушылар) қазақ балаларын ... ... ... ... ... үшін Жәңгір хан бастапқы оқу-тәрбиені ислам мәдениеті
негізінде беру үшін мұсылман мектептері мен ... ... ... ойы ... ... ... ... және ислам мәдениеті
арқылы ұлттық рухты ... ... алу ... ... ... ... ... ғасырлар бұрын ислам мәдениеті қалыптасқанын айта кеткен
жөн. Жәңгір хан тұсында ислам діні ... дін ... ... деректерден белгілі.[4]
Ең басты айта кеткім келетіні:ұлттық мәдениет пен имандылықтан ұлттық
рух,патриоттық сезім, солар ... ... ... жас ... ... жан тәні мен ... ... ұлттық оқу-
тәрбие арнауы бала қаншалықты орыстық ... ... алса да, ... ... тәрбиені жеңе алмайды, қазақ балаларының ... ... ... ... хан жақсы түсінген еді.
Сондықтан ұлттық мәдениет пен ислам мәдениеті арқылы ұлттық идеологияны
соған негіздеп, Қазақстанда ... рет ... ... ... ... Осы ... іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... тұңғыш рет«Жәңгір білім реформасын»жасап,
оны жүзеге асыруды қолға алды. Бұл ... ... ... ... ... ет ... педагогиканың негізі ... ... ... басты шараның бірі – Жәңгір ханның Қазақстанда, оның
ішінде Ішкі Бөкей ... ... ... ... ... ... Ол ... ұлттық мектеп 1841 жылы 6 желтоқсанда Хандық ордада
(ставкада) ... ... Оның ... мен ... ... ... сол, ... қазақ-орыс
мектебі болды. Бұл алғашқы ұлттық мектептің тікелей ықпалымен ... ... ... ... ... басқа да жерлерінде
білім ордалары ұйымдастырыла бастады. Олар жаңа ... мен ... ... хан ставкасынан (Ордадан) 12 шақырымда Нарында, Тал мен ... ... ... мектептердің ықпалымен 1860 жылы Түркістан
өлкесіндегі №1 орта ( ... ... №2 орта ... ... ... Бұл ... 455 қазақ балалары оқып 221
оқушысы басқа да ... ... ... . ... ... Ордада орыс-қазақ мектебінде 25 оқушы оқыды. Сөйтіп,алғашқы
мектепте Жәңгір ханның білім ... ... ... Оқу жылы
қазан айында басталып, мамыр айының аяғында аяқталатын. Жыл ... ... ... ... ... олар ... ... емтихандарда оқушылардың алған білімінің нәтижелерін бағалауға
қатыстырылатын. Бұдан біз хан ... ... ... беру ісі
тікелей Жәңгір ханның басшылығымен жүргізілгенін көреміз. Оған қоса
мектепте ... әр ... ... ... ... хан ... ... сабақтардың жүргізілуін, оқушылардың білімін ... ... оқу ... оқу ... хан
қадағалап отырған.[5]
Бұл білім мен тәрбие жүйесін ... жаңа ... ... мен ... деп ... жөн. ... осы кәзіргі жаңа білім
жүйесіне сол кездегі білім жүйесі өте ... ... айта ... ... ... ... ... демократиялық,
идеялардың да іске асырылғанын ... ... Бұл ... қазіргі
кезде де пайдалануға болатын оң тәжірибе деп ... ... хан ... ... ... пәндерді атап көрсетеді:
татар,араб, орыс тілі, арифметиканың ... ... ... ... ... ... жинағы, алғашқы дәрігерлік көмектің
ережелері. Осы пәндерге қоса ... ... ... ... Хан ... ... мектепті училище деп ... үшін ... ... үй ... және ... байқау
қазіргіше айтсақ конкурс ... ... ... ... ... ... оқушылар Орынбордағы Неплюев кадет
корпусында одан әрі ... ... Бұл ... ... ... бекітілген оқу жоспарлары оқыту бағдарламалары,
жүйелі ... ... ... ... бәрі ... хан ... ұлттық
мектеп қазіргі кездегі Қазақстан білім жүйесінің бастауы ... хан ... ... ... ... дами келе ... ... әрі қарай өз жалғасын тапты.Еуропалық үлгідегі білім
реформасын жасаудағы ... ... ... ... ... ... хан ... ең бірінші мұғалімі ... ... ... Алғаш рет сабақты қазақ ... ... ... ... ... ... ... Сәдудин еді. Ішкі
Бөкей Ордасындағы Жәңгір ашқан ... ... ... мектеп деп аталған.[6]
Орталық ... ... ... ... білім мен мәдениетті
және ... ... ... ... ... ... ... ынтасын ... ... ... пен ... ... ... ... орталық мектептің нәтижелерін орыстық білім мен ... ... ... ... деуге болмайды. Орыс білімі ... ... ... ... үлгідегі білім жүйесі Бөкей
Ордасында Жәңгір хан ... ... ... және ол ... ... Бөкей Ордасы арқылы тарады деген дұрыс. Білім ... ... ... ... ... Тарихтан мәлім Ресей білім
жүйесі еуропалық ... ... ... орыс ... ... ... ... арқылы Ресей жәңгірдің білім саясатына ... ... ... ... ... ... ... саясаты
ғана қазақ халқының оқуға деген сана ... ... ... ... ... ... арттырды. Бұл орыстың рухына,
мәдениетіне ... ... емес ... түсінген жөн. Қазақ
балаларының ойлары жаңа ... оқу – ... алу ... ... сол ұмтылыстарын іске асыруда Жәңгір хан ... ... ... ... ... ... Мен өз ... ... ... хан өзіне дейінгі бірде бір ... ... ... деген едік. Ол қандай істер еді? ... ... ... ... ... ... ... іс болғандықтан
қысқаша мыналарды айтамын.
Ең алдымен Ішкі Орда ... ... ... ... ... Ресей қалаларына
шұбырмасын деп Антонов постысында орыс ... ... ... «Жас ... ... ... – мұң мұқтажын талқылап, шешіп отыратын хан ... ... ... қазақ, орыс, татарлар үшін тұрғын үй салды. Хан ордасында
өз қаржысына ... ... үшін ... ... Хан
қаржысымен Ресей оқу орындарында қазақ жастарын жіберіп оқытты. Жыл сайын
оқуға жіберілетін жастардың ... ... қол ... ... ... қазақ қару ... ... ... 170 үйге бір ... ... ... ... 139
молда даярлап Ішкі Ордада мұсылман дінінің терең тамыр жаюына ... ... ... ... ... желі есіп ... ... еткен еңбегі, саяси көзқарасы, отарлаушылыққа қарсы күрескені ақыл
парасаты, ... үшін ... ... ... ... ... шығарылды.
Халықтан бүркемеленді. Біздіңше бұл қазақ тарихына, Жәңгір рухына жасалған
қиянат. Себебі, Жәңгір халқына адал ... ... ... ... білімін, дінін, тілін көтеруде зор еңбек ... ... ... 22 ... ... ... хандарының бір де бірі істемеген
істерді қазақ тарихында өшпес игіліктерді ... ... ... ... ... ... игілікті істеріне көз жібергенде оның
суылдаған ... ... өзі ... «су ... гүл ... ... ... білімді, таза дінді, ... ... ... ... тәрбиелеуге бар ақылы мен күшін жұмсаған қайраткер
екендігіне ден қоюға болады.[8]
Тоқсан ауыз ... ... ... ... ... ... секілді
қайраткерлер Ішкі Ордада табан тіреп отарлаушыларға ... ... ... ... ... онда ... ... Қазақстан, Атырау облыстары
Астрахан, Сарытау, Құлынды даласы секілді Ресей жерінің бір пұшпағы болып
кетуі күмәнсіз еді.Бөкей де, ... де ... үшін ... ... ... ... ... мұңдас. Тарихи деректердегі
ақиқаттар осыны көрсетеді.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Қазақстан Ұлттық ... 638- ... ... « Жәңгір хан », 15 –бет.
3.Ж.Қасымбаев «Жәңгір хан», 18- бет.
4. // Қазақстан ... № 56 2004 ... ... с. Россия и Букеевское ханство. Алматы, 1981, 143-бет.
6. Еврейнов А. Указанное сочинение. 63-бет.
7. Букеевской Орде 200 лет. ... ... 169-170 ... ОМӘТА. КСРО, 162-бет.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бөкей ордасындағы білім беру ісі жайында3 бет
Бөкей хандығы5 бет
Жәңгір хан6 бет
Мақыш Қалтайұлы7 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет
XVIII ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басындағы Сыр өңірі ишандары мен пірлері және олардың ағартушылық қызметі71 бет
«Қазақ хандығын» Керей мен Жәнібік ханның құруы8 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі көзқарастары7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь