Биосфера ұғымы туралы

Биосфера ұгымы ғылымға кездейсоқ енген. Жүз жылдан астам уақыт бұрын, 1875 жылы австриялық геолог Эдуард Зюсс өзінің Альпі тауларының шығу тарихы туралы кітабының соңғы, ең жалпылама тарауында жер шарының әр түрлі қабаттары жайында баяндаран кезде осы терминді алғаш рет қолданған болатын. Бірақ бұл үстіртін айтылған сез ғылыми ойдың дамуында айтарлықтай роль атқара алған жоқ. 1926 жылы орыс минералогы В. И. Вернадскийдің екі лекциясы жарыкқа шықты. Сол лекцияларында ол, Зюсстың еқбектерінен кейін 50 жылдан соң, біз осы күнге шейін мойындап жүрген биосфера концепциясының негізгі қағидаларын тұжырымдады. Биосфера ретінде Вернадский жер қыртысының бүкіл геологиялық тарихы бойында тірі организмдердің әсеріне ұшыраған барлык қабаттарын түсінді.
        
        БИОСФЕРА.
Биосфера ұгымы ғылымға кездейсоқ енген. Жүз жылдан астам ... ... жылы ... геолог Эдуард Зюсс өзінің Альпі тауларының шығу тарихы
туралы кітабының соңғы, ең ... ... жер ... әр ... ... ... кезде осы терминді алғаш рет қолданған болатын.
Бірақ бұл үстіртін айтылған сез ғылыми ойдың дамуында ... ... ... жоқ. 1926 жылы орыс ... В. И. ... ... ... шықты. Сол лекцияларында ол, Зюсстың еқбектерінен кейін 50
жылдан соң, біз осы күнге шейін мойындап жүрген биосфера ... ... ... ... ... Вернадский жер қыртысының
бүкіл геологиялық тарихы ... тірі ... ... ... ... ... ... көптеген ғалымдар (Дж. Хатчинсон және басқалар)
биосфераның Жер ... ... ... ... ... бөлігі ретінде қарастырып, биосфера ұғымын тарылтып жүр.
Көптеген ғылыми ... әр ... ... бірде кеңірек, бірде тарлау
мағынада қолданылуда.
Сонда биосфера — Жер ... осы бір ... ... ... тән? Біріншіден, биосферада сүйық күйдегі судың ... көп. ... оған Қүн ... ... ... ... биосфера үшін сүйық, қатты және газ күйіндегі заттардың, бөліну
беттерінің болуы тән.
Жердегі ... көзі Күн ... ... тірі ... жердің екі
қабығы — литосфера мен гидросфераның жоғаргы қабаттарында таралған. Жер
қабаттарының қай-қайсы болмасын күн ... ... ... ... тірі ... ... тереңірек қабаттарына шейін қоныстанған
деуге болады. Бірақ биосфера жарық жететін жерлермен шектелмейді. Ауырлык
күшінің арқасында энергия ... одан да әрі ... ... ... түбіне экскременттер түйіршіктері, өлі және тірі
организмдер уздіксіз тусіп жатады.
Литосфераға тірі ... ... ... ғана ... ... ... топырақтың жоғарғы, қалыңдығы ондаған сантиметр қабатында
шоғырланған, тек бірен-сарандары рана ... ... ... ... метрге
тереңдейді (өсімдіктердің тамырлары, жауын құрты). Жер ... ... ... бұрғылау скважиналарының бойымен
жануарлар мен бактериялар әлдеқайда көбірек, 2,5—3 ... ... ... ... ... ... жер астында жататын мұнайдың ерекше,
өзіне тән бактериялар флорасы бар. Жарық болмағандықтан жасыл өсімдіктер
литосфераның терең қабаттарына ене ... ... ... азық ... құрылысы,қасиеттері де оларда тіршіліктің
таралуына бөгет болады. Акыр аяғында, Жер қойнауына тереңдеген сайын
температура жоғарылап, 3 км терендікте ол 100°С-қа жетеді. ... ... 3 ... ... ... тірі организмдер күнелте алмайды.
Тірі организмдер лигосфераның бетінен атмосфераның төменгі, бірнеше
сантиметрден бірнеше метрге дейінгі биіктіктегі қабатта-рына ... ... ... ... берікбасын көкке кейде ондаған метрге көтереді.
Насекомдар, жарқанаттар нен құстар ... ... метр ... ... ... ауа ... ... мен есімдіктердің дамылдаушы
сатыларын (спораларын, цисталарын, ... ... ... ... ... ... бүкіл тіршілігі ауада өтетін, яғни оны негізгі
тіршілік ету ортасы ретінде пайдаланатын организмдер әзірге ... мен ... ... ... ең ... қаба-тынан табанына
дейін тіршілікке толы. Ғалымдардың зерттеу құралдары жете алған жерлердің
барлығында тірі ... ... ... ... ... үшін
сұйық куйдегі су жарықтан гөрі маңызды шектеуші фактор болып табылады деген
қорытынды жасауымызға ... ... ... ең ... ... ... биосферадан тысқары жатыр. Бірақ іс жүзніде оларды парабиосфералық
(биосфераға жақын) аймақтар деп санауға ... ... ол ... тіршілік
аз да болса бар. Мысалы, Намиб және Калахари шөлдеріндегі кұрғақ құмның
астында жел ... ... ... ... ... ... күнелтетін
насекомдар (сасық ...... ... өсімдік
калдықтарымен қоректенген насекомдар метаболизм нәти-жесінде пайда болатын
суды қанағат етеді.
Биосфераның әуеге қарай өрістеуін негізінен ... ... ... тапшылығы
мен көміркышқыл газының парциалдық қысымының төмендігі шектейді. Таулы
жерлерде хлорофилды есімдіктер 6200 ... ... ... ... ... ете ... ... керек. Бұдан да жоғары биіктіктерде
кейбір ... ... ... кездеседі. ... ... ... қоректенеді, ал олар өз кезегінде
жел ... ... ... ... ... ... биік ... бөлігін эол аймағы деп атайды.
Биосфераның шектеуші факторлары сүйық күйдегі су мен күн сәулесі ... ... ... жанасу беттеріне сәйкес келеді. Фотосинтез
бойынша түзілген зерттеулер көп жағдайларда органикалық заттардың шығымын
ең көп беретін, үш ...... ... және ... ... ... пайдалана
алатын өсімдіктер екенін керсетті. Мысалы ретінде кәдімгі қамысты
(Phragmites communis) ... ... Оның суды ... ... ... ... көрсететін тұрақты кысымы жеңілдетеді. Тіршілігі
үшін қажетті көмірқышқыл газын қамыс газдардың сіңіруші беттер арқылы өту
жылдамдығы ен ... ... газ ... ... ... оттегін де судан
гөрі ауадан алған оңай; ақырында, қалған барлық элементтерді шөгінділердің
капиллярлық суындағы ерітінділерден сорып алу ... ... ... ... ... үшін ... ... орнасан зор аймақтары орасан зор аймақтары су (шөлдерде)
немесе қоректік ... ... ... ... шектеуші факторлардың
салдарынан ... ... ... категориясына жатқызылады.
Құрлықтардың ауданы бүкіл планетаның 1 / 4 бөлігіндейін ғана ... ... ... ... асып ... ... ... басым бөлігі “шөлді” . Мұхиттың әр түрлі ... ... ... ... айырмашылықтар бap. Солардың ішінде ең өнімдісі —
тропикалық ормандардан кем түспейтін маржан рифтері. ... ... ... ... ... мен ... ... аудандарға
қарағанда төмен және тундраның өнімділігімен шамалас. Ірі аймақтардың
орташа өнімділіктеріне берілген бағаларды талдау онық 100 ... ...... 20000 ... ... аралықта өзгеретінін, ал Жердің жылдық жалпы
өнімі 101S ккал-ға жуық екенін ... ... әрі де ... ... ... ... эле-
менттердің айналымы тоқталмауы тиіс. Бұл ... ... әр ... ... ... шығу тегі ... ... қостотығында жатқан
органикалық зат, өзінік түзілу циклып ондаған жыл ... ... ... әлдеқайда баяу жүреді. Кальций бикарбонат Са(НСО3)2
күйінде құрлықтағы тау ... ... ... түседі, одан соң ашық
мұхит суларында карбонат СаСО3 күйінде- ... ... ... ... ... судың табанына шөгеді. Мұхит табаны бірте-бірте
құрлықтардың жиегіндегі тау құрылу ... ... ... ... құрлыққа кайтып оралады. Айналып жүздеген миллион ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі бойынша кальцийге
ұқсас екенін білеміз, ал азоттың ... ... ... ... ... оның ... ... үлесі әлдекайда жоғары.
Биосфераның әр түрлі бөліктерінде тіршіліктің ... әр ... ... ... ... тіршіліктің су күйіндегі сутегі мен оттегінің
тампшылығы шектейді деп ... ... ... көп ... ... ... әдетте организмдер үшін игерілуі қиын гидрототық ... ... ... Өзге орталарда, мысалы, ... ... ... оқшаү теңіздерде көбінесе ... ... ... табылады. Экожүйенің барлық компоненттері – энергия
ағыны, субстарт,атмасферадан бастап ... ... ... ... ... ... биотикалық бөлігі оның абиотикалық
бөлігіне қатысты алғанда басқарушы жүйе болып табылады. Биотикалық ... ... ... ... ... консуметтер атқарады, себебі, бастапқы
өнімінің пайдалану дәрежесі, ал түптеп келгенде,бүкіл ... ... ... ... Эшби ережесі бойынша, ... ... ... ... ... ... жағынан басқарылатын жүйеден
кем болмауы тиіс;мүмкін ... ... ... сыры ... ... шығар. Сол себепті глобалдық ... ... ... (13,4 – ... ... экологиялық
пирамиданың құрылу принципі мынадай: негізгі деңгейлердің әрқайсысы цилиндр
түрінде кескінделеді,цилиндрдің ......... ... ... одан гөрі ... ... экожуйелер Бірін-
бірі теңгеретіндей көлемде орналасуы тиіс. ... ... Жер ... ... тундралардың, ормандардың, шөлдердің және тағы басқаларының
мөлшері жеткілікті болуы ... ал ... ... ... ... ... ... биомының ішінде — «ормандылық» және т. с.
с. сақталуы тиіс. Бұл жағдай ең шағын биогеоценоздарға шейін сақталады.
Биомдардың ішіндегі ... ... және ... ... ... биомдардын арасындағы тепе-теңдіктің ауытқуы міндетті түрде
жоғары деңгейдегі өздігінен ... ... ... Бұл ... ... жер асты ... тереңдігінің, өзгеруінен бастап, ... ... ... ... ... тигізеді. Осыған ұқсас
құбылыстар биомдар территорияларының ... ... ... өте ірі жүйелері деңгейлерінде де байқалады. Ең жалпылама
мағынада алынған «жана жерлерді игеру» барысында ... ... ... ... ... те ... ... дәрежеде бұл
мүмкін, тіпті қажет нәрсе, себебі тек теңгерілмсген күйдегі экожуйелер ғана
пайдалы өнім бере ... ... таза ... формуласын ескс
түсірсйік). Бірақ, қанағат дегенді білмейтін адам қорлардың негізін әзірге
«ресурстар» ... кіре ... ... көп ... ... ... бере алатын мөлшерден артық алуға тырысады.
Қазіргі кезде биосфера ... ... ... ... ... ... 7 Процентіне жетті. Соның өзі, биота тек ... ... ... ... ... ... алатындықтан, биосферадағы биогеохимиялық айналымнын, бұзылуына
әкеліп соқты. В. Г. ... (1986, 1988) ... ... ... бастапқы өнімнің пайдаланылуы 1 проценттен (барлық ірі жануарлар
пайдаланатын өнім мөлшерінен) асқанға ... ... ... ... тұрақты калпына келтіру үшін адамзаттын, энергия шығындап, көп
еңбек етузне тура келеді, себебі ... ... ... ... ... атқаруы қажет болады. Сонымен бірге табиғи экожүйелердің пайдалы әсер
коэффициентінің (ПӘҚ) төмен екенін және 10 ... ... ... ... ... ... ... орнықты калпына келтіру үшін кажетті
энергияның мөлшері қаншалық ... ... ... болады.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфера ұғымы17 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Адам экологиясы туралы4 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Азғыр-Тайсойған сынақ полигоны10 бет
Антропогендік ластанудың негізгі көздері15 бет
Антропогендік фактор4 бет
Арман мұнай-газ кен орны80 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь