Арал теңізі мәселесі

Арал теңізі – Қазақстанның інжу – маржаны, шөл белдеміндегі бірден – бір көгілдір су айдыны еді. Оның апатқа ұшырағанға дейінгі көлемі – 1066 км 2, тереңдігі – 30 – 60 метр, тұздылығы – 10 – 12 % болған. Қойнауы кәсіптік бағалы балықтарға бай, жағасы қоға мен қамысты теңіз еді. Сол кездерде жылына 50 – 150 мың балық ауланса, теңіз жағасынан едәуір мөлшерде бұлғын терісі игерілген.
Арал өңірінің тұрғындары 1970 жылдарға дейін әлеуметтік – экономикалық тұрғыда жақсы қамтамасыз етілген тіршілік кешті. Теңіз өңіріндегі елді мекендерде 17 балық колхозы, 10 балық өңдейтін зауыт және 2 балық комбинаты тұрақты жұмыс істеген.
1960 жылдардан бастап Арал өңірін игеру қолға алында. Осы аймақтағы игерілетін жер көлемі бұрыңғыдан Өзбекстан мен Тәжікстан 1,5 , Түрікменстанда 2,4 , Қазақстанда 1,7 есеге өсті. Ал Әмудария мен Сырдария бойындағы халықтың саны 1960 – 1987 жылдар аралығында 2,2 есеге артты. Халық санының өсуіне орай суға деген қажеттілік те артты. Осыған орай, 1970 – 1980 жылдар аралығында аралға құйылатын су мөлшері азайды. Оның негізгі себептері – антропогендік факторлар еді. Екі өзен бойындағы суды мол қажет ететін күріш пен мақта өсіру ісі қарқындап дамыды.
        
        Ғылым және Білім Министрлігі
Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
Орындаған:
Тексерген:
Алматы 2005
Арал теңізі – Қазақстанның інжу – ... шөл ... ...... су ... еді. Оның ... ұшырағанға дейінгі көлемі – 1066 км 2,
тереңдігі – 30 – 60 метр, тұздылығы – 10 – 12 % ... ... ... ... бай, ... қоға мен ... ... еді. Сол кездерде
жылына 50 – 150 мың ... ... ... ... едәуір мөлшерде бұлғын
терісі игерілген.
Арал өңірінің тұрғындары 1970 ... ... ... – экономикалық
тұрғыда жақсы қамтамасыз етілген тіршілік кешті. Теңіз өңіріндегі ... 17 ... ... 10 ... ... ... және 2 ... комбинаты
тұрақты жұмыс істеген.
1960 жылдардан бастап Арал өңірін игеру қолға алында. Осы аймақтағы
игерілетін жер ... ... ... мен ... 1,5 ... 2,4 , Қазақстанда 1,7 есеге өсті. Ал Әмудария мен ... ... саны 1960 – 1987 ... ... 2,2 есеге артты.
Халық санының өсуіне орай суға ... ... те ... ... орай, 1970
– 1980 жылдар аралығында аралға құйылатын су ... ... Оның ... – антропогендік факторлар еді. Екі өзен бойындағы суды мол ... ... пен ... ... ісі ... дамыды.
Оның үстіне ауыл шаруашылығының басқа да салалары боыйнша дамыды. Өзен
бойлары ... суды ... ... ... ... ... 1960 – ... арасында 44 мың м3 су құйылса, бұл көрсеткіш 1974 – 1978 жылдары
13 мың м3 , ал 1990 ... екі ... ... ... ... деңгейі 23 метрге дейін төмендеп, оның суайдыны 30 – 2000 ... ... ... ... 40 ... ... ... Оның үстіне екі
өзен бойындағы шаруашылықтарда ... мен ... ... бұрын – соңды болмаған көрсткішке жетті. Тыңайтқыштарды ... ... ... ... ... ... факторлар Арал өңірін экологиялық
апатқа ұшыратты. Құрғап қалған теңіз түбінен жыл ... ... ... жоғары 2 миллион тонна тұзды шаңдар көтеріліп, желмен тарай бастады.
Сонымен Арал апатына ... ... ... ... ... тарихи – табиғи ерекшеліктерін ескермеу;
- ауыл шаруашылығын дұрыс жоспарламау, судың қорын есепке алмау;
- суды өте көп ... ... ... ... дақылдарын барынша көбейтіп
жіберу;
- жерді игерудің агротехникалық шараларын сақтамау және суды ... ... ... ... ... ... мен ... ғылыми тұрғыдан негіздлмеуі болып табылады.
Арал теңізін құтқару жөнінде бірнеше ғылыми болжамдар мен жобалар
бар:
1_ Сібір өзендерін ... ... ... мен ... ... суын реттеу арқылы суды молайту;
3_ Арал теңізін жартылай сақтап қалу;
4_ Каспий теңізінің суын жасанды канал арқылы ... Жер асты ... ... Арал ... ... ... реттелуін немесе толысуын күту.
Әрине, бұл жобалар болашақтың ісі болғанымен, уақыт талабы ... Бәрі де ... ... ... Ал оның іске ... қауымының білімі мен біліктілігіне байланысты екені анық.
Қазіргі кезде Аралды құтқару бағытында батыл да жоспарлы ... ... ... жасалуда.
« Арал тағдыры – адам тағдыры » болғандықтан оны сақтап қалу аға
ұрпақтың болашақ ... ... ... ... Арал ... экожүйесіндегі тіршілік атаулыны
экологиялық дағдарысқа әкелді. Бұл жағдайлар адам ... ... ... ... дүние жүзіне белгілі боды.
Арал өңірінде туындап отырған қазіргі экологиялық апаттар ... ... ... ... суын ... Оның ... мен ... жойылып
бітуге жақын. Топырақтың тұздануы өте жылдам жүруде. Арал теңізінде
балық өсіру шаруашылығы тоқтатылып, соңғы 1 – 2 ... ғана ... ... Ондағы тұрғындардың әлеуметтік жағдайы төмендеп кетті. ... ... улы ... мөлшері жылына 13 – 20 миллион тонна
деп есептеледі. ... ... ... ... ... Орта Азия
республикалары аумағына жетіп, ауыл ... ... ... ... 60 – 70 % -ға ... ... Мұның өзі жалпы
шаруашылыққа зиянын тигізуде. Арал ... ... ... ... ... ландшафттарын бірте – бірте күрделі әрі қайтымсыз
атропогендік экожүиелерге қарай ығыстыруда.
Арал өңіріндегі антропогендік факторлар ... ... ... ... ... - ... ... тікелей әсер етуде.
Жұмыссыз қалған балықшылар әлеуметтік қорғаусыз ... ... ... ... аударуда.
Қазір Арал өңірінде адамдардың деенсаулығы күрт ... ... ... ... кезде туберкулез, бүйрекке тас байлану, сарысу, өкпе
... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда жоғары көрсеткішті беріп отыр.
Арал теңізінің болашағы дүние жүзі халықтарын ... ... ... ... Орта Азия мен ... ғана емес ... ... тыныс – тіршілігіне өзгерістер әкелмек. Ал ... ... ... айналуы, атмосферадағы ауытқушылықтар,
антропогендік экожүйелердің тұрақсыздығын тудырады. Арал мәселесі
соңғы 10 ... ... ... және эколог ғалымдар арасында жиі – жиі
пікірталастар ... Арал ... ... ... ... Өркениетті елдер қаржылай көмек
көрсетуде. Олар Азия ... ... АҚШ, ... тағы ... ... ... салыстырғанда су жүйелерінің
ластануы үлкен қауіп төндіреді, оның себебі: ауадан гөрі сулы ортада
өздігінен тазалану, яғни ... ... өте баяу ... су
қоймаларын ластайтын көздердің қатары да көбейе түседі. Оның ... ... ... ірі су ... ... – Арал мен
Балхаш көлдерінің жағдайын келіруге болады.
Қазіргі кезде ... ... ауыр апат ... Арал теңізі жағалаудан 100 шақырымның үстінде шегініп
кеткені ... ... ... ... табанында көлемі 2 миллион
гектардан астам Аққұм атты ... ... ... Сол маңнан әр жыл
сайын 75 ... ... ... ... ... ... Қостанай, Солтүстік
Қазақстан, Павлодар тағы ... ... ... таратуда. Арал
теңізінің тұздары соңғы жылдары ... шай ... ... ... ... ... Арал тұздарының Солтүстік мұзды
мұхитқа жеткенін жазып жатыр. Енді оның зардабы Сібірдің ну орманына,
Үндістан мен ... және ... да ... әсем ... әсерін тигізетіні туралы ғылыми болжамдар айтылуда. Балқаш көлі
республика экономикасы мен ... ... зор зиян ... көлі жыл ... тек Іле ... ғана 23 мың ... жеңіл
органикалық заттектермен, 8 мың тоннадай минералды азотпен, 5 ... ... 2 мың ... темірмен, 1,5 мың тонна броммен, 70 тонна
минералды фосформен, 60 тонна ... 3,4 ... тағы ... улы ... ... Мұнымен қоса
Балқаш көліне металлургия комбинаты су шайындыларын, улы заттектердің
қоспасын жіберуде. Осылайша екінші Аралды қолдан ... ... ... объектілерін ластанудан қорғайтын шаралар:
- сусыз және суды аз мөлшерде қолданатын технологияларды және ... ... ... ... ... жұмсалатын су көлемін жаңа технологияларды ендіру
арқылы азайтуды;
- табиғи көздерден ... ... ... ... немесе
болдырмауды;
- ақаба суларды тазалауды жатқызуға болады.
Қазақстанның су қорғау кодексі ... су ... ... ... ұстау үшін, жер бетіндегі
суларды ластанудан, былғанудан және азаюдан сақтап қалу ... ... ... мен өсімдіктер әлемінің тіршілік ететін
ортасын сақтау үшін су қорғау белдемі белгленеді.
Су қорғау ... деп ... ... мен ... ... қорғау
және басқа да шаруашылық іс - әрекеттерді жүргізу тәртібі белгіленген
акваторияға жанасқан ... ... Көл, өзен ... ... ... алқабында тыйым салынады:
- жерді жыртуға;
- авиаиялық – химиялық жұмыстарды жүргізуге;
- пестицидтерді, дефолианттарды, басқа да улы ... ... ... ретінде мал шаруашылығы кешендерінің сұйық ... мал ... ... және ... құруға;
- орманды кесу мен ағаштарды тамырымен жоюға;
- улы ... ... ... ... ... май,
әртүрлі өндірістердің қалдықтарын сақтайтын қоймаларды орналастынуға.
Ірі қалаларда халықтың санының еселеп артуы тұрмыстық – коммуналдақ
құрылыстар мен ... ...... ... ... ... ... мұндай қалаларда техникалық және ақаба сулар көптеп
жиналуда. Қазақстан да жыл сайын шығарылатын ақаба судың ... 6 ... деп ... Қазіргі кезде тұрмыстық ақаба суларды залалсыздандыру
үлкен мәселе болып отыр. ... ... бірі – ... ... ... ... ... қаласының халқы жыл сайын артып, білім, ғылым ... ... ... Осы уақытқа дейін Алматы қаласының пайдаланылған
тұрмыстық – коммуналдық суы 70 км жердегі Жаманқұм және Сорбұлақ бөгетіне
жиналып, ірі ... ... ... ... ... ... 1986 жылы бұзылды. Жылдар бойы жйнақталған
ақаба су Жаманқұм ... ...... ... ... қарай ақты.
Бұл апатты жағдай көптеген мал басы мен құрылыстарды қиратып, шығынға
ұшыратты. Қапшағай су қоймасы ... ... ... ... ... ... ... су жинақтау орнының жойылуы Сорбұлаққа үлкен
салмақ түсірді. Қазір Сорбұлақ суы шамадан тыс көбейіп, қауіпті деңгейге
жетті. Суды азайтатын каналдар қалыпты ... ... ... ... су ... 60 км 2 ... ... – 15 км, ені – 8 км, тереңдігі
– 18 метрге тереңдеп, жинақталған ... ... – 1 ... метр 3 - ге
жетіп отыр.
Жасанды көлдің жиегін бұзып кету қаупі күн өткен сайын өсе түсуде.
Кейбір болжамдар бойынша ... ... ... жағдайда Іле, Балхаш алабы
бұрын – соңды болмаған апатқа ұшырап, 50000 ... бар ... ... ... Іле ... ... ... елді мекендер, егіс
алқаптары мен өзен бойындағы тұлғалардың, яғни тоғайлардың ақабы су ... ... ... ... ... ... қандай болмақ. Сорбұлақ жасанды көлі
суының құрамы өте қауіпті. Су құрамында көп ... улы ... ... ... ... ауыр ... және тағы басқа да
бегісіз зиянды химиялық заттар жинақталған. Зиянды заттардың шекті мөлшері
есепке алынбаған. Су құрамындағы химиялық ... ... өте ... тәрізді заттарды түзуі мүмкін. Ал диоксинді екінші дүниежүзілік
соғыстағы улағыш қару ретінде қолданған. ... ... ... ... ... процессі жүріп жатыр. Бірақ оның тұрақты тазалану
механизміне үздіксіз ағып келіп қосылып жатқан лас сулар мүмкіндік бермей
отыр.
Тағы бір қауіпті ... ... ... заттардың есебінен
жәндіктердің еркін көбейе түсуі. Нәтижесінде, Сорбұлақ ... ... ... көбейуі артып отыр. Көлден айналадағы
малдареркін су ішеді. Осының бәрі ... ... ... ... арқылы:
өсімдіктер, жәндіктер, жануарлар, құстар, адамдар болып жалғасып, ақырында,
адам организміне айықпас дерт ... кім ... беті мен жер асты ... ... ... ... ... енгізетін көзді ластаушы көз деп, ал судың сапалық нормасын
бұзатын компоненттерді ластағыш заттар деп атайды.
Су проблемасы қазіргі шақта біраз ... ... ... факторлардың біріне айналып отыр. Жыл сайын планетамыздың жер асты
су қоймалары 160 ... ... таз ... ... Егер ... осы ... ... болса, ХХІ ғасырдың ішінде негізгі стратегиялық ресурс мұнай
емес, таза су болатынына күман жоқ. Қазіргдің өзінде судың жетіспеушіліг
этникалық және мемлекетаралық қақтығыстардың ... ... ... ... мен
Бангладеш Ганг өзенінің ағымына, Египет, Судан мен Эфиопия елдері Нил
өзенінің ағынын басқа жаққа бұру мәселесіне байланысты екі ел арасындағы
саясатқа әсері ... ... ... да БҰҰ ... 2003 ... таза ... жылы» деп белгіледі.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал теңізінің зерттелуі. Арал теңізінің экологиялық мәселелері18 бет
Арал теңізі9 бет
Арал теңізі туралы6 бет
Арал теңізі туралы ғалымдардың түсініктері3 бет
Арал теңізінің жағалық сызығының өзгеруін картографиялау26 бет
Арал теңізінің зерттелу тарихы63 бет
Арал теңізінің тарихы7 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Арал теңізінің экологиялық ахуалы 20 бет
Арал теңізінің экологиялық мәселелері3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь