Диалектикалық көзқарас негізгі принциптері мен формалары

1. Кіріспе
Диалектиканың негізгі категориялары.
2. Негізгі бөлім
а) Жекеше, өзгеше және жалпы
б) Себеп және салдар
в) Қажеттілік және кездейсоқтық
г) Мән және құбылыс.
3. Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер
Диалектика даму процесі туралы жан-жақты әрі терең мазмұнды ғылым ретінде негізгі заңдармен бірге категориялар жүйесін де қамтиды. Категориялар заттардың, құбылыстар мен процестердің жалпы әрі маңызды жақтарын, байланыстары мен қатынастарын көрсететін ғылымның негізгі түсініктері болып табылады. Барлық ғылымдар өзіндік категориялар жүйесі арқылы өздері зертейтін объектілердің мәндік сипатын, ішкі заңдылықтарын ашып көрсетеді. Басқа ғылымдар секілді философияның да өзіндік ғылыми түсініктері, категориялары бар. Алайда философиялық категорияларқамту ауқымының кеңдігімен, ең жалпылама байланыстар мен қасиеттерді бейнелеу арқылы дараланады. Олардың ішінде, әсіресе, диалектиканың өзара қатынастығы жұпталған категорияларының маңызы ерекше. Мұндай категориялар жүйесін диалектиканың негізі емес заңдар деп те атайды. Себебі, олардың даму процесін қарастыра отырып, диалектиканың негізгі заңдарын толықтыра түседі.
1. Досмұхамед Кішібеков, Ұлықпан Сыдықов. «Философия»
2. Әбішев Қ, Әбжанов Т. «Философия тарихындағы таным теориясы және әдіс проблемасы». – Алматы 1993.
3. Балғымбаев А.С. «Субъектінің ғылыми танымдағы белсенділігі». – Алматы 1997.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ТАНЫМ ... ... ... ... ... ... Какижанова Т.И.
Алматы 2007
Жоспар
1. Кіріспе
Диалектиканың негізгі категориялары.
2. Негізгі бөлім
а) Жекеше, өзгеше және ... ... және ... ... және ... Мән және құбылыс.
3. Қорытынды.
Диалектиканың негізгі ... даму ... ... ... әрі ... мазмұнды ғылым
ретінде негізгі заңдармен ... ... ... де ... ... ... мен процестердің жалпы әрі ... ... мен ... ... ... негізгі
түсініктері болып табылады. Барлық ғылымдар өзіндік ... ... ... ... ... мәндік сипатын, ішкі заңдылықтарын
ашып көрсетеді. Басқа ғылымдар ... ... да ... ... ... бар. ... ... категорияларқамту
ауқымының кеңдігімен, ең жалпылама байланыстар мен ... ... ... ... ... ... диалектиканың өзара қатынастығы
жұпталған категорияларының маңызы ерекше. ... ... ... негізі емес заңдар деп те ... ... ... ... қарастыра отырып, диалектиканың негізгі заңдарын толықтыра түседі.
Енді категориялар қалай қалыптасады деген сұраққа тоқтала ... ... ... өзінің пайда болумен, өсіп-өркендеуімен, оның
санасының, ойлау жүйесінің жетілуімен тікелей байланысты. Бұл ... ... ... ... айтқанда, категориялардың пайда болып,
қалыптасуы ... ... ... нәтижесі. Адамдар практикалық іс-
әрекет барысында түрлі заттар мен құбылыстарды «көзбен көріп, ... ... ... ... ... ... аңғарып, көкейге ұялатады, сөйтіп барып түсініктер,
категориялар есебінде түйіндейді. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... әбден орынды болады. Алайда
категориялардың мазмұнды адамдардың санасынан, ... ... ... ... ... өмір ... ... өзіне тән
байланыстар мен қатынастар бейнелейді. Ендеше категориялардың ... ... тек өмір сүру ... тұрғысынан ғана субъективті деуге
болады.
Айналадағы барлық заттар, құбылыстар мен ... ... ... ... ... ... байланыстардың,
қатынастардың бейнесі есебінде категориялар да өзгеріссіз қала алмайды.
Олар да өзгереді, дамиды, ... ... ... ... ... ... категорияның да мазмұны тереңдей түседі.
Енді диалектиканың өзара қатынастағы жұпталған категориялар жүйесіне
тоқталайық.
Жекеше, өзгеше және ... ... ... ... ... құбылыстар мен процестер түрінде
өмір сүретіні белгілі. Дара затты, ... ... ... ... болады. әр бөліктің тек ... ғана тән, ... ... мен ... болады. Мәселен, нақты студентті
басқалармен шатастырмаймыз, оның өзіндік қабілеті, бет ... ... бар. ... құбылыстың, процестің өзіне ғана тән,
қайталанбайтын ... ... ... ... ... ... ... – белгілі бір құбылыстар тобына ортақ ... ... ... ... ... мен қарымы әр деңгейде болып келеді. ... өте кең ... ... ... деп атайды. Сонда бөлке дегеніміз
тұтас зат, құбылыс, процесс ... ... мен ... бірлігі, оған
жекеше мен өзгелермен ортақ, ұқсас көпше белгілер де тән. Өзгеше деген
категория ... мен ... ... ... ... ... осы ... арасындағы дәнекерлік қызметті атқарады. Өзгешенің
мәні мынада. Ол ... ... ... ал одан ауқымды, әрі кең
көпшемен ... ... ... ... Мысалы,
«Асқаров–студент, ол Қазақстан Республикасының азаматы» дейтін болсақ мұнда
Асқаров-жекеше, студент-өзгеше, ал ... ... ... ... тарихында жекеше мен жалпының өзара байланысына қатысты
түрлі пікірлер, ағымдар орын ... ... ... реализм бағытын
ұстаған философтар көпше, жалпы жекешеден тәуелсіз, дербес өмір сүреді деп
есептейді. Бұлардың бір тобы ... ... тек ... идеалдық формада ғана
өмір сүреді десе, екінші бір ... ... ... ... материалдық
мән-мағынаға ие деген тұжырымға келеді. Дүниені ... білу ... одан ... ... ... ... отырады.
Себеп және салдар
Бұл дүниеде себепсіз және одан туындайтын салдарсыз ештеңе де жоқ.
Себептілік ... ... ... ... бір ... ... айтқанда, себептілік деп құбылыстардың, процестердің немесе
олардың жақтарының ішкі ... ... ... ... әсер ... ... ... туғызуын айтамыз. Мәселен, суды қыздыра берсек, ол
ақырында буға айналады. Бір-бірінен ымырасыз ... ... ... ... ... ... келуіне себеп болды.
Ал енді себеп деген не, ... ... не? ... ... екі ... ... заттың олардың ішкі жақтарының өзара байланысқа түсіп,
бір-біріне әсер етуі ... ол ... мен ... олардың
жақтарында тиісті өзгерістер туғызуы. Ал салдар дегеніміз өзара әсер етуі
нәтижесінде құбылыстарда, заттар мен олардың ішкі ... ... ... Жоғарыдағы мысалдарда суды қыздырып қайнатуға жеткізу барысында
молекулалардың қозғалысқа түсуі-себеп, ал булану-салдар немесе тап ... ал ... ... ... ... ... еш нәрсе болмайды.
Себептілік-бүкіл ғалам құбылыстарына тән жалпылама қасиет.
Себептілік, немесе ... ... тән ... ... ... жөн. ... себептілік жалпы объективті
сипатқа ие байланыс. Әлемде себепсіз-салдарсыз еш нәрсе жоқ. ... ... ... деп, ал ... салдарлы
байланыстардың объективтілігін мойындамайтындарды философия тарихында
индетерминистер деп ... ... ... және ... ... ... оқиғалар мен құбылыстардың пайда болуын ашып көрсетеді.
Үшіншіден, бір құбылыстан екіншісініңтууы белгілі бір жағдайлардың болуын
талап ... ... ... мен құбылыстардың өмір сүруі мен дамуы
үшін қажетті объективті факторлар жиынтығы.
Мүмкіндік пен шындық.
Табиғат пен ... ... ... ... ... олардың
мүмкіндіктен шындыққа айналуы деп қарауға болар еді. Бұрын айтылғандай,
жаңа нәрсенің ... ... үшін ... бір ... мен алғышарттарды
мүмкіндік деген ұғыммен айтуға ... ... ... Ол белгілі бір даму заңдылығының негізінде пайда болады.
Шындық дегеніміз- мүмкіндіктің ... ... ... тұрғыда жүзеге
асқан түрі, бірақ жүзеге асуы ықтимал құбылыс. Мүмкіндік пен шындықты ... ... көзі дей ... ... арасындағы байланысқа сынар жоқ
қарауға болмайды.
Егер біз ... ... ... ... ... ... бір ... келуі маңызды роль атқарады ... ... ... ұрынамыз. Себебі, даму процесіндегі мүмкіндік пен
шындықтың өзара байланысы өте бай ішкі және сыртқы ... ... Бұл ... ашу, ... ... мәнін түсіну даму
тенденциясын анықтауға мүмкіндік береді. Өйткені, Гегельше айтқанда, жалаң
тәжірибеге ғана ... ... даму ... ...... ... ... олай болса даму процесіндегі сансыз көп мүмкіндіктердің ішінен
негізгісіне көңіл бөліп, оның қалыптасуы, ... ... ... ... ойлардың басты міндеті. Мүмкіндік пен шындықтың диалектикалық
арасынан ... ... ... ... жөн. Ол қайшылықтар
әртүрлі жағдайда көрінеді. Өйткені, толып жатқан мүмкіндіктердің ішінен
негізгі, қажетті, заңды ... ... ғана ... ... Сондай–ақ ,
мнмкіндік пен шындықты, диалектиканың ... да ... ... дамудың өзекті проблемаларымен тығыз байланыстырып, дүние танымның
теориялық құралы ретінде пайдалануымыз қажет.
Қажеттілік және кездейсоқтық
Мүмкіндік пен шындықтың диалектикалық ... ... ... ... ... ... болады. Өйткені, дамудың өзі ең алдымен
шындықтың сыртқы, «жалаң болмыс» жағы ... ... ... соң біз ... дегеніміз мүмкіндік пен шындықтың бірлігі екенін
білеміз. Қажеттілік мүмкіндіктің ... ... әрі ... әрі
объективті негізі. Олай болса, қажеттілік даму тенденциясының мәнін ашады.
Ал кездейсоқтық осы процестің ... бір сәті ... Бұл ... ... ... дегеніміз мүмкіндік ретінде ғана маңызы бар» деген
пікіріне ... ... және ... ... ... растың,
бардың ішкі және сыртқы жағы болып көрінсе, екінші бір ... ... ... тап ... бірі ... ... ... күреске
бейім тұрады.
Қажеттілік және кездейсоқтық философия рихында диалектиканың басқа
категорияларына қарағанда ерекше рөл атқарады. Өткен заман ... ... ... ... көп жағдайда жеке-жеке қаралып, тіпті
кейде кейбір ойшылдар қажеттілікті заңды объекті деп ... ... ... ... жоқ, тек сырттан танылған құбылыс деп көрсетуге
тырысты. Сонымен ... ... да ... тән ... бар. Ол ... қажеттіліктің өмір сүру болмысының тәсілі. Кейбір оқулықтардағы
кездейсоқтықтың «болуы да, ... да ... ... «болуы мүмкін нәрсенің
болмауы да мүмкін» деген ұғымдардың ешбір қисыны жоқ екенін айта кетуіміз
керек.
Сол ... ... - ... өз ... ... ... ... мен кейбір сәттері.Сондықтан да ол
әрбір пайда болатынжаңаның алғашқы, бастапқы сатысы болып есептеледі.
Мазмұн мен ... ... ... немесе құбылыстың ішкі құрамы, оларды
құрастырып ... ... ... ... Түр – ... ... оны қарайтын қарапайым бөлшектер. Мәселен, атомның мазмұны – оң
зарядталған ядро мен оның ... оң ... ... ... ... ... электрондар. Ал түр дегеніміз осы бөлшектердің
өзара орналасуы, құрылымдық ... ... ... мазмұны – оның
негізгі айтпақ ойы, ... ал түрі – оның ... ... композициясы,
жанры және т.б.Тірі организмның мазмұны оның бойындағы зат алмасу процесі,
оны құрайтын түрлі органдар, ал түрі – зат ... ... іске ... ... ... ... өзгермелі, үнемі қозғалыста болады. ТҮр біршама ... ... ... түр ... бір шамаға дейін оған сәйкес болады
да, содан соң ілесе алмай қалады. ... ... ... ... ... өзгеріп бара жатқан мазмұнның ілгері дамуына кедергі келтіріп,
«етегінен тартады». Екеуінің де ... ... ... ... ... ... ... шешілуі ескі түрдің
мазмұнынан мүлде ажырауына, жаңа мазмұнға сәйкес келетін жаңа ... ... ... Жаңа түр ... ... ... кемелденуіне қолайлы
жағдай жасайды. Белгілі мерзімінен соң ол түр де ... ... ... сәйкессіздік, қайшылық туады. Мазмұн мен түр категориялары
тұрғысынан ... даму ... ... ... ... ... ... тұсында бүкіл білім беру саласының ... да түрі ... ... ... ... мүддесі тұрғысынан ұйымдастырылған
болатын. Еліміз тәуелсіздік жолына түсіп, ... ... ... байланысты білім берудің тек ... ғана ... ... реті құрылымы, яғни түрі де сапалық өзгеріске ұшырады.
Мән және құбылыс.
Болмыстың сан қилы, өте күрделі қайшылыққа толы екені, оның ... әрі ... ... ... ... ... мен
процестердің өзара байланысы өте шым-шытырық болып келетіні ... ... ішкі ... ұғыну, мәнін анықтау, даму заңдылықтарын
ажыратып білу әрқашанда ... ... ... ... ... ... Осы ... алғанда диалектиканың мән және құбылыс
категориялары үлкен роль атқарады.
Мән заттардың, құбылыстар мен процестердің, ... ... ... ... де ... ... ... сипаттайды.Құбылыс-мәннің
сыртқы көрініс табуы, ол мәнге қарағанда ... әрі ... ... ... ... бір-бірінен толық тәуелсіз алып қарауға, түсінуге
болады деген сөз емес. Мән ... ... да ... ... ... жағы. Яғни белгілі бір дербес, біртектес құбылыстардың не ... біз ... тек ішкі ... ... ... біле ... Мән мен
құбылыс тұтастықтың тең жақтары ... ... ... әрбір саласының
дамуында мәннің алғашқы құбылыс түрі кейін ... ... ... ... бірақ олардың мазмұны, атқаратын қызметі түбірінен
өзгереді. Бұл жерде айта кететін ... мән ... де оның ... ... ... процестің нақты табиғатына байланысты. Бұл
тұрғыдан алғанда мән тым ... де, ... ... ... ... ... ... мән біреу, құбылыс көп. ... ... да сол ... Ол сан алуан түрлерге бөлінеді. Соның негізгі бір
түрі-көрініс немесе ... Мән ... ... бай, ол ... ... әр қырынан көрсетеді. Таным процесі ылғи да құбылыстан ... ... ... ... ... алуан түрлі жүйелердің мәнін ашу-
ғылымның басты саласы.
Қорытынды
Қоғам дамуының қозғаушы ... ... да, ... да, ... те-
адамзат ақыл-ойының жемісі. Ал ... ... ... ... бірегей бірлікте зерттейтін аса күрделі ғылым. Оның түрлі
мектептері бар, ... ... мен ... бар: Олар ... ... ... адам ... таным түсінігінің, ... ... ... әр қилы түсіндіреді. Осы рефератта
соларды ... ақыл ... ... ... тырыстық. Әрине
рефератта диалектиканың ... ... ... ... ... ... олардың басым көпшілігі қарастырылып негізгі
сипаттамалары берілді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Досмұхамед ... ... ... ... ... Қ, ... Т. «Философия тарихындағы таным теориясы және әдіс
проблемасы». – Алматы ... ... А.С. ... ... танымдағы белсенділігі». – Алматы
1997.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәрсен Аманжолов12 бет
Delphi ортасында процедурала функцияларды қолдану23 бет
Delphi программалау ортасы жайлы24 бет
Дүниені философиялық тұрғыдан түсіну негіздері8 бет
Платонның жан мен тән туралы ұғымы4 бет
Таным – шындықтың бейнеленуі34 бет
Антик заманының философтары5 бет
Гегельдің тарих философиясы4 бет
Диалектика әмбебап байланыстар мен даму туралы ілім13 бет
Дүниеге көзқарас 8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь