Дін және мәдениеттің арақатынасы жөнінде қыруар пікірлер айтылуда

Соңғы кездері діни экспансия алаңына айналған елімізде «дініміз өзгерсе өзгерсін, мәдениетіміз өзгермесін» (Дулат Исабеков, ҚӘ, №14, 18.04.2003 ж.) дейтіндей, ора шолақ пікірлер де айтылуда. Осы мәселеге байланысты ғылыми қорытынды жасау үшін алдымен қоғам өмірінің ең маңызды ұстыны саналатын дін мен мәдениеттің арақатынасын анықтайық.
Бүгінгі мәдениеттану, антропология және социология саласының теоретиктері дінді мәдениеттің ең маңызды құрамдас бөлігі деп санайды (мысалға Э.Б. Тайлор, Леслие Уайт, Радклифф Броун, Рут Бенедикт, Франц Боаз, Бронислав Малиновский, Уиллиам Хавиланд қатарлы ғалымдардың еңбектерін айтуға болады – М.Б.). Дінсіз қоғам болмайтындықтан, дінсіз мәдениет те болмайды. Дін әлеуметтік құбылыс һәм қоғамды қалыптастыратын ұйытқы ретінде адамзат өмірінде аса маңызды рөл атқарады. Кейбір идеологиялар мен саяси ағымдар діннің осы рөлін пайдаланғысы келеді. Бүгінгі күні дүниежүзінде орын алып жатқан саяси, әлеуметтік, мәдени һәм экономикалық уақиғалардың негізінде діни факторлардың бар екенін айту жаңсақтық болмас. Әсілі, дін осы салаларға бағыт-бағдар беретін күштің бірі, тіпті ең бастысы. Қоғам құрылымының анатомиясында діннің алатын орны ерекше. Қоғамдарды басқа қоғамдардан ажырататын ең негізгі қасиеттің бірі осы діннің өзі болып табылады.
        
        Дін және мәдениеттің арақатынасы жөнінде қыруар пікірлер айтылуда.
Соңғы кездері діни экспансия алаңына айналған елімізде ... ... ... ... ... ... ҚӘ, №14, 18.04.2003 ж.)
дейтіндей, ора шолақ пікірлер де айтылуда. Осы ... ... ... ... үшін ... қоғам өмірінің ең маңызды ұстыны саналатын дін
мен мәдениеттің арақатынасын анықтайық.
Бүгінгі мәдениеттану, антропология және социология ... ... ... ең маңызды құрамдас бөлігі деп санайды ... ... ... ... ... ... Рут ... Франц Боаз, Бронислав
Малиновский, Уиллиам Хавиланд қатарлы ғалымдардың еңбектерін айтуға болады
– М.Б.). Дінсіз ... ... ... ... те болмайды. Дін
әлеуметтік құбылыс һәм қоғамды қалыптастыратын ұйытқы ретінде ... аса ... рөл ... ... ... мен ... ... осы рөлін пайдаланғысы келеді. Бүгінгі күні дүниежүзінде орын алып
жатқан ... ... ... һәм ... ... негізінде
діни факторлардың бар екенін айту ... ... ... дін осы
салаларға бағыт-бағдар беретін күштің бірі, тіпті ең ... ... ... ... ... орны ... Қоғамдарды басқа
қоғамдардан ажырататын ең негізгі қасиеттің бірі осы діннің өзі ... ... ... ... ... ... ... филология, саясаттану, өнертану дінді зерттеумен
шұғылданады. Бұлар дінге әлеуметтік феномен, қоғамдық уақиға және ... ... ... ... ... ... арасында кең таралған хұрафи
сенімдер мен ырым-секемдердің өзі ... ... ... ... ... ... ... басты күш екеніне дау жоқ. ... ... ... ... ... танып-білуі, ортақ ұлттық
мұраны қалыптастыруы және ХХІ-ғасырдағы халқымыздың ... ... ... ... ... мәселесіне өзін жетектеген күштің дін болғанын
жазған. Мұндай жағдайды Людвиг Фейербахтың (Ludwig ... ... де ... ... ... Фейербахтың ой жүйесі сезім арқылы
білінетін нәрселердің ғана бар екендігіне ... еді. Сол ... ... ... нақтылы дәлел болмайынша Оның барлығын
дәлелдеуге болмайды деген философ. Фейербах дін ... ... ... ... жай ... ... ... қосқан. Сөйтіп, ол Карл
Маркс пен Фридрих Энгелске (Friedrich Engels, ... ... ... Осы ... ... философиясының әсеріне шалдыққан
адамдар бізде де жеткілікті. Маркстің дінді «халықтың апиынына» теңеуі ... ... ... сын» атты ... осы ... ... Маркстің пікірінше дін адамды белгілі қағидалардың құлына
айналдырады, діннен ада ... адам осы ... да азат ... Мұнымен,
Маркс дін мен идеологияның арақатынасын мойындайды. Дегенмен Маркстің
йаһұди (еврей) және ... ... ... және оның ... ... ... осы екі дін ... шоғырланғанын айта кеткеніміз жөн.
Әлеуметтану ғылымдары ... ең көп ... ... бірі
мәдениеттану. Мәдениет дегенде кейбіреулердің есіне тек Пабло ... Picasso, ... ... ... ... Mozart, 1756-1791),
Петр Чайковский (Petr Chaykovskiy, 1840-1893) ... Ал, ... ... ұғымы өте кең ауқымды қамтиды. Әр қоғамның қоғамдық
қасиеттерінің материалдық және рухани ... бар. ... ... ... және ... ... ғасырлар бойы етене араласуы нәтижесінде
қалыптасатын нәрсе. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... өзінің мәдениеті мен оның өзегін сақтап
қалуға тырысады.
Ислам дінінің ... һәм ... ... араб қоғамында пайда болғаны
белгілі. Дегенмен, ислам діні ... ... ... мәдениетті
уағыздайды. Қазақ халқының тарихына қарайтын болсақ, ірілі-ұсақты рулар мен
тайпалардың ... ... күш осы ... діні ... Ислам қауымдастығына
қосылмаған түркі тайпалары болса мүлдем ... ... ... ... ... ... айналған. Бұған мысал ретінде бұлғарларды,
мажарларды, чуваштарды, ... ... т.т. ... ... ... ... қаралардың, Африкадағы отарланған халықтардың,
Оңтүстік Америкадағы қызылтерілілердің де тағдыры ұқсас. Демек, әр ... ... ... ... ... – дін. ... ... басты
қасиеттерінен меймандостық, ағайынмен тату болу, Ораза айт пен Құрбан ... ... ... ... ислам дінінің мұсылман
үмметіне уағыздаған қасиеттері.
Әлеуметтік тұрғыдан ... ... ... Қоғамға бағыт-бағдар береді,
2) Қоғамды біріктіреді,
3) Идеологиялық және мәдени ұғымдарды күллі ... ... Жеке ... және ... ... ... Этникалық негізден гөрі адами, рухани құндылықтарға мән береді.
Діннің мәдениеттің құрамдас ... ... ... ... ... ... жеке ... және қоғам өміріндегі нақты функциялары бар.
2) Дін әр адамға сол адам ... ... ... ... ... ... сенімділігі сезімін береді.
3) Дін адамға өзінің төңірегіндегі әлемді ... ... ... ... Дін ... қатынастарының қалыптасуында басты міндет атқарады.
Мәдениеттің күштілігі соншалық, ... ... ... ... ... өзі ... ... мәдениеттің белгілі элементтерін
сіңіріп алуға мәжбүр болады. Нәтижеде аралас мәдениеттер пайда ... діні ... ... ... ... дін. ... ... тіпті діндердің әртүрлілігін ислам діні таниды. Құранда
адамдардың тайпаларға, түстерге бөлінгендігі, әркімнің діні ... ... ... және ... мұны ... ... ... көрсеткен.
Қоғамдар арасындағы парықтар адамдардың бірін-бірі танып-білуі және қарым-
қатынас орнатуы ... ... рөл ... да мүмкін. Бұл біздің
қолымыздағы нәрсе. Сондықтан, ислам дініндегі жүйені толеранттылықтан ... ... жөн. ... ... сан ... аз ... мемлекеттерді басқарғанын көреміз. Яғни, ... ... ... де қорғаумен шұғылданған. Мұсылмандар негізінен бір мемлекеттің
туының астында біріккен басқа тілдегі және ... ... ... ... ... ... дінсіз мәдениет болмаған. Алғашқы қоғамдық құрылымнан
бері қарайғы уақытта ... ... ... ... да діни ... ... Ал, сенім жүйесі ең жоғары деңгейдегі имани, фәлсәфи
негіздерді қамтитын ислам діні осы дінге ... ... ... зор ... жасаған, түбегейлі өзіндік қалыпқа салған...
Дін адамдардың іс-әрекеттеріне бірінші дәрежеде ықпал жасайтын құдірет.
Ислам діні ... ... ... ... да ... ... еркі береді. Мәселен, исламият адамдардың киінуі ... ... ... ... дәл ... киім ... киюге
араласпайды. Ислам діні адамдардың халал тағамдарды жеуін сұрайды, бірақ
тамақты ... және ... ... араласпайды. Мәселен, Қытайдағы
мұсылмандар ағаш таяқшамен, ... ... ... ... ... қолымен тамақ іше алады. Негізгі мәселе, халал,
яғни рұқсат етілген таза тағамдарды жеу.
Кейбір әдебиеттерде, мәселен Жоржи ... ... ... Jurji ... ... ... ... атты еңбегінде мәдениет ... ... ... бір ... қоғам, жамиғатты жамиғат,
ұлтты ұлт жасайтын, оны өзге ұлттардан ... ... ... Осы ... ... әр ... өзіне тән болып келеді».
Қысқаша қайырып айтқанда ... «әр ... ... тән ... және өмір ... жүйесі» болып табылады.
Мәдениеттің негізгі қасиеттері мыналар:
1.Ұлттық сипатқа ие
2.Табиғилық және тірілік
3.Жалғастылық және тарихилық
4.Ұлттың ... ... ... ... ... ... ... табылады
7.Ұрпақтан ұрпаққа жалғасады.
Міне, осы қасиеттердің барлығын зер сала зерттегенімізде ислам дінінің
қазақ халқының мәдениетіндегі ең ... ... ... көреміз. Ендеше,
Қазақстан мемлекетінің сыйлығын ... ... ... ... (1942- ... «дін ... құрамдас бөлігі емес екен, дініміз өзгерсе
өзгерсін, мәдениетіміз ... ... ... ғылыммен үш қайнаса
сорпасы қосылмайтыны анық болады. Ал, мәдениет пен ... ... ... ұлттық сипатта болғанымен, өркениет дегеніміз халықаралық, ғалами
сипаттағы нәрсе. Бір ... ... ... ... аударудың мүмкін
еместігін жоғарыда айтқанбыз. Өркениет болса жалпы адамзатқа тән байлық.
Мәдениеттің негізгі факторлары мыналар:
1. Дін: Әр ұлттың өзіне тән иман және ... ... Тіл: Әр ... өзіне тән сөйлеу және түсінісу құралы.
3. Өнер: Әр ұлттың өзіне тән сән, зауық және сезімдердің ... ... ... Әр ұлттың өзіне тән өмір сүру салтының, мәдени байлығының ... ... ... даму барысы.
5. Әдет-ғұрыптар: Құқықтық-қалыптық құжат еместігіне қарамастан, ... ... ... іске ... ... айтар болсақ, қазақ халқының мәдениетінің жоғарыда көрсетілген
тармақтарының барлығында да ислам ... ... ... ... ... шығара алмайды. «Дініміз өзгерсе өзгерсін» деген сөздің қандай
мақсатпен айтылғанын ... ... ... ... ... ... тұтастай
өзгерту туралы әңгіме күн тәртібінде тұрған жоқ, яғни қазақ ... ... жоқ. Ал, енді ... ... ... тарихымен
қақтығыста жүрген бір-екі адам айтты деп, ислам ... ... ... ... деп ... ... халық та жоқ. Халқымыздың, мәдениетіміздің
толып жатқан көкейкесті проблемалары тұрғанда ... ... ... ... ... ... ... Сол себепті, ислам дініне қарсы
айтылған сөздерді қасақана ... ... те, ... һәм орынсыз айтылған
деуге толық хақымыз бар. Бүгінгі конференция ... ... осы ... ... ... халқының мәдениетіндегі исламияттың өшпес орнын
тайға таңба басқандай паш ... ... ... ... Тек ... ... болғаны...
Құран Кәрiм Аллаһ тарапынан ең соңғы ... ... ... ... ... ... жиырма үш жыл бойы біртіндеп түсірілген
кiтап екені белгілі. Құран дұрыс пен ... ақ пен ... ... қара ... қақ ... әдiлдiгiмен ерекше. Сондай-ақ күллi
адамзат баласының кез-келген мәселесiне жауап бере алатын, ... ... ... ... ... өз үлесін қоса алатын қасиетті
кітап. Бірақ мұны әркім ... ... ... ... ... әртүрлі түсінеді.
Қайсы біріміз кешегі атеистік көзқарастан арыла алмай жай ғана пенде
сөзіндей ... ал енді ... ... ... ... ... ... Құран Кәрімнің Ислам дінінің қайнар бұлағы екеніне еш ... ... ... дінін жете түсіну, құлшылық-ғибадаттарды дұрыс түрде орындау
мүмкін болмайды. ... И. Ю. ... ... ... ... ... өте ... пікір айтқан.
Бірақ Құран діни қағида-құлшылық ... ғана ... ... ... ... ... ... мақсаты, Ислам дiнiнiң баға
жетпес ерекшелiгi мен ... ... ... ... ... ... жүрекке мықтап бекiту. Құран тек қана әмiр мен ... ... деп ... ... [1, 33]. ... ... де ... әрі бүкіл әлемдік мәдениеттің іргетасын қалаушы
жаратушы Иенің сөзі. Немiстiң атақты ... Ф. ... ... ... ... ... жайған бұл кiтап сенiкi де, менiкi де ... ... ... аян ... ... ... Оны мойындамау қазiргi күнгi
белгiлi ... ... деп ... ... ... ... болып шығар
едi»,-десе, француз жазушысы Гастонер: «Ислам - дүниенiң ұйытқысы ... Бұл ... ... көзi ... Ал, Құран әлем мәдениетiнiң негiзгi
iргетасы...»,-деп баса айтқан. ... ... он төрт ... ... түсiп, ең
алғашқы аятын: «Жаратқан Раббыңның атымен оқы! Ол ... ... ... Оқы! Ол ... аса ардақты! Сондай-ақ, Ол қаламмен (жазуды)
үйреткен. Ол адамзатқа білмеген нәрсесін үйреткен», [2, 597] деп ... ... ... ... беретіндігін аңғартады. Кезінде мұны
жете түсінген ұлы ... ... ... ... Ы. ... ... ... балаларына: «Бір Аллаға сыйынып, кел ... ... ... ... ... ... ... шамнан шырақ жағылар,
Тілегенің алдынан іздемей-ақ табылар», - деп әу бастан Құран Кәрім ... ... ... ... мен ... қос қанатым, Бірінсіз-бірі тағы
бос қалатын», дегендей «білім мен ... ... қос ... қатар
самғайтындығын паш ете білді. Ислам діні бойынша иманды жанның білім талап
етуі, оқып-үйренуі парыз, әрі құлшылық саналады. «Қасиетті ... ... ... ... ... және ғибрат алу тақырыптарында жүздеген аяттар
баршылық. Мысалы, «ақыл» сөзінің өзі 65 ... ... ... ... шақыратын, ақыл иелерінің сипаттары жөнінде, ... ... ... ... ... ету, ... ... үйрету,
надандарға ермеу, ойланып ғибарат алатын ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері мен мәртебелері,
ғылымның қымбаттылығы һәм ғылымға ... ... ... қабілеті жете
алмайтұғын ғылым салалары, ғаламның жаратылысы туралы ой ... ... ... оқуға Аллаһ тағаланың атымен бастау, сұрап үйрену, ... ... ... ... ... 217 аят ... береді. Бұлар тікелей
ғылым деген ұғымға қатысты аяттар» [3, 93]. Бұдан басқа да ғылым жайындағы
жалпылама аяттар бар. ... мен ... ... ... ... ардақталған. Сол себептен Пайғамбардың ... ... ... мен ... ... ... ... және білім беруге баса
көңіл аударған. Құранда: «Аллаһ сендердің іштеріңдегі иман келтіргендер ... ... ... [2, 542], ... мен ... бола ма?» [2, 458], ... құлдарының ішінде тек қана ғұламалар
қорқады» [2, 434], «Раббым, білімімді арттыра көр»,-деп айт» [2, 312], ... Бұл ... тек діни ... ғана ... ... ... ... жоғарылататын, ізгі амалға жетектейтін, адамзат баласына пайда
келтіретін ... ... ... ... ... шұғылдану сауабы
жағынан нәпіл (мұсылман адамның ешқандай ... өз ... ... ... ... ... да жоғары тұрады. Өйткені ерікті
түрде сауап жинау ... ... ... тек ... ғана ... білім барша адамзат баласына пайда келтіреді. Білім құлшылықтарды
дұрыс атқаруға мүмкіндік береді. Білім мен иман – ... ... ... ... ... отырғанымыздай Ислам діні ең алдымен білімді болуға
шақырады. Тіпті білімді Аллаһ Тағалаға деген сенімнің ... ... ... ... ... ... дұрыс еместігін алға тартады. Кемеңгер
Абай атамыз қасиетті Құран Кәрім ... ... ... «Ақыл сенбей
сенбеңіз, Бір іске кез келсеңіз. Ақсақал айтты, бай ... кім ... ... ... ... ... ... бой берме, Шын сөзбенен өлсеңіз.
Аят, хәдис емес қой, «Кәпір болдың» демес қой, Қанша қарсы ... ... - деп ... істі ... ... ой ... шақыра отырып,
надандардың сөзіне ермеуге, аят, хадис мәтіндеріне қарсы келмеуге шақырады.
Ал тағы бірде:
Дүние де өзі, мал да өзі, ... ... ... ... ... ... ... Кәрімді негізге ала отырып ғылым-білімге
қызықтырып бағады. Оны балаға қалай үйрету жайында ... ... ... ... ... бала өзі ізденіп таппайды. Басында ... ... үйір ету ... ... келе өзі ... ... Қашан бір
бала ғылым, білімді махаббатпен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам
болады. ... соң ғана ... ... ... өзін ... ... өз адамдығын бұзбай ғана жәлдіб мәнфағат (пайдалыны алу) дәфғи
мұзарратларды ... ... тәрк ету) ... секілді ғылым-білімді
үйренсе, білсе, деп үміт ... ... ... келе ... бір ... ол – ... оған ғашықтық - өзі де хақлық һәм адамдық
дүр. Болмаса мал таппақ, мақтан таппақ, ... ... ... ... ... ... ... [8, 320-321]
дейді.
Осы орайда философия ғылымдарының кандидаты, дінтанушы Мұртаза Бұлұтайдың:
«Киелі Құран Кәримнің ... ... ... мұсылман қазақ еліне
Ислами ... ... ... атқарған данышпан Ибраһим
Құнанбайұлы уә Ақыт Үлімжіұлы ... ... ... ... еңбектерді жазуы да әлбетте Аллаһ Тағаланың аяттарын халқымызға
уағыздап, ғылымға шақыру үшін ... 94] ... ... толық
келісуге болады.
Мұсылман ғұлама-ғалымдарының ғылымға ... ... дін, ... ... ... ... Сонымен білім адамға Жаратушыны дұрыс танып-
білуге, дінді жетік түсінуге, құлшылық-ғибадаттарды мүлтіксіз орындауға
жеткізетін жол ... ... ... ... әлем табиғатын, адам
табиғатын зерттеуге жол ашты.
Аллаһ ... ... ... ... ... ... ... нәрселерді де толық бағындырды...», [2, 499] –деген аятын негізге
ала ... ... ... ... ... ... жеке ... қоғам
игілігі үшін пайдалана білді.
Осылайша, Құран мен пайғамбар хадистері аясында білім ... ... ... және ... ... жеткізетін құралға айналды.
Нәтижеде күркіреп ... ... ... ... бас ... Құран нұрымен нұрланған Орта Азия мұсылман ғұламалары
ғылымның түрлі салаларында бас көтере ... ... ... ... ... Ибн ... әл-Мақри сияқты ғалымдар көзге ... Ибн ... ... негізін салып, осы салада «Муқаддима» кітабын жазды.
Ал, жағрафия ғылым саласына Мұхаммед Ибн Мұса Әл-Харезми «Жердің ... ... ... өз ... ... ... ... әл-Баттани мен Ибн
Юнус сияқты әйгілі мұсылман ғұламалары өздерінің орасан зор ... ... ... ... ... есептері» кітабын жазса, Әр-
Рази – алғаш болып қолданбалы медицинаның негізін қалады. Химия ғылымының
майталмандары қатарына Жабир Ибн ... ... ... т.б. ... жатқызуға болады. Сондай-ақ есімдері әлемге ... ... ... Ибн ... Әл-Бируни, Әл-Харезми, Әл-Фараби, Махмұт
Қашқари сияқты ұлы бабаларымыз тарихтағы парасатты, ұлы ... ... ... қала ... Бір ауыз ... ... Орта Азия ғұлама-
ғалымдары иман нұрымен нұрлана отырып ... мен ... әр ... көптеген жаңалықтарға қол жеткізді. Қорыта айтарым, мақтанышпен
тілге тиек етіп отырған ұлы бабаларымыздың әлем жұртшылығын ... ... ... қасиетті Құран Кәрімнің алар орны орасан ... ... ... жер ... ғарышқа самғатып отырған тәуелсіз
Қазақ елі үшін ғылым-білімнің қаншалықты ... ... ... де аян. ... ... ... имансыз, Менің мұнда құным жоқ! Туған елім — Отаным!
Сенен аяр ... ... ... мен имандылықты қатар ұстап, халқына адал
қызмет ететін, ... ... ... ... мен ... ... қасиетті Құран Кәрімнің берері мол. Құран ғылым-
білімнің бастауы. Адам баласын екі ... ... ... ... ... Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар
және әлем тілдері университетінің оқытушысы, шығыстанушы.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дін рухани мәдениеттің бөлігі ретінде12 бет
М. Сералиннің шығармашылығы9 бет
Ойлау және логика8 бет
Педагогика пәні және ұғымына ерте ежелгі және қазіргі мағынада анықтама, түсініктеме5 бет
Түркі тілдерінің салыстырмалы гарамматикасы24 бет
Шығыс және грек ойшылдарының қоғамдық пікірлері6 бет
Қоғам әлеуметтік шындық3 бет
Құқық жасаушылық7 бет
"а.н. леонтьев, а.а.смирнов,п.и. зенченконың жұмысындағы ырықсыз және ырықты есте қалдырудың арақатынасы"4 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь