Міржақып Дулатов өмірбаяны

Міржақып Дулатов 1885 жылы 25 қарашада бұрынғы Торғай облысы,Торғай уезіне қарасты Сарықопа болысында,қазіргі Торгай облысының Жанкелдин ауданында, «Қызбел» совхозының жерінде туған.
Әкесі Дулат әжептеуір ескіше оқыған,өз дәулеті өзіне жетерліктей дөңгелек қана шаруасы бар тауфихты адам болса керек.Балаларының үлкені Асқарды әуелі мұсылманша,сонсоң орысша оқытып,заң қызметіне бейімдеп үлгірген Дулат кіші баласы Міржақыпты да сол дәстүрмен әлдегенде ауыл молдасына береді.
Бірақ Жақаңның (Міржақыпты кейін ел осылай атап кеткен) өз айтуынша,екі жыл азап шеккеннен басқа ештеңе ала алмағаннан кейін,әкесі молдадан шығарып алып,ауылдық мектепте орысша оқытатан Мұқан Тоқтабайұлы деген мұғалімге береді.
«Менің алғаш білімге көзімді ашқан сол кісі еді» - дейтін Жақаңның тағы бір сөзі оның өнер - білім жолындағы ұзақ жылдар бойғы жемісті ізденістерінің бастауы дәл сол Торғайдың өз топырағында жатқанын аңғартса керек.
        
        Міржақып Дулатов
(1885-1935)
Міржақып Дулатов 1885 жылы 25 қарашада бұрынғы Торғай облысы,Торғай
уезіне қарасты ... ... ... ... ... ... ... жерінде туған.
Әкесі Дулат әжептеуір ескіше оқыған,өз дәулеті өзіне жетерліктей
дөңгелек қана шаруасы бар ... адам ... ... ... ... ... орысша оқытып,заң қызметіне бейімдеп
үлгірген Дулат кіші баласы Міржақыпты да сол ... ... ... ... ... (Міржақыпты кейін ел осылай атап ... ... жыл азап ... басқа ештеңе ала алмағаннан ... ... ... мектепте орысша оқытатан Мұқан ... ... ... алғаш білімге көзімді ашқан сол кісі еді» - ... ... бір сөзі оның өнер - ... ... ұзақ ... ... жемісті
ізденістерінің бастауы дәл сол Торғайдың өз топырағында жатқанын аңғартса
керек.
Екі ... ... екі ... ... жетім қалған жас
өспірімнің бұдан былайғы тәрбие қамқорлығы ... ... жылы ол ... ... ... екі ... орыс – қазақ
мектебіне түседі де, бес жыл оқып, 1902 жылы оны ... ... алты жеті жыл бойы ел ... ауыл ... бала оқытады.
Әлі шәкірт жасындағы ұстаз жігіттің кейінгі өмірінде кеңінен өріс
алған белсенді әлеуметтік, саяси,шығамашылық қызметі, міне, осы ... ... сөз ... ... де ... ... ... жолына үңіле қарайтын тұсіміз осы.
Бұл қай кез? Уақыт жағынан алсақ, талай халықтардын үстінен небір
сұрапыл дауылдарды соқтырып өткен 20 ... ... Ал ... ... хал
жағдайына орайластыра ой жіберсек, бұл кезең даланың денесіне жан ... келе ... ... ... ... алғанда, бұл кезең патшалықтың ... ... құрт ... ... ... ... да оңала
алмай жүрген панасыз елге тізесін батыра түскен жылдар еді. Өткен ... ... ... Столыпин заңынан кейн қауымнан босатылған ... ... ... ... ... ... ... зорлығымен
жергілікті халықтың оты суы мол, ең шұрайлы жерлері жаңа қоныстанушыларға
тартып әперілген.
Бұл жағдай сол ... ... ... ұлттық сана сезімдері оянып,
туған халқының қамын ойлай ... ... ... ... қозғау
салды. Олар адамзаттың тарихи көшінен қағаберіс қалып, ... ... ... ... ... іздестіріп шарқ ұрды. Сол қапастан құтылудың ең
бірінші қамы ілгергі елдердің қатарына ... өнер ... ... ... олар ... ... ... ағыртушы ағаларының дәстүрін жалғастырып,
қалың бұқара арасында осы бағытта насихат жұмысын өрістетті.
Алғашында осындай таза ағартушылық ... ... ... ... сипат
ала бастаған бұл қозғалыс ғасырдың бас кезінде патшалықтың саяси дағдарысқа
ұшырауы, елдің әр ... ... ... ... біздің түркі тілдес
ағайындардың арасында ұлт азаттық, либералдық демократиялық сарындағы сана
сезімнің ояна бастауы ... аңық ... ... дәрежесінде бой
көрсете бастаған.
Міне, осындай тарихи ахуалда ел ішінде жас ұрпаққа білім ұрығын сеуіп
жүрген Міржақып сияқты ... ... ... ояу жас мұғалім халықтың
тағдырына байланысты саяси әлеуметтік мәселелерден оқшаулынып самарқау ... ... ... ... ... ... ... айналасы 4-5 жылдың ішінде уездік
мектептен дүниелік пәндерің негізі жөнінде жалпылама ғана ... ... жас ... ... үлкен білімдар болып шығуы үшін және заманның
аяқ алысын аңғарып, соған ... ... ... ... ... ... өзгені былай қойғанда, мынадай екі қажет сияқты болып көрінеді.
Біріншісі – мектептен алған білімдік танымдық мағлұматтарды өздігінен
оқу арқылы жүйеге ... ... және ... сол білгенін ел өмірімен
салыстырып , оның тілек талабына бағындыра білу, соған орайластыра іс қимыл
жасауға бейімделу.
Жасы жиырмаға толмаған ... ... ... осы екі ... екеуі
де бар еді. Оның үстіне, іздену түйгенін де, күн сайын көзі көре жүріп,
өзгеге айтқысы ... ... де жұрт ... ... өлең ... алатын , табиғаттың бағалы сыйындай ақындық дарын да жігіт бойынан
белгі бере бастап еді.
Қысқасы, өрелі ой мен өршіл талап өз ... ... ... тапқан
жайсаң жас алыс қияндарды аңсаған алғыр қырандай өмірден кең өріс іздеді,
үлкен мақсаттар мен асыл ... ... ... ... даңғылға қарай
асықты.
Ол кезде Міржақып осынау тың сонарда ... із ... ... Ахмет
ағасының есімін де еміс еміс естіп жүретін. Өйткені жақсының аты әрбір қыр
асқан сайын өсіп, зорайып отыратын қазақ ... осы ... өз ... ... ... Ахметтің сонау Қарқаралы жақты дүбірлеткен атақ
даңқы Торғай табанында да жаңғырығып жатпауы мүмкін емес ... ... соны ... етті ме, әлде ... өмірдің қайнаған ортасын
аңсады ма, қалай болғанда да Мыржақып 1904 жылы алыс та ұзақ ... сол ... ... қазақ оқығандарының бас қосатын бір орталығы-
Омбы қаласына тартады.
Бұл Россиядағы буржуазиялық-демократиялық ... ... ... ел іші ... ... ... қазандай қайнап, бұрқырап
тұрған шақ болатын.
Міржақып Омбыда әуелі астыртын жұмыстан басталып, кейін жария сипат
алған ... ... ... ... қызу ... көзге түскен жиырмадағы жас жігіт осы сапарында
қазақ ... ... ... ... ... қатысады
да, соның делегаттары қатарында 1906 жылы Петербургке барады.
Кеше ғана Торғай топырағынан аттанған ауыл ... ... ... қалыптасуында, ой өрісінің кеңейіп, ішкі ... ... бұл ... ... ... ... ... түсінікті. Саяси
күрескерліктің алғашқы сабақтарын Омбы мен Қарқаралыда Ә. Бөкейханов пен ... ... ... Міржақып астанаға барғанда одан әрі ... ... Сол ... ... ... ... ... да
бірсыпыра қайраткерлерімен жүздесіп танысады. Өзін де танытып қайтады.
1907 жылы Петербургте ... ... ... ... «Жастарға»
деген өлеңінің басылу сырында да осындай сабақтастық ... бар ... ... жарық көре алмай кеткен екінші санында Дулатов қаламынан туған
«Біздің мақсатымыз» атты басмақала бар ... ... ... ... ... бір ... те осы ... болса керек.
Өйткені осыдан екі жыл кейін жарық көрген. ... ... атты ... конфескеленіп, автор патшалықтың әкімшілігі тарапынан саяси қуғынға
ұшыраған кезде, жандарм қызметкерлерінің тағатын негізгі кінасының өзі ... ... ... ... ... әрі ... деп көрсетілген.
Міржақып Петербург сапарынан туған Торғайына белсенді қайраткер,
саяси күрескер ғана емес, сонымен бірге шабатты ақын да ... ... ... ... ... ... ... оралып кететін ұйкыста
ырғақтарға қаншама мен бермей жүрсе де, одан ... ауыл ... ... ... арасындағы оймен қалған оңашалықта сүйкей салған
шумақтарды болашағым осы болар ау деп ешқашан ... да, мына ... өз ... ... ... ... ... бетінде шыққанын көргенде,
айтсам ау деп көкейін ... ... бір ойын ... өлең ... тәп тәуір
етіп жеткізе алғанын сезінгенде, ол өз бойындағы ... ... ... ... ... Енді ол бүтіндей шабытқа беріледі. Ойына түйген
жайларды, айналасындағы ел жұртына айтар сөзін ол ... өлең ... ... ... ... біріне бірін жалғастыра, жеделдете жазып, әр ... ... ой ... ... ... ... ... жинақ болып тізіледі. Болашақ ... ... ... ... ... ақын ... Уфа қаласындағы «Шарқ» баспасын «Оян,
қазақ!» деген атпен 1909 жылы бастырып шығарады.
Шөліркеген адамның таңдайын ... бір ... ... ... болса, тұған халқының рухани өміріндегі бұл үш жинақтың да маңызы
дәл сондай еді. Сондықтан, ... ... ... ... ... та ... ауздан ауызға тарап, аз уақыттың ішінде ақынның атақ даңқын өте алыс
қияндарға алып ... Ізін ... оны ... рет ... тура ... бұл кітап жас авторға халық арасындағы абырой беделмен ... ... ... ... ... ала ... ... жігіт тергеу
орындарының бақылауына алынады. Ақыры ол тұған жерден тайғақтап, өзі ... ... ... ... Қызылжар қаласына қарай жылыстап кетеді.
Осының артынша «Оян, қазақ !» та ... ... ... бақылауда жүрген Міржақыптың ресми
орындарда белсене жұмыс істеуіне ... ... Сот ... ... тілмаштық қызмет атқарады. Жеке ... ... ... ... ... ... орыс тілінде сабақбереді. Сол кезде
одан біраз уақыт Мағжан да дәріс алса керек.
Революция толқыны күшпен басылып, ел ішін ... қара ... ... әрбір қадамы санаулы болған саяси сенімсіз жігіт басқа
қоғамдық ... бара ... ... ... ... ... ... тың сонарларға ұмтылып, соныға қалам сілтейді.
Поэзияда қаламы төселіп ... ... енді жаңа бір ... ... ... ... күш сынап көрмек болады.Ол дереу жазуға кіріседі.
Айтқандай ақ, ... тез ... да, дәл сол 1910 жылы ... баспасынан «Бақытсыз Жамал» деген атпен басылып шығады.
Бұл кезде Міржақып өз творчествосын өлең мен проза жанрында қатар
дамытады. Әр ... ... ... ... ... «Айқап» журналына
үзбей жазып тұрады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... де қол ... жіті құлақ түріп, халық тұрмысының жай
жапсарын қадағалап ... ... ел ... өз ... ... білгісі келеді. Осындай
ниетпен 1911 жылы қалың қазақ ауылдарын аралап, Қызылжардан Семей облысына
қарай саяхатқа шығады. Бірақ бұл ... ... ... қалт ... ... еркін ойлы азамат Семей қаласына келген бойда ақ полицияның
тырнағына ілінеді. Осындай ... ғана ... ... ... алынып,
сотсыз, тергеусіз сегіз ай абақтыда отырған ... ... ... бұл ... ... ... ... күректей бір жарым жыл отырады.
Бұл кезде атақ ... ел ... ... мәшһүр болса, патшаның
әкімшілік орындарына соншалықты құбыжық көрінген Міржақыптың атын ... ... ... ... өзі ... ... іске айналады. Мәселен,
Міржықып Семейде ... ... ... ... ... үшін ... 300 сом, ... газетіне 100 сом айып салынады.
Абақтыдан шыққан бойда Міржақып тағы сол ел ... жер ... ... Орынборға қарай беттейді.
Арада алты жеті жыл өтіп, ел өмірінде, халық тұрмысында күрделі
өзгерістердің куәсі болған , өз ... да ... ... ... аға
мен іні, ұстаз бен шәкірт, ал одан да гөрі ... ... ... ... ... ... екі дос ... айтылар сыр да, талқыға салар ... көп ... ... ... ... бағыттағы тұңғыш биресми
басылымы айтулы «Қазақ» газетін шығару жөніндегі ... ... ... қызметі осылай басталады.
Келелі іске газеттің бас редакторы Байтұрсыновпен бірге қазіргі
ұғым ... оның ... ... ... ... ... қоса ... сенімді серігі Дулатов қосқан үлес те ұшан ... ... ... ... ... ... 1913 ... «Азамат» деген атпен жинақ етіп шығарып, 1914 жылы ... ... ... ... жылы ... атты ... пен «Оян,
қазақтағы» өлеңдерін Орынборда тағы бір жаңғартып, өзінің ақын ... ... ... ... ... осы ... журналистік, публицистік
дарынын да мейлінше аша түседі.
М.Дулатов қаламынан ... ... ... ... ішінде
әлеуметтік өмір, экономика, мәдениет, тарих, дін мәселелерінен бастап,
тіпті сол ... ... ... ... ... солар жайынан
оқырманға өте бағалы ... ... ... ... ... назар
аудартады.
Мәселен, 1914 жылғы 23 июньде шыққан 67- санында «Абай» ... ... ұлы ... ... ... 10 ... ... Онда автор Абайды қазақ әдебиетінің негізін қалаушы деп атап, ... ... ... оның орны мен ... тап ... ... үшін өте көп нәрсені аңғартады.
Газеттің 1913 жылғы 6 апрельдегі ... ... ... ... ... ... тебіреніп жазған мақаласы, 1915 жылғы 31
октябьдегі санында ... ... ... ... ... ... ... зерттеу материалы жарияланған
Енді Міржақыптың әдеби мұрасы жөнінде біраз сөз.
Ақынның ... ... жыл ... ... ... ... ... мен онда топталған өлеңдерінің негізгі мазмұны ... ... ... ақ ... тұр. Автордың алдына қойған мақсаты мен айтайын деген ойы
төрт жолдық беташарға түгел сыйғызылған:
Көзіңді аш, оян, ... ... ... ... бекр ... кетті, дін нашарлап, хал һарам боп,
Қазағым, енді жату ... ... ... ... халықтың өнер білімнен мақұрым қалуы,
тұрмыс күйінің күйзелісі, тағы тағы неше ... ... ... осы ... толық сыйғызылған.
Жинақты қара сөзбен жазылған шағын кіріспесінен кейінгі «Қазақ
халқының бұрынгы һәм бүгінгі халі» деген ... ... ... ауыр
жағдайды айта келіп, оның тағдырын ойлап толғану, оныңелдік ... ету ... ... ... ең ... ... екенінақын былай деп
түйіндейді:
Адасып қараңғыда сорлы қазақ,
Ай ... күні һәм ... тұр таң ... жанған өртті көрген адам
Қалайша тұру мүмкін жанға батпай?!
Содан ... ... ... ... ... ... жерлері»
сияқты өлеңдерінде ақын халқымыздың әрегіректе өз бетімен емін еркін көшіп
қонып жүрген заманын еске алады, оның елдік салтын, ... ... ... ол ... бәрі ... еді деп жоқтамайды, сол ... ... екен деп ... Оны ... басынан өтіп кеткен бір тарихи
кезең деп қарайды да, қазіргі тұрмыстың, бүгінгі ... қам ... ... ... Өткен тарихты ғибрат, тағылым ретінде ғана ұсынады.
Қанекей, осы айтқанның бірі бар ма,
Айтылса сөздің кәміл ... ... ... ойлап қайғыда жүр
Бар болған данышпандар парасаты.
Оқыған пайда берер жастарымыз
Һәр істен болса егер мағлұматы.
Дәріптеу былай тұрсын, қайта өткен ... келе келе аза ... ... ... сыншыл көзбен, сарапшыл оймен ... ... ... ... бір себебін сол кездегі бейқамдық пен
берекесіздіктен іздейді.
Сол кезде ... ... ала ... ... және ... ... ... алып,
Бұрынғыдай болмаған, пәле болған.
Ел шауып кісі өлтірсе батыр деген,
Батырлар пақырлардың хақын жеген.
Біз мұндай бұл уақытта болар ма ... ... ... ... ... өз ... ... қосылып, соның құрамындағы әр
түрлі ұлыс ұлттармен бірге ел қатарлы ... ... ... ... ... ... отарлау саясаты бұратана атанған
бұқараның арқасынан аяздай қысып бара ... ... ... ... ... ақын зары ... қарңғы қапастан құтылудың бірден бір жолы
бірлік пен ынтымақта, ... ... ... іс әрекетте, өнер білімге
ұмтылған өршіл талапта екенін қайта қайта ұғындырған жан айқайы ... ... аз ... ... ... атты ұзақ ... ... болған.
Бірі жеті бөлімнен тұратын (небірі 53 шумақ), енді бірі ... ... ... (140 ... осы екі ... негізгі ақындық
кредосы, азаматтық платформасы ... ... ... деп
бағалауға болар еді.
Жас орнына көзімізден қан кетіп,
Қолымыздан ата мирас заң ... асты ... ... ... ... ... рухы қалып, жан кетіп...
Кім жазалы өзімізден көрмесек,
Төбемізге шығардық қой ... ... ... ... ... ... ісіне белсене ат салысып жүрген кезінде Міржақып
Дулатов ... ... ... ... ... ... ... жаңғырығы қайта қоздырылып, 1928
жылдың желтоқсанда бір топ қазақ оқығандары қатарында тұтқынға алынды.
1930 жылы ОГПУ коллегиясыныңүкімі ... ... ату ... ... бұл үкім 10 ... ... ... алмастырылды. 1935 жылы қыркүйектін 5 күні, елу жасқа
толуына бір ай ... ... ... каналының бойындағы Сосновец
станциясында лагерьдің лазаретінде ауыр науқастан қайтыс болды.Сөйтіп,
есіл ер жалған жаланың ... ... өтей ... азап ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М. Дулатовтың өмірбаяны13 бет
Міржақып Дулатовтың өмірі13 бет
Қоғам қайраткері Міржақып Дулатовтың өмірі мен қызметі58 бет
«Серке» газеті – қазақ қоғамындағы алғаш демократия жаршысы48 бет
«Қазақ» газетіндегі көтерілген оқу –тәрбие мәселелері8 бет
Алаш зиялыларының оқу-тәрбие үрдісіне қосқан тәрбиелік үлесі15 бет
Алаш зиялыларының өмірі мен қызметі31 бет
Алаш қозғалысы және Атбасар өңірі4 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері26 бет
Алаш» идеясы және халықаралық «Қазақ тілі» қоғамы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь