Ақан Сері туралы

Ақан сері 1843 жылдар шамасында осы күнгі Көкшетау облысы, Айыртау ауданы, Қоскөл деген жерде туған. Әкесі Қорамса- Арғын ішінде Қарауыл Қорамсадан: Айша, Ақан, Мұхамбет, Рамазан, Айберген туады, Ақанның шын аты Ақжігіт кейін, Ақан атанып кеткен. Қорамсаның басқа балалары бұрыңғы ата-дәстүрді қуып, көптің бірі болып жүре береді. Ал Ақан кішкентайынан өзінің зеректігімен, әрнәрсеге әуестігімен көзге түседі. Ауыл малдасы Күнтеу дегеннен оқып хат танйды. Жасы он үшке келгенде Ақан молданың шыбығынан құтылып, Қызыл жарға тартып кетеді. Онда Уалиахұн дегеннің медресесінде екі-үш жыл оқиды. Қалада жүрген соң орысша біле басайды. Ақ-қараны таныған сайын медресе оқуы болашақсыз болып көрінді. Орыс мәдениетімен тайаз түрде болса да танысу, Ақанның тек өміріне емес,ғ шығармашылық жолына да белгілі әсерін тигізді.
Ақан қызылжардан еліне қайтады. Әкесінің дәулетінің арқасында ол аса кемдік көрмейді. Ақан сол кездің өзінде «шаруаға кем» , басқа «дүние қызығын қуу» жолына түседі. Он алты- он жеті жасынан бастап әнге, өлеңге, домбыраға әуес болады.
Қыдырбаева Күләш « Дирижерлық шеберлік»
Г.А.Дмитревский « Хор және оны басқару»
А.Жұбанов « Замана бұл-бұлдары»
Ү.Жұмақова «Қазақтың музыкалық әдебиеті»
        
        Ақан Сері.
Өткен ғасырдын 70-ші жылдардың аяқ кезі. ... ... ... ... таң асырып,қамшыдай қатқан жарау аттар тобын жазбай суыт жүріп
келеді. Біресе аяндап,біресе желіп,бір мезгіл ... ... ... ... ұзақ ... ... ... алдында әлі аттың күшін
сынайтын ... ... топ ... бір ... ... ... қаңтарып қойып отырды.Қырға
жаяу шығып баспалап қарап ... ... ... ... аттаныңдар
дегендей белгі берді.Өзі де,келіп тез атына қонды. Салтатты жолаушы ... ме, ... ... ... ... сауыт келе жатқан бір-екі
атты адамдар ... ... ... Ә ... ... ... қыздың мінген
атының шылбырын қолына орап алды да шаба ... ... ... бет алып,
қыз орталарында, жігіттер дабырласып келеді.
Дауыс естілмейді жер жүргенсін басқа жігіттер оқшаурақ шықты да, ... ... ... ... бар, ... ... ... үстінде бешбет,
сыртынан киген шұға желбегей, ортадан жоғарырақ бойы бар, ... ... кең, қыр ... ... әсем ... бар, көзі ... кішіректеу,
ұзын кірпікті, сұлу денелі жігіт астындағы қара аттының ... ... ... ... ... ... мұратына жеткен дей, қызға қараған сайын
күлкісі ... ... жолы тар ... ма, ... себебі бар ма, жігіттің
айтқан қалжыңына жүре жауап беріп, бір ... риза ... ... ... ... көңілдері толған жігіттер мәз- майрам болып,
гүілдесіп, бірінің сөзін бірі іліп алып, қызды қалай тартып алып ... ... ... Шәй, ... ... ... ... отырғанда
бұлардың баяғы өкше ізі жақтан бір топ ... ... келе ... Жалма-жан бұлар да аттарына мініп, қуғыншыны тосып ... ... ... жазбай келе жатқандар ды кес-кестеп алдынан
шаба берген де, үйлердің ... мен қыз бен ... бір атқа ... ... Ауыл ... арасында қыздың жоқ екенін білген қуғыншыла,
бұларды ... ... ... ... ... ... алып, қуып берді. Қыз бен
жігіт Есілдің бір өткел бермейтін Сарыми деген түбегінің ... ... ... да ... ... ... « Сен елдің ардагерісің, мен болсам көп
қыздың бірімін.Қуғыншылар жетсе сені ... , сен аман ... ... ... тағы ... жау ... ... мен қалайын, азар балса қйнар, сен
мына судан жүзіп өт, екі ... ат ... ... қыз. ... ... ... құтылып кетеді. Қыз қуғыншылар қолында қалады..
Қыз-белгілі сұлу Ақтоқты да, жігіт-арқаның ардагер ақын, әншісі Ақан
сері еді. Ауыл ... ... ... әдеттерін аяққа басып, сүйгенін
аламын деп, Еркімбай деген жездесінің үйінен қайтып келе жатқан Ақтотынының
жолын тосып, тартып ... ... қара ... төтеп бере алмай, сүйгенінен
тірі айрылған Ақан сері:
Ақтоқты, қалғаныңба шыныңменен,
Бал бердің талай жерде тіліңменен.
Басыңды Сарымида кесіп алып,
Өлгенше ... ... ... ... ... ... ... екенмін деп өкінеді. Ақтотыны
әкесі «ақ ... ... ... ... ... ... ... шықпайды. Ақтоты әңгімесі Ақан тарихында үлкен орын алады. ... ... ... ... ... сері 1843 ... ... осы күнгі Көкшетау облысы, Айыртау
ауданы, Қоскөл деген жерде туған. Әкесі ... ... ... Қарауыл
Қорамсадан: Айша, Ақан, Мұхамбет, Рамазан, Айберген туады, Ақанның шын ... ... Ақан ... ... ... ... балалары бұрыңғы ата-
дәстүрді қуып, ... бірі ... жүре ... Ал Ақан ... өзінің
зеректігімен, әрнәрсеге әуестігімен көзге түседі. Ауыл малдасы Күнтеу
дегеннен оқып хат ... Жасы он үшке ... Ақан ... шыбығынан
құтылып, Қызыл жарға тартып кетеді. Онда Уалиахұн дегеннің медресесінде екі-
үш жыл оқиды. Қалада жүрген соң орысша біле ... ... ... ... оқуы ... ... көрінді. Орыс мәдениетімен тайаз түрде
болса да танысу, Ақанның тек өміріне емес,ғ шығармашылық жолына да белгілі
әсерін ... ... ... ... ... ... ... ол аса кемдік
көрмейді. Ақан сол кездің өзінде «шаруаға кем» , басқа «дүние қызығын қуу»
жолына түседі. Он ... он жеті ... ... ... ... ... ... Ақанның әдемі бойы, келбеті, жақсы даусы оны ерте халыққа танытады.
Оның ... көп ... ... дала ... ... ... алғыр тазы Ақанның да арманы болады. Ол Көбей еліндегі Шектай
деген кісіден Құлагерді бір ат, бір ... ... бес сом ... сатып
алады. Ақанның жаста болса талбына риза болған, оның көптің бірі ... ... ... ... ... жанына балаған бүркіті Қарторғайды
сыйлайды. Сайрат төреден күшік күнінде Базаралы атты ... ... ... біреуден көк жендет деген қаршығаны қалап алады. Енді ақан тек әнші,
ақын емес ... ... ... ... ... ... ... Өзі әнші,
өзі аңшы, сұлу жігіт, халық арасында тағы тез жайылады.
Баласының осындай даңқына сай деп әкесі ... ... ... ... өскен Бекбастың қызы Фатимаға құда түседі. Бірақ Фатима Ақанның
босағасын аттп үлгермей ... ... Ақан ... ел аралап, ән
салып, құс салып, ит жүгіртіп жүре берді. ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Міне сол сапардан қайтқанда, әңгіме басында
баяндалған Ақтотыға ғашық болып, қосыла алмайды. Жастықтың күші, ... ... ... ащы ... етіне тимеген Ақан, мойый қоймай,
еңсесін ... ... ... сөнген ғашықтығын өлеңдетіп, жанға жайлы
келетін «Желдірме»шығармашылық көркемдігі , өзі мен өзі сөйлескен ... бір ... күн, желі ... ... жанның көңілі тынық.
Торығп сағым қуған шіркін көңіл,
Қара су енді хасірет жатқан тұнып.
деп, домбыраға қосып әндетеді.
Айттырған қалындығы ... ... ... ... соң, Ақан біраз
ешкімге сөз салмай жүреді. Бірақ қазақ әдеті бойынша он бестен ... ... ... ... ... ... көрінетін есептен, Шомайт
қожаның қызы Фатймаға үйленеді. Фатима ақылды, байсалды, ... ... ... ... ... бір ұл, екі қыз ... енді Ақанның қайырылып
соғар ошақ басы, иіскеп сүйер балалары болады. Он ... жыл ... ... ауырып қайтыс болады. Ақан Қарауыл ішінде Балташы ... ... ... қызы ... алып ... Бұл ... ... түскен өмір салмағы тағы езіп, Ұрқия үш айдан кейін ауырып
өледі. Енді ... ауыр ... ... тек аты ... ... ... Құлагердің аты Ақанның өзімен бірге шығады.
Алтай Аққошқар-Сайдалының бес болысқа сауын айтқан ас болатын ... ... ... ... ... Ақан да ... ... Үш
жүз ат шапқан сол астағы бәйгеде Құлагер жалғыз келеді. Бұл Ақанды көтеріп,
Фатиманың, Ұрқианың ... ... ... ... ... ... жетелеп, ілбітіп жүріп, маңдайын сыйпап, оның маң-маң
басқан жүрісінің ырғақымен ән шығарады. Оған өзі ... деп ат ... ... ... сейілге оралып, енді-енді еңсесін көтеріп, қантын
жаза бергенде тағы аяқ астынан кесел тап болады. Көкжендет атты ... ... ... ұшып кеткенінен қайтып келмейді. Ақан сияқты нәзік
жанды адамға қолында баласындай ... ... ... жоқ ... ... батады. Ақан қаршығасына арнап ән шығарады. Ол ән «Көкжендет» атымен
ел аузында ... ... ... қала бастаса да, Ақанның талай қуанышқа бөлеген
құсының бір түнде өліп қалуы Ақанға қатты ... Ол аз деп, ... уды жеп ... тазы ... ... жұт жеті ... дегендей,
Құлагерге өз бетімен шабамын деп жүріп, інісі Әйберген қаза болады. Осылай
Ақанның басына ауыр хал ... ... өмір ... ... Мына ... ... үшін ... өзінің қолында қалған Құлагер мен ел аралап
кетеді. Осы сапарында Ақан Қарауыл Шәкейдің ... қызы ... ... Қыздың мінез, түрінің сонша ол қызға арнап, халыққа кең тараған
«Балқадиша» әнін ... ... ... ... де оны тағы бір ... ... ... тұрады.
Ереймен елінде Керей Сағынайдың асы болады. Өзінің де, Құлагердің де ... ... Ақан асқа ... келмейді. Бірақ Құлагерді жасырын түрде
алып барады. Оны ... ... ... танып, оны бай балалары Батраш
Қотрашқа айтады. Ат ... елге ... ... ... ... ... ... Қотраштың адамдары Құлагердің жолын тосып, шоқпар мен ұрып
өлтіредіі. Төбенің басына шығып Құлагерді ... ... Ақан сері ... ... ... ... ... басы майда деймін.
Ат қостым ат айдаушы ада деймін,
Алдыңғы ат боран болмай, қылаң болды,
Жығылмаса Құлагер қайда деймін,-
деп зарлай бастайды. Ақан ... ... ... ... жоқ ... ... ... Ақан сүйікті жүйрігінің беломыртқасы үзіліп, өліп
жатқанын көріп, жоқтау айтады. Құлагерді тек мал деп ... оның ... ... жара салды.Құлагердің өлімінен кейін Ақан зұлымдық түбінің
қайда екенін қараңғыда сиплағандай болса да, ... ... ... ... өмір де ... жоқ» ... сияқты ойлар басына келіп, біраз уақыт
рухани дағдарыста болады.«Жетім қозы тас бауыр, түнігер де ... деп ... ... ... өткен соң Ақан шығармашылық бейнесіне қайта түседі.
Бұл кездерде жасы ... ... әр ... болжайтын, өмірден тәжірбиесі
бар, ащы-тұщыны тартқан адам ... жыл. Ел ... ... ... ... ... үйі. ... қалын етіп жайған төсекте ауру Ақан. Ардагер әнші, бірнеше күннен
бері тамақ ішпейді. Ақан ауру ... ... ... келмегені, көңіл
сұрамағаны аз. Ауру күннен ... ... ... ... аяқ кезінде
ардагер әнші, халқын қызыққа бөлеген сері, дарынды ақын, үлкен ... ... рет дем ... сұлу қара ... ... Фатимадан қалған ұлы Ыбан
мейрімді әкесіне тіс ... ... айта ... тек ыңырсыған бірнеше
дыбыстар арқылы өзінің жан қайғысын сыртқа ... ... ... жәйлап
жабады.Ақанның соңында өлеңі, әні, ... ... ... Ақан
шығармашылығы кеңес композиторларының туындыларында үлкен орын алған. Оның
«Құлагері», «Жалбыр», ... ... ... ... ... ... дыбыс үндестігінде
аспапты музыка шығармаларында пайдаланылған. Сол сияқты «Мақпал» әні «Ақан
сері- ... ... ... ... ... «Сырымбет», «Құлагер», «Құлагердің желісі»,
«Көкжендет», «Екі торы ат», ... ... ... ... ... «Көкшетау», «Мақпал», «Ақсаусақ», «Перизат», ... ... «Көк ... ... «Сәулем – ай», «Кепсер»,
«Алтыбасар», «ай көке», «Қай ... ... ... ... ... сері», «Үш тоты құс», «Іңкәр – ай», «Нұрила» ... ... ... ... ... атты бүркіті берікерек
келгенсін қартайып, қанаты бүтін ... мен ... ... ... ... ... ... қона алмай біраз уақыт қона алмай жүретін
болды. Өйткені халық аузында «Құс қанатымен ұшып, құйрығымен қонды» ... мәні бар ... ... ... ... ... ... екен. Шаршап барып жерге жақындап, құйрығымен ешнәрсе істей алмай
құлайды. Міне осы аянышты ... ... Ақан ... ... ән шығарады.
Міне осы әнді Е. Брусиловсский аралас хорға арнап өңдейді. Тональдігі – ... moll ( е-moll – ... бар). ... 4/4ек ... ...... ... – вариациялы. Хор фактурасында лирикадан ... әр ... ... айқын орын алған Шығарма төрт дауысты аралас хорға
жазылған: (С1+С2+А+Т+Б)
.Бірінші шумақтағы мұң мен ... үш ... ... ... табады.
Мұнда басты тақырып (тема)сопрана ... ... ... ... (Т,А) ... кезде өз әуендерін айтып, сосын қайта артқа
шегініп басты ... ... жол ... ... ... ... ... керек. Сегізінші тактіден кейін ақырын тыныс ала отырып,
тоғызыншы тактінің бірінші үлесін акцентпен көрсету ... ... ... ... ... ... ... даусында жүреді. Екінші
шумақтағы жеке тенор дауыстың ащы, қайғылы баяндауы әйелдер ... ... рең ... ... ... ... өне бойы ... пунктінде ФА дыбысы мен
қосылады, міне осы кезде ... ... ... ... ... ән
үстінде партиялар бірін-бірі естіртпей басып тастамауын қадағалау керек,
яғни тенор даустары сәл қаттырақ ал ... ... фон ... жай ... әнші композитор, сері жігіттің сөз шеңбері айта қалғандай кең.
Сондықтан ол, жоғарыда айтылғандай, тағы да ...... ... ... ... сол ... ой ... жатқан басқа қиялы арманы
қозғалады. Сүйген адамының ауыр тағдыры көз ... ... Жан ... аяқталуы жеке дауыстағы жуан дауыстың «Қараторғай, ұштың зорға –
ай» сөзінде айқын ... Міне осы ... хор ... ... ... ... әндете орындайды( 22-ші такт). Хор ... ... ... ... басып тастамау керек яғни дыбыстың шығу тең
әрі анық болу үшін, партиялар ... ... ... керек.
Ақан бір кезде қасқырды да алатын қыранын қартайып бір уыс ... ... ... қона ... шырылдап, иесінен жәрдем сұрағандай
болғанын көріп «бейшара, шырылдайсың жерге қонбай» деп ... ... ... ... арпалысындағы квитэссенция үшінші шумақтың үшінші
жолынан бастап, жалпы музыкалық дамуы ... ... ... ... ... ... ... Хорда ән айту кезінде ансамбль ... ... бірі ... ... « ... ... ансамбілді,
үнділікті толық динамикалық теңділікті сақтай отырып, дерижорлық қимылды
біршама ... ... ... ... әннің ырғағы дұрыс, өз ара жарасымды ... ... хор ... яғни хордың стройы деп аталады. Бұл түсінік хордың ең маңызды
міндеттерінің бірі ... ... ... деп: ... өз партияларын
орындағанда таза айтуын айтамыз. Ол үшін хордың әншілерін интервалдарды
таза айтуға дағдыландыру ... ... ... ... ... ... ... кіші интервалдар жиі кездеседі. Үлкен интервалдарды
жоғары орындағанда, екінші ... ... ... ал ... ... төменірек орындаған дұрыс. Ал орындау кезінде әуен жоғары
бара жатса төмендету тендецясымен, төмен бара жатса ... ... ... ... такт А1;Б1;дауыстары.Хорда әннің сөзін дұрыс, анық
айтқызу хор хор ... ең ... ... бірі ... ... Бұл
дикцияның жақсы жұмыс ... ... ... ... ... сөйлеу мушелерінің (тіл, ерін, жақ) жетілуі. Әсіресе бір ... ... (а, ө, ұ, и, у, ы, е, ... ... көп ... бөлген
дұрыс, бұл бір типті дауысты дыбыстардың бірыңғай құрылуы дауыстардың жақсы
шығу ... хор ... ... ... ... ... ... (қ, к, ш, г, д, ) жеңіл, анық болуына ... ... ... ... ... диапазоны. «Қараторғай» әні адам таңқаларлық терең,
жібектей созылған ән тілі бар ... ... ... ... ... ...... керекті динамикаларды көрсету
кезінде, автордың ойын, мақсатын аша білетін көркемдік - ... ... жөн. Ал ... әуеннің жақсы естілуі әдемі дыбысқа
байланысты. ... ... деп – ... ... ... толтырылған
дыбысты айтамыз.
Қолданылған әдебиеттер:
Қыдырбаева Күләш « Дирижерлық шеберлік»
Г.А.Дмитревский « Хор және оны ... « ... ... ... музыкалық әдебиеті»

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақан сері10 бет
Ақан Сері шығармалары5 бет
Ақан Сері Қорамсаұлы лирикалық ақын12 бет
Ақан сері өмірі17 бет
Ақан сері өмірі мен шығармашылығы37 бет
Ақан Серінің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Ақан Қорамсаұлы (1843-1913)9 бет
Буаздықты анықтау22 бет
Гәкку14 бет
Ежелгі дәуір әдебиеті55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь