ΧIV – XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан аумағындағы мемлекеттер

Қазақстан аумағында мемлекеттік дамуының тамырлары тереңде жатыр. Ол ертедегі кезде және орта ғасырларда, түріктерге дейінгі, түріктер мен монғолдар заманында мекендеген көптеген тайпалар мен халықтардың тарихына байланысты. Қазақ мемлекеттігінің қалыптасуы мен дамуын тарихи әдебиетте Қазақ хандығының дәірмен байланыстыру қабылданған. Алайда оның хандары көвршілес мемлекеттер мен халықтардың билеушілерімен күрделі қатынастарда қазақтардың зтникалық топтарын және олардың жерлерін әлдеқашаннан-ақ дайын Қазақстан халқының сан ғасырлық этникалық-саяси және шаруашылық-мәдени дамуының біртұтас мкмлекетіне біріктіріп жинап отырған.
Дамудың маңызды кезеңдерінің бірі монғолдардан кейінгі кезең, ХIV-XV ғ болды. Сол кезде Шығыс Дешті Қыпшақтың, Жетісу мен Түркістанның көшпелі, жартылай көшпелі және отырықшы-егінші халықтың этникалық-саяси жағынан топтастыру аяқталды. Қазақ халқының қалыптасу процесі аяқталып, жергілікті этникалық негізде мемлекеттілік қалпына келді. Бұл ғасырларда біртұтас халық пен оның мемлекетінің қалыптасуы жөніндегі тарихи процесс аймақтың саяси бытыраңқылығын жоюдың қиын жағдайларында өтті.
        
        Тұрар Рысқұлов атындағы қазақ экономикалық университет
Кафедра ... ΧΙV – XV ... ... ... Қазақстан аумағындағы
мемлекеттер
Нурмаханбетов Данияр
Факультет: Басқару
Курс: I
Группа: 102
Оқытушы:
Ташенов Бөлебай
Алматы ... ғ ... ... ... ... ... пен Жетісудағы саяси
жағдай және этникалық-мәдени даму
2.XIV ғ Ақ Орда
Қазақстан аумағында мемлекеттік дамуының ... ... ... ... ... және орта ... түріктерге дейінгі, түріктер мен
монғолдар заманында мекендеген көптеген тайпалар мен халықтардың тарихына
байланысты. Қазақ мемлекеттігінің ... мен ... ... ... хандығының дәірмен байланыстыру қабылданған. Алайда оның хандары
көвршілес мемлекеттер мен ... ... ... ... зтникалық топтарын және олардың жерлерін әлдеқашаннан-ақ дайын
Қазақстан халқының сан ғасырлық этникалық-саяси және шаруашылық-мәдени
дамуының ... ... ... ... отырған.
Дамудың маңызды кезеңдерінің бірі монғолдардан кейінгі кезең, ХIV-XV ғ
болды. Сол кезде Шығыс Дешті Қыпшақтың, Жетісу мен Түркістанның көшпелі,
жартылай көшпелі және ... ... ... ... ... ... халқының қалыптасу процесі аяқталып, жергілікті
этникалық негізде мемлекеттілік қалпына келді. Бұл ғасырларда біртұтас
халық пен оның ... ... ... ... ... ... бытыраңқылығын жоюдың қиын жағдайларында өтті.
Қазақстан тарихындағы бұл ... ... ... ... ...... Қыпшақ пен Орта Азиядағы Шыңғыс ұрпақтары иеліетерінің
ыдырауымен, соңғы кезеңі нақ ... ... ... ... сипатталады. Бұл кезде аймақ халқының сыяси өмір нысындарының
эволюциясы оның аумағында бірнеше мемлекеттің – Ақ ... ... ... ... ... ... ... көшпелі өзбектер
мемлекетінің немесе Әбілхайыр хандығының бөлініп шығуы арқылы ... ... ... ... ... ішінде оның шағыс-европралық
бөрлігінде, Еділ бойында, Батыс Сібірде, Шығыс Түркістанда шаруашылық-
әлеуметтік, саяси, мәдени-тарихи даму деңгейі де, әр түрлі өңірлерді
біріктірген монғол ұлыстары да ... ... ... ... ... ... жоқ. ... этникалық қауымдар
мекендеген олар уақыт өте келе неғұрлым ... ... ... ... және ... негізі бар саяси құрылымдарға бөлшектеліп кетті.
Бұған өндіргіш күштердің біртіндеп қалпына келуі, қоғамдық қатынастар
дамуындағы белгілі бір өзгерістер, этникалық процестердегі топтасушылық
сарынының өріс алуы ... ... ... сыяси билігін нығайтуға ұмтылған
жергілікті феодал шонжарлардың рөлі артты. ... ... ... аумақтың
евразиялық бөлігінде ғана емес, Азияның ежелден отарықшы-егіншілік
өркениетті елдерінде де осылай болда. Оларға ... ... ... жоққа шықты.
XIV ғ орта шенінде Иранда Хулагу ұрпағынан шыққан монғол билеушілерінің
билігі ... ... ... ... келді. 1368 жылы Қытыйда
Мин әулеті орнықты, 1369 жылы монғолдар солтүстік-провинциялардан
ығыстырылып шығарылды.
Орта Азияда XIV ғ 70 жылы ... 20 ... хан ... ... ... Кебек, Тармашырын өз билігін Мәуеренахрдың жергілікті
феодалдық шонжаоларымен жақындасу жолымен нығайтуға, ислам дініне кіруге,
салық жүйесін реттеуге ұмтылды. Бірақ бұл ... ... ... ... ... жүргізуге ұмтылған көшпелі монғол шонжарларының көпшілік
бөлігінен қарсылық туғызды. Билеуші шонжарлар топтарындағы қайшылықтар
әуелі Шағатай ұлысының одан соң XIV ғ ... ... ... ... оның шығыс бөлігінде Моғолстан хандығы құрылды.
XIV 50-60 жылдарында батыс бөлігінде, Мәуеренахрда ірі ... ... ... кескілескен күрес өріс алды. Қырқыс Шағатай
және Үгедей ұрпақтарының моғолдардан, түріктерден, ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтары
көбінесе бұрынғы Шағатай ұлысы мен Үгедей иеліктерінің далалық аудандарында-
Моғолстанда билік ... ... ... ірі ... мен ... ... елге мықты билік керек екенін түсінді. Әмір Темір өз
қолына осындай билікті шоғырландырып, күшті мемлекет құра ... ... ... өте аз болды. Алтын Ордаға жаулап алу жолымен
біртұтас жүйеге біріктірілген тайпалар мен халықтар ... Бұл ... ... және ... ... ... ... кезде болмаса, онша ұзақ уақыт
қуатты болған жоқ. Бірақ олардың біреуі Өзбек хан кезінде-ақ мемлекеттің
орнықтылығын шайқалтқан оқиғалар болды: ... ... ... ... тараған тектің жаңа дінге кіруден бас тартып, бабаларының
нанымын сақтап қалғысыкелген ондаған өкілднрі мен барлық нояндарды қырып
тастады.
50-жылдардың орта ... ... ... оның ... ұлы Бердібек
өлтіргеннен кейін, орыс жылнамасының анықтауы бойынша, “ұлы апат” деген
атпен мәлім болған жиырма жылдық өзара қырқыс басталды. Алтын Орданың батыс
бөлігі ... ... ... Еділ ... ... ... ... әміршілер, түменбасы Мамай орнықты. Жошы ұрпағынан
тараған жекелеген ... мен ірі ... ... ... ... де, XV ғ өзінде-ақ бұл иеліктер тәуелсіз Қазан, Астрахан,
Қырым, Үлкен Орда хандықтарына айналды. Қазақстан Түркістанның ... ... ... нығайды.
XIII ғ ортасынан бастап Шығыс Дешті Қыпшақ аумағынды Ақ Орда мемлнкеті
өмір сүрді. Орданың мирасқорлары іс жүзінде ... ... ... ... айтуынша, өздерін Батый хан ұрпақтарының вассалдары деп сөз жүзінде
ғана санаған “өз ... ... ... ... ғ ... ... шыққан әміршілердің билігі Шайбани ұлысына
таралды. Қазіргі зерртеушілердің бірқатары Қазақстан аумағында осы
мемлекеттің құрылуына “Көк Орда“ атауын теліп жүр. Олар ... ... ... ... жағындағы иеліктерін, соның ішінде Шайбани ұлысын да Ақ Орда
деп атады. Шайбани ұлысы Орда иеліктері құрамына енгеннен кейін Ақ ... ... ... көшкен блды ықтимал. XV ғ аяғынан бастап Ақ
Орда хандарының иеліктері деректемелерде Өзбек ұлысы деп ... ... ... ... ... Шығыс Дешті Қыпшақ аумағындағы Алтын Ордаға
тәуелсіз хандардың өз билігін нығайту жолындағы күренсімен, кейініректе- Ақ
Орда хандарының ыдырап бара жатқан ... ... ... араласуымен,
содан соң Орта Азия билеушісі әмір Темірдің агресиясына тойтарыс беруімен
сипатталады.
Ақ ... ... ... ... XIV ғ ... ... ... мен
Мүбәрак-Қожа кезінде болған делінеді. Ол XIV ғ 60-70 жылдарында билік еткен
Ұрұс хан ... ... ... Сол ... Темірге қарсы Ақ орданың
тәуелсіздік жолындағы күрестің негізгі ауыртпалығы соған түскен еді.
Кейініректе Ақ Ордадағы билікті қолға алған Темірдің қолшоқпары, Жошы
ұрпағы Тоқтамыс ... ... және ... ресурстарға сүйеніп ,
Алтын Орданың батыс бөлігін басып алып, оның ыдырауын уақытша тоқтатты.
Бірақ 90-жылдара Орданы Темір талқандады.
XIV ғ аяғы XV ғ ... ... ... жағдайлар мен ішкі қырқыстар
кезінде Ақ Орда әлсіреп кетті. Жиырмасыншы жылдарда Ұрұс ханның ... хан өз ... ... тез ... ... ... 20-жылдардың
аяғында Шығыс Дешті Қыпшақтың үлкен бөлігіндегі билік Шайбани ұрпағы
Әбілқайырдың қолына көшті XV ғасырдың екінші ... Ұрұс хан мен ... ... ... ... өз ... сақтап қалды.
XIV ғасырдың ортасы –XVI ғ басында Оңтүстік – Шығыс Қазақстан аумағы
Моғолстан мемлекетіне кірді. Ол Орта Азияның солтүстік-шығысында, ... ... ... ... ... мен ... Туркістанда құрылған еді.
Ірі тайпа – дулаттардың көсемі әмір ... ... ... ... ол
ыдараған кезде 1348 жылы Шағатай ұрпағы Тоғлық-Темірді хан етіп қоцды.
Моғолстанның саяси тарихы соғыстар мен талас-тартыстарға, көршілес
мемлекеттер тарапынан ... ... ... толы. Моғолстанның
алғашқы хандары Тоғлық-Темір мен Ильяс-Қожа 60-жылдары Мәуеренахрда Шағатай
ұрпақтарының билігін қалпына келтіруге әрекет жасады. Бірақ 70-80 жөзінде-
ақ ... ... ... ... әмір ... ... дулаттың,
Енге төренің және басқалардың Жетісу мен Қажхарияға Темір әскерлерінің
басып кіруіне қарсы ұзаққа созылған және табан ... ... ... ... Осы ... ... Ақ Ордамен күш біріктіруге әрекет жасалды.
Әмір Темірге қарсы бірлескен күрестің Шығыс Дешті ... пен ... ... ... ... ... зор ... болды. Орта
Азия билеушісі жорықтарының қорытындысында Моғолстан уақытша үлестерге
бөлініп кетті. Қызыр – Қожа хан өзін ... ... деп ... ... ... 15 ғ 1 – жартысында Оңтүстік Қазақстан мен Қырғыстан
жерлерінен дәмеленуін тоқтатпады.
Алтын Орданың ыдырауы барысында пайда ... ірі ... бірі ... ... еді. 14-15 ғ оған ... ... ... 14 ғ аяғынан бастап Жайық пен Еділдің арасындағы бұл
тайпалардың ... оның ең ірі бір ... ... маңғыт жұрты деп
атады. Ноғай Ордасыіс жүзінде 15 жылдай (1396-1411) өз қолында ұстаған
Едіге тұсында оқшаулана бастады. ... ... ... ... мен ... ... ... Ордаға өз хандарын қойып, Ноғай
Ордасын күшейтіу үшін көп іс тындырды. Кейініректе маңғыттырдың көсемдері
шығыстағы көршілеріне бағдар алып, Әбілхайыр ... ... соң ... ... ... 15 ғ ... ... Ноғай Ордасы тәуелсіз
мемлекетке айналды.
Ақ Орда, Әбілхайыр хандығы, Ноғай ордасы және ... ... ... ... ... пен ... халқыныңсаяси, шаруашылық және
әлеуметтік дамуы, оның қоғамдық өмірдің барлық нысандардағы қарым-
қатынастары мен өзара іс-қимыл жасауы үшін монғолдардың ұлыстарындағымен
салыстырғанда неңұрлым қолайлы ... ... ... ... Орда ... ... ... ыдырауы кезінде талыс-тартыстар мен соғыстар
салдарынан пайда болған тайпалардың этникалық аумақтарын, ұлыстары мен
иеліктерін саяси жағынан біріктіріп, аталған мемлекеттердің әрқайсысы өз
аумағында ... ... ... мен ... ... және ... ... түрлі өңірлері халықтың экономикасын, мәдениеттің, бейбіт
қатынастардың даму мүмкіндігін қамтамасыз еткен, ... ... ... мықты мемлекеттік ұйым болды.
Ұрұс 1368 жылы Ақ Орда ханы болды. Қадыр-әли Жалайри, Му ин ... оны ... ... күшті әрі құдіретті билеуші деп сипаттайды. Ұрұс
кезінде Ақ Ордадағы билік ... ол ол ... Орда ... ... ... ... 1368 жылы ... тіректері мен сарай шонжарларының
қолдауына сүйенген Ұрұс хан Еділ бойы жағына жорық жасады. Ол 1374-1375
жылдары сарайды алып, Қажы-Тарханды ... ... Ұрыс хан ... ... Кама ... жерін бағындырды.
Алайда Ұрұс ханның табысы ұзаққа бармады. Сөйтіп келесі жылдың өзінде-
ақ ол Еділ бойынан кетіге мәжбүр ... Ұрұс хан ... ... кезеңінде
феодалдардың қолдауымен Алтын Орданың батыс бөлігінде едәір билікке қол
жеткізген Лтын Орданың уақытша билеушісі ... ... ... ... хан 1375-1376 жылдары Сырдария жағасына қайтып оралды, ал онда ... ... ... Орта ... ... әмір ... өзінің
агрессиялық қимылдарын өрістетіп жатқан еді.
Темңрдің көмегімен Ақ Ордадағы билікті қолына алған Тоқтамыс ... ... және ... бөліктерін біріктіру саясатын жалғастырды. Алтын
Орданың уақытша жандануы соның есімімен байланысты. Тоқтамыс ... Ақ ... ханы деп ... ... ... және әскери
ресурстарына сүйеніп, 1380 жылы Жошы ұлысының батыс бөлігін жаулап алды.
Темірмен соғыстар, Тоқтамыстың Русь пен Орта ... ... ... ... оның ... мен ... билік құрған кезін сипаттайды.
1395 жылы Тоқтамыс Темірден күйрей жеңіліс тауып, ... ... ... мен ... Орыс ... ... ... сондай-ақ
Темірдің шапқыншылықтары Алтын Орданың шайқалтып, оны екінші дәрежелі
мемлекет жағдайына ... ... ... ... Ұрұс ... ... ... бірақ олар оның бұрынғы ұлылығын қалпына келтіре
алмады. Алтын Ордада маңғыт әмірі ... ... рөл ... бастады, ол он бес
жыл бойы іс жүзінде оның билеушісі болды. Ол 1399 жылы ... ... ... інісі Шәдібекті көтеріп, жағдай бірсыпыра уақытқа біршама
тұрақтанды. 1406 жылы Едіге Тоқтамысқа қарсы Сібірге жорық жасады, содан
соң өзі қойған ... ... ... оны ... ... ... ... Едіге
1408 жылы Темір-Құтлықтың ұлы Поладты Алтын Орданың ханы етіп қойды. Алайда
Поладты 1411 жылдың өзінде-ақ ... ханы қуып ... ... әмір ... мен оған ... хандар арасындағы
қырқыстар 1419 жылы Едігенің өзінің қаза табуына әкеп соқты. Алтын Орда ... ... ... бар ... болуын тоқтатып, 15 ғ ортасына қарай
біржола ыдырады: оның аумағында Қазан, ... ... ... пайда
болды, ал Хорезм Темір ұрпақтары мемлекетінің құрамына кірді.
Ақ Орда мен Көк Ода. Евразия далаларында 13-15 ғ билік еткен Жошы ... ... ... ... екі ... ерекше қызу дау
көтерді. Біріншіден, Жошы Ұрпақтарының Дешті Қыпшақтың шығыс бөлігіндегі,
яғни Батыс, Орталық және ... ... ... ... ... Орда немесе Көк Орда деп аталғаны. Екіншіден, бұл саяси құрлымның
мемлекеттік мәртебесі, оның Дешті Қыпшақтың батыс бөлігінің (немесе Жошы
ұлысының), яғни орыс және ... ... ... мен ... төрт ... бойы ... ... деген атаумен белгілі мемлекеттің
хандары жөнінен дербестік немесе тәуелділік ... ... ... ... ... Дешті Қыпшақтағы мемлекет тарихының маңызды
мәселесі оны билеушілердің генеалогиясы ... ... ... ... ... ... әулетінің негізін нақ солар қалаған.
Жоғарыда, бірінші тарауда, Жошы ұлысының екі қанатқа: сол қол және оң
қол болып бөлінгені болып ... ... ... Жошының екі үлкен ұлыны ң
дербес иеліктері болды: сол қолды-Орда, оң қолды Бату басқарды. Ұлыстың екі
қанаттың түпкілікті қалыптасуы 13 ғ Орда мен Бату өз ... ... ... ... кезге жақын жазбаша деректерде Жошы ұлысының сол мен оң қанатының
хандар есімімен: Орда ұлысы, Бату ұлысы деген анықтамасынан ... ... ... ... ... ... ... деп атаған: Әлдебір теңіз Батудан
үлкен Орда тұрады...онда орда немесе әкесінің сарайы да бар... . Орда-
Еженнің немересі ... ... ... ... ... және ол туралы: Олардың
патшасы ешкімге бағынбайды деген Марко Поло оның иеліктерін Ақ Орда деп те,
көк Орда деп те атамайды. ... Поло ... ... ... өзі ... деп ... Тоқты ханға дейінгі батыс татарларының патшаларына
көптеген беттер арнаған.
Рашид ад-дин Жошы ұлысы қанатын хандардың есімімен: Бату ұлысы, ... ... Баян және т.б деп ... Жошы ... ... ... ... Рашид ад-дин былай деп хабарлаған: Жошы мен Хорезм
арқылы өзінің көші ... ... ... бет ... өз ... қосылды. Рашид
ад-диннің Орда мен оның орпақтары туралы мәліметтері Орданың шөбересі,
автордың замандасы Баянның билік еткен кезеңімен аяқталған, бұл мәліметтер
мейлінші егжей-тегжейлі және ... ... ... Күнші туралы тарихшы
оны ұзақ уақыт бойы Орда ұлысының билеушісі блған деп жариялайды. ... ол ... Орда ... ... ол ... әкесінің ұлысын
басқарып отыр деп бірнеше рет айтқан. Атап айтқанда, ... оның ... ... өз еңбегін жазған Иранның билеушісі Газан ханмен достық қатынаста
болғанын ... Ал ... ... өз ... Шығыс Дешті Қыпшақтағы
жағдайды өтежақсы білген. Бірақ Жошы ұлысы қанаттарының қандай түсте
болғанын Рашид ад-дин ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі заманғы Қазақстан414 бет
Кіші жүз қазақтарының егіншілік және саудасының дамуы46 бет
Электрқозғалтқыштарға техникалық қызмет көрсету7 бет
Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығы аймағындағы Қазақстанның саясаты19 бет
ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау14 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
1960 ж. екінші жартысы - 1980 ж. бірінші жартысындағы Қазақстан5 бет
4-7 ғасырлардың бірінші жартысындағы византия империясы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь