Қоғамдық өндіріс


Қазіргі қоғамның экономикалық өмірінің шындығы кәсіпорындарда шығарылған өнімдер жоспарлы түрде тауар формасына айналуында. Қазіргі шынайы өмір фактілері адамзат қоғамының бүгінгі тағдыры экономикалық өмірінде әрі қарайғы даму жолын айқындау үшін теориялық түрғыдан ой елегінен өткізілуі қажет. Саяси жүйеге,мемлекет құрлысына тәуелді емес әр түрлі қоғамдық өндіріс формалары бар екенін көрсетіп отыр. Оқулықтарда және ғылыми әдебиеттерде адамзат қоғамының тарихында қоғамдық өндірістің екі ғана формасы натуралдық және тауарлы өндіріс болған және солай болуда деген пікір терең тамыр жайған. Қоғамдық өндірістің жалпыға танылған формаларымен қатар әдебиеттерде тікелей қоғамдық өндіріс, сондай-ақ жоспарлы шаруашылықтар туралы да айтылады. Натуралдық шаруашылық түсінігіне жеке тұтынуға қажетті өнімді өз қолымен жасау жатады. Ол өндіргіш күштердің әлсіз дамуымен, өндірілген өнімді қосымша еңбек үлесінің жоғары еместігімен сипатталады. Еңбектің қандай түріне болсын жеке меншік немесе қоғамдық, жеке немесе бірлескен еңбекке негізделсе, натуралдық шаруашылық артық өніммен өзара айырбас жүргізбейді. Натуралдық өндірістің айқын сипатына оның бөлшек түрдегі, шаруашылық өмірдің тұйықталушылығы жатады. Осыған байланысты еңбек өнімі тек қауым шеңберіде, құл иеленушінің немесе феодалдық шаруашылығында ғана кәдеге асты.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ЖОСПАР:

1. Қоғамдық өндірісті ұйымдастырудың экономикалық
негіздері

2. Қоғамдық өндіріс және оның формалары.

ТАҚЫРЫБЫ : Қоғамдық өндіріс.

ТЕКСЕРГЕН:___________________

ОРЫНДАҒАН:__________________

Алматы 2006
Қазіргі қоғамның экономикалық өмірінің шындығы кәсіпорындарда
шығарылған өнімдер жоспарлы түрде тауар формасына айналуында. Қазіргі
шынайы өмір фактілері адамзат қоғамының бүгінгі тағдыры экономикалық
өмірінде әрі қарайғы даму жолын айқындау үшін теориялық түрғыдан ой
елегінен өткізілуі қажет. Саяси жүйеге,мемлекет құрлысына тәуелді емес әр
түрлі қоғамдық өндіріс формалары бар екенін көрсетіп отыр. Оқулықтарда және
ғылыми әдебиеттерде адамзат қоғамының тарихында қоғамдық өндірістің екі
ғана формасы натуралдық және тауарлы өндіріс болған және солай болуда деген
пікір терең тамыр жайған. Қоғамдық өндірістің жалпыға танылған формаларымен
қатар әдебиеттерде тікелей қоғамдық өндіріс, сондай-ақ жоспарлы
шаруашылықтар туралы да айтылады. Натуралдық шаруашылық түсінігіне жеке
тұтынуға қажетті өнімді өз қолымен жасау жатады. Ол өндіргіш күштердің
әлсіз дамуымен, өндірілген өнімді қосымша еңбек үлесінің жоғары еместігімен
сипатталады. Еңбектің қандай түріне болсын жеке меншік немесе қоғамдық,
жеке немесе бірлескен еңбекке негізделсе, натуралдық шаруашылық артық
өніммен өзара айырбас жүргізбейді. Натуралдық өндірістің айқын сипатына
оның бөлшек түрдегі, шаруашылық өмірдің тұйықталушылығы жатады. Осыған
байланысты еңбек өнімі тек қауым шеңберіде, құл иеленушінің немесе
феодалдық шаруашылығында ғана кәдеге асты. Осының салдарынан, қоғамдық
байланыс қатаң түрдегі сипатта болады-өнім қауым мүшелері,құл иеленуші,
феодал, олардың отбасы мен бала-шағасы тұтыну үшін ғана өндіріледі. Еңбек
нәтижесі шаруашылық ауқымынан аспайды,ал сыртқы байланыс болған жағдайда ол
тұрақты емес, кездейсоқ сипатта болады. Еңбекті ұйымдастыру принципі оның
негізінде бола тұра қоғамдық шаруашылық жүргізуді айқындауда шешуші рөлге
ие емес. Өндіріс түрі байланыс түрімен, яғни шаруашылық жүргізудің қайсібір
типінің бейімдік түрін айқындайтын қатынастармен сипатталады.
Натуралдық шаруашылықты жүргізуді өнім жеке адамның немесе көптің
біріккен еңбегімен де өндіріле береді. Соңғысының негізіне дара бастың,
оның еңбек жағдайының қожасы алдындағы міндеткерлігі жатады, осылайша олар
өнім арқылы бір-бірімен қарама-қарсы тұрады, бір жағында-дара еңбек, екінші
жақта-еңбек жағдайын меншіктеуші. Бірақ дара еңбек тұйықталған шаруашылық
шеңберінде, көп ретте, жалпылар еңбегінің бір болігін құрай отырып,
қоғамдық еңбек бөлінісінің алғашқы табиғи мәйегіне негізделеді.Соңғысы
мануфактуралық еңбек бөлінісінің осыған сәйкес кейін ірі өнеркәсіптің
мәрелік пункті болып табылады. Сөйтіп, бірлескен еңбек дами отырып,
өзгеріске ұшырайды, басқа жағдайға өтіп,шаруашылық жүргізудің жаңа түрінің
пайда болуына себін тигізеді. Натуралдық формадағы еңбек әр қилы түрлері
және шаруашылық жүргізудің натуралдық типі бір ұғым емес. Біріншісі
қандайда болсын өндірістің табиғи элементі болып табылады. Екіншісі болса
тарихи сипатта ие, өйткені ол адамзат дамуының белгілі бір кезеңінде пайда
болып, өзінің өрлеуінде басымдық жағдайға жетті, кейін, анағұрлым жетілген
формаларға орын беріп, құлдырауға түсті. Натуралдық шаруашылықтағы бөліс,
айырбас пен тұтыну жеке жұмыскердің сіңірген еңбегіне байланысты емес.
Әсіресе өндірістің осындай типі қалыптасуының ерте кездегі
сатыларында бұл қатты байқалады. Натуралдық өзгерудегі қайта өндіру
өндірілген өнімнің жалпы санына байланысты. Натуралдық өндірістегі еңбек
өнімдерімен алмасу тікелей натуралды, заттық өлшем бірлігі бойынша қауым
мүшелерінің тірлік етуіне, қажеттілігіне қарай жасалды. Мұнда бөліс
теңдестіру сипатында жүреді, ал топтар арасындағы өнім алмасу болмады.
Алғашқы қауымдық қоғамның басты кезеңінде жеке меншік, қоғамдық еңбек
бөлінісі дегенді білмеді, ал өнімді өздері тұтынды. Әрі қарай, натуралдық
өндіріс заңдылықтары өз-өзінше қайшы келді де қауымдық шаруашылық
заңдылықтары емес, еңбек құралдары мен жерді меншіктеу заңдылықтарына
тәуелді болды. Көп жағдайда еңбекшілер экономикалық заңдылықтарға емес құл
иеленушінің, яки феодалдың еркі мен көңіліне тәуелді болып отырды.
Осылайша натуралдық өндірісте шаруашылық жүргізудің өктемшіл
формасының алғашқы жұқанасы пайда болды. Тарихи жағынан шаруашылық
жүргізудің келесі дамыған формасы ретінде тауарлы өндіріс пайда болды.
Тауарлық қарым-қатынастың негізі ретіндегі қоғамдық еңбек бөлінісінің
дамыуы аралығындағы байланыс айналым арқылы сату, сатып алу ретінде
орнығып, өз ерекшеліктері бойынша оқшауланған өндірісшілердің пайда болуына
алып келді. Тауарлы қарым-қатынастардың дамыуы тауар өндіруші қауымдар
арасындағы байланыстан, жеке тауар өндірушіге, ал олардан әрі қарай
қарапайым тауар өндірісі заңдылығы өзіне-өзі қайшы келген капиталистік
кәсіпорындарға қарай жылысады. Яғни, капиталистік тауар өндірісі
заңдылықтары өзінің дамуымен қарапайым тауар өндірісін қайта түлетті.
Өндіріс күштерінің дамуы, өндірістік қатынастардағы болмай қоймайтын
өзгерістерге жетелей отырып, экономикалық заңдылықтар формасын да
өзгеріссіз қалдыра алмайды. Заңдылықтардың формалық айқындық модификациясы
өндіріс қатынастары арасындағы байланыстарды түлетеді. Бұл натуралдық
та,таурлық та шаруашылық жүргізу. Формаларында айқындала түседі. Бәрі де
сол, бірақ алғашқы қауымдық, құл иеленушілік,феодалдық және капиталистік
өндіріс әдістеріндегі көріністері ғана әр қилы.Сондықтан, оларды пайдалану,
қолдану немесе оларды заңдылық әрекеттерін біріктіру туралы сөз болғанда
өндірістің әрбір жаңа түріндегі заңдылық өзгеріске ұшырайды, сондықтан
оларды бастапқы түрінде қабылдауға болмайтынын да баса көрсету керек.
Қарапайым тауар өндірісі жағдайындағы құн заңының әрекеті айырбас
эквиваленттілігімен сипатталады. Тауарлық қарым-қатынастарының дамып,
шаруашылық жүргізудің капиталистік жүйесіне өтумен қатар тауарлық
қатынастардың маңызды принципі эквивалеттілік өзгеріске ұшырайды және өз
қарама-қайшылығы пайда болады. Және де бұл өзгеріске ұшырау жаңа тауарлық
қатынастың әлпетін айқындайтын тауар-жұмыс күші алмасуы негізінде пайда
болады. Бұл алмасу басым қатынастың жаңа түрін айқындайтын эквиваленттік
негізде жүрмейді.
Өндіріс саласындағы өзгерістерге байланысты айналым,бөліс және тұтыну
саласында да өзгерістер жүріп жатады. Тұтыным құны өндіріс және айырбас
мақсатынан өз бойында құн сақтап жүрушіге, ал соңғысы-мақсатқа айналады,
осыдан барып ең соңғы толассыздық қасиетіне ие болады. Сөйтіп адамзат
қоғамы байлық арқылы билікке қол жеткізуге және керісінше болатын
қозғалыстың жаңа сапалы түріне ие болады.
Осы мақсаттарды жүзеге асырудың негізін өндіріс құралдарына меншік құрайды.
Тауарлық қатнастардың дамуы үдей түседі. Соңғысының өндірісі және оны
иелену бәсекелік күрес механизмі арқылы жүреді, бұл өндіріс күштерінің
дамуын тездетеді. Бұл процесс әрі қарайғы еңбек бөлінісін тудыруы өндіріс
құралдарын қоғамдастыруды жеделдетеді. Осының бәрі жаңа қатнастардың тарихи
алғы шарттарының пайда болуына алып келеді.
Адамзат тарихы алғашқы қауымдық құрылыста өндірістің түрлі типінің
пайда болыуы мен қалыптасуының белгілі бола бастағанын көрсетеді. Көп
жағдайда олар бір-бірімен тым тығыз түйіскені соншалық, мыңдаған жылдар
өткен соң зерттеушілер олардың ара жігін ажыратпайтын да болды.
Экономикалық оқулықта алғашқы қауымдық құрылыстың бастапқы кезеңі
шаруашылық жүргізудің натуралдық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қоғамдық ұдайы өндіріс
Қоғамдық өндіріс жайлы
Қоғамдық өндіріс негіздері
Қоғамдық өндіріс туралы
Қоғамдық өндіріс ұйымдастыру формалары
Қоғамдық өндіріс туралы мәлімет
Қоғамдық өндіріс. Қоғамдық өндірістің негізгі принциптері
Қоғамдық өндіріс факторлары мен фазалары
Қоғамдық өндіріс ұйымдастыру формалары жайлы
Қоғамдық өндіріс нысандары. Тауар және ақша
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь