Тіс құрылысы жайлы

Тіс (dentes) ауыз қуысындағы үстіңгә және астынғы жақсүйектердің иектеріндегі тіс ұяларында орналасады. Тіс эмбрионының дамуы кезінде 7- аптадан бастап ауыз қуысының эпителий және дәнекер ұлпаларынан пайда болады. Тістің химиялық құрамы мен физикалық қасиеті сүйекке жақын. Тістің сүйектен айырмашылығы: тіс тозған сайын бірнеше рет ауысады (төменгі сатылы омыртқалы жануарларда – хайуанаттарда өте көп, ал адамдарда екі кейде үш рет алмасады); тіс сүйек тәрізді бұлшық етке жалғаспайды; тіс ұясына қазықша қадалып, қимылсыз орналасады.
Тістің негізгі қызметі: тістеп үзіп алу, қырқу, жырты, шайнау, езу, үгу, кеміру, сондай- ақ сөз сөйлеуге де қатынасады.
Тістердің тарихи даму (эволюция) барысында біртіндеп саны азайып бара жатқаны байқалады. Мысалы, қағанықты жануарлардың жалпы тістер саны – 44 (3,1. 4,3), кеңтанау маймылдарда – 36 (2,1. 2,2) ал адамдарда – 32 (2,1. 2,3), кейде 30 (2,1. 2,2) болып, ең соңғы “ақыл тістің” шықпай қалуы да мүмкін. Сондықтан қазаққа “Отыз тістен шыққан сөз отыз рулы елге тарайды” деген мәтел жиі қолданылған.
        
        Тіс құрылысы
Тіс (dentes) ауыз қуысындағы үстіңгә және астынғы жақсүйектердің
иектеріндегі тіс ұяларында ... Тіс ... ... ... ... ... ауыз ... эпителий және дәнекер ұлпаларынан
пайда болады. Тістің химиялық құрамы мен физикалық ... ... ... ... ... тіс ... сайын бірнеше рет ауысады (төменгі
сатылы омыртқалы жануарларда – хайуанаттарда өте көп, ал адамдарда ... үш рет ... тіс ... ... ... етке жалғаспайды; тіс
ұясына қазықша қадалып, қимылсыз орналасады.
Тістің негізгі қызметі: тістеп үзіп алу, ... ... ... ... ... ... ақ сөз сөйлеуге де қатынасады.
Тістердің тарихи даму (эволюция) барысында біртіндеп саны азайып ... ... ... ... ... ... тістер саны – 44
(3,1. 4,3), кеңтанау маймылдарда – 36 (2,1. 2,2) ал адамдарда – 32 ... ... 30 (2,1. 2,2) ... ең ... “ақыл тістің” шықпай қалуы да
мүмкін. ... ... ... ... ... сөз отыз рулы елге тарайды”
деген мәтел жиі қолданылған.
Тістер сүт тісі және тұрақты тіс болып ... ... ... тіс
(dentes permanentes) – 32, ... ... ... – 16, ... – 16 тіс ... Тіс ... өздерінің аттарына қарай 8
тіс орналасады, олардың 2-еуі – күрек тіс, 1-еуі – сүйір ...... тіс, 3- еуі – ... азу тіс деп ... Оның ... ... ... 32 тістердің тізбегі
деп жазылады. Оларды тұтас қарағанда ... ... ... төрт ... сегіз кіші азу тістер, он екі үлкен азу тістер деп оқу қажет.
Үлкен азу тістің үшіншісін “ақыл тіс” (dens serotinus) дейді. Ол ... ең ... ғана 12-26 жас ... ... ... азу ... тез ... кетеді. Кейде “ақыл тістің” мүлде шықпай қалуы да мүмкін.
Бұл адам тісінің біртіндеп азайып бара ... ... ... ... ... адам өз өмірінде алдын ала ... ... ... ... ... ... ... Бала 6 айға толғанда тіс жара бастайды, ал екі жасқа
толғанда тістер толық шығып бітеді. Сүт тістерінің ... шығу ...... көрсетілген. Бірінші шыққан 26 тіс сүт ... ... ... Оның 2-еуі – ... тіс, 1-еуі – ... тіс және 2-еуі ... тіс болады.
Сонда сүт тістің тізбегі ... ... Бұл ... сүт
тістерінде кіші азу тіс және ақыл тістердің жоқтығын байқаймыз.
Баланың 6 жастан 12 –13 жас аралығында сүт ... ... ... ... орынына тұрақты тістері өсіп шығады (9-кесте).
9-кесте
Сүт және тұрақты тістердің жарып шығу мерзімдері
|Тістер ... ... ... шығу мерзімі |
| | |Сүт ... ... ... |
| | | ... ... ... ... |Үстіңгі |7-8 |7-8 |
| ... |6-7 |6-7 ... ... ... |Үстіңгі |8-9 |8-9 |
| ... |7-8 |7-8 ... ... тістер |Үстіңгі |18-20 |11-12 |
| ... |16-18 |9-10 ... кіші азу ... |- |10-11 |
| ... |- |10-12 ... кіші азу тіс ... |- |10-12 |
| ... |- |11-12 ... ... азу тіс ... |14-15 |6-7 |
| ... |12-13 |6-7 ... үлкен азу тіс |Үстіңгі |23-24 |12-13 |
| ... |20-22 |11-13 ... ... азу тіс ... |- |17-21 ... тіс) ... |- |12-26 ... құрылысы – тістердің әрқайсысы (тіс- dens) тіс сауытынан
(corona dentis), тіс ... (collum dentis) және тіс ... ... ... ... ... азу тістің үш түбірі болады, қалғандарында
бір түптен ... ... ... ... қуыс (cavitis dentis)
болады. Тіс қуысы кеуекті дәнекер ұлпаға (palparis) толып тұрады. Ол ұлпада
тарамдалған қан тамыры мен ... ... Олар тіс ... ... қуыс ... (foramen apices dentis) ... ... жетеді.
Тіс сауыты (corona dentis) – тістің қызыл иектен шығып ... ең ... ... тіс сауытында тәнтанулық бес бет сауыты ... ... ... ...... қараған беті; 2. кіреберіс беті (facies
vestibularis) – ... ... ... ... ... ... 3-4. ... (facies contctus) – тістің бір- бірімен беттесетін жақтары, жанасу
беттері тістің орналасуына қарай әртүрлі аталады. алдыңғы ... ... ... ... ... ... аралығын алдыңғы беттері
дейді. Тіс тізбегінің доғасынан орталыққа бағытталған ... ... ... ... бет (facies ... Оған қарама – қарсы беттерін
қашықтағы бет (facies distalis) ... ... ... шайнайтын беттері
(facies ocalusalis) – үстіңгі және астыңғы тістердің бір – біріне қараған
беттері. Тіс ... ... ... тіл ... ауыз беті (оралды) және
қосымша тістің ішкі беті ... жеке ... ... – тіс ... ... ... иек ... шамалы
жіңішкерген, яғни тіс сауыты мен тіс түбірінің аралық бөлігі. Бұл жерде
қызыл иектің ... ... ... ... - тіс ... ... сүйірленіп қадалып орналасқан. Тіс
түбірі 1-ден 3 –ке дейін болады. Түбірдің ұшы , оның ... ... ... ... болатыны жоғарыда айтылған. Тіс түбірі тіс ұясындағы тамырлы
сүйек қабығымен бірігіп кетеді.
Тістердің әрқайсысында қуыс бар, оның тіс ... ... ... ал түбіріне қарай кеткен қуысты ... ... ... Ол ... ... ... ұлпаға толы.
Эмаль, цемент және дентинтістің қатты заттары:
Эмаль – тіс ... ... ... жатады. Ол ақ немесе ... ... Онда ... зат – 3,5%, ... зат – 96,5%. Ол ... ...... түзілетін тірі қатты зат. Эмальдың сыртқы
кутикула қаптаған жіңішке ретикуларлы ... ... ... ... ... – суықтан бұзылатын зат болады.
Цемент – тістің мойын мен түбірін ... Оның ... ... және 68) ... зат бар. ... ... ... ұқсас, ол коллагенді талшықтардан құралады. Цементте қан ... - ... мен ... ... ... тіс қуысының арасында
тістің көп мөлшерін алып жататын қатты зат (141 – ... ... ... ... ұлпадан тұрады. Оның құрамында 28% органикалық зат,72%
анорганикалық заттар болады. Дентин тіс қуысындаға жұмсақ ... ... ... ... да ... ... түтік түзіп, еніп жатады. Жас ұлғайған сайын ол түтіктердің ішкі
қуысы ... ... ... ... кіреберіс жағынан мұқият қараған кезде
тістердің үш белгісі анық байқалады. Бірінші ...... ... ... ... ... екінші белгісі – тіс түбірінің тіс сауытының
аралық (мезиальды) бетіндегі бұрышына қарағанда ... ... ... – тіс ... ішкі ... ... ... мизальды бетіне өтетін
жағына қарағанда тістің иіні дистальды жағына қарағанда ... ... тік ... ... ... ... бетін көлденең қарағанда оның
мезиальды (аралық) бүйір (лотериальды) бөлігі дистальды ... ... ... ... Бұл аралық бөлігінің дистальды ... ... ... ... орай тіс ... ... бетінде. Мезиодтстальды беткейі
болады. Тістердің осы белгілеріне қарай олардың тіс тізбегіндегі орналасу
тәртібін ... ... ... ... ... ... және жақсүйектердегі тіс ұясына
орналасуы бойынша тістердің төрт түрлі ... ... төрт ... ... ... күрек тістер, латынша атауы – «J», сүйір ... ... кіші азу - «P» , ... азу ... - «M» мен ... ... ... жіне астыңғы жақсүйектерге таңдай қаттамалы
(сегментті) қатар түзіп орналасады. Егер оң ... сол ... ... қосса, 8 тіс сегментіне бқлінеді, сонда - 2; - 1; -2; - 3; ... араб ... ... ... аламыз:
|үстіңгі оң жақ сүйек ... сол ... |
| |
|8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 ... |
| |
|8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 |
| ... оң ... ... сол жақсүйек |
Осыған орай тісі ауырған адамның үстіңгі оң жақсүйектегі 5- тіс, ... сол ... 7- ... ... оны ... белгіленіп, үстіңгі оң екінші азу тіс және ... сол ... азу тіас ... деп оқу ... сипаттамасы. Күрек тіс - әбір ... 4- тен ... ... ... алдыңғы тістер. Мұның сауыты күрек тәрізді, өткір,
алды дөңес, ішке қарай аздап иіледі. ... ... ... қарағанда үстіңгі
керек тіс үлкен. Күрек тістің түбірі ... ... ... ... ... ортапңғы немесе медиальды, ал одан шеткілері ... ... ... тіс деп ... ... ... ... күрек тіс –
тістердің ең үлкені, оның ерінге қараған жағы ... ұрт жағы ... ...... ерін жақтағы бетінде буылтығы бар, ұшы ... айыр ... ... Тіс ... ... ... ... қысқа , тік
орналасады. Астыңғы медиальды жіне латериальды күрек тістер өте ... ал ... ... ... ... ... келеді. Күрек тістер
біріне – бірі тістесіп кеміруге, қыршу, ... және ... ... тіс - ... қатарда 2- ден барлығы 4 тіс. ... ... ... орналасады. Оның тіс сауыты жуан және басқа ... ... ... үстіңгі ұшы добалдау, түбірі сүйір ... ... ... ... ұшы қаламұштанып үшкірлене де сауыты және түбірі қысқа
болады. Бұл ... ... тіс деп ... ... ... атқаратын қызметі
– тамақтың қатты бөлігін майдалау, тіліп, жырты, мұжу.
Кіші азу тістер – сүйір тістен кейін ... ... саны – ... азу ... ... беті дөңгеле, сопақша ал сүйір тістен төмен
сауыты ... ... ... кіші азу ... ... ... екі
төмпегі бар. Астыңғыларының екі төмпегі үшкір келеді. ... ... ... ... ал ... – ітл төмпегі деп ... ... азу ... ... ... екіге ажырайды. Бұл тістердің тістелу
(шайнау) бетінің бедеріне қарай тамақты майдалап, ... ... азу ... – кіші азу ... ... рналасады, олардың жалпы
саны – 12. тіс шаршы пішінде сауытты және әрә ... ... ... ... ... ... қатардан артқы қатарға қарай кішірейеді. Сондақтан да ең
үлкені – алдында, ең кішікенесі – артында, яғни ақыл тіс ... ... азу ... ... бедеріне 3-5 дейін төмпектер кездеседі. Тістің
иіндері де ... ... ... азу ... түбірі алдыңғы және артқы
болып екіге бөлінсе, үстіңгі азу ... ... үш ... ... және екі ұрт ... деп ... жақсүйектегі үлкен азу тістер шайнау бетінің бедері мынадай.
Алдыңғы азу тісінің сауыты жуан, беті ромб ... 4 ... ... беті – ... ...... ... азу тісте 3, кейде 4 ... Тіс ... ... ... ... болады. Тістүбірлері қысқа
болады, оның 3 төмпегі, 3 түбірі бар.
Астыңғы ... ... азу ... ... ... бедері
мынадай. Алдыңғы үлкен азу тістің сауыты тиекше пішінді, төмпектері – ... тіл, екі ұрт, бір ... ... ... үлкені – ұрт
төмпегі, кішісі – дистальды төмпек. Тіл және ұрт төмпегінің арасы “+” ... ... ... ... ...... Тістің сауыт иіні мен
түбірінің ... ... ... ... астыңғы үлкен азу тіс бедерінде
4 төмпек болады, оларды қосу ... ... ... ... Мұның көлемі
алғашқыға қарағанда кішілеу және ... үш ... де ... ... ақыл тістің бедері әртүрлі болып кетеді, оның 4, ... ... екі ... ... (тістену). Ауыз еркін жабылған кезде үстіңгі және астыңғы
жақсүйектердегі тіс қатары бір – біріне үйкеліп, түйіседі. Тіс ... ... ... ұя ... пішініне, таңдай тереңдігі мен иек
құрылыстарына қарай оларды теңестіру кезінде тістердің үйлесіп, не үйлеспей
тістелуі жиі ... ... ... ашып, үстіңгі және астыңғы жақсүйектерді
еркін жақындатқан ... күш ... қа ... ... ... ... сәл ... етіп, қайшыланып тұрады. Сөйтіп күрек
тістер сәл ілгері ұмтылып, ... азу ... ... (ұрт) ... ... да ... біріне – бірі тұспа – тұс келмей, араларына кіріп
үйлеседі. Мұндай ... тіс ... ... тістесу немесе
пронатил деп атайды.
Қорыта келгенде ... ... ... ... шайнап және кеміріп жеуі
кезінде дерттік түрлерін анықтауда, сондай – ақ жасанды тіс салуда маңызы
зор.
Тістердің ... ... ... ерінге, тіл – таңдайға қарай
қисаюы, көршілес тіске ығыса шығуы арқылы байқалады. Мұндайда тіс ... ... ... қатарларының ауытқуы. Мұндай ауытқу тіс ұзындығының бірімен ... ... яғни ... бірі ұзын ... қысқа, қисық болуы
нәтижесінде тағамды дұрыс шайнай алмауы білінеді. Мұндайда 4 үлкен азу ... ... ... тіс шығады.
Тіс құрамындағы қатты ... ... Бұл ... ... ... ... ... тіс сауытының мүжілгіштігінен байқалады.
Тістердің жарып шығуы мерзімінің бірде тез, бірде кеш болып ... ... ... жаңа ... ... тіс ... ауытқиды.
Сөйтіп тістердің ауытқуларын анықтауда және тіпті емдеу үшін оның
сауытын, ... ... және тіс ... ... ... ... үшін тісті
екі тәсілмен зеттеп, рентгенанатомиясын алады.
Тіс ... асты – ... ... ... үшін ... ... түсіру
әдісін, ал тістің жеке өзін ... тіс ... де ... үшін
ауыздың ішінен әдіс қолданылады. Ауыздың ішінен тістің бейнесін ... ... ... ... немесе оны тістестіріп қойып рентгендік суретін
алады.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тіс құрылысы3 бет
Асинхронды электрқозғалтқыш27 бет
Асқорыту6 бет
Асқорыту жүйесінің филогенезі28 бет
Жылқы шаруашылығы14 бет
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
Механикалық приводты жобалау53 бет
Жануарлардың тістеуі5 бет
Жануарлардың тістеуі, жылан, жәндіктердің шағуы18 бет
Жануарлардың тістеуі, жылан, жәндіктердің шағуы. бөгде заттың түсуі. жасанды тыныс алдыру – жалпы ережелер. инъекция – жалпы ережелері, түрлері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь