Әл-Фарабидің психологиялық ойлары

Жоспар

Кіріспе.

Негізгі бөлім.
1.Халықтық психологияда Әл.Фарабидің ойлары.
2.Әл.Фарабидің психологиялық ойлары.

Қорытынды.
Кіріспе.
Фарабидің адамның жан куаттарының жеке-дара өзгешеліктері туралы айтқан пікірлері де көніл қоярлыктай. Бұлар адамның жеке өмір сүру тәжірибесінен, оның дене бітімінен, өзіпдік белсенділігінен туындап жатады, яғни адам бір-бірінен тән жөнінен қандай өзгеше болса, жан жөнінең де сондай өзгеше болады, яғни жан қуаты біреуде мол, біреуде аз мөлшерде келеді, бұл жағдан оның темпераментіне де байланысты, тәнді жетілдіруге болатыны ситяқты жандыда жаттығулар арқылы жетілдіреді.
Фарабидің психологияның түрлі салалары (әлеумет, музыка, өнер, медицина, т. б.) жайлы айтқан салиқалы пікірлері, сондай-ақ психологиялық терминдердің жүйіесін жасағандығы жайлы мәселе өз алдына бір төбе.
Әл-Фараби «Қайырымды қала тұрғыдарының көз-қарастары жайлы трактатында» қала адамдарының әр түрлі топтарына жеке-жеке сипаттама беріп, бұларды қоғамдык (әлеуметтік) психологияның негізгі категориялары ретіпде ұсынып, талдау жасайды.
Адам — қоғамның ажырамас бір бөлшегі. Ол коғамнан тыс өмір сүре алмайды, өйткені белгілі бір топтық мүшесі. Адам өмір сүру үшін кептеген нәрсеге мұқтаж болады. Мұның бәрін ол жалғыз өзі жасап алмайды, сондықтан да ол басқалармен қарым-қатынасқа тусуі қажет. Адам өсіп-өне келіп, түрлі топтарға, қоғамдастыққа бірігеді. Осындай қоғамдардың бірі — толық екіншісі — толымсыз, яғни толық емес қоғам деп аталады. Толық қоғамның өзі үшке бөлінеді. Олар: үлкен, орта және кіші қоғам. Үлкен қоғам — жер бетін мекендеуші барлық адамдардың қауымдастығы. Орта қоғамға белгілі бір халық, тайпалар бірігеді. Ал кіші, шағын қоғамға жекелеген қалалардың тұрғындары, ондағы көшелер мен жеке үй тұрғындары кіреді. Мұндай қоғамның ен шағын түріне отбасы жатады.
Ғұлама қайырымды, кайырымсыз қала тұрғындарының тұрмыс-тіршілігіне талдау жасап, ондағы жекелеген топтардың әлеуметтік жағдайын, этап айтқанда, олардың нендей кәсіппен айналысатындығын, тұрмыс-салын, өмір сүру ерекшеліктерін саралайды. Сейтіп, Әл-араби әр алуан топтың өкілдігі туралы сөз қозғап, қоғамдық психологияның іргелі мәселслерін күн тәртібіне тұңғыш қоя білген Шығыс ғұламасы. Орта ғасырларда ала тұрғындары өздерінің тікелей айналысқан кәсібіне, әлеуметтік жағдайына қарай бір жерге шоғырланып, бір топтан екіншісі бөлек орналасса керек. Осынау топтардың өздеріне тән ортақ моральдық, психологиялык қасиет-сипаттары болғанға ұксайды. Мәселен, олардың әр түрлі қала тұрғындарының) бақытқа жету туралы түсініктері де түрліше. Бұған «ізгі қаланың» тұрғындары бір түрлі жолмен, ал надан қаланың тұр-ғындары басқаша жолмен жетуді кездейді. Егер ізгі қала адамдары тату-тәтті өмір сүрумен ғылым-білімді дамытып, көркею жолымен бакытқа жеткілері келсе, надан каланың адамдары бақытқа жұртты алдап, арбап, неше түрлі қулық-сұмдық істер жасап, жетуді аңсайды. «Адамдар,— деп жазды Фараби,— бақытты болу үшін біріне-бірі көмектесіп отыру мақсатымен бірлескен қала ізгі қала болады. Халқы бақытқа жету үшін өзара көмектесіп отырған қоғам да ізгі қоғам болады. Қалалардың бәрі бақытқа жету жолында біріне-бірі көмектесіп тұратын халық ізгі халық болады. Сол сияқты халықтардың бәрі бақытқа ұмтылып, біріне-бірі көмектесін отырса, бүкіл жер жүзі ізгі болар еді». Ол ізгі қаланы ауру-сырқаун жоқ адаммен салыстырады. Тән мүшелерінің бірімен-бірі тығыз байланыста болатындығы және олардың белгілі төртішідең денеден орын алатындығы сияқты ізгі каланың тұрғындары да бір-бірімен ынтымақты байланыста болады.
Ізгілік, бақыт туралы надан қала тұрғындарының бар білетіні байлық, рахаттану, құмарлыққа ерік беру, мансап пен сый-құрметке еліру. Бұлардың бәрі надан қаладағылар үшін бақыт болып есептелінеді. Фарабинпадан қала тұрғындарының дүние танымы меп әлеуметтік жағдайына, айналысатын кәсібіне, талғам-тілегіне қарай бірнеще топқа бөледі. Олар: кажеттік, айырбас, оқасыздық пен бақытсыздық, атаққұмар, биліққұмар және бетімен кеткендер. Мәселен, кажеттілік қаласы тұрғындарына, ондағы кедей шаруалар мен қала кедейлеріне жылы лебіз білдіріп, оларды феодалдар мен
Әдебиеттер.

1.Жарықбаев.Қ. Қазақ психологиясының тарихы.-Алматы,1999.
2.Әл-Фараби еңбектері.-Алматы,2004
3.Ворисов.Р.Социялная психология.-М,1991.
4.Фрейд.З.Введение психолоанализ.-М.1991. 5.Петровский.А,В,Личность –М,1989.
6.Гребеныщиков.Л Я.Основа семейной жизни.-М.1998.
        
        Жоспар
Кіріспе.
Негізгі бөлім.
1.Халықтық психологияда Әл-Фарабидің ойлары.
2.Әл-Фарабидің психологиялық ойлары.
Қорытынды.
Кіріспе.
Фарабидің адамның жан куаттарының жеке-дара өзгешеліктері туралы айтқан
пікірлері де ... ... ... ... жеке өмір сүру ... дене бітімінен, өзіпдік белсенділігінен туындап жатады, яғни адам бір-
бірінен тән жөнінен қандай өзгеше ... жан ... де ... ... яғни жан қуаты біреуде мол, біреуде аз мөлшерде келеді, бұл жағдан
оның темпераментіне де байланысты, тәнді ... ... ... ... арқылы жетілдіреді.
Фарабидің психологияның түрлі салалары (әлеумет, музыка, өнер, медицина,
т. б.) ... ... ... пікірлері, сондай-ақ психологиялық
терминдердің жүйіесін жасағандығы жайлы мәселе өз ... бір ... ... қала ... ... жайлы трактатында»
қала адамдарының әр түрлі топтарына жеке-жеке сипаттама беріп, бұларды
қоғамдык (әлеуметтік) психологияның ... ... ... ... жасайды.
Адам — қоғамның ажырамас бір бөлшегі. Ол коғамнан тыс өмір сүре ... ... бір ... ... Адам өмір сүру үшін ... нәрсеге
мұқтаж болады. Мұның бәрін ол жалғыз өзі жасап алмайды, сондықтан да ... ... ... ... Адам өсіп-өне келіп, түрлі
топтарға, қоғамдастыққа бірігеді. Осындай қоғамдардың бірі — ... ... ... яғни толық емес қоғам деп аталады. Толық қоғамның өзі үшке
бөлінеді. Олар: үлкен, орта және кіші ... ... ... — жер ... ... ... қауымдастығы. Орта қоғамға белгілі бір халық,
тайпалар бірігеді. Ал ... ... ... ... қалалардың тұрғындары,
ондағы көшелер мен жеке үй ... ... ... ... ен ... отбасы жатады.
Ғұлама қайырымды, кайырымсыз қала тұрғындарының тұрмыс-тіршілігіне талдау
жасап, ондағы жекелеген топтардың әлеуметтік ... этап ... ... ... ... тұрмыс-салын, өмір ... ... ... ... әр ... ... өкілдігі туралы
сөз қозғап, қоғамдық психологияның іргелі мәселслерін күн тәртібіне тұңғыш
қоя білген Шығыс ғұламасы. Орта ғасырларда ала тұрғындары ... ... ... ... ... ... бір ... шоғырланып, бір
топтан екіншісі бөлек орналасса керек. Осынау топтардың өздеріне тән ортақ
моральдық, психологиялык қасиет-сипаттары болғанға ... ... әр ... қала ... ... жету ... де ... Бұған «ізгі қаланың» тұрғындары бір түрлі жолмен,
ал надан қаланың тұр-ғындары басқаша жолмен жетуді кездейді. Егер ... ... ... өмір ... ... ... көркею жолымен
бакытқа жеткілері келсе, надан каланың адамдары ... ... ... неше ... ... ... жасап, жетуді аңсайды. «Адамдар,— деп
жазды Фараби,— бақытты болу үшін біріне-бірі көмектесіп отыру мақсатымен
бірлескен қала ізгі қала ... ... ... жету үшін ... ... ... да ізгі қоғам болады. Қалалардың бәрі бақытқа жету ... ... ... ... ізгі халық болады. Сол сияқты
халықтардың бәрі бақытқа ұмтылып, біріне-бірі көмектесін отырса, бүкіл ... ізгі ... ... Ол ізгі ... ... жоқ адаммен салыстырады.
Тән мүшелерінің бірімен-бірі тығыз байланыста болатындығы және олардың
белгілі ... ... орын ... ... ізгі ... тұрғындары
да бір-бірімен ынтымақты байланыста болады.
Ізгілік, бақыт туралы надан қала ... бар ... ... ... ерік ... ... пен ... еліру. Бұлардың
бәрі надан қаладағылар үшін бақыт болып есептелінеді. Фарабинпадан ... ... ... меп әлеуметтік жағдайына, айналысатын кәсібіне,
талғам-тілегіне қарай бірнеще ... ... ... кажеттік, айырбас,
оқасыздық пен бақытсыздық, атаққұмар, биліққұмар және бетімен кеткендер.
Мәселен, кажеттілік қаласы тұрғындарына, ондағы ... ... мен ... жылы ... ... ... ... мен кала әкімікің
қанауына ... отыр ... ... ... тұрғыпдары ауыл
шаруашылығы жұмыстарынын ... ... аң ... қол өнері
сияқты тағы ... ... ... шұғылданады. Осынау қаланың
тұрғындары аса енбеккер келеді, олар тек ... ... ... ... ... тырысады (тамақ, киім, т. б.) және еңбек үстінде олар ... ... ... ... Осы қала ... кей ... де айналысады. Бұған ...... ... ... да ... ... ұрлық жасады деп сөгіп,
айыптамайды, өйткені ... ... ... ... мінез-құлық
сапаларын белгіленді. Қажеттілік қаласының ... ... ... ... ... ... асыруды кажет деп те
таппайды. Осыған орай ... ... ... ... ... ... оты рады.
Айырбас қаласының тұрғындары байлыққа ерекше кұмар ... Олар ... ... ... ... ... та, ... та кездеседі. Осы қаланың
тұрғындары ауқатты тұрады, олар баю ... ... ... ... күн көру үшн ... тек жеке ... байыту үшін жасайды.
Бұлар өз күшімен еш нәрсе өндірмейді, адал ... ... ... айналысып, баюды ғана көздейті өсімқорлар мен саудагерлер,
көпестер.
Опасыздық пен ... ... ... да ... бір ... ... ... «Ождансыздар мен бейбақтар қауымынын адамдары,— деп
жазды ол,— жан ... ... ... ... ... ... ... олар тек кеңіл көтеру мен түрлі ермекке бой ұрып, сезімі
мен ойын ... ... ... ... Бұлар өмірден тек рахат пен
ермек іздейді де, пайдалы еңбекпен айналыспайды. ... ... ... ... бала-шағалары, бос белбеу ұлдары мен сылаңдаған би-
кештері өмір сүреді.
Надан калалардың әр түрлерін Фараби басқа ... де ... ... ... «Азаматтық саясатта» ол коллективтік, қайырымды
калалармен бірге бұзылғап, сараң, қайырымсыз қалалардын да ... Бұл ... ... туралы айтқанда ол түрлі алеуметтік
топтардың психологиясын көрсетеді. Мәселен, ... ... ... сүйеді, бір-бірімен тең өмір бірі екіншісінен
артық тұруды көздемейтінін әңгімелейді. Осы ... оның ... орай ... ... ... олар өз ... Адамдардың дүннеге келуі, өсіп-же-тілуі, ягни тәрбиеленуінің
бәр-бәрі де табиғи ... ... ... ... ... ... ... ынтымақты өмір сүреді, мұнда ғалымдарға, ... ... т. б. ... ... ... барлық жағдай
жасалған.
Ол қайырымды қала тұрғындары ... ... ... негіздерін
менесру, әділдікке ұмтылу, әр түрлі әлеуметтік топтардың бір-бірімен тату-
тәтті өмір сүруі, т. б. ... ... кала ... ...... ... төмен сатыда тұрған адамдар. Бұлар
бірнеше топқа бөлінеді. Мұның біріншісіне ... ... ... ... ... ... адамдар. Олардың мұн-мұқтажын
қанағаттандыруды ... ... ... керек. Егер олар кұр ... ... ... келсе, оған көмектесу, тауын шақпай ерекше
ілтипат жасау керек. ... қала ... ... ол медресе
шәкірттерін де жатқызады. «Кей-бір шәкірттер,— деп ... ... ... кара ... қамы үшін ... ... Бұл өте жаман
қылық. Мұндай шәкірттердің ісіне сын көзбен қарап, теріс ... ... ... ... Ал, ... түзу шәкірттерге білім ешбір
қиындықсыз қонады, оларды оқытып, ... ... да ... ... ... ... ... де осындай шәкірттер».
Қайырымды кала тұргындарының. келесі тобына әлеуметтік ... ... ... тұратындар (қала бастығы, оның, әр түрлі жәрдемшілері мен
серіктері, т. б.) жатады. Бұлардың ... ... ... ... ... ... ... керек. Ал қала бастығының кемшілігін тікелей айтпай,
жанамалап, өсиет, уағыз түрінде, мақал-мәтелдер арқылы салыстыра, ... әсем ... ... ... ... әр ... ... психологиялық өзгошеліктері туралы айта
келіп, Фараби былайша түйіндейді: адам өз өмірінің қожасы, сондықтан да ... ... өзі ... ... Бұл үшін ол не ... де ... ... орынсыз шашпай, кез келген адамға, кім көрінгенге сыр ашып
сене бермей, өзінің ... ... тек ... достарымен ғана
сырласып отырулары тиіс. Осылайша өмір сурген адам ғана өзіне де, ... да ... ... ар ... таза адам ... ... қала ... әр түрлі әлеуметтік топтарына осылайша баға
беру арқылы әл-Фараби қоғамдық психологияның іргелі ... ... ... ... еді. Ол ... қоғамының алдымен от басынан, сонан
сон әр ... ... мен ... ... ... ... осы
топтардын жақсы-жаман, бақытты-бақытсыз ... ... ... ... ... адамдардың жәй біріге салуынан емес, сайып
келгенде адамдардың өмір сүру ... ... ... ... ұлы ... ... Фараби адамды тек оку-білім
арқылы жақсартуға, жетілдіре түсуге ... ... өзі ... ... ... ... деп түсінді. Ол өмір сүрген феодалдық қоғамның неше түрлі
әділетсіздігіне күйіне ... ... ізгі ... ... азғындарсыз, зор-лықшыларсыз, қанаушыларсыз болатындығын,
оны ... ... әділ ... басқаратынын, мұндай қоғам
адамзаттын жарқын, бақытты болашағы болатындығы, ... ... ... ... қауымы орнайтындығын тебірене ... ... ... ... ... ... ... жоқтығынап, моральдық
жағынан жетілмеуінен көрді, осы жолда тіпті білім мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік психологияға
байланысты айтқан осынау пікірлері қазіргі ғылыми психология қағидаларымен
үйлесіп жатқандығы, аталмыш ... ... ... күн ... ... ғылыми жұртшылықты кайран қалдыратыны даусыз.
Фараби шығармашылығындағы ... ... ... ... бірі — онын ... ... толғаныстары. Ол өз еңбектерінде,
әсіресе «Музыканың үлкен кітабында» әуеннін адам ... ... ... оның ... ... көңіл-күйлерін қалайша туғызатындығы,
адамнын сұлулық талғамы, яғни әсемдік пен ұсқынсыздықты, көріксіздікті
бағалай алуы, музыканың адам ... ... ... ... сөз ... ... мен этникалық түсініктің тығыз байланыстылығын
айтады. «Бұл ғылым (музыка, ән),— деп жазды ол,— өзінің ... ... ... ... ... бір ... ... әбден
жетеді». Музыканың негізгі мақсаты — адамның эстетикалық ... Бұл ... да ... касиет. Өйткені поэтикалық тіл мен
музыка тілі ... ... ... ... ғана ... ... арта
түседі. Өзін қоршаган дүниенің әсемдік сырларына үңілу, содан руханн нәр
алу, нәзік сезімдерді ... ... паш ету ... ғана тән ... Ән ... ... нәзік қырларын бейнелейтін тамаша, адамзатпен бірге жасасып
келе ... жан ... өмір ... ... ... тарих. Тән ауырғанда
көнілдің күрт төмен түсуі — табиғи құбылыс. Сондай кездерде ... ... ... ... де, адам жаны жай тауып, өзінің ауру ... ... ... ... ... ... ... ауыр еқбекке төзуге
көмек береді, шаршап-шалдығуды ... ... ... ... үшін ән ... Ол және оған катысты нәрселер ... ... және ... ... болады»,—деп түйіндейді ұлы ойшыл. Он салудың түрлері сан
алуан. Мәселен, романсты, жоқтауды, мұңды лирикалық ... ... ... ... ... ... термелеп (тақпақтап) айту
немесе өлеңнің басқа ... ... әр ... болады. «Музыканың үлкен
кітабында» Фараби оның үш түрі бар екенін айтады. ...... ... ... ... ... Екінші түрі — құмарлық пен ... ...... ... ... небір ғажайып бейнелердің
тоғысуына ... ... Осы үш ... ие болған музыка кемеліне келген
музыка болады, мұндайда ол ... ... әсер ... ... ... ... табиғи және табиғи емес болып ... ... ... түйсік жанға рахат таптырады. Табиғи емес (жасанды) жағдайда
музыкалың түйсік көңіл кұмарлығын онша ... ... ... ... ... ... атаулының бәрі-бәрі — зор дарын,
арнаулы кабілет, өлшеусіз енбек ... ... ... ... қиюласа келіп отырса ғана нағыз өнер туындайды, ол адамды ... Ән мен ... үшін ... ... ... қатар оқып-
үйрену, жаттығудың маңызы аса зор. Мәселен, шәкірт алдымен ұстазының әсерлі
мелодияны (күйді) ... ... ... ... Ол ... өзінің
естітген-көргенін айнытпан қайталауы тиіс. Музыкалық әуенді жанында берік
сақтап, киялына берік қондыра алатындай, оны ... ... ... ... ... ол ... ... етпейтін болады. Музыкалық
шығарманы жаттап алып, есінде берік ... үшін оған мол ... ... ... идея іске ... ... Музыка жан-жақты ізденіп
жаттығуды, оның ... ... ... салыстыра, мелодияларды
талдап ажыратып, әрбір тоннық (саздың, үннің), дыбыстық ... ... ... білуді қажет етеді. Шәкірт өз бетінше жаңа мелодия шығару
дәрежесіне жеткенше мұндай ... ... ... ... ... ғұламаның музыка ғылымы туралы айтқандарына қысқа түрде психологиялық
талдау жасай келіп, төмендегіше түйін жасауға болады: 1) ...... ... ... әсер ... ... ... 2)
Музыкалық әуендер жақсы мінез-құлык нормаларын, адамның ... ... ... ... роль атқарады; 3) Он мен ... ... ... ... ... ... ... өз»н өзі
тәрбиелеуіне, бойдағы нашар касиеттерден арылуына ықпал етеді; 4) музыкалық
дарын туыстан болатын ... ... ... еңбекпен үздіксіз
жаттығу мен дайындықтың жемісі; 5) Музыка теориясының негізгі принциптерін
танып-білуде адамның есту түйсіктерін ... ... роль ... ... ... да өз ... күні ... дейін жанмаған
көптеген еңбектср жазды. Оның: «Адамның дене мүшелері хақында», «Аристотель
мен ... ... ... дау ... ... мен ... дәнекер», «Түс көру туралы сөз», т. б. ... ... ... мәселелері сөз болады. Фараби түйіндерінің
бұл жердегі негізгі арқауы: адам нәтижелі ... ... ... өмір сүру ... ... ... назар аудару қажет, яғни тәні саудың — жаны сау дей
келіп, «Тәнді емдеу, Гиппократтың сөзімең ... ... ... болса,
жанды емдеу одан да жақсы нәтижеге жеткізуі тиіс», ... ... ... физиолагиялық әрекетіне тәннін, дененің жеке
мүшелерінің (аяқ, кол, т. б.) ... ... ... ... ... ... мән ... Ол тән мен жанның әрекеті үшін аяқ
пен қолдың бірлескен ... ... ... ... ... ... негізгі роль атқарады, тіпті жан ... ... да ... етеді дейді. Әрине, аяқ пен қолдың организмдегі орнын дұрыс
көрсеткенмен, ... ... ... ... ролі туралы
дәйекті пікір айта алмады. Оның пікірінше, жүрек тіршілік ... өмір ... ... арқауы.
Әдебиеттер.
1.Жарықбаев.Қ. Қазақ психологиясының тарихы.-Алматы,1999.
2.Әл-Фараби еңбектері.-Алматы,2004
3.Ворисов.Р.Социялная психология.-М,1991.
4.Фрейд.З.Введение психолоанализ.-М.1991. 5.Петровский.А,В,Личность
–М,1989.
6.Гребеныщиков.Л Я.Основа семейной жизни.-М.1998.
.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі Грециядағы қоғамдық-саяси өмір және Аристотель66 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Әл – Фарабидің қоғам туралы философиялық, әлеуметтік - саяси тұжырымдамалары49 бет
Алтын жүлге7 бет
Көне жазба ескерткіштеріндегі гуманистік идеялардың көрініс табуы5 бет
Фарабидің музыкалық ілімі23 бет
Философия тарихындағы адам мәселесі23 бет
Философия тарихындағы адам өміріндегі достықтың орны30 бет
Экономика ілімдерінің тарихы249 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь