Әл-Фарабидің психологиялық ойлары


Жоспар

Кіріспе.

Негізгі бөлім.
1.Халықтық психологияда Әл.Фарабидің ойлары.
2.Әл.Фарабидің психологиялық ойлары.

Қорытынды.
Кіріспе.
Фарабидің адамның жан куаттарының жеке-дара өзгешеліктері туралы айтқан пікірлері де көніл қоярлыктай. Бұлар адамның жеке өмір сүру тәжірибесінен, оның дене бітімінен, өзіпдік белсенділігінен туындап жатады, яғни адам бір-бірінен тән жөнінен қандай өзгеше болса, жан жөнінең де сондай өзгеше болады, яғни жан қуаты біреуде мол, біреуде аз мөлшерде келеді, бұл жағдан оның темпераментіне де байланысты, тәнді жетілдіруге болатыны ситяқты жандыда жаттығулар арқылы жетілдіреді.
Фарабидің психологияның түрлі салалары (әлеумет, музыка, өнер, медицина, т. б.) жайлы айтқан салиқалы пікірлері, сондай-ақ психологиялық терминдердің жүйіесін жасағандығы жайлы мәселе өз алдына бір төбе.
Әл-Фараби «Қайырымды қала тұрғыдарының көз-қарастары жайлы трактатында» қала адамдарының әр түрлі топтарына жеке-жеке сипаттама беріп, бұларды қоғамдык (әлеуметтік) психологияның негізгі категориялары ретіпде ұсынып, талдау жасайды.
Адам — қоғамның ажырамас бір бөлшегі. Ол коғамнан тыс өмір сүре алмайды, өйткені белгілі бір топтық мүшесі. Адам өмір сүру үшін кептеген нәрсеге мұқтаж болады. Мұның бәрін ол жалғыз өзі жасап алмайды, сондықтан да ол басқалармен қарым-қатынасқа тусуі қажет. Адам өсіп-өне келіп, түрлі топтарға, қоғамдастыққа бірігеді. Осындай қоғамдардың бірі — толық екіншісі — толымсыз, яғни толық емес қоғам деп аталады. Толық қоғамның өзі үшке бөлінеді. Олар: үлкен, орта және кіші қоғам. Үлкен қоғам — жер бетін мекендеуші барлық адамдардың қауымдастығы. Орта қоғамға белгілі бір халық, тайпалар бірігеді. Ал кіші, шағын қоғамға жекелеген қалалардың тұрғындары, ондағы көшелер мен жеке үй тұрғындары кіреді. Мұндай қоғамның ен шағын түріне отбасы жатады.
Ғұлама қайырымды, кайырымсыз қала тұрғындарының тұрмыс-тіршілігіне талдау жасап, ондағы жекелеген топтардың әлеуметтік жағдайын, этап айтқанда, олардың нендей кәсіппен айналысатындығын, тұрмыс-салын, өмір сүру ерекшеліктерін саралайды. Сейтіп, Әл-араби әр алуан топтың өкілдігі туралы сөз қозғап, қоғамдық психологияның іргелі мәселслерін күн тәртібіне тұңғыш қоя білген Шығыс ғұламасы. Орта ғасырларда ала тұрғындары өздерінің тікелей айналысқан кәсібіне, әлеуметтік жағдайына қарай бір жерге шоғырланып, бір топтан екіншісі бөлек орналасса керек. Осынау топтардың өздеріне тән ортақ моральдық, психологиялык қасиет-сипаттары болғанға ұксайды. Мәселен, олардың әр түрлі қала тұрғындарының) бақытқа жету туралы түсініктері де түрліше. Бұған «ізгі қаланың» тұрғындары бір түрлі жолмен, ал надан қаланың тұр-ғындары басқаша жолмен жетуді кездейді. Егер ізгі қала адамдары тату-тәтті өмір сүрумен ғылым-білімді дамытып, көркею жолымен бакытқа жеткілері келсе, надан каланың адамдары бақытқа жұртты алдап, арбап, неше түрлі қулық-сұмдық істер жасап, жетуді аңсайды. «Адамдар,— деп жазды Фараби,— бақытты болу үшін біріне-бірі көмектесіп отыру мақсатымен бірлескен қала ізгі қала болады. Халқы бақытқа жету үшін өзара көмектесіп отырған қоғам да ізгі қоғам болады. Қалалардың бәрі бақытқа жету жолында біріне-бірі көмектесіп тұратын халық ізгі халық болады. Сол сияқты халықтардың бәрі бақытқа ұмтылып, біріне-бірі көмектесін отырса, бүкіл жер жүзі ізгі болар еді». Ол ізгі қаланы ауру-сырқаун жоқ адаммен салыстырады. Тән мүшелерінің бірімен-бірі тығыз байланыста болатындығы және олардың белгілі төртішідең денеден орын алатындығы сияқты ізгі каланың тұрғындары да бір-бірімен ынтымақты байланыста болады.
Ізгілік, бақыт туралы надан қала тұрғындарының бар білетіні байлық, рахаттану, құмарлыққа ерік беру, мансап пен сый-құрметке еліру. Бұлардың бәрі надан қаладағылар үшін бақыт болып есептелінеді. Фарабинпадан қала тұрғындарының дүние танымы меп әлеуметтік жағдайына, айналысатын кәсібіне, талғам-тілегіне қарай бірнеще топқа бөледі. Олар: кажеттік, айырбас, оқасыздық пен бақытсыздық, атаққұмар, биліққұмар және бетімен кеткендер. Мәселен, кажеттілік қаласы тұрғындарына, ондағы кедей шаруалар мен қала кедейлеріне жылы лебіз білдіріп, оларды феодалдар мен
Әдебиеттер.

1.Жарықбаев.Қ. Қазақ психологиясының тарихы.-Алматы,1999.
2.Әл-Фараби еңбектері.-Алматы,2004
3.Ворисов.Р.Социялная психология.-М,1991.
4.Фрейд.З.Введение психолоанализ.-М.1991. 5.Петровский.А,В,Личность –М,1989.
6.Гребеныщиков.Л Я.Основа семейной жизни.-М.1998.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Жоспар

Кіріспе.
Негізгі бөлім.
1.Халықтық психологияда Әл-Фарабидің ойлары.
2.Әл-Фарабидің психологиялық ойлары.
Қорытынды.

Кіріспе.
Фарабидің адамның жан куаттарының жеке-дара өзгешеліктері туралы айтқан
пікірлері де көніл қоярлыктай. Бұлар адамның жеке өмір сүру тәжірибесінен,
оның дене бітімінен, өзіпдік белсенділігінен туындап жатады, яғни адам бір-
бірінен тән жөнінен қандай өзгеше болса, жан жөнінең де сондай өзгеше
болады, яғни жан қуаты біреуде мол, біреуде аз мөлшерде келеді, бұл жағдан
оның темпераментіне де байланысты, тәнді жетілдіруге болатыны ситяқты
жандыда жаттығулар арқылы жетілдіреді.
Фарабидің психологияның түрлі салалары (әлеумет, музыка, өнер, медицина,
т. б.) жайлы айтқан салиқалы пікірлері, сондай-ақ психологиялық
терминдердің жүйіесін жасағандығы жайлы мәселе өз алдына бір төбе.
Әл-Фараби Қайырымды қала тұрғыдарының көз-қарастары жайлы трактатында
қала адамдарының әр түрлі топтарына жеке-жеке сипаттама беріп, бұларды
қоғамдык (әлеуметтік) психологияның негізгі категориялары ретіпде ұсынып,
талдау жасайды.
Адам — қоғамның ажырамас бір бөлшегі. Ол коғамнан тыс өмір сүре алмайды,
өйткені белгілі бір топтық мүшесі. Адам өмір сүру үшін кептеген нәрсеге
мұқтаж болады. Мұның бәрін ол жалғыз өзі жасап алмайды, сондықтан да ол
басқалармен қарым-қатынасқа тусуі қажет. Адам өсіп-өне келіп, түрлі
топтарға, қоғамдастыққа бірігеді. Осындай қоғамдардың бірі — толық екіншісі
— толымсыз, яғни толық емес қоғам деп аталады. Толық қоғамның өзі үшке
бөлінеді. Олар: үлкен, орта және кіші қоғам. Үлкен қоғам — жер бетін
мекендеуші барлық адамдардың қауымдастығы. Орта қоғамға белгілі бір халық,
тайпалар бірігеді. Ал кіші, шағын қоғамға жекелеген қалалардың тұрғындары,
ондағы көшелер мен жеке үй тұрғындары кіреді. Мұндай қоғамның ен шағын
түріне отбасы жатады.
Ғұлама қайырымды, кайырымсыз қала тұрғындарының тұрмыс-тіршілігіне талдау
жасап, ондағы жекелеген топтардың әлеуметтік жағдайын, этап айтқанда,
олардың нендей кәсіппен айналысатындығын, тұрмыс-салын, өмір сүру
ерекшеліктерін саралайды. Сейтіп, Әл-араби әр алуан топтың өкілдігі туралы
сөз қозғап, қоғамдық психологияның іргелі мәселслерін күн тәртібіне тұңғыш
қоя білген Шығыс ғұламасы. Орта ғасырларда ала тұрғындары өздерінің тікелей
айналысқан кәсібіне, әлеуметтік жағдайына қарай бір жерге шоғырланып, бір
топтан екіншісі бөлек орналасса керек. Осынау топтардың өздеріне тән ортақ
моральдық, психологиялык қасиет-сипаттары болғанға ұксайды. Мәселен,
олардың әр түрлі қала тұрғындарының) бақытқа жету туралы
түсініктері де түрліше. Бұған ізгі қаланың тұрғындары бір түрлі жолмен,
ал надан қаланың тұр-ғындары басқаша жолмен жетуді кездейді. Егер ізгі
қала адамдары тату-тәтті өмір сүрумен ғылым-білімді дамытып, көркею жолымен
бакытқа жеткілері келсе, надан каланың адамдары бақытқа жұртты алдап,
арбап, неше түрлі қулық-сұмдық істер жасап, жетуді аңсайды. Адамдар,— деп
жазды Фараби,— бақытты болу үшін біріне-бірі көмектесіп отыру мақсатымен
бірлескен қала ізгі қала болады. Халқы бақытқа жету үшін өзара көмектесіп
отырған қоғам да ізгі қоғам болады. Қалалардың бәрі бақытқа жету жолында
біріне-бірі көмектесіп тұратын халық ізгі халық болады. Сол сияқты
халықтардың бәрі бақытқа ұмтылып, біріне-бірі көмектесін отырса, бүкіл жер
жүзі ізгі болар еді. Ол ізгі қаланы ауру-сырқаун жоқ адаммен салыстырады.
Тән мүшелерінің бірімен-бірі тығыз байланыста болатындығы және олардың
белгілі төртішідең денеден орын алатындығы сияқты ізгі каланың тұрғындары
да бір-бірімен ынтымақты байланыста болады.
Ізгілік, бақыт туралы надан қала тұрғындарының бар білетіні байлық,
рахаттану, құмарлыққа ерік беру, мансап пен сый-құрметке еліру. Бұлардың
бәрі надан қаладағылар үшін бақыт болып есептелінеді. Фарабинпадан қала
тұрғындарының дүние танымы меп әлеуметтік жағдайына, айналысатын кәсібіне,
талғам-тілегіне қарай бірнеще топқа бөледі. Олар: кажеттік, айырбас,
оқасыздық пен бақытсыздық, атаққұмар, биліққұмар және бетімен кеткендер.
Мәселен, кажеттілік қаласы тұрғындарына, ондағы кедей шаруалар мен қала
кедейлеріне жылы лебіз білдіріп, оларды феодалдар мен кала әкімікің
қанауына түсіп отыр дейді. Қажеттілік қаласының тұрғыпдары ауыл
шаруашылығы жұмыстарынын сан-саласымен, сондай-ақ, аң аулау, қол өнері
сияқты тағы басқа еңбек түрлерімен шұғылданады. Осынау қаланың
тұрғындары аса енбеккер келеді, олар тек өздеріне керекті, пайдалы нәрсені
ғана өндіруге тырысады (тамақ, киім, т. б.) және еңбек үстінде олар бір-
біріне көмектесіп, ынтымақтасып отырады. Осы қала өкілдері кей кезде
ұрлықпен де айналысады. Бұған итермелеуші — олардың күнкөріс
таукыметін тарту.Сондықтан да Фараби бұларды ұрлық жасады деп сөгіп,
айыптамайды, өйткені тұрмыс адамның адамгершілік нормаларын, мінез-құлық
сапаларын белгіленді. Қажеттілік қаласының тұрғындары жеке
бастарыны баюын көздемейді, байлықты бір-бірінен асыруды кажет деп те
таппайды. Осыған орай кажеттілік каласы адамдарының мінез-құлқы жақсы
жағынан көрініп оты рады.
Айырбас қаласының тұрғындары байлыққа ерекше кұмар келсді. Олар саудамен
айналысады, сауда жүрген жерде ұрлық та, зорлық та кездеседі. Осы қаланың
тұрғындары ауқатты тұрады, олар баю жолында бір-біріне көмектесуге
тырысады. Ұрлықты күн көру үшн емес, тек жеке басын байыту үшін жасайды.
Бұлар өз күшімен еш нәрсе өндірмейді, адал еңбекті білмейді, тек
алыпсатарлықпен айналысып, баюды ғана көздейті өсімқорлар мен саудагерлер,
көпестер.
Опасыздық пен бақытсыздық қаласының тұрғындары да белгілі бір әлеуметтік
топ болып табылады. Ождансыздар мен бейбақтар қауымынын адамдары,— деп
жазды ол,— жан рахатын ішіп-жеуде, азғындық қылық-тармен айналысуда деп
түсінеді, қысқасы олар тек кеңіл көтеру мен түрлі ермекке бой ұрып, сезімі
мен ойын сонымен былғайындар болып табылады. Бұлар өмірден тек рахат пен
ермек іздейді де, пайдалы еңбекпен айналыспайды. Мұндай қалада ірі
феодалдар, олардың бала-шағалары, бос белбеу ұлдары мен сылаңдаған би-
кештері өмір сүреді.
Надан калалардың әр түрлерін Фараби басқа еңбектерінде де жол-жөнекей
айтып отырады. Мәселен, Азаматтық саясатта ол коллективтік, қайырымды
калалармен бірге бұзылғап, сараң, қайырымсыз қалалардын да болатынын
ескертеді. Бұл қалалардың тұрғындары туралы айтқанда ол түрлі алеуметтік
топтардың психологиясын көрсетеді. Мәселен, коллективтік қаладағы
адамдар,бас бостандығын сүйеді, бір-бірімен тең өмір бірі екіншісінен
артық тұруды көздемейтінін әңгімелейді. Осы калада оның тұрғындарының
талап-тілегіне орай басшылары сайланып отырады, олар өз еркімен
некелеседі. Адамдардың дүннеге келуі, өсіп-же-тілуі, ягни тәрбиеленуінің
бәр-бәрі де табиғи жағдайда үйлесіммен жүріп жатады, түрлі топтардың
өкілдері бір-бірімен ынтымақты өмір сүреді, мұнда ғалымдарға, өнер
иелеріне, акындарға, т. б. зиялы қауымның өкіл-деріне барлық жағдай
жасалған.
Ол қайырымды қала тұрғындары пайдаланатын игіліктерге: ғылым негіздерін
менесру, әділдікке ұмтылу, әр түрлі әлеуметтік топтардың бір-бірімен тату-
тәтті өмір сүруі, т. б. жатқызады. Қайырымды кала тұрғын-дарының басым
көпшілігі — әлеуметтік жағдайлары төмен сатыда тұрған адамдар. Бұлар
бірнеше топқа бөлінеді. Мұның біріншісіне кедей-кепшіктер жатады. Олар
ерекше қамқорлықты қажет ететін адамдар. Олардың мұн-мұқтажын
қанағаттандыруды үнемі естен шығармау керек. Егер олар кұр босқа
мүләйімсімей кедейлігін айтып келсе, оған көмектесу, тауын шақпай ерекше
ілтипат жасау керек. Қайырымды қала тұрғындарының қатарына ол медресе
шәкірттерін де жатқызады. Кей-бір шәкірттер,— деп жазды Фараби,—білім
алуды өздерінің кара басынының қамы үшін пайдаланғысы келеді. Бұл өте жаман
қылық. Мұндай шәкірттердің ісіне сын көзбен қарап, теріс мінездерін алдымен
өздеріне түзеттіру қажет. Ал, мінезі түзу шәкірттерге білім ешбір
қиындықсыз қонады, оларды оқытып, тәрбелеуге ешуақытта да жалықпау керек.
Ұстаздық жәрдем беріп, кеметектесетін де осындай шәкірттер.
Қайырымды кала тұргындарының. келесі тобына әлеуметтік жағдайы барша
жұрттан жоғары тұратындар (қала бастығы, оның, әр түрлі жәрдемшілері мен
серіктері, т. б.) жатады. Бұлардың жақсы қылығы бол-са мадақтап, әділдігін
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Әл-Фарабидің психологиялық көзқарастары
Әл-Фарабидің педагогикалық-психологиялық көзқарастары
Әбу Насыр әл-Фарабидің психологиялық көзқарастары
Әл Фарабидің өмірі
Әл – Фарабидің өмірбаяны, шығармалары
Әл Фарабидің философиялық мұрасы
Әл- Фарабидің өмірі
Әл- Фарабидің философиялық көзқарастары
Әл-Фарабидің теориялық танымы
Әл-Фарабидің өмірі мен еңбектері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь