ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау

К І Р І С П Е.

І. ХІХ ғасырдың І жартысындағы музыкалық өнердің қалыптасуы мен ерекшеліктері
ІІ. ХІХ ғасырдың жартысындағы Қазақстандағы музыкалық өнердің тақырыптары.
Құрманғазы Сағырбай мен Махамбет Өтемісұлының шығармаларындағы тарихи көріністер.

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
К І Р І С П Е
Халықтың бүгінін түсіну үшін өткеніне егжей тегжей қаратырып білу керектігі анық ақ. Ал халықтың тағдырын жазба деректермен заттай ескерткіштерден ғана қарастыруды ғана көздеместен халықтың ауыз әдебиеті мен салт санасымен де ұштастырып қарастыру бүгінгі күні қолға алынуда. Сондықтан кәзіргі кезде тарих ғылымында ауыз әдебиеттерінің туындылары маңызды рольге ие, мұндағы эпостық батырлар лирикалық және поэтикалық жырлардың халықтың сана-сезімі мен тарихи мұрасын басқатады.
Осылайша ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы музыкалық өнерінің дамуын байқау және оның ерекшеліктерін түсіну маңызды жәйіттер болып отыр. Жалпы ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ тарихын егжей тегжей білу мақсатында халқының көңіл күйін анықтауда маңыздылыққа ие.Сондықтан жұмыстың өзекті мәселесі ретінде ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ халқының музыкуалық өнерінің даму ерекшеліктері мен қазақ тарихын танудағы орнын анықтау болып табылады.Тарих жұмысының зерттелу дәрежесіне тоқталатын болсақ Қазақстанның ХІХ ғасырдағы музыкалық өнерін анықтауда Қазақстан тарихтарындағы жалпышолулар қарастырылды.Мұнда Қазақстан Республикасындағы ғылым және білім министрлігінің бастауымен жоспарланған бес томдық Қазақстан тарихының үшінші жолындағы мәліметтер алынған1 . Жалпы Қазақстан тарихына көлемді тоқталған бұл оқулықтың беттерінде ХІХ ғасырдың музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасалынған.

____________________________________________________________________
1История казахской музыки. Алматы 1998 67-бет


І. ХІХ ғасырдың І жартысындағы музыкалық өнердің қалыптасуы мен ерекшеліктері

XVIII ғасырдың аяғында қазақ әдебиеті мен музыкалық өнеріндегі ескі әншілік-жыршылық дәстүр біртіндеп ығыстырыла бастады, алайда жоғалып кеткен жоқ еді. Оның орнына жеке поэзиялық шығармашылық ала бастады. Егер осыған дейін әнші –жыршылардың поэзиясында ежелден қалыптасқан тәсіл ел тағдырын жырлап, туған халқының тәуелсіздігін және бақыты үшін күрескен батырлардың ерлік істерін асқан зор ұлт жандылық сарынында дәріптеу басым болса, кейінгі поэтикалық шығармашылықта күнделікті өмірдің әр түрлі салаларында, адам жанының ішкі дүниесіне, адамдардың істеріне және мінез –құлқына, олардық қоғамдағы қызметіне және роліне едәуір тереңдеп ену байқалды.
Бұл қазақ әдебиеті мен музыкалық дамуында жаңа дәуірдің басталғанын білдірді. Кейіпкердің жеке басын олардың мінез-құлқын, сезімін, ішкі жан дүниесінің жай күйін суреттеуге бетбұрыс нақ осы кезңнен басталады.
Қазақ халқының тұрмысы мен қоғамдық өмірі және еңбек әрекетімен біте қайнасқан рухани мәдениетінің етене саласы музыка болды. Дәстүрлі омыраушылық- жеке ән салу мен аспапты жеке тарту кең тараған әнді қосып айту сирейлек, шығармалардың негізгі түрлері ән мен күй болған.
Жиырмадан аса әр түрлі музыкалық аспаптар болған, олардың бір сарында ғана дыбысты шығаратын кей біреулері –шертер, жетіген, саз сырнай, кепшік, шаңқобыз, даңғыра, асатаяқ және басқалары музыка өнерінің кәсіби талаптарына сай келмей біртіндеп жоғала берген болатын2. Ал дыбыстық сапаларын жетілдіруге келетін басқалары музыкалық аспаптар тобын құрды. Олар домбыра –ағаштан жасаған, шертіп ойнайтын, екі шекті (үш шекті болып кездесуі сирек) аспап шанағы сопақша(алмұрт тәрізді) кейде жазық формалы
____________________________________________________________________
2История казахской музыки. Алматы 1998 68-бет
болып келеді; қобыз немесе қылқобыз-тостақ тәрізді толық ағаш шанақты және мойыны (кенегез) ішіне қарай иілген ойпалы, қос ішекті аспап; сыбызғы –
Пайдаланған әдебиеттер тізімі.


1. История Казахской музыки в 2-ух томах 1 томе 1998 г.в
2. Меркалиев Қазақ күйлерінің тарихы Алматы 2000 ж
3. Жұбанов А Құрманғазы күйлері қалай шыққан Алматы 1993 ж
4. ХІХ ғасырдың қазақ ақындары Алматы 1988 ж
5. Қазақстан тарихы 5-т-қ 3 т Алматы Атамұра 2003 ж
6. Муссин Қазақстан тарихы 2004 ж
7. Жұбанов А Құрманғазы Алматы 1960 ж
8. Ш. Уәлиханов Таңдамалы Алматы 1961.
9. Мерғалиев Т. «Қазақ күйлерінің тарихы». Алматы 2003 ж.
10. Хадиша Кенжеғұлқызы., Ермұханова. «Шың басылым» Алматы 2006ж.
11. Артықбаев. «Қазақстан тарихы». Алматы 2004ж.
12. Нығмет Мыңжан. «Қазақтың қилы тарихы» Алматы 2002 ж .
        
        ХІХ ғ. І жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау ... І Р І С П ...  ХІХ  ...   І  жартысындағы   музыкалық   ...   ...   ...   ХІХ    ...    ...   ...    ...   өнердің
тақырыптары.
Құрманғазы Сағырбай мен ... ... ... ... ... тізімі.
К І Р І С П Е
Халықтың бүгінін түсіну үшін ... ... ... ... ... анық ақ. Ал ... ... жазба деректермен заттай
ескерткіштерден ғана қарастыруды ғана ... ... ... мен салт ... де ... қарастыру бүгінгі күні қолға
алынуда. Сондықтан ... ... ... ... ауыз ... маңызды рольге ие, мұндағы эпостық батырлар лирикалық және
поэтикалық жырлардың халықтың сана-сезімі мен ... ... ... ХІХ ... ... жартысындағы музыкалық
өнерінің ... ... және оның ... ... ... жәйіттер
болып отыр. Жалпы ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ... білу мақсатында халқының көңіл күйін ... ... ... өзекті мәселесі ретінде ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ... даму ... мен
қазақ тарихын танудағы орнын анықтау болып табылады.Тарих ... ... ... болсақ Қазақстанның ХІХ ғасырдағы музыкалық
өнерін анықтауда Қазақстан ... ... ... ... ... және білім министрлігінің бастауымен
жоспарланған бес томдық ... ... ... ... ... . Жалпы Қазақстан тарихына көлемді тоқталған бұл ... ХІХ ... ... ... ... талдау жасалынған.
____________________________________________________________________
1История казахской музыки. Алматы 1998 67-бет
І. ХІХ ғасырдың І жартысындағы ... ... ... ... ... ... қазақ әдебиеті мен музыкалық өнеріндегі ескі
әншілік-жыршылық дәстүр ... ... ... ... ... жоқ еді. Оның ... жеке ... шығармашылық ала бастады. Егер
осыған дейін әнші –жыршылардың поэзиясында ... ... ... ... ... туған халқының тәуелсіздігін және бақыты үшін күрескен
батырлардың ерлік істерін ... зор ұлт ... ... ... ... ... ... шығармашылықта күнделікті өмірдің әр түрлі
салаларында, адам жанының ішкі ... ... ... және ... олардық қоғамдағы қызметіне және ... ... ... ... ... ... мен ... дамуында жаңа дәуірдің басталғанын
білдірді. Кейіпкердің жеке басын олардың мінез-құлқын, сезімін, ішкі жан
дүниесінің жай ... ... ... нақ осы ... ... халқының тұрмысы мен қоғамдық өмірі және еңбек ... ... ... мәдениетінің етене саласы музыка болды. Дәстүрлі
омыраушылық- жеке ән салу мен ... жеке ... кең ... әнді ... ... ... ... түрлері ән мен күй болған.
Жиырмадан аса әр түрлі музыкалық ... ... ... бір ... ... ... кей ... –шертер, жетіген, саз сырнай, кепшік,
шаңқобыз, даңғыра, асатаяқ және басқалары ... ... ... сай ... ... ... ... болатын2. Ал дыбыстық
сапаларын жетілдіруге келетін ... ... ... ... ... ... ... жасаған, шертіп ойнайтын, екі шекті (үш шекті болып
кездесуі ... ... ... ... ... кейде жазық формалы
____________________________________________________________________
2История казахской музыки. Алматы 1998 68-бет
болып келеді; ... ... ... ... ... ағаш ... және
мойыны (кенегез) ішіне қарай иілген ойпалы, қос ішекті аспап; сыбызғы –
ағаштан, іші қуыс ... ... ... ... ... ... 4-6 саусақ басар ойығы бар ұзынша үрмелі аспап; дауылпаз –
сырты тері –жарғақпен ... ... ... металдан жасалған кішкене
қазан түріндегі соқпа аспап. Кейін келе көпестер ... ... мен ... алып ... ... (екі ... гарманиканы
осылай атап кеткен) шықты.
Той-думан үнемі ән күймен басталған, ақсақалдар кеңестерінің алдында,
жайлауға көшу мен қыстауға қайта оралу да ән ... атап ... ... ... құс пен ... жүйріктер мадақталып ... ... ... ... маңызды жаңалықтарды өлеңмен хабарлаған.
әйелдер үй тігіп, уық шаңша ... мал ... жүн ... жіп ... ... киіз үй ... ... де өлең айтып балаларын тербете
отырып, бесік жырын жырлаған. Қайғы ұшыраған ... ... ... ... ... ... ... сұрап, құттықтау дәстүрлері де өлңмен
айтылған.
«Музыкалық туындылар мазмұны мен ... ... әр ... ... ... жол жора (той-думан, жерлеу) кезінде
орындалатын індер, содай-ақ бесік жыры мен ... ... ... ... диапозонды әуендердің әсерлілігімен, мәтін мазмұнының дәстүрлігімен
ерекшеленеді3. Бұл ... ... бәрі ... ... Ал ... ... әсіресе лирикалық және әлеуметтік тақырыптарда, тарихи, эпкалық
және аңыздық ... ... ... ... ... ... формалары күрделі, ырғақтың ... ... ... кең ... ... Олар ... дарындыларды
____________________________________________________________________
3Қазақстан тарихы. Алматы. «Атамұра» 2003 455-бет
репертуарларына енген. Бұл бұл ... ... ... ... ... «ақын», «жырау» немесе «жыршы»
(эпосты ақындарды , тарихты жырлаушы), «әнші» немесе «өлеңші», «күйші»,
«ертекші» және т.б. деп ... ... ... ... ... ... ... көрінген. Мұндай музыкалық поэзиялық жарыстар тойларда, жайлауға
көшуге байланысты, қыз ұзатқан кезде және басқада ... ... өтіп ... ... мол сыйлықтар беріліп ерекше құмет
көрсетілген, аса ... ... ... ... ... ... қосып айтылған; олардың даңқы ... тез ... ... ... ... зор ... ... поэзия адамдардың дүниеге деген көзқарасының, моральдық
негіздері мен эстетикалық ... ... ... зор ... ... ... атап ... ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы
музыкалық өнер ерекше даму үлгілерін көрсетті. Мұнда ... ... ... күйлер мен музыкалық ... ... ... ... ... байқалады. Алайда Ш.
Уалихановтың өзі атап өткендей қазақ ... ... ... да, ... ... өз сана ... ... оны ұмытқан емес4.
Осылайша ХІХ ғасырдың Бірінші ... ... ... жаңа ... даму ... ... ... алайда өзінің өткен шақтағы ұлттық
мұралары да ... сана ... ... ... ... ... 1961 ... ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ... соңы ... ғасырдың бірінші ... ... ... ... ... таңдаулы үлгілерін сақтау және олар мен
сабақтас халықтың күнделікті өмірінен тікелей байланысты жаңа ... ... ... ... репертуарында ностольгиялық тақырып тағы –жұлдыздар
туралы, ай ... ... ... жалпы демопологиялық тақырыбындаы-
жезтырңаз, жың, перілер жайлы әңдермен ... ... ... ... ... ... арбай орындалатын болды5.
Бірақ Орта Азия мен Қазақстан ... ... ... ... ... атап ... ... халқының өз өлен жырларында
бәрінен төрт артығырақ ... ... бір ... және ертігілер
дүниесі болған жоқ ... ол өлен ... мен ән ... ... ... , ... сезімдерін мен талпыныстарын білдірді... ақылға
сыймайтын және ... тыс ... ... ... ... ... алуан түрлі лирикалық және өзінің әуендерімен мәтіндері
жағынан ... ... ... ... Олар ... ... еңбекке арналған өлендермен күйлерден көрнелі көрініс тапты. Оларда
әлеуметтік ... ... ... ... ... ашық ... Мысалы, той салтанаттың ... ... ... ... ... және ... ... ерекшеленеді. Той, Той бастар өлеңімен ... ... ... ... ... ... туған туыстары мен бүкіл
рухының ... ... ... ... екі ... ... ... кешетіндері айтылатын. Жастардың оңаша кештерінде жар - жар ... ... ... ... «Атамұра». 2003ж. 447 бет
жаңында қолма қол шығарып айтатын тапқырлық ... ... ... ... мен ... айтысы болып отыратын . Ата –ана туған
туысқан ауылымен қоштасарда ұзатылып бара жатқан қыздың мұңлы ... ... ... ... ... күйеуідің ауылында оны қыз ... ... ... -өнеге өлеуі Беташармен қарсы алатын .
жыраулар мен жыршылар эпикалық және ... ... мен ... ... өздеріне тән әуендік сарындарды, сондай ақ әңдік ... ... да ... ... (5) ... ... ... кең тараған түрінің синкеретикалық яғни түйіндете айтатын
сипаты болды оған ... ... ... ... ... ... ... болады. Жыршы кейіпкерлердін ... ... ... ... тегеулінді. Қаһрман әйелді –нәзік, лирикалды;
ұнамсыз ... ... ... ызалы потенциалармен құбылтып отырды
көптеген ... ... зор ... ... таңғажайып
есте сақтағыш қабілеттерін атап ... ... . ... ... ағартушы Шоқан Уәлиханов өзінің ... ... ... ... рухы ерекше себебі ; ... ... есте ... қабілетімен көрсетеді, ... ... ... және тарихи оқиғаларын Алтың Орданың кезінде
ежелгі поэмалар ды ... ... ... ... ... ... өмірсүре отырып. өз дәуірінің ... ... ... ретінде
қалдырды және бұл ақының өзіндік ... ... ... ... ... бұл ... ... салт дәстүрлер
мақал, мәтелдер халқының құны ... ... ... ... ... шақтағы тарихы мен рухани өмірін бейнелейді, біз белгілі
тарихи мәліметтерді толықтырып және оның ... ... ... ... І ... ... ... ойнаушылардың
ақындардың шығармашылық орындаушылық шеберлігі барынша дамыды.
Солардың арқасында ... ... ... ежелгі заман
авторларының туындылары ... ... мен ... ... ... , ... , Баян сұлу , Қыз ... және басқа да әуендін ... ... бұл ХІХ ... бірінші жартысындағы музыкалық мәдениетінің
бір ғана бөлігі, оның ... бір ... ... ... ... ... ... жорықтар кезінде. Бірақ халық назарын ... гөрі оның өз ... ... әндермен күйлер көбірек аударады.
өзінің үні ... ... ... келетін осынау күйлерде
сұлтандардың, батырламен, бейнелердің ұлыстар ... ... ... ... алу ... ... ... еткен замандар жайлы
әңгімелесетін.
Аспапты ... аса ... ... ... жеке ... ... күйлерде олардың өміріңін әртүрлі кезең сәттерін суреттеу дәстүрі
қалыптасты. Сырымның көтеріліс басталар алдыңда ... ... ... Бұл ... ... ... басты әуен болып табылады. Күй
музыкасында жауынгерлік ұрандардың көп салт ... ... ... ғасырдың бірінші жартысында музыкалық туындылар ХҮІІІ ғасырдың болған
қайғысы6. Жалпы ... ... ... бейнесін көрсетуде күлермен
әңдердің эпизодтарында көркем бейне тапты. ... ... ... ... ... аса ... домбырашы және композитор Байжігіт
болды. Ол ... ... мен ... ... ... шырыны Халықты аштан
өлуден аман алып қалған) және басқа және ... ... ... ... ... ... ... шығарған күйлер көп
болған (айтушыларға ... 300 ге ... ... ... ... 2000 251-бет
жуық) олардын ішінде аңға жайлар ... 10 ... ... зары
күйінің орны бөлек Жалпы осы Қатарлардан ХІХ ғасырдын бірінші жартсындағы
қазақ даласындағы ... ... ... ... ... Ол ... ... белгілеген болған. Бұл ертегілерге
байланысты толы сюжеттермен жазылған. Шығармалар салт ... ... ... ... ... ... ... оқиғаларға
байланысты шығармаларда көрініс ... Ш. ... ... бұл
музыкалық туындылары мен шығармалар ... ... ... ... ... ... бар ... себебі ақын жыраулардың есте
сақтау ... мен аса ... ... ... ... ... ... еді.
Құрманғазы Сағырбай мен ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының музыкалық
ерінің ішінде ... із ... өз ... алып ұлы Құрманғазы
Сапғырбай -1818 жылы ... ... ... ... ... ... облысы, Теңіз ауданы), «Жиделі деген жерде дүниеге
келген.
Құрманғазы ХІХ ғасырдағы қазақ ... ұлы ... ... ... ... Қазақ күйінің мазмұнын айыптап, ... Күй ... ... ... ... құрамдарын жетілдірді. Күй
сазын жаңа ... ... ... . ... күй ... ... ... сөзе шешен ержүрек батыр,турашыл
ақын жандыақ адал адам ... ... көне ... ... ... сазгерлік өенерін, көне сарын саздарын өте терең, білді. Өз
заманының алдыңғы қатарғы ... ... ... болып өмір
кешті. Халқының бостандығын елінің тәуелсіздігін армандады.
Отаршылдыққа қарсы күресті оны ... ... ... Бұған
«Кісен ашқан» «көбік шашқан» «не клиши, не шу» «Жан боп, ... аман ... ... ... жатады. Ақын Хамит Ерғалиптің:
Көне күй күйдің аты «көбік шашқан»
Сел болып көк ... ... ... ... , кең ... ... ... болып аспаны- жер, жерің аспан
дейтініде содан7.
____________________________________________________________________
7Т.Мирғалиев. «Қазақ күйлерін ... ... 2003ж. 251 ... ... ... кең жазық даласын,алқар-алқар тауларын
өзен көдерін, өз ... ... ... қиялын, алып тұлқасын ет
жүрегмен ... ... ... «Сары арқа», «Алатау», «Серпер»,
«Адай», «Төре ... ... ... ... ... ... т.б. ... күй тілін ана тіліндей сөйлетеді. Кейбір
күйлері жыр толғайды, ... ... ... ... ... кейбір
күлері термелеп өлеңдетеді.Бір күйі қайран шешем», «қайран шешем»,
«десе, енді бір күй кері ... боп ... аман ... ... ... ... бір күйі - ... қора ,қой жатыр.
Қарын қарын май ... түйе жүк ... ауып ел ... ... тақрыптап ала жөнеледі.
Құрманғазы- домбыраның үнін ұлтық ... ... күй ... ... ... Асқан шеберлікпен жоғарғы ... ... ... ... ... сияқты
шәкіртерінен
қаттар Ақан, Қали сынды тағы басқа ондаған ... ... ... ... шығармаларының бірі ... ... ... ... ... ... ... « сірге шер»
күйін Құрекең тағы өзінше ... ... ... ... аттанып қарағанның өзінде:»Пахачкин», «перайский марей», ... ... не ... ... ... өзі ... қандай
прогрестік талабының ... ... тұр. ... ... де ... ... ... мұнда да Құрманғазыға тән өміршіндік, күнгейлік
кейіп ... ... тек өлім тұр ... ... жан ... ... ... тарихы. Алматы 2000 252-бет
емес,әліде өмір жолын жырлау, «Үмітілік музыка бар», дейді,
Махмалбат ... ... ... ... ... ... Исатай Тайманұлымен бірег кіші ... ... ... ... ... батыр. Халеп ... ... ... ... ... ... қасында жүрген,жаумен жауласып,
даумен доуласып,өмімге бас сын қиған ... ... ... өзі ... ,әрі ... домбырашы болған. Өте қызу ... (10) ... . ... өз заманының дауылпаз күйшісі болған.
Оның ... ... ... ... - ай» «Өкініш», Жұмыр қылыш»
«Қайран нарын», ... ... ... қыртыны», «жолық алу»
сияқты күлерінен сол ... ... ... көз ... Бүкіл ғұмырын халқының заттығы жолында Құрбан еткен ... ... ... ... ескеткіші болып ұрпаққа
жадында сақтаулы. Исатайдың 1837 жылы 27 ... ... ... ... шаппақ болды., мұнда Жәңгір хан құлықпен Орынбордан
текке бастаған ... ... ... өз ... ... ... Исатай бастаған көтершілер жеңіледі9. Осы ... ... ... ... ... ... ... «О,нарында», «Тарланым»,
«Қызғыш құс» сияқты өлендерін толғай келіп, ... деп ... (ІІІ) ... ... құс» әнінде.
Ау қызғыш құс, қызғыш құс,
Қанатың қатты ... ... ... ... ... ... айырған-
Хан Жәңгірдің екпіні
Айтып айтпай не ... ... ... ... 2003ж. 447 ... өті ... сол ... (12) топталған
Осыл айша Құрманғазы мен Махмабеттің өз ... ... ... ... ... ... ... кенелген ұрпақ үшін асыл мұра болып табылады.
Монымен қатар Махамбат пен ... ... ... ... ... Тәттімбет (1815-1862),
Дәулеткерей (1920-1987), Абыл (1920-1992) және тағы ... ... ... да ХІХ ... бірінші жарсындағы халықтың
көңіл күйін байқатады.
Тәттімбет Қазанғапұлы (1815-1862 ж.ж.)- ... ... ... бірі 40- тан ... ... ... сазгер.
«Сарыжайлау» «Былқылдақ», «Балбырауын», «Сал қоңыр», «Ашағыр» ... өмір ... ... құштарлық байқалады. «Бестөре»
Күйінде әлеуметтк теңсіздікке қарсы әуен ... жылы ... ... ... ие ... ... Шығайұлы (1820-
1887ж,ж,)- күйші, сазгер, домбыра ... ... ... көзқарасын қалыптастыруда 1836-1838 жылғы көтеріліс
әсері мол10..Дәулетекрей ... ... ... ... .Уақытша
Кеңестің төрағасы Г.В.Ващенконың көмегімен сұлтан болып сайланды.
Сазгердің орыс ... ... ... ... ... мәдеиней мұралармен танысуы оның талантын ... ... ... марш ... шығарған күйлері: «Ващенко», ... ... ... ... саланы бейнелейтін күйлері:
«Желдірме», «Қосалқа», «Ақбала ... ... ... ... т.б. Сазгердің 40-қа жуық күлері ... ... ... ... ... ... 1960 ... ғасырдын бірінші жартысындағы Қазақстан мәдениетіндегі ... ... осы ... ... қалыптасқан музыкалық өнер дүниесіне ерекше
келді мұнда музыкалық аспаптардың және ... ... ... ... Бұл кезге тән музыкалық шығармалар
осыған дейін өзекті болып ... ... ... ... ... ... ... бола бастады. өнер осы кездегі тарихи шығармаларға
тұрмыс ... ... ... ... ... ғасырдын мұраулық
жыраудың туындылары ел аузында өлместей сақталды.
Жалпы ХІХ ... І ... ... ... ... ... ... өте зор мұнда осы кезде тарихи деректер ... ... ... ... ... өнер ... ... көңіл күйінен байқалады. Бұл да өз ... ... ... танып
білуде маңызды. Осы кезде дүниеге келген музыкалық шығармалардын жалпы
ықпалы мен ... ... ... ... ... ... қарсы
күресуде көрінеді. Сондықтан бұл тарихи дерек болса да өткенді түсінуде
маңызды орынға ие ... ... ғ ... ... қазақ әдебиетінде екі идеялық ағым қалыптасты:
- Еңбекші бұқара мүддесін білдірушілер
- Ақсүйектердің мүддесін білдірушілер.
Махамбет ... ... жж) – ... ... облысының Орал
ауданында туды. 20 жасында Жәңгірханның ұлы Зұлқарнайынға ... ... ... Орынборда тұрды. 1829 жылы шаруалар толқуына қатысқаны
үшін Махамбет Калмыков түрмесінде отырды11.
Ақын өз ... ... ... айтады. Махамбеттің өлеңдері
1836-38 жылдардағы Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісінің
____________________________________________________________________
11Хадиша Кенжеғұлқызы ... ... ... Шымбасылым
Алматы.2006ж. 152 бет
себептерін, мақсаттарын айқындайды. 1846 жылы 20 ... ... ... қаза ... Жарылғасұлы (1807-1867 жж) – Ақтөбе облысы, Ойыл ... 1836-38 ... Кіші ... ... қатысты. Шернияздың
әдебиет саласына қосқан жаңалығы – суырып-салма өнерді жетілдіру.
Шөже Қаржаубайұлы (1808-1895 жж) – ... ... ... ... ... Жастай екі көзінен айрылып, ақындық өнері күн
көрудің ... ... Шөже – ірі эпик ... ... Көрпеш – Баян-Сұлу»
жырының ең көркем нұсқасы оның айтуымен тараған. Ш. ... ... ... жоғары бағалады.
Сүйінбай Аронұлы (1822-1895 жж) – Алматы облысы Жамбыл ... ... ... ... Оның ... өмір ... ой-арманы айқын сезіледі. Сүйінбай – Жетісу ақындарының алтын
діңгегі ... ... ... ... ... ... жж). Шал ақын – ... өңірінде туған.
Әкесе Құлеке – Абылайханның батырларының бірі, анасы – ... ... Шал ... ... қазақтың шығу тегіне қатысты тарихи
аңыздар түгелдей қамтылған12.
Нысанбай Жаманқұлұлы ... жж). ... ... ... – Қаншайым» дастанында соғыс жорықтарын жазған.
Дулат Бабатайұлы (1802-1874 жж). ... ... ... ... туып-өскен. «Бишара менің қазағым», «О, Сарыарқа, Сарыарқа»,
«Ақжайлау мен ... ... ... ауыр ... ... Ақын бұрынғы хан билігіне ... ... ... ... және ел ... ... ... Еспенбет биді дәріптейді. 1880
жылы жарық көрген «Өсиет-нама» дастанына патша өкіметі тыйым салды.
____________________________________________________________________
12Хадиша ... ... ... ... ... 153 ... әдебиеттер тізімі.
1. История Казахской музыки в 2-ух томах 1 томе 1998 г.в
2. Меркалиев Қазақ күйлерінің тарихы Алматы 2000 ... ... А ... ... ... ... ... 1993 ж
4. ХІХ ғасырдың қазақ ақындары Алматы 1988 ж
5. Қазақстан тарихы 5-т-қ 3 т Алматы Атамұра 2003 ж
6. Муссин ... ... 2004 ... Жұбанов А Құрманғазы Алматы 1960 ж
8. Ш. Уәлиханов Таңдамалы Алматы 1961.
9. Мерғалиев Т. «Қазақ ... ... ... 2003 ж.
10. Хадиша Кенжеғұлқызы., Ермұханова. «Шың ... ... ... ... ... ... Алматы 2004ж.
12. Нығмет Мыңжан. «Қазақтың қилы тарихы» Алматы 2002 ж .
-----------------------
5

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейнелеу өнерінің әмбебап тақырыбы, идеясы, мазмұны мен қыр-сыры14 бет
Негізгі өткізу арналары, деңгейлері9 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі бағыттары14 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
1960 ж. екінші жартысы - 1980 ж. бірінші жартысындағы Қазақстан5 бет
200 орынға арналған залы бар және 100 оқушыға арналған музыкалық мектебі бар словяндық ұлттық мәдени орталығы41 бет
4-7 ғасырлардың бірінші жартысындағы византия империясы5 бет
XIX ғ. ІІ-жартысындағы Қазақстан7 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары33 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь