Экология ғылымы, оның міндеттері туралы

Қазіргі кездегі кез келген аймақтарда таралған тірі ағзалар ұзақ уақыттарды қамтитын геологиялық дәуірлерде бірте-бірте қалыптасқан және олар өздері тіршілік ететін орта жағдайларына бейімделген. Тірі ағзалар өзара және айналадағы табиғи орта жағдайларымен үнемі қарым-қатынаста, әрі өзара тығыз байланыста болады. Оны ғылым тілінде экологиялық немесе табиғи тепе-теңдік құбылысы деп атайды.
Экология деген сөзді ғылымға алғаш рет енгізген көрнекті неміс ғалымы Эрнест Геккель (1834—1919).
«Экология» сөзі гректің «ойкос» сөзінен алынып, «қоныс, мекен ететін жер», «тұратын үй» деген мағыналарды білдіреді. Геккельдің пікірі бойынша, экология ғылымы тірі ағзалардың бір-бірімен өзара қарым-қатынасын және олардың айналадағы табиғи орта жағдайларымен байланысын зерттейді.
Тірі ағзалар белгілі бір табиғи орта жағдайларында ғана тіршілік етуге бейімделген және олардың арасында тығыз үйлесімділік, бір-біріне тәуелділік қалыптасқан. Сондықтан да тірі ағзаларды өздері тіршілік ететін орта жағдайларынан бөліп қарауға мүлде болмайды.
        
        Экология ғылымы, оның міндеттері. Экологиялық факторлар және олардың өзара
ықпалы
Қазіргі кездегі кез келген аймақтарда таралған тірі ... ... ... ... дәуірлерде бірте-бірте қалыптасқан және
олар өздері тіршілік ететін орта жағдайларына ... Тірі ... және ... ... орта ... үнемі қарым-қатынаста, әрі
өзара тығыз ... ... Оны ... ... ... ... ... құбылысы деп атайды.
Экология деген сөзді ғылымға алғаш рет енгізген көрнекті неміс
ғалымы Эрнест Геккель (1834—1919).
«Экология» сөзі ... ... ... ... ... мекен
ететін жер», «тұратын үй» деген мағыналарды білдіреді. ... ... ... ... тірі ... бір-бірімен өзара қарым-қатынасын
және олардың айналадағы табиғи орта жағдайларымен байланысын зерттейді.
Тірі ағзалар белгілі бір табиғи орта ... ғана ... ... және ... ... ... ... бір-біріне
тәуелділік қалыптасқан. Сондықтан да тірі ағзаларды өздері тіршілік ететін
орта жағдайларынан бөліп қарауға ... ... ... ... ... ... ... орта арасында болатын өзара қарым-қатынастарды, ... ... ... ... ... оған тірі
ағзалардың өз ішінде болатын ... да және ... ... сол ... ... ... ... таралуына
және мінез-қылығына тигізетін ... ... да ... ... ... 70%-ке ... шөлді және ... алып ... ... ... ... мен тіршілік ететін
жануарлар арасында және оларды айналадағы жағдайларының арасында ... ... ... ... ... Бұл аймақта өсетін
сексеуіл, ... ... ... құмаршық, изен, бүрген, т. б. өсімдіктер
шөлді жердің табиғатына ... ... ... ... тікенекті — ине тәрізді ... ... ал ... өте ... ... Ал бұл ... ... жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілер шөлді жерге
бейімделгені ... ... ... ... ... ... түрлерге жататын даралардың өзара және олардың басқа ... ... ... мен алмасуына айналадағы орта
жағдайларының тигізетін әсерін зерттеу де — ... ... ... ... ... өзгеріп отыратын және өзін-өзі реттейтін жүйе
болғандықтан, ... ... үшін ... ... ... бағыттары да
үнемі өзгеріп отырады, мұны анықтау да экология міндеттеріне кіреді. ... ... ... ... орта жағдайларына геологиялық дәуірлерде
бірте-бірте бейімделгендігін эволюциялық тұрғыдан анықтау да — экологиялық
міндеттерге тиесі ... ... ... ... кез ... салаларын дамыту үшін
экологиялық білімнің қажеттілігі арта түсуде. ... ауыл ... ... ... және ... байлықтарын пайдалану мен
табиғатты көркейту ... ... де ... ғылымының көрсетер
көмегі орасан зор. Сондықтан да экология халық шаруашылығының ... ... әрі ... әрі іс жүзінде ... ... ... Тірі ... таралуы негізінен
экологиялық жағдайларға тікелей тәуелді болады. Әрбір орта жағдайы түрлі
ағзаларға түрліше әсер ... ... ... тірі ағзалардың бір-біріне
әсері және орта жағдайлары мен ағзаларға адамның ... ... ... ... ... Сондықтан да ағзаларға, популяцияларға,
бірлестіктерге, экологиялық жүйелерге және биосфераға ... ... ... ... жеке құрамды бөліктерінің ... ... деп ... ... жеке дара ерекшеліктеріне байланысты
олардың үш ... ... ... ... ортаны, яғни өлі табиғатты
құрайтын жеке ... ... ... Оған ... ... ... ... ететін барлық ағзалар тобына әсер ететін
климаттық факторларды ... ... ... мөлшері,
ауаның температурасы, жарық мөлшері, күн мен түннің ұзақтығы, ... ауа ... ... ... ... ... — құрлықта тіршілік ... ... ... ... ... ... және ... ерекшелігі) жатады;
үшіншіден суда тіршілік ... ... үшін ... ... ... күн ... ... ... ... ... ... т. б.) ... төртіншіден
— жер бедерінің әсері (күн ... түсу ... ... т. б.) да ... ... ағзалардың тіршілік әрекетіне байланысты
бір-біріне тигізетін сан алуан ... ... Оған ... ... ... ... етуі, арамтамақтық тіршілікке
көшуі, жыртқыш пен ... т. б. ... ... факторлар бір популяция ішіндегі даралар арасында және жеке
популяциялар ... ... ... бөкендердің жайылымдардағы
өсімдіктерге әсері, ... ... үшін ... ... немесе қасқырдың бөкенге шабуылы, т. б. әсерлерді атауға болады.
Антропогендік факторларды биотикалық факторлар ... ... ... ... соңғы кездегі адамның іс ... ... әрі ... ... ... ... ... қарастырылады. Антропогендік факторлар тікелей ағзаларға ... ... да әсер ете ... ... ... ... кең көлемде бүкіл биосфераға ерекше әсер етуі
жер шарының барлық аймақтарында айқын ... Оған ... ... ... Семей жерінің, Балқаш ... ... ... ... ... ... ... негіз болғанын атап айтуға болады.
Әрбір ағзаға бір ... осы ... ... ... ... тигізеді. Бұл жағдайлардың қалыпты жағдайдан ерекше ауытқуы сол
ағзаның тарихи дәуірлерде ... ... ... тигізбей қоймайды,
соның нәтижесінде табиғи тепе-теңдік ... да, өз ... ... ... да ... нұқсан келтіреді.
Кез келген ағзаның тіршілік жағдайына өте қолайлы ... ... ... ... факторлар деп атайды.
Әр түр үшін белгілі бір факторлардың қолайлы мәні ... ... ... ... ... екінші бір түрге керісінше зиянды ... ... да ... ... жер ... және су ... ... белгілі бір заңдылықтар бойынша экологиялық факторларға байланысты
таралған.
Факторлардың ... ... ... ... Кез ... ... ететін факторлар бір-біріне байланысты болады және оған ағза ... ... ... әсер ететін орта жағдайларының қолайлы әсері мен
оның шегі ... ... ... ету деңгейіне де тікелей байланысты
болады. Мысалы, егер ... ... ... болса, айналадағы
ортаның ылғалдылығының қолайсыздығына және ... ... ... орта ... ... арта түседі. Екінші жағынан
алып ... ... көп ... сол ... ауа ... ... төзімділігін арттыра түседі. Бірақ та мұндай бірін-бірі
толықтыра түсудің де шегі болады, соның ... ... ... ... бір ... ... басқа фактор баса алмайды. ... ... деп ... ... ... ... ... әсер ететін радиация
сәулелерінің қандай мөлшері болса да зиянды ... ... Егер ... ... ... ол ... ... болып саналады.
Бір түрдің санының көбеюі және оның басқа түрлермен бәсекеге түсу
қабілеті сол ... тән ... ... ... тыс ... ... шектелетін болады. Егер де ... ... ... ... сандық мөлшері төзімділік шегінен артып кетсе, онда
басқа жағдайлар қанша қолайлы болғанымен де түр ... ете ... ... колайлы әсерлердің ең төменгі, әрі ең жоғары ... ... ... ... ... деп атайды. Орта жағдайының
шектеуші факторлары кез келген түрдің географиялық таралу аймағына ... ... ... ... ... мен жануарлардың таралуына жылудың
жетіспеуі ... ... ... ... сол ... онтүстікке
таралуына ылғалдылықтың жетіспеуі немесе өте жоғары ... ... әсер ... ... ... қатар, ағзаның таралу
аймағының шектеуші факторларына биотикалық әсерлер де ... ... ... күшті қарсыластарының болуы (жануарлар ... ... ... ... ... т. б. ... әсер етеді.
Күн сәулесі спектрінің әр түрлі үлескілерінің ... ... ... және үлгілеу. Қазіргі кездегі ғылыми-техникалық
прогрестің жан-жақты, әрі ... ... ... және оның ... ... ... жағдайларға әкеп соғатынын алдын ала ... оны ... ... жүргізуді талап етеді, Экологиялық
жүйедегі (табиғи бірлестіктегі) ... ... ... білу ... түлі ... ... ... табиғатқа ұзақ мерзімді
салыстырмалы бақылаулар ... ... ... жеке ... санын
есепке алу, жануарлардың қоныс аударуларын анықтау, т. б. ... ... ... сан ... ... ... және жан-жақты танып ... ... ... үлгілеу ... де ... ... ... пайдаланылуда. Мұндай жағдайда зерттеу ... ... ... ... шешеді (математикалық
үлгілеу). Елімізде биосфераны ... ... ... ... жылдан басталды. Математикалық үлгілеу әдісі ... ... ... ... ... ... ... әсері қалай болатынын және биосферадағы ... ... ... ... ала ... ... ... деректерді математикалық ЭВМ арқылы есептейді.
Экологиялық факторлар
Кез келген тiрi организм өзiн айнала қоршаған табиғи орта мен ... ғана өмiр сүре ... Олар – ... ... заттар, жер
бедерi жәнә ... әр ... ... ... ... (iрi ... ұсақ бөлiктерi) тiрi организмдерге оң немесе
терiс әсер етуi ... ... ... ... ғана ... ... немесе мекенi
болуы тиiс. Мәселен, көлбақа үшiн қалыпты өсiпкөбеюiне қолайлы орта ылғалы
мол көл ... Ал, қуаң дала ... ... ... ол үшін ... ... алмайтын орта болп табылады. Бірақ та организм үшін ... ... ... ... қажет және жиынтық күйінде әсер етді.Oлардың
біреуі өте қажет, ... ... ал ... ... ... емес ... мүмкін. Cонымен орта дегенміз -организмнің ... ... ... ... ... әсер ... ... қоршаған
орта компоненттерің жиынтығы. Aл, организмге қажетті жағдайлар деп - тек
сол организм үшін ... ... ... ... элменттерін айтамыз.
Экологиялық факторлар дегеніміз – организм үшін қажетті немесе
теріс әсерін тигізетін ... ... ... ... ... ... күйінде әсер етеді организмдер болса фактрлардың әсеріне
әр түрлі реакция(жауап) береді.Мәселен, ащы суда ... ... үшін тұз және ... ... ... роль ... тұщы су
оргнизмдері үшін қажеті шамалы.
Шөл - шөлейтті жерлердегі өсімдіктері үшін ... ... ... ... ... болса, ал орман өсімдіктеріне ... ... ... ... ... ... осы ... мен
факторлар оларға организмдердің бейімделуі ұзақ жылдар бойы қалыптасқан
тарихи дамудың жемісі деп білеміз ... ... мен ... ... ... ... айқындалады.
Факторлар үш негізгі топқа жіктеледі абиотикалық, биотикалық ... ... ... - ... әсер ... ... ... Олар химиялық(атмосфераның химиялық құрамы
теңіз және тұщы сулар шөгінділер т.б.) және физикалық (температура ... жел ... деп ... ... ... ... геологиялық
және геоморфологиялық құрылымы ортаның сілтілік немесе қышқлдығы космостық
сәулелер т. б. ... ... үшін ... ... әсер ... факторлар дегенміз - тірі организмдерің бір-біріне
және ортаға жағымды немесе ... әсер ... Бұл өте ... процестер
жиынтығы.Өйткені, тірі организмдер бір-бірімен қоректену, ... ... ... ету арқылы алуан түрлі қарым
–қатнаста болады. Аталған қарым – ... ... ... мен ... жануарлар мен жануар арасында болуы мүмкін.
Антропикалық факторлар дегеніміз – ... ... ... ... баласы іс- әрекетінің тікелей немесе жанама әсері. Адам баласы өзінің
матералдық игіліг үшін табиғат ... ... ... болады.
Нәтижесінде ірі кешендер, өнеркәсіп, зауыт, Кен байыту, автокөліктер, ауыл
шаруашылығы салалары дами түседі. Ал олардан ... әр ... ... лас ... ... ... қосынды заттар айнала қоршаған
ортаға түседі.Зиянды ... ... ... айналымға түспей,
жинақталып бүкіл тіршілік кері ... ... Яғни ... ... ... ... ... құнарсыздануы, қуаңшылық өзен
-көлдердің таралуы, өсімдіктер мен жануарлардың сиреп немесе құрып кетуі
Адам ... ... ... және ... ... ... ... -
сонды болмған климттың өзгеру құбылыстары үдей түседі. Сңғы ... ... ... ... үдей ... Соңғы жылдары
антропикалық факторлардың табиғи ортаға және жалпы биосфераға әсері айқын
білене бастады. Осыған орай адам ... ... ... алынып
табиғат тепе – теңдінің бұзылмауына жол бермеу ... ... ... ... ... ... факторлардың организмге әсер етуі мен оған организмнің
реакциясы бірдей болмайды. Сондықтан организм үшін ... ... ... ғана ... Ал, ... факторлар оның қалыпы
тіршілігне кері әсері тигізеді. Яғни әрбір организімге әсер ... ... және ... шегі ... және бір фктор шеуші роль
атқарады. Бұл заңдылықты неміс химигі Ю.Либих (1948жылы) ашқан.Оны "Минимум
заңы" ... ... ... ... ... ... ... ең қажетті шектеуші фак – торларын біле ... мол ... ... ... ... ... пайдалануға жол ашады.
Шешуші факторлармен жиынтығына деген ең ... ... ... ... ... ... ... негізігі организмдердің факторларға деген талғамның
шектеулі. Кез келген организмнің ... шегі ... ... шығып кетсе организм тіршілігін жояды. Мәселен ... ... ... ... кетпеуі ал су қоймаларының пестицидтермен
ластануы балықтардың жойылуына әкеп соғды. Организмдердің төзімділік ... ... ... ... ... аңдар мен құстарды
өсімдіктерді жерсіндіру жұмыстарында ... ... ... ... ... ... түрлері экологиялық факторлар
жиынтығына, оның шекті мөлшері мен төзімділік шегіне бағына ... ... ... орталарда қалыпты тіршілігін жалғастыра
береді. Организмдердің бұл тобы ... ... ... ... ... ... акөглдір түлкі, бұлғынды, ал кездейсоқ
жолдарм ененген колорадо қоңызын, ақ қанатты ... ... ... арам ... келтіруге болады.
Кейбір организмдер орта мен факторларға талғамы ... біз ... ... дейміз.Стебионтты организмдердің
таралу аймағы шектеулі ... ... ... немесе
биотикалық болуы мүмкін.
Экологиялық факторлардың организмдерге тікелей немесе жанама әсер
етуі ... ... бір ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика ғылымының міндеттері22 бет
Педагогика ғылымының салалары мен міндеттері30 бет
Психология ғылымы және оның зерттейтін пәні мен міндеттері15 бет
Экология ғылымы және оның міндеттері30 бет
Экология ғылымы, оның міндеттері5 бет
Экология ғылымының тарихы, мақсаты мен міндеттерін түсіндіру3 бет
«Қылмыстық атқару-құқығы» пәнінен лекциялар37 бет
Ежелгі дүние тарихын оқытудың негізгі міндеттері5 бет
Жалпы психология213 бет
Жұмыстың негізгі мазмұны49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь