1986ж. Қарағандыдағьі желтоқсан оқиғасы және оның облыстың қоғамдық өміріне әсері

1986 ж. ызғарлы және қанды күнінің өткеніне биыл 20 жыл толып отыр. Сол бір күні КСРО шын мәнінде құлдырады және Қазақстан мемлекеті егемендікке бір қадам жақындады.
Желтоқсан оқиғалары туралы көп айтылып және жазылып келеді. Дегенмен, әлі де қозғалмай жатқан жайлар бар. Осы күнге дейін оның мәні мен мазмұнын, шын келбетін толығымен ашатын деректер мен құжаттар жарияланып, қалың жұртқа ұсынылмады. Сонымен қатар баспасөз беттерінде, ғылыми зерттеулер мен сұхбаттарда көбінесе Алматыда еткен оқиға талданып жүр. Ал шындап келгенде бұл оқига жалпы қазақстаңдық сипатта болған еді. Жастар наразылығы Алматыда басталып, ол Қазақстаннын көптеген аймақтарына, соның ішінде Қарағандыға да тарап кетті. Қарағандылықтар оңы сырттай бақылаушы болып қана қалмай, оған үн қосып, белсене ат салысты. Студенттер мен жұмысшы жастар алматылық құрбыларына жасалып жатқан қиянатты білсе де, тәуекелге бел буып, топтасып алаңға шықты, әділетсіздікті тыюды талап етгі. Жергілікті халық санын келімсектер әлденеше рет орап алғанына қарамастан, жалындаған жастарымыз қаймықпай, сол кездегі сыңаржақ саясатқа қарсы шықты. Алайда сол кезде облыс орталықтарында не болып жатқаны туралы ешкім жұмған аузын ашқан жоқ. Кейбіреулер сол жағдайды қозғап керегі не, ұмытсақ қайтеді дегенді айтады.
1. Лұқпанов Е. Желтоқсан жаңғырығы. — Қарағанды, 2001.
2. Асанов К Арқадағы желтоқсан // Қарағанды жастары. — 1990. — 14 желт.
3. Әбдіразқов Т., Балтабаев К. Қарағандыда сонда не болған? // Орталық Қазақстан. — 1990. — 27 қырк.
        
        1986ж. ҚАРАҒАНДЫДАҒЬІ ЖЕЛТОҚСАН ОҚИҒАСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ОБЛЫСТЫҢ ҚОҒАМДЫҚ ӨМІРІНЕ
ӘСЕРІ
1986 ж. ызғарлы және қанды күнінің өткеніне биыл 20 жыл ... ... ... күні КСРО шын ... ... және Қазақстан мемлекеті егемендікке
бір қадам жақындады.
Желтоқсан оқиғалары туралы көп айтылып және ... ... ... ... ... ... жайлар бар. Осы күнге дейін оның мәні мен мазмұнын, шын
келбетін толығымен ашатын ... мен ... ... ... жұртқа
ұсынылмады. Сонымен қатар баспасөз беттерінде, ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... ... жүр. Ал ... келгенде
бұл оқига жалпы қазақстаңдық сипатта болған еді. Жастар наразылығы Алматыда
басталып, ол Қазақстаннын көптеген аймақтарына, соның ішінде Қарағандыға ... ... ... оңы ... бақылаушы болып қана қалмай, оған
үн қосып, белсене ат салысты. Студенттер мен ... ... ... ... ... ... білсе де, тәуекелге бел буып, топтасып
алаңға шықты, әділетсіздікті тыюды талап ... ... ... ... әлденеше рет орап алғанына қарамастан, ... ... сол ... ... ... ... шықты. Алайда сол кезде
облыс орталықтарында не болып жатқаны туралы ешкім жұмған аузын ашқан ... сол ... ... ... не, ұмытсақ қайтеді дегенді айтады.
Халықтар достығын ... ... ... түсіністігі негізінде бірлікке
шақыру бізден осыны талап етеді деген сылтауды алға ... ... ... ... ... ... беттерге жүгінсек, бүтін бір халыққа жауыздық
көрсетіп, онын мүддесіне қысым көрсету ... ... ... ... ... ... жер аудару мен ұжымдастыру, 30-шы
жылдардағы қолдан ... ... ... ... ұлттық
интеллигенцияның талантты бөлігін қуғын-сүргінге ұшырату тәрізді қайғы-
қасіреттердің халқымыздьщ ... ... ұмыт ... мұмкін емес.
Қазақстан тарихында осындай кайғылы беттер өте көп. Соның бірі — ... ... ... ... ... — Желтоқсан көтерілісі
Қарағандыда қалай өрбіді, оның ... ... мен ... ... өміріне әсері деген сұрақтарға жауап беру.
Сонымен, Қарағандыда ол қалай басталды? 80-ші жж. ... ... ... (ОК) ... ... ... ... қадамды
Қарағандыдан бастады. Облыс қүрылуының жартығасырлық мерекесін қазан айында
салтанатпен атап ... сол ... ... ... ... ... ... алынды. Облыстық партия ... 1-ші ... ... республиканың, соның ішінде Қарағандының әлеуметтік-
экономикалық жағдайы мен тыныс-тіршілігімен мүлдем таныс емес В.И.Локотунин
Мәскеудің ... ... ... 1986 ж. ... ... ... 2-ші хатшысы О.С.Мирошхин Қарағанды обкомының кезектен
тыс пленумыңда облыс активін жаңа басшымен таныстырды. Сол жылдары ... ... еспе ... ... ... ... орнына тағайындалған В.И.Локотунинге зор үміт артты. Себебі
облыстағы экономикалық құлдыраудың, әлеуметтік ... ... ... ... ... өайта құру әкелетін жаңа лепті жаңа ... ... ... орнынан алу республика басшыларын өзгерту
жолындағы алгашқы қадамы болатын. Себебі сол ... ... ... ... орны ... ... ... Желтоқсан оқиғасы басталғанда
Локотунин облыс басшылығына келгеніне небәрі бір ай ғана еді. Оның ... ... ... елден бұрын хабардар болғанында сөз жоқ. Себебі
Алматыдағы жайлар елдің құлағына жетер жетпестен-ак обком ... ала ... оның ... ... іске ... ... ... басты мақсат
Алматыдағы толқуга байланысты ел ішінде наразылықты болдырмау еді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ұжымдары мен оқу орындарын аралап, Алматы қаласындағы
уәжге елдің көңілі толмай, облыс басшылығы әлдеқандай жағдай болып кете ... ... ... ... ... жасақшыларымен толықтырды.
Алматы қаласындағы толқулар желтоқсанның 17-18 жұлдыздарында ... ... әуел ... ... ... Желтоқсанның сол
күндерінде Алматы мен ... ... ... ... ... үзілді. Сөйтіп, Алматыдағы жағдайдан хабарсыз қалған қарағандылық
жастар ... ... ... ... ... ғана оөып, көңіл
жұбатарлық ештеңе таппай, іштей тынған.
Тек 19-шы ... күні ғана ... ... ... ... ... ТАСС-тың хабарын басып шығарды:
«Алматы. 18 декабръ.(ТАСС). Кеше кешкісін және бүгін күндіз ... ... ... ... ... жастар тобы көшелерге шығып,
Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің жуырда болған Пленумының ... ... Бүл ... ... ... және басқа да
қоғамға жат адамдар пайдаланып, право тәртібінің ... ... ... әрекеттер жасады, сондай-ақ бір азық-түлік ... жеке ... ... қала азаматтарына қарсы намысты қорлайтын әрекеттер
жасады...» .
Сөйтіп, Алматыдағы оқиғаларға ... ... ... жастардың іс-
әрекетгері заңға, қоғамдық тәртіпке қарсы бағытталған деп жарияланды. Осы
шағын хабар қарағандылық жастардың көңілін аласапыран ... ... ... итермеледі.
Қарағанды қаласындағы желтоксанның 19-20-дағы оқиғалар Алматыдағы
толқулардың ... ... ... ... Желтоқсанның ызғарлы желі
Сарыарқаның жеріне де жетті.
19-шы желтоқсан күні ... ... ... ... ... ... ... жастар Гагарин атындағы алаңға жинала
бастады. Бейбіт түрде ... ... ... ... ... белгісіз адаммен алмастыру себебін ... ... ... кадр ... ... шешу ... үшін ... халқының
мүддесін мұқалту, оның ар-намысына кір келтіру ... ... ... кезде
олар барлық одақтас республикаларда бірінші басшы жергілікті ұлт өкілі
екенін алға ... ... ... бәрі ... ғана еді, ... осындай
шешуші қадамға итермелеген негізгі себеп әлдеқайда тереңде ... ... өз ... ... жүрген қоғам өміріндегі келеңсіз көріністерге көңіл
толмаушылық (ұлттық тіл мен ... ... ... ... ... ... ... кадр мәселесіндегі біржақтылық, енбекке
жарамды ... ... ... ... ... ... Семей ядролық мәселесінің өз шешімін таппауы т.с.с.) болды.
Өкінішке орай, алаңға жиналган студенттер мен жұмысшьшармен бейбіт түрде
тіл табысуға ешкімнің ниеті ... жоқ. ... ... ... ... ... мен КСРО Ішкі ... министрлігі Жоғары мектебінін курсанттары
жіберілді. Тәртіп сақшылары жиналған жастардың тобырын бөлшек-бөлшек ... ... ... ... дарылдата сүйреп, автобустарға ... ... ішкі ... органдарына жеткізіп, олардан
түсініктемелер алынды. Осы кезде әкімшілік ... ... ... ... ... ... мүлдем қатысы жоқ студенттерді де
қоса ұстады. Қолға түскендердің әрқайсысы өз әрекетін ... ... сол ... ... ... 1 курс ... Сәрсенбаев
Бекболат Әкімбайұлының берген түсінігі: «1986 ж. 19 желтоқсанда Совет
даңғылы бойымен келе ... ... ... ... ... ... өзгертілуіне қарсы демонстрация өтетінін ұқтым. Олар ... ... мен ... ... 1986 ж. 19 ... ... оқиғаға қатысқаңдардың
ішінде ресми тізімге 269 адамның есімі іліккен. Мұның 206-сы — студент
жастар. ... ... ... 120, ... ... ... институтының 26, политехникалық институтының 13, педагогикалық
институтыныи 5 ... бар. ... ... ... 2 ... ... бірге қаланың өнеркәсіп кәсіпорындары мен ғылыми
мекемелерінен ... 28 адам ... ... ... толқулар келесі күні өз жалғасын тапты. Тәртіп
сақшылары қаланың ірі ... ... мен ... ... алды.
желтоқсанда облыстық партия ... ... ... ... ... ... индустриалды-педагогикалық техникумның
жанында жинала бастады. 19 желтоқсандагы оқиға қайталанды. Бір өзгешелігі
сол, бұл күні ... ... ... ... ... ... ... елді топтарға бөліп, олардың бәрін жеке қоршауда қалдырды.
Тағы да жастарды желкелеп, автобустарға тией ... ... ... ... ... ... көрсеткендер де болды. Ішкі істер ... ... ... ... ... оңаша
әңгімелесіп, түсінік алды. Ұсталғандардың бірі ҚММИ ... ... ... ... ... ... өз ... қалауымен келдім»,
—деді.
Ет қызуымен милиция ... кала ... ... ... да ... ... ... әкетті.
20 желтоксан күні ішкі істер органдарына ... 127 адам ... 90-ы ... еді. ... ішінде университеттің 51, мединституттың
21, кооператив институтының 12, ... ... ... 2, ... ... орта ... арнаулы оқу
орындарының 27 оқушысы бар.
Желтоқсан оқиғасынан кейін облысымыздың ... ... ... күрт өзгере бастады. Қарағандыда реакциялық кезең ... ... ... ... ... элементтерді» іздеп, жазалау үрдісін
бастады. Орталық баспасөз беттерінде ... ... ... ... жиі басылды. Бұдан өзіміздің «Казахстанская правда», ... ... де ... ... ... түрткі болып, оның басына бұлт
үйірілді. Ұлты қазақ болған ... ... ... ... сол ... қалай жеткендігі астыртын тексеріле
басталды. Процентке шағу деген пәле пайда болды. Сол ... ... мол ... ... ... үшін ... Қазақ үлтының
өкілдері көбінесе жалақысы аз жұмыс орындарда ... ... тілі ... ... шыға ... ... ... орысша оқуға берді.
Қоғамдағы осындай әділетсіздіктерге шыдай алмаған кейбір ... ... ... бой ұра ... ... ... астынан «кір ... ... ... ... оқу ... ... мен ... шүйлігу басталды. Сөйтіп, Қарағандының жоғары оқу ... және ... ... ... ... шағылып шыға келді. Алайда процентке шағу облыс басшыларының
күткеніндей нәтиже бермеді. Сөйтсе де, ... ... ... ... оқиғасына қатысы барларды қудалау, оқудан шығару мен жұмыстан
босату, жазалау шарасынан ешкім қалмады.
Алдымен басты ... ... ... ... ... ішкі ... ... аты-жөндері қағазға түскендерге тиді.
Қарағандыдағы Желтоқсан оқиғасына қатысушылардың бәрі де ... ... ... ... ... да бала тәрбиесінде жіберген
қателіктері үшін жазаға тартылды.
Атақты журналистеріміз Амантай Сағындықов пен Зарқын Тайшыбаевтер ... ... ... деп ... Кеше ... ... ... сотталды. Қалғандары еңбек ұжымымының, партия, комсомол
ұйымдарының тарапынан сөгіс алды. Жоғары оқу орындарының ... ... ... ... ... ... фактілері орын алды. ... ... ... ... ... жүре бастады. Сонын бірі
Қарағанды жүк автокөлік басқармасында ... ... ... сот ... ... ... түскен нұсқау бойынша
бұқаралық ақпарат құралдары «басбұзар» Сәрсембекова туралы ... ... ... ... ... ... ... КСР Қылмыстық
кодексінің 60-бабында көрсетілгендей, қылмысқа айыпты деп танылды. ... ... ... ... ... ... түрде 2 жылға бас
бостандығынан айырылды. СОКП ОК-нің жолдаған мәліметінен «19-20 желтоқсан
күндерінде ... ... ... ... ... ... институт 6, мединститут 28, ...... ... 3 ... ... шыгарылды. Мәдени-ағарту
училищесінен 9, индустриалды-педагогикалық ... 2, ... 4 ... да ... ... ... оқу орындарындағы 59
адамға қатаң сөгіс берілді . Желтоқсан оқиғасынан кейін арада ... ... соң, яғни 1986 ж. 25 ... ... ... комитетінің
бюро мәжілісі өткен болатын.Оған ... 1-ші ... ... ... ... ... ұйымдастыру,идеологияяық жұмыстар, кадр
саясатындагы, еңбекшілерге, әсіресе жастарға интернационалдық-патриоттық
тәрбие берудегі елеулі ... жою ... ... ... желтоқсан мәселесі тыйылған жоқ. Облыстық партия комитеті желтоқсан
оқиғасына дүркін-дүркін ... ... ... ... ішінде ең үлкен бас қосу
Қарағандыда 1987 ж. 21 наурызында өткен болатын.
Пленумде қазақ халкының намысын қорлайтын сөздер айтылды. В.И.Локотунин
баяндамасынан:
«келіп ... ... ... мен ... сұрақтарда авторлар Алматыда
және Қарағандыда орын алған ... ... ... ... сынға
алған. Көптеген адамдар тәртіпсіздіктерге қатысқандардың қатаң жауапқа
тартылуын ұсынады. ... ... ... өздерінің хаттарында саяси
жағынан ... ... ... ... ... ... жағдай
ешқашан қайталанбайтындығына сенім білдіреді...1.
Сол кездегі жағдайда ендігі күнде азаматтарының ... ... өз ... ... ... ... ... Қазақтар баскаларға халық жауындай
көрінді. Алайда қазақ халқы сол бір қиын ... ... ... қарап,
акиқаттың ақ таңы атар күндерді асыға күтті.
80 жылдардың 2 жартысында қоғамдағы өзгерістер шапшаң жүрді. Әйтсе ... ... ... бір сәт ... ... ... оң ... арқасында оның түпкілікті шешілуін ... ... ... комиссияның мол еңбегі арқасында желтоқсан оқиғаларына жаңадай
сипат беріліп, дұрыс ... ... ... ... деп көрсетті: «Қазақ
жастарының 1986 ж. ... ... және ... ... бой көрсетулері ұлтшылдық сипатта болған емес. Мұның өзі
Конституция кепілдік берген және ... құру ... ... ... айқындаманы еркін білдіру правосын пайдаланудың алғашқы әрекеті еді.
Жастар наразылығының тереңге бойлаган тамырлары тұрмыстың төмен деңгейінде,
әлеуметтік әділетсіздік пен ... ... ... ... бұл ... ... ... үлкен қолдау тапты.
Желтоқсан оқиғасынан бері елімізде көптеген өзгерістер ... ... ел ... Биыл тәуелсіздігімізге 15 жыл толып отыр. Елбасымыздың
жүргізген байсалды, қалыпты саясаттың ... ... ... арқасында Қазақстан әлем жұртшылығына танылды, ішкі ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев 1991 ж. ... ... үшін ... тартылған азаматтарды ақтау туралы
жарлығына қол қойды. 17-ші желтоқсан Республикамыздың Демократиялық жаңару
күні деп ... ... ... ... ... ... ... қайтарылған жоқ, жазықсыз жазаланған жастар жүрегіндегі реніш пен
нала толық айықты деп те айта ... 1986 ж. ... мен ... облыстарында халқымыздың рухын көтере білген азаматтарға хал-
қадірінше құрмет ... ... ... жөн. ... ... ... ... сақталмақ. Алайда оған әділ бағанына ... ... ... ... ... тізімі
Лұқпанов Е. Желтоқсан жаңғырығы. — Қарағанды, 2001.
Асанов К Арқадағы желтоқсан // Қарағанды жастары. — 1990. — 14 желт.
Әбдіразқов Т., Балтабаев К. ... ... не ... // ... — 1990. — 27 қырк.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Катонқарағай ауданы2 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
Адам өмірі Қазақстан Республикасының Қылмыстық Заңымен қорғау объектілері ретінде18 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Жыраушы тұлғалар3 бет
Медицина қызметкерлерінің техникалық қауіпсіздігі4 бет
Уланудың жағдайлары және себептері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь