Кіші жүз қазақтарының көтерілісі


Жоспар.

Кіріспе.

1. Көтерілістің басталуы және себептері.
2. Көтерілістің барысы және сипаты. 1792 жылы Елек қаласына шабуылы, көтерілістің маңызы.
3. «Игельстром реформасы».

Қорытынды.

Сілтемелер.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Тақырыптың өзектілігі.
Бүгінде егеменді ел болып отырған Қазақстаннның тарихын, әсіресе осы жердің иесі қазақ дейтін халықтың ешкімге де тәуелсіз ел болу жолындағы ұлт –азаттық қозғалыстың тарихын сол қозғалыстарды басқарған ірі – ірі тарихи тұлғалардың біздің азаматтық себептермен салдарынан астарлауда не жабдықпен зерттеу, бағалау қорытындыларды пікір айту тарихшылардың еншісі екені бәріне мәлім немесе аян.
Тақырыптың мақсаттары мен міндеттері.
Тақырыптың мақсатымен міндеттеріне келетін болсам, яғни тақырыптың мақсаты яғни Негізгі бөлімді 3 кезеңге бөліп қарастырамын. Оларды атап өтетін болсам,
а) Көтерілістің басталуы және оның шығу себептері.
ә) Көтерілістің барысы мен сипаты және де 1792 жылғы Елек қаласына шабуылы, көтерілістің маңызына келсек, яғни толық қамтамасыз ету.
б) «Игелстром реформасы».
Міне, осы 3 кезеңді бөліп тереңірек тоқталу.
Тақырыптың зерттелу тарихы.
Тақырыптың зерттелу тарихына келетін болсақ, яғни тарихта Сырым Датұлының алатын орны ерекше. Яғни оның көтеріліске қосқан үлесі. Зерттеуде баға бергенде қорытынды пікірлер тұжырымдағанда баяғы бір қосаң қағидаларының қалыбында қалып қоймай заманымыз әкелген жаңа леппен жаңаша көзқарастық немесе көзделген зерттеу, бағалау тұжырым жасау бүгінде ауадай қажет болып отыр. Мұндай іргелі еңбектердің үлгілерін біз дәріптейміз. Сондықтан мына шағымдағы курстық жұмыста Сырымның қозғалысын ашып, зерттеу.
Түйін.
Сонымен тақырыптың түйіні негізінен Ұлы тұлға басшылығымен мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының кері тигізген әсерімен тамамдалды.
1. Көтерілістің басталуы және себептері.
Кіші жүзді отарлаудың ұлғаюы, хан билігінің сақталуы, этно – саяси бірлікке көшпелі халықтың қатысуы әр түрлі әлеуметтік топтардың өзара қайшылықты қатынастарына алып келді. Аграрлық дағдарыстың тереңдей түсуі Әбілқайыр әулетіне қарсы ішкі оппозицияны күйшейтті. ХҮІІІ ғасырдың 70 – 80 жылдарының бас кезінде Кіші жүзді екі хан арасындағы күрес жаңа тарихи жағдайда да бәсеңдемеді, Кіші жүздің көп бөлігі Нұралы ханды, бір бөлігі Қайып ханның баласы Батыр сұлтанды қолдады. Дәл осы кезде қазақтардың 1773 – 1775 жылдардағы шаруалар соғысына жаппай қатысуы Нұралы бағытының әлсірегеннін көрсетті. Беделді сұлтандар жеке – дара бағыттарын белгілей бастады. Елдің оң жағалауындағы қалмақтар да қазақтарды мазалауын қоймады. Қазақтарды талқандай алмағанымен, олар Жайық казактардың басшылығымен бірлесе қимылдап, патша әкімшілігіне сүйеніп, қазақтарды әлсіретуге тырысты.
Хан өлімі елдегі жағдайдың тұрақсызыдғын да көрсетті. Нұралы және оның інілері Айшуақ, Ералы, жақын туысы – Досалының Орынбордан жалақы алып тұруы хандық биліктің күні еңкейе бастағанын білдіреді. Кіші жүзде өз билігін күшейту үшін патша үкіметі Оңтүстік Оралдағы әкімшілік басқаруға бірқатар өзгерістер енгізді. Нелюпевтің кезінде 1744 жылы құрылған Орынбор губерниясы таратылды. Жүздің көпшілік бөлігі Уфа және Сібір басқармасына бағындырылды.
Қазақтардың Жайықтың сол жағасына өтуін бақылайтын Орал шекаралық басқармасы құрылды. Халық биліктің әлсіреуі, орыс помещиктерінің, Жайық казак әскерлерінің зорлық – зомбылығы, ішкі өзара тартыс елдің экономикалық жағдайына нұсқан келтірді. Шекаралық істер коммисиясы да патша үкіметінің нұсқаулары жүзеге асуын қамтамасыз етуді бақылады.
Казак әскерлерінің жергілікті халыққа қысымы, алауыздықтың күшеюі, Кіші жүздегі саяси жағдайды шиеленісітіріп жіберді, көшпенділердің жайылымдарын өз қалауынша бөліп, халыққа заңда қарастырылмаған салық
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. «Жауды шаптым ту байлап», Манаш Қозыбаев. Алматы 1994ж.
2. «Материалы по истории Казахской ССР».
3. «Материал по истории политического строя Казахстана». Алматы 1960 ж.
4. «Қазақстан тарихы 3 том». Алматы 2002ж.
5. «Қазақ совет энциклопедиясы». Алматы 1980ж.
6. «Қазақ ССР тарихы 3 том». Алматы 1982ж.
7. «Қазақ халқының арғы – бергі тарихы». Молданов. Алматы 1995ж.
8. «Қазақстан тарихы 3 том». Алматы 1999ж.
9. «Түркістан энциклопедиясы». Алматы 2000 ж.
10. «Ел тұтқа».

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




Жоспар.
Кіріспе.
1. Көтерілістің басталуы және себептері.
2. Көтерілістің барысы және сипаты. 1792 жылы Елек қаласына шабуылы,
көтерілістің маңызы.
3. Игельстром реформасы.
Қорытынды.
Сілтемелер.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

Тақырыптың өзектілігі.
Бүгінде егеменді ел болып отырған Қазақстаннның тарихын, әсіресе осы
жердің иесі қазақ дейтін халықтың ешкімге де тәуелсіз ел болу жолындағы ұлт
–азаттық қозғалыстың тарихын сол қозғалыстарды басқарған ірі – ірі тарихи
тұлғалардың біздің азаматтық себептермен салдарынан астарлауда не жабдықпен
зерттеу, бағалау қорытындыларды пікір айту тарихшылардың еншісі екені
бәріне мәлім немесе аян.
Тақырыптың мақсаттары мен міндеттері.
Тақырыптың мақсатымен міндеттеріне келетін болсам, яғни тақырыптың
мақсаты яғни Негізгі бөлімді 3 кезеңге бөліп қарастырамын. Оларды атап
өтетін болсам,
а) Көтерілістің басталуы және оның шығу себептері.
ә) Көтерілістің барысы мен сипаты және де 1792 жылғы Елек қаласына
шабуылы, көтерілістің маңызына келсек, яғни толық қамтамасыз ету.
б) Игелстром реформасы.
Міне, осы 3 кезеңді бөліп тереңірек тоқталу.
Тақырыптың зерттелу тарихы.
Тақырыптың зерттелу тарихына келетін болсақ, яғни тарихта Сырым
Датұлының алатын орны ерекше. Яғни оның көтеріліске қосқан үлесі. Зерттеуде
баға бергенде қорытынды пікірлер тұжырымдағанда баяғы бір қосаң
қағидаларының қалыбында қалып қоймай заманымыз әкелген жаңа леппен жаңаша
көзқарастық немесе көзделген зерттеу, бағалау тұжырым жасау бүгінде ауадай
қажет болып отыр. Мұндай іргелі еңбектердің үлгілерін біз дәріптейміз.
Сондықтан мына шағымдағы курстық жұмыста Сырымның қозғалысын ашып, зерттеу.
Түйін.
Сонымен тақырыптың түйіні негізінен Ұлы тұлға басшылығымен мемлекеттің
ішкі және сыртқы саясатының кері тигізген әсерімен тамамдалды.
1. Көтерілістің басталуы және себептері.
Кіші жүзді отарлаудың ұлғаюы, хан билігінің сақталуы, этно – саяси
бірлікке көшпелі халықтың қатысуы әр түрлі әлеуметтік топтардың өзара
қайшылықты қатынастарына алып келді. Аграрлық дағдарыстың тереңдей түсуі
Әбілқайыр әулетіне қарсы ішкі оппозицияны күйшейтті. ХҮІІІ ғасырдың 70 – 80
жылдарының бас кезінде Кіші жүзді екі хан арасындағы күрес жаңа тарихи
жағдайда да бәсеңдемеді, Кіші жүздің көп бөлігі Нұралы ханды, бір бөлігі
Қайып ханның баласы Батыр сұлтанды қолдады. Дәл осы кезде қазақтардың 1773
– 1775 жылдардағы шаруалар соғысына жаппай қатысуы Нұралы бағытының
әлсірегеннін көрсетті. Беделді сұлтандар жеке – дара бағыттарын белгілей
бастады. Елдің оң жағалауындағы қалмақтар да қазақтарды мазалауын қоймады.
Қазақтарды талқандай алмағанымен, олар Жайық казактардың басшылығымен
бірлесе қимылдап, патша әкімшілігіне сүйеніп, қазақтарды әлсіретуге
тырысты.
Хан өлімі елдегі жағдайдың тұрақсызыдғын да көрсетті. Нұралы және оның
інілері Айшуақ, Ералы, жақын туысы – Досалының Орынбордан жалақы алып тұруы
хандық биліктің күні еңкейе бастағанын білдіреді. Кіші жүзде өз билігін
күшейту үшін патша үкіметі Оңтүстік Оралдағы әкімшілік басқаруға бірқатар
өзгерістер енгізді. Нелюпевтің кезінде 1744 жылы құрылған Орынбор
губерниясы таратылды. Жүздің көпшілік бөлігі Уфа және Сібір басқармасына
бағындырылды.
Қазақтардың Жайықтың сол жағасына өтуін бақылайтын Орал шекаралық
басқармасы құрылды. Халық биліктің әлсіреуі, орыс помещиктерінің, Жайық
казак әскерлерінің зорлық – зомбылығы, ішкі өзара тартыс елдің экономикалық
жағдайына нұсқан келтірді. Шекаралық істер коммисиясы да патша үкіметінің
нұсқаулары жүзеге асуын қамтамасыз етуді бақылады.
Казак әскерлерінің жергілікті халыққа қысымы, алауыздықтың күшеюі,
Кіші жүздегі саяси жағдайды шиеленісітіріп жіберді, көшпенділердің
жайылымдарын өз қалауынша бөліп, халыққа заңда қарастырылмаған салық салған
Нұралы ханның салық саясатының да зардаптары салдырының болғандығын атап
өткен жөн. Осындай жағдайда тарихи оренаға Пугачев қозғалысына қатысушы
батыр, шешен Сырым Датұлы шықты. Оған Еділ жағалаунан Арал теңізіне дейінгі
барлық қазақ даласы үн қосты. 1
Көтерілістің басты қозғаушы күші – қазак шаруалары, старшындар, билер,
ру басшылар болды. Сырым батырдың соңынан ерушілердің саны туралы нақты
мәлімет жоқ. Жалпы алғанда көтерілісшілер саны 3500 адам деп топшылады.
Бірақ көтерілісшілер санының одан көп болғандығы да анықталуда. Сырым,
Жланқұр, Жанболаттың қол астында Елек өзені ауданында 200, Тополинск
қорғанысына жақын 2 –топта әрекет еткен 300, Индер тауына жағын 3 – топта
800 көтерілісші болған. Көтерілістің негізгі ошағына айналған Сағыз өзені
ауданында 2700 сарбаз шоғырланған. Барлығы 5800 адам деп көрсетуге болады.
Орынбор өлкесінің жаңа губерниялары барон О.Игельстром Кіші жүзде хандық
билікті жоюға тырысты, қолынан келетін бар мүмкіндікті пайдаланған. Ол ІІ
Екатерина императрицаның жан – жақты қолдауына сүйеніп, қазақтардың
бірлігін іштен ыдыратуға кірісті. ХVІІІ ғ.80 жылдарының басында Нұралы
ханнның әлі де Әбілқайыр әулетінің билігін қорғау үшін күші аз емес еді. Ол
өзінің бауырларымен бірге Кіші жүздің біраз аймағын оның әулеті 16 руды,
Ералы 2, Айшуақ 7 ұстап отырды. Мұны Отто Игельстармның өзі де мойындағын.
Барон шындығында өлкедегі басты билеуші болды. Орал казактары
губернатордың рұқсатымен қазақ жерлерін басып алып, өз иелігін кеңейтіп
отырды.
Сырым Датұлы бастаған көтерілістің бір себебі – казактардың осы
озбырлығына қарсы бағытталды. 1762 жылы 10 ақпанда қазақтардың қол астынан
Жайықтың оң жағалауынна ешқандай қиындықсыз өтіп кеткендігі туралы хан Орал
казактарының атаманы Андрей Бородинге мәлімдеген. Халық қозғалыстың алғашқы
мақсаты патша үкіметінің отарлауына шек қою және казактарға қарсы соққы
беру болды.2
1778 жылғы мәліметтерге қарағанда, Орал казактарымен қақтығыстың
бірінде Сырымның балалары қайтыс болды. Соған қарамастан С.Датұлы патша
үкіметіне қарсы күреске әлі де болса белсене араласа қоймады. Батырдың
Орал казак әскерлерімен ашық арпалыс жолына түсуі 1783 жылдың күзінен
басталады. Сырымның Орал казак әскерлерімен кескілескен күресі 1784 жылдың
маусым айында басталды.
Көтерілістің негізгі күші Төменгі Жайық шебі мен Ор бекіністері
төңірегінде топтасты. Старшындар – Барақ, Тіленші, Оразбай, Жантөре сұлтан
бас болған көтерілісшілер топтары Жоғарғы Жайық бекінісі мен Елек
қалашығының төңірегінде шоғырланды. 1784 жылы Елек қалашығының
төңірірегінде шоғырланды. 1784 жылдың қараша айында Сағыз өзені бойында
күшін біріктірген С.Датұлы жеке топтастарының қатарында 1000 адамға дейін
жетті. Патша өкіметімен ауыз жаласқан Нұралының көтерілісті қолдаған
руларға қырғи қабақтығы оның Сырымммен араласқанын үзе бастады. Сағыз өзені
бойында көтерілістің басты күштері топтасқанда, оған қарсылық ретінде
Нұралы хан Орал казак әскерлері орналасқан бекіністерге жақындады.
Қазақтардың Жайық бо йындағы бекіністерге қыр көрсетуі мен патшаға
жағымды Нұралымен қатынастың суып кетуі, Орынбор билеушілері тарапынан
әскери шара қолдануға түрткі болды. Жазалаушы топтар көтерілісшілерді
талқандай алмай, алаңсыз жатқан тыныш ауылдарға тиіп, халықты қан қақсатты.
1785 жылдың ақпанында көтерілісті басу үшін арнайы аттандырылған генерал –
майор Смирновтың тобында үш жүзге жуық Орынбор қазағы, 2 мыңнан астам
башқұрт, бірнеше зеңбіректер бөлінді. 1785 жылдың көктемінде көтерілісшілер
күрес қимылдарын барынша кеңейтті. Көтерілісті барынша қолдаған байтақты
тобын, тама руларының сүйенген Сырым көтеріліс өрісін кеңейтуге тырысты.
1787 жылы науырызда көтерілісшілерді талқандау үшін 1 мыңнан астам
қаруланған күш Орал казак әскерлерінің старшыналары Колпаков пен
Понамаревтың басшылығымен жорыққа шықты.
Әскери коллегияның президенті Г.А.Потешкиннің нұсқауына сай жазалау
тарбына қырғыз - қайсақ қарақшыларын Жем өзені бойындағы жүктелген
болатын. Патша жазалау тобының қимылдарын қиындату үшін Сырымның сарбаздары
суы тапшы, шөлейтті, тақыр жерге шегінді. 1785 жылы көктемде жайлауға
көшуге әзірленіп жатқандығын пайдалып, көтеріліске соққы беруде тездетуге
бұйрық берді. Майор Назаровтың басқаруымен 405 Орал қазақтарынан тұратын
топ наурыз айында табын руына шабуыл жасады. С.Датұлы бастаған қазақтардың
бір тобы сахарния бекінісін алуға ұмтылды. Айшуақ сұлтанның баласы Атақтың
тобы ерлікпен соғысты. Жас сұлтан (ның баласы) ұрыс даласында қаза болды.
Айшуақ сұлтанның өзі Назаровтың қолына түсті, Орал қаласында тұтқынға
ұсталды. Патша жазалаушыларының Нұралы ханның туыстарына қол көтеруі
көтеріліс сипатының өзгеруіне әсер етті. Айшуақ сияқты ірі сұлтанның
жазалаушылар қолында қалуы патша үкіметіне арқа сүйеген Нұралы ханның, оның
жақтастарының жағдайын қиындатты.3

Көтерілістің барысы және сипаты. 1792 жылы Елек қаласына шабуылы
көтерілістің маңызы.
Кіші жүзде Ресейдің басқару системасына жақын жаңа басқару система
орнатуға тырысқан әрекеттері сәтсіз болғаннан соң патша өкіметі хандық
билікті қайта қалпына клтіруге, қазақ қоғамының жоғары сұлтандар тобымен
арадағы одақты нығайтуға бағытын ұстанды. Үкіметтің нұсқау бойынша жаңа
генерал – губернатор Нұралының інісі Ералы сұлатанмен байланыс жасады.
Оралдың казак әскерлерінің старшиналары қазақ ауылдарына шапқыншылықтарын
қайта бастады. 1790 жылы қыркүйекте Сырым Датұлы ІІ Екатеринаға әскер
атаманы Д.Донсковтың 1500 солдатымен Сіздің қарауыңыздағы жазықсыз қырғыз
– қайсақтарға тап беріп, 225 үйді талқандады, барлық мал – мүлкін алып
қойды, 150 адамды өлтірді, 57 адамды тұтқынға әкетті және көп жылқы, түйе,
сиыр, қой малын айдап әкетті деп баяндады.
Нақ сол жылы төртқара руының бір топ басшылары мен билері сыртқы істер
коллегиясына Жайық әскер атаманы Дансковтың үстінен шағым берді. 90
жылдардың басында ру басылары Россиямен ажырасқысы келмей, Жайық
әскерлерімен қатынастарын реттеуге тырысты. Атап айтсам, Сырым батыр ІІ
Екатеринаға баяндау жолдап, онда жаңа генерал – губернаторға ренішін қатар
былай деп жазды: Жоғарыда баяндағанды ескеріп, сіздің мейіріміңізге сенім
артып, өз қарауыңыздағы Кіші Ордасына тыныштық орнату үшін, бізге генерал –
поручик бар. Игельстром мырзаны 2 – ші рет жіберуіңізді сұраймын. 1790
жылдың тамызда патша үкіметі орындары қазақ феодалдарына Уфада Нұралы хан
өлді деп хабарлады. Билер мен ру басыларының жиналысы Кіші жүздің ханы
етіп Есім сұлтанды жариялады. Патша әкімшілігі бұл сайлауды мойындамай
үкіметтің бекітуіне Нұралы ханның інісі Ералы сұлтанның кандидатурасын
ұсынды. Формальдықтарды сақтау үшін 1791 жылы тамыздың аяғында сұлтандар
мен ру басыларының жаңа жиналысы болды. Сайлау Орск қамалына жақын жерде
генерал – губернатордың қатысуымен болды. Хан сайлайтын жерге әскерлер –
жеті жаяу әскер ротасы, үш атты әскер эскадроны және 400 казак әкелінді. 4
Халыққа жеккөрінішті Ералы сұлтан хан болып сайланды. Халық
қозғалысының жаңа өрлеуі кезеңінде сырым Датұлының толқуы мен дәйексіздігі
көрінді. Ол хандық билікті жою талабынан бас тартып, билер мен
рубасыларының көпшілігінің өздерінің дегеніне құлақ асатын ханды сайлау
талабына қосылды. Ералы ханға қарсы күрес жүргізе отырып, ол сұлтан
Әбілғазиз Қайыповтың қолдауына сенім артты, ол бұл сұлтан кіші жүздің ханы
болуға үміттеніп, Хиуа ханымен тығыз байланыста болған. Әбілғазизбен
байланысын нығайту үшін С.Датұлы Сырдарияға қарай көшті. Сырымның Бұхара
мен Хиуаның хан – феодалдарына арқа сүйеген Әбілғазиз сұлтан мен жақындасуы
халық мүдделеріне қайшы келді.
Осының бәрі орыс – түрік соғысының (1787 – 1791 жж) аяғына қарай
болған еді. Бұл екі арада Кіші жүзде көтеріліс жаңа күшпен өрістеп, 1792
жылдың жазында жүзді түгел дерлік қамтыды. Еңбекші қазақтар хандық биліктің
қалпына келтіруіне қарсы күресті жалғастырды. Көтерілсшілер қозғалысқа
опасыздық жасаған билер мен ру басыларының ауылдарына шабуыл жасады. Қырға
жаңа жазалау экспедицияларының жіберілуі көтерілісшілердің шекаралық
бекіністерге жауап ретінде шабуыл туғызды. Сырым Датұлы көп ұзамай
көтерілісшілердің лагеріне оралды. С.Датұлы және оны жақындаушылар –
халықпен бірге болған ру басылары правалық тәртібін түгел жоюға бағытталған
саясат жүргізбекші деп генерал – губернатор Пеутменгке хат жазды.
1792 жылдың күзінде көтерілісшілердің негізгі күштері Елек қалашығына
жақындап келіп, қамалға шабуыл жасауға әзірленді. Бұған дейінгі сұлтандар
шеаралық өкімет орындарына көтерілісшілер отрядтарының жиналған жерлерін
хабарлап, осы себепті қамалдардың горнизондары көтерілісті тойтаруға күн
ілгері қам жасады. 29 қыркүйкете Сырым Датұлы бастаған мыңға тарта адамы
бар отряд Елек қалашығына шабуыл жасағанымен, қамалды ала алмады. Қарулы
күрес батырдың 1000 – ға тарта өз адамдарымен Елек қорғанысы бекінісіне
шабуыл жасаумен басталды, бірақ көтерілісшілерге тойтарыс берілді, содан
кейін Сырым Красногор бекінісіне шабуыл жасауға әрекет етті, бірақ бұнан да
ешнәрсе шықпады, оның үстіне Сырым Бұхарадан уәде етілген қолдауды алмады.
Енді олар патша әскерлерімен бірлесіп, біріккен күштермен Сырымға қарсы
шыға бастады. Жергілікті әкімшілік қазақ аылдарының қатысуды, оларды талап
– тонап, 1793 жылдың күзінде 5000 – ға жуық шаңырақ Жайықтан көшіп кетуге
мәжбүр болды. Қазақ ауылдарының ауыр жағдайын қиындатты. Сырымға қарсылас
сұлтандар да белсене қатысты. 1793 жылдың көктемінде құжаттарда атап
өтілгендей, Жайықтан көпір арқылы мал аудап өту кезінде содан соң казактар
ол көпірді алып тастап, Есім сұлтанмен бірге Данила 2000 жылқы мен 100 000
қойды, 26 000 қозыны айдап әкетті.5
Халықтық қозғалыстың жаңа өрлеуі кезеңінде С.Датұлы жалтақтығы мен
солқылдақтығы көрінді. Ол хан билігін жою талабынан бас тартты және билер
мен ақсақалдар көпшілігінің өздерінің дегеніне көнетіндей хан сайлау
жөніндегі талаптарына қосылды. Ералы ханға қарсы күрес жүргізе отырып, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сырым Датов бастаған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
Сырым Датұлы басқарған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
Сырым Датұлы баскдрған Кіші жүз қазақтарынын, көтерілісі
Сырым Датов басшылығымен жасалған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
Кіші жүз қазақтарының Сырым Датұлы басшылығымен жасаған көтерілісі
Кіші жүз қазақтарының егіншілік және саудасының дамуы
Кіші жүз қазақтарының Сырым Датов басшылыгымен жасаган көтерілісі (1783—1797 жж.)
Сырдария қазақтарының Жанқожа Нүрмұхамедов басқарған көтерілісі
Кіші жүз ханы Әбілқайыр
Кіші жүз ханы - Әбілхайыр
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь