Қылмыстық құқықтың түсінігі, түрлері және белгілері


Қылмыстық құқық жеке құқық саласы ретінде адамды, оның құқықтары мен бостандықтарын, қоғамды және мемлекетті қылмастық қол сұғушылықтан қорғауға бағытталған қоғамдық қатынастарды реттейді. Мұндай реттеу үш түрлі жолмен жүзеге асырылады.
Біріншіден, қылмыстық құқық нрмасы арқылы қоғамдық қатынастарды реттеу функциясы болып табылады. Бұл қатынас қылмыстың істелуіне байланысты қылмыс жасаған адам мен мемлекет арасында пайда болады.
Екіншіден, қылмыстық құқық нормасы арқылы жазамен қорқытып, тыйым салынған іс-әрекеттерді істеуге байлнысты қоғамдық қатынастар реттеледі.
Үшіншіден, қылмыстық құқық қылмыстық құқықтың нормасы арқылы азаматтарға қылмыстық жолмен қиянат келтіргенде, олардың одан қорғануына байланысты қатынастарын ретке келтіреді. Мысалы: Қажетті қорғану, мәжбүрлі қажеттілік немесе қылмыскерді ұстауда әрбір азамат заңда белгіленген тәртіппен қорғануға құқылы. Бұл мәселе тек қылмыстық құқықтық норма арқылы реттеледі.
“ Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері.”
Аторы : Ғ. Сапарғалиев Алматы, 1998 бет 124- 128
“ Құқық негіздері
Авторы : С. Баққұлов Алматы, 2004 бет 156 -162

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қылмыстық құқықтың түсінігі, түрлері және белгілері

Қылмыстық құқық жеке құқық саласы ретінде адамды, оның құқықтары мен
бостандықтарын, қоғамды және мемлекетті қылмастық қол сұғушылықтан қорғауға
бағытталған қоғамдық қатынастарды реттейді. Мұндай реттеу үш түрлі жолмен
жүзеге асырылады.
Біріншіден, қылмыстық құқық нрмасы арқылы қоғамдық қатынастарды реттеу
функциясы болып табылады. Бұл қатынас қылмыстың істелуіне байланысты қылмыс
жасаған адам мен мемлекет арасында пайда болады.
Екіншіден, қылмыстық құқық нормасы арқылы жазамен қорқытып, тыйым
салынған іс-әрекеттерді істеуге байлнысты қоғамдық қатынастар реттеледі.
Үшіншіден, қылмыстық құқық қылмыстық құқықтың нормасы арқылы
азаматтарға қылмыстық жолмен қиянат келтіргенде, олардың одан қорғануына
байланысты қатынастарын ретке келтіреді. Мысалы: Қажетті қорғану, мәжбүрлі
қажеттілік немесе қылмыскерді ұстауда әрбір азамат заңда белгіленген
тәртіппен қорғануға құқылы. Бұл мәселе тек қылмыстық құқықтық норма арқылы
реттеледі.
Қылмыстық құқық заң шығарушы органдар қабылдаған қылмыс пен жаза,
қылмыстық жауаптылық негізі, жаза жүйелерін, жазаны тағайындау-
дың тәртібі мен шарттарын, сондай-ақ қылмыстық жауаптылықтан және жазадан
босатуды белгілейтін заңдылық нормалардың жиынтығы болып табылады.
Қылмыстық құқық жалпы және ерекше бөлімнен тұрады.
Қылмыс пен жаза туралы ұғым, қылмыстық заңның түсінігі, міндеттері,
қылмыстық жауаптылықтың негізі және одан босату, қылмыс құрамының түсінігі,
қылмыстық заңның кеңістіктегі және мезгілдегі күші,іс-әрекеттің қоғамға
қауіптілігін жоятын мән-жайлар туралы түсініктер, сондай-ақ қылмыс істеу
сатылары туралы ұғыммен, қылмысқа бірге қатысу, жазаның мақсаты және
жүйелері, жаза тағайындаудың немесе қылмыстық жауаптылықтан және жазадан
босатудың мәселелері осы жалпы бөлімде зерттеледі.
Ерекше бөлімде нақты қылмыс құрамдары және оларды істегені үшін
белгіленген жаза түрлері көрсетіледі.
Басқа құқық салалары сияқты қылмыстық құқықтың да негізгі заңдылық
базасы-Қазақстан Республикасының Конституциясы болып табылады. Қылмыстық
құқықтың ережелері мен институттарының мазмұны қолданылып жүрген қылмыстық
құқықтың нормаларында, атап айтқанда Жоғарғы Сотттың нормативті
қаулыларында, 1997 жылғы 16 шілдеде қабылданған Қылмыстық кодексте және т.б
нормативтік кесімдерде анық көрсетілген.
Қылмыстық кодекстің 2-бабына сәйкес қылмыстық заңдардың міндеттері болып:
1. Адам мен азаматтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін,
қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, Қазақстан
Республикасының конституциялық құрылысы мен мемлекеттің заңмен
қорғалатын мүдделерін қылмыстық қол сұғушылықтан қорғау, сондай-ақ
қылмыстардың алдын алу болып табылады .
2. Бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін осы кодексте қылмыстық жауаптылық
негіздері белгіленеді, жеке адам, қоғам немесе мемлекет үшін қауіпті
қандай әрекеттер қылмыс болып табылатыны айқындалады, оларды жасаған
үшін жазалар мен өзге де қылмыстық ықпал ету шаралары белгіленеді.
Қылмыстық құқық өзінің алға қойған қорғаушылық, сақтандырушылық және
тәрбиелік міндеттерін тек қана белгілі бір қылмыстық-құқықтық принциптерін
сақтау арқылы жүзеге асырады.
Бұл приницптерге: заңдылық қағидасы, азаматтардың заң алдында теңдігі,
жауаптылықтан құтылмайтындық принципі, жеке жауаптылық қағидасы,
әділеттілік, ізгілік принциптері, кінәсіздық презумпциясы т.б жатады.
Қылмыстық заң- Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес
Республика Парламенті қабылдаған құқылық келісім болып табылады. Жеке адам
мен қоғам арасындағы қақтығыстардың қайсысының қоғамға қауіптілік
дәрежесінің басым екендігін анықтау және оған осы қатынастарды реттеу-
қылмыстық заңның негізгі міндеттерінің бірі болып табылады.
Қылмыс әр уақытта да белгілі бір іс-әрекеттердің ( әрекет немесе
әрекетсіз)
Көрінісі, нәтижесі болып табылады. Әрекет дегеніміз- адамның қылмыстық заң
тыйым салған нәрселерді істеуі, ал әрекетсіздік дегеніміз-адамның заң,
нормативтік кесімдер, бұйрықтар бойынша өзіне жүктелген міндетін
орындамауы.
Адамның қылмысқа қайшы немесе оған қайшы емес мінез-құлқы оның ойлау
жүйелері арқылы, содан соң белгілі бір іс-әрекеттер арқылы көрініс
таппаған, жүзеге аспаған ойлар, пікірлер соншалықты қатерлі болғанына
қарамастан, қылмыс деп есептелмейді.
Сонымен, қылмыстық заңдармен жазалау қатерімен тыйым салынған айыпты
қоғамдық қауіпті әрекет ( іс-әрекет немесе әрекетсіздік) қылмыс деп
аталады.
Осы анықтамадан қылмыстық құқыққа қайшылық, қоғамға қауіптілік, кінәлілік,
жазаланушылық қылмыстың белгілері екендігі көрініп тұр.

Қылмыстық санаттары

Қылмыс санаттары деп- оларды нақты белгілері бойынша топқа бөлуді
айтамыз.Қылмыстар- сипатына және қоғамға қауіптілік дәрежесіне және кінәнің
түріне байланысты онша ауыр емес, ауырлығы орташа, ауыр және аса ауыр
санаттарға бөлінген.
Қылмыстық кодекстің 10-бабына сәйкес жасалғаны үшін осы кодексте
көзделген ең ауыр жаза ( бас бостандығынан айырудан):
- қасақана жасалған әрекет- екі, абайсызда жасалған әрекет бес жылдан
аспайтын болса- онша ауыр емес деп саналады;
- қасақана жасалған әрекет- бес, абайсызда жасалған әрекет те бес жылдан
аспайтын болса- орташа ауыр;
- қасақана жасалған әрекет он екі жылдан аспайтын болса-ауыр;
- қасақана жасалған әрекет он екі жылдан аспайтын болса немесе өлім
жазасы көзделсе- аса ауыр қылмыс деп танылады.
-

Қылмыстық жауаптылық және оның негіздері

Мемлекет өз азаматтарынан Конституциядя көрсетілген белгілі бір
әлеуметтік міндеттерді қатаң орындауды талап етеді, оны орындамаған ретте
азаматтарға заңда көрсетілген негізде моральдық немесе құқықтық
жауапкершілік жүктеледі. Құқықтық жауапкершіліктің ішінде ең қатал түрі
қылмыстық жауаптылық болып табылады да, ал оған дәйекті түрдегі негіздер
болуы керек.
Қылмыстық жауаптылықтың негізін дұрыс анықтау құқық қолдану органдары
қызыметінің заңдылықты қатаң сақтауына кепіл бере отырып, азаматты жауапқа
тарту үшін қылмыстық құрамының барлық белгілері болуын талап етеді.
Қылмыстың құрамдары – бұл қылмыстың объективтік және субъективтік
жақтарынан құралатын белгілерінің жиынтығы. Ондай белгілер төрт топқа
бөлінеді:
1. Қылмыстық объектісі;
2. қылмыстың объективтік жағы;
3. қылмыстың субъектісі;
4. қылмыстың субъективтік жағы;
1. Қылмыстың объектісі – қылмыскердің қиянат жасайтын және де
қылмыстық заңдармен қорғалатын қоғамдық қатынастар. Олар мыналар
болыуы мүмкін: саяси және экономикалық құрылымдар, меншік, адам
және оның құқықтары мен бостандықтары, құқықтық тәртіп, сот
төрелігі, әскери қызмет.
2. Қылмыстың объективтік жағы – ол қылмыстың сыртқы көрінісіне
жататын белгісі:
- қылмыскердің қоғамға қауіпті әрекеті немесе әрекетсіздігі;
- әрекет пен әрекетсіздік арқылы туындаған қоғамға қауіпті нәтиже;
- әрекат пен әрекетсіздік және қоғамға қауіпті нәтиже арасындағы себепті
байланыс.
3. Қылмыстың субъектісі – ол қылмыс жасаған уақытта есі дұрыс және 16
жасқа толған адам. Кейбір ауыр қылмыстар үшін (кісі өлтіру,зорлау,
адам ұрлау, кісі тонау, қорқытып тартып алу т.б)
Қылмыстық жауаптылыққа адам 14 жастан тартылада.
Қылмыстық жауапкершілікке тарту көзделген қауіпті
әрекет жасаған кезде есі дұрыс емес күйде болған, яғни созылмалы психикалық
ауруы, психикасының уақытша бұзылуы, кемақылдылығы салдарынан өзінің іс-
әрекетінің іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғына алмаған
немесе оған ие бола алмаған адам қылмыстық жауапқа тартылмайды. Бұларға
медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары қолданылуы мүмкін. Алкогольді
ішімдікті, есірткі заттарды немесе басқа да есеңгірететін заттарды
пайдалану салдарынан мас күйінде жасалған қылмыс үшін адам қылмыстық
жауаптылықтан босатылмайды.
5. Қылмыстың субъективтік жағы- бұл адамның қоғамға істеген қауіпті іс-
әрекет немесе әрекетсіздігіне және солардан туатын қауіпті нәтижеге
психикалық қатынасы. Қалмыстың сыртқы жағын бейнелейтін объективтік
жаққа қарағанда субъективтік жақ қылмыстың ішкі мәнінб мазмұнын
білдіреді.
Қылмыстың субъективтік жағының мазмұнының заңдылық белгілері:
Кінә, қылмыстықниет,мақсат құрайды. Осы белгілердің жиынтығы қылмыс
істеген , яғни қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған адамның жан-дүниесінде
орын алған ішкі өзгерістерді , оның санасы мен еркінің өзара байланысын
бейнелеп береді.
Кінә - бұл адамның өзінің қасақаналықпен немесе абайсызда істейтін
қоғамға қауіпті ісөәрекетіне және оның қоғамға зиянды зардабына деген
Көзқарастарының жиынтығының көрсеткіші.
Істелген әрбір қылмыс үшін кінәнің болуыөобъективті ақиқат.
Қылмыс субъектісінің кінәлілігі туралы тұжырымды сот іс бойынша
жинақтаған дәлелдемелер арқылы анықтайды. Кінә екі түрлі болады:
қасақаналық және абайсыздық. Тікелей немесе жанама ниетпен жасалған
әрекет- қасақана менмендікпен немесе немқұрайлықпен жасалған әрекет
абайсызда жасалған қылмыс деп танылады.

Қылмыстық құқық жеке құқық саласы ретінде адамды, оның
құқықтары мен бостандықтарын, қоғамды және мемлекетті қылмыстық қол
сұғушылықтан қорғауға бағытталған қоғамдық қатынастарды реттейді.
Мұндай реттеу үш түрлі жолмен жүзеге асырылады.
Біріншіден, қылмыстық құқық нормасы арқылы қоғамдық
қатынастарды реттеу функциясы болып табылады. Бұл қатынас қылмыстың
істелуіне байланысты қылмыс жасаған адам мен мемлекет арасында
пайда болады.
Екіншіден, қылмыстық құқық нормасы арқылы жазамен қортып ,
тыйым салынған іс - әрекеттерді істеуге байланысты қоғамдық
қатынастар реттеледі.

Үшіншіден, қылмыстық құқық қылмыстық құқықтың нормасы арқылы
азаматтарға қылмыстық жолмен қиянат келтіргенде, олардың одан
қорғануына байланысты қатынастарын ретке келтіреді.

Кез келген заң бұзылушылық мінез – қылық қоршаған ортаға,
қоғамға, белгілі бір мөлшерде қауіп әкеледі. Ал, қылмыс дегенміз –
қоғам үшін ерекше қауіпті құбылыс.Жасалған қылмыс үшін ең алдымен
қылмыскердің құрбаны зардап шегеді. Қылмыстың құрбаны кез келген
әлеуметтік топтың адамдарынан: қарттар мен жастар, ер мен әйел, сау мен
ауру, кедей мен бай, қазақтар орыстар тағы басқалар болуы мүмкін.

Қылмыс – қоғам үшін қауіпті заң бұзушылықтың өрескел көрінісі,
ол заң тыйым салған, заңмен жазаланатын, әрекетті немесе әрекетсіз
өрескел қылықтар. Қылмыс алуан түрлі болып кездеседі.

Қылмыстық әрекет қоғамдық қауіпсіздік жағдайына қарай онша
ауыр емес қылмыс, орташа ауыр, ауыр және ерекше ауыр қылмыс түрлері
болып бөлінеді. Онша ауыр емес қылмыс үшін жаза - 5жыл және одан
да жоғары мерзім. Ауыр қылмыстың жазасы- 12жылға дейін мерзім. Ал
ерекше ауыр қылмыстың жазасы – 12жылдан артық мерзім немесе өлім
жазасы. Қылмыс адамның өміріне, денсаулығына, ар- ұжданы мен қадір -
қасиетіне, дүние- мүлкіне зиян келтіреді. Қылмыс мемлекетке қарсы да
жасалады. Қайғы – қасіретті жағдайлар нәтижесіне байланысты да қылмыс
жасауы мүмкін. Кейбір адамдар қылмыс жасаумен маман ретінде де
айналысады. Мұндай адамдарды маман қылмыскер дейді. Мұндай
қылмыстарды істейтін қылмыскерді біздің заманымызда ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қылмыстық құқықтың түсінігі. .Қылмыстық құқықтың принциптері(қағидалары)
Мемлекеттің түсінігі, түрлері, белгілері
Құқықтың қайнар көздерiнiң түсiнiгi, түрлерi
Құқықтық мемлекет: түсінігі,түрлері және белгілері
Қылмыстық құқықтың ерекше бөлімінің түсінігі, жүйесі, мәні
Қылмыстың түсінігі және белгілері
Қылмыстық құқықтың пәні, түсінігі, міндеттері мен қағидалары
Құқықтың түсінігі
Дәлелдемелердің түсінігі және белгілері
Қылмыстылықтың түсінігі және белгілері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь