Бухгалтерлік есеп туралы ақпарат


Бухгалтерлік есеп (есеп жүргізу ретінде) дүниежүзіндегі кез келген бухгалтерияның іс жүзіндегі қызметінің мәнін айқындап, бағалауға мүмкіндік береді.
Қоғамның дамуы барысында бухгалтерлер үш міндетті шешеді:
1) есепті барынша ақпаратты,әрі дәл жасау;
2) оның қарапайым және арзан болуына қол жеткізу;
3) шаруашылық өміріндегі деректер жөнінде дер кезінде ақпарат алу;
Алайда бұл міндеттер едәуір шамада бірін-бірі өзара жоққа шығарып,болғызбайтын, өйткегі меншік иесінің, әкімшіліктің, қызметкерлердің, бағынышты тұлғалардың, кредиторлар мен дебиторлардың мүдделері қарама-қайшы және осы қарама-қайшылықтар есепті регистрде міндетті түрде бейнеленеді.Сондықтан әрдайым кейбіреулердің бухгалтерлерге реніш білдіріп, риза болмауының себебі осында.
Есеп қашан пайда болғанын тура тауып айту мүмкін емес.Оның пайда болуының алғы шарты-адамдар арасындағы экономикалық қатынастардың дамуы.
1 В.Л.Назарова «Бухгалтерлік есеп»
2 В.К.Радостовец,Т.Ғ.Ғабдуллин , В.В.Радостовец , О.И.Шмидт «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп»

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Бухгалтерлік есеп

Бухгалтерлік есеп (есеп жүргізу ретінде) дүниежүзіндегі кез келген
бухгалтерияның іс жүзіндегі қызметінің мәнін айқындап, бағалауға мүмкіндік
береді.
Қоғамның дамуы барысында бухгалтерлер үш міндетті шешеді:
1) есепті барынша ақпаратты,әрі дәл жасау;
2) оның қарапайым және арзан болуына қол жеткізу;
3) шаруашылық өміріндегі деректер жөнінде дер кезінде ақпарат алу;
Алайда бұл міндеттер едәуір шамада бірін-бірі өзара жоққа
шығарып,болғызбайтын, өйткегі меншік иесінің, әкімшіліктің,
қызметкерлердің, бағынышты тұлғалардың, кредиторлар мен дебиторлардың
мүдделері қарама-қайшы және осы қарама-қайшылықтар есепті регистрде
міндетті түрде бейнеленеді.Сондықтан әрдайым кейбіреулердің бухгалтерлерге
реніш білдіріп, риза болмауының себебі осында.
Есеп қашан пайда болғанын тура тауып айту мүмкін емес.Оның пайда
болуының алғы шарты-адамдар арасындағы экономикалық қатынастардың дамуы.
Бухгалтерлік есептің пайда болып,қалыптасуын мынадай кезендерге бөлуге
болады:
• Ежелгі дүние
• Ортағасырлық
• Ренессанс пен қосарлы бухгалтерияның пайда болуы
• Ғылымның пайда болуы.ХІХ ғ.екінші жартысы
• ХХғ.-бухгалтерлік есептің үдемелі (интенсивті) дамуы.
• Есеп және оның техникасы қашан да оның есептік регистрлерінің түрлеріне
байланысты.
Алғашқы сауда операциялары б.з.д.3200ж. саз кестелерде
(таблицаларда)тіркелді (бұл есептегі жүйелік тіркеуді алдын ала
белгіледі).Ертедегі Мысырдағы (Египеттегі) папирустар хронологиялық
тіркеудің дамуына жол ашты.осыдан бес жыл бұрынесеп жүргізу үшін піл
сүйегінен жасалған кестелер қолданылды.Ерте замандағы Үндістанда сапты
аяқтар шот-регистр ретінде пайдаланылды, оларға уақ тастар-бастапқы
құжаттар (картотека бейнесі тәрізді) салынатын.Греция мен Римде балауыз
кестелер, мыс тақталар, кенеп, пергамент (май мен ылғал өткізбейтін жылтыр
қағаз),папирус пайдаланылды.Галияда керамикалық тас тақталар мен қыш
сынықтары, Перуде жіптер қолданылды.Кейіннен кодекс-кітаптар пайда болды.
Қытайда бухгалтерлік есепті жүргізудің елеулі ерекшеліктеріне 8000 жыл
толды.
Адамзат тарихындағы бірінші рет ірі еңбек бөлінісі-жалпы жер иеленушілер
қауымынан мал бағушылардың бөлініп шығуы-тұрақты сипатқа ие болған шын
мәніндегі экономикалық айырбасты тудырды.
Адамзат тарихындағы екінші ірі еңбек бөлінісі-айырбасты одан сайын
дамытуға жағдай жасады.Өнімнің біраз бөлігі ең алдымен айырбас үшін
өедіріле бастады, яғни тауарға айналды.Мұның бәрі айырбастың баламалығы
ұғымын қалыптастыруға және құн өлшемінің пайда болуына мүмкіндік берді.
Үшінші ірі еңбек бөлінісі-көпестер тобы бөлініп шыққанда болды.Сауда
айқын қоғамдық сипатқа ие болғандықтан, шаруашылық қызмет деректерін
бейнелейтін бухгалтерлік теорияның пайда болуы мен дамуына жол ашты.
Бухгалтерлік есептің ғылым ретінде сауданың арқасында шықты.Осылайша
1458 ж көпес Бенедетто Котрульидің Сауда және нағыз көпес туралы деген
бірінші кітабында бухгалтерлік есептің ғылым ретінде пайда болып,
қалыптасуы қарастырылды.Тараулардың бірі Сауда кітабын жүргізу тәртібі
туралыдеп аталады.Ал 1494 ж итальяндық белгілі математик, монах Луки
Пачоли (1445-1517) жазған Есептер мен жазбалар туралы трактат атты
бухгалтерлік есеп жөніндегі алғашқы кітап басылып шықты.Италияда,
Францияда, Германияда, Англияда ол бірнеше ғасыр бойы бухгалтерлік есеп
бойынша негізгі басшылық ретінде пайдаланылады.Екі жақты жазу тәсілі әлі
күнге дейін өзінің мәнін жоғалтқан жоқ.
Луки Пачолиден кейінгі көрнекті автор-Жак Савари (1622-1690).Ол Нағыз
көпес туралы жұмысын жариялады, шоттарды синтетикалық және аналитикалық
деп бөлді, сауда калькуляциясын түсіндірді, мүліктік (өзіндік құны бойынша
бағалау) баланстарды жіктеді,соңғысына меншік иесінің жеке мүлкі де
кіреді.Ол басқару есебін құрушылардың бірі болып саналады.
Матье де ла Порт Саваридің мықты бәсекелесі болды.Оның еңбегі мынада,
ол шоттарды үш топқа жіктеді:
1) меншік иесі-экономикалық қызмет атқарады (капитал қозғалысы)
2) мүліктік (материалдық)-арнайы шаруашылық қызметін орындайды
(кәсіпорын ішіндегі ресурстарды басқару)
3) жеке (корреспонденттік)-заңдық қызмет атқарады (үшінші субьект үшін
бөгде, тыс тұлғамен есеп айырысулар)
Бухгалтерлік терминология әлі белгіленбесе де,ол өзінің кітабын
бухгалтерліктерминдермен толықтырады.
1796 жылы Бристолда Эдварда Томастың Есеп жүргізудің ағылшындық жүйесі
кітабын шығарды.Оның орнына тек есептік регистрді ғана емес, алғаш рет
бухгалтерлік есепті түгел қамтитын теориясын қарастыратын Дегранж жүйелеп
баяндаған америкалық үлгі келді.Дегранж есептің екі мақсатын
көздеді:уақыттың кез келген сәтінде есептердің жағдайын айқындау және
субьектінің меншікті капиталдымөлшерін анықтау.Бұл үшін ол бес есеп
шоттарын пайдаланды:касса,тауар,алынуға тиісті құжаттар,төлемге арналған
құжаттар, шығындар мен пайда.Ол барлық осы есепті бір регистр Басты
Журналда біріктірді.
ХҮІІІ ғ Ортасында Англияда өндірістік шығындарды есептеу жүйесі
қалыптасты.Бухгалтерлік және өндірістің табиғи-құндық есеп техникасын жете
баяндаған, математика мұғалімі Джеймс Додсон (1750) жаңа бағыттың негізін
қалаушыға айналды.Дегенмен, оның есебінің мақсаты-дайындалған бұйымға
кеткен шығындар емес, оны қай шебер дайындағанда қанша ақы табуға
болатындығы жөніндегі қорытынды еді.
Әрбір бөліс бойынша нәтижелілікті есептеуге назар аударғандардың бірі-
философия профессоры Роберт Гамильтон (1788).Зығыр өндірісін жете зерттеген
ол үш бөлісті: шіру,тоқу және ағартудың әрқайсысы бойынша пайда мен шығынды
анықтауды бөліп көрсетті.Бұл өнеркәсіпті:бөлістің бар болғаны жөн бе, әлде
сатып алынатын жартылай өнімдерді пайдаланып, неғұрлым көп кіріс
әкелетіндерін қалдырған дұрыс па деген шешімге жетелейді.
Ф.В.Кронхейльм (1818) өндірістік есептің алғашқы теоритигі болды. Ол
есепті екіге бөлді: өндірістік және бухгалтерлік.Өндірістік есептер тек
заттай ғана бейнеленді; ал бухгалтерлік қалыптасқан дәстүрлі жүйемен
ұсынылды. Өндіріс есебіндегі дебет сальдосы әлі бітпеген өндірісті
көрсетті.Алайда ол материалдар бірлігі калькуляциясы туралы ойға әлі келе
қойған жоқ еді.
Алғаш алгоритм машинасын жасаушы,астроном және ұлы математик Чарльз
Бэббидж (1832) әрбір өндірістік процесс бойынша шыққан шығынды есептеуді,
бұзылған жабдықты жөндеуге байланысты негізгі құрал-жабдықтың тозуы мен
шығын сомасын анықтауды бірінші болып түсіндіріп жазған болатын.
ХІХ ғ. Ортасынан бастап Еуропаның әр түрлі елдерінде бухгалтерлік есеп
тәжірибені қорытатын, сонымен бірге оны жетілдіретін ғылым ретінде дами
түсті.Үш атақты итальян мектебі дүниеге келді.
Бірінші-ломбардтық мектепті құрушы Франческо Вилла (1801-1884) болды.Бұл
бағыт, бухгалтерлік есепті техникалық тәртіпке жалғастыруға болмайды деп
санайды,өйткені ол экономикалық-әкімшілік ұғым кешені екендігі айтылады.Ол
есептер көмегі арқылы ұйымдастырылады. Бухгалтерлік есеп шаруашылық
процесімен шұғылданған тұлғаларды бақылау үшін әкімгерге
(администратор)қажет.Ол басқа екі-тосқан және венециан мектебін құрушыларға
үлкен ықпал етті.
Тосқан мектебінің басшысы Джузеппе Чербони (1827-1917)еді.Ол
Э.Дегранждің ісін жалғастырды. Д,Чербони үшін бухгалтерлік есеп-әкімшілік
міндет пен іс-қимылдар ғылымы еді.
Д.Чербони ілімі логисмография (логос-ой, графия-баяндау) деп
аталады.Оныңізбасарлары көп (Джитти, Боналуми,Беллини,Рива,Масса).
Винченцо Джитти (1856-1945) Чербониді жақтаушысы болды, ол
логисмографикалық жазбалардың талдаушылық мүмкіндіктері синтетикалық-
аналитикалықтардан гөрі кеңірек екендігін көрсетті.Джити сметаның мәнін
айқын ұғынды.Оның пікірінше, бұл-меншік иесінің әкімгерге ұсынатын
өкілеттіктерінің шегі.
Итальян мектебі орталығында әрқашан шаруашылық болды.Ф.А.Боналуми (1832-
1904) бухгалтерияда мүдделер жиынтығы барын көре білді: бір жағынан
қожайынның, екінші жағынан-үшінші тұлғалардың.Оның пікірінше,есептің
мақсаты-орындалған шаруашылық операцияларының экономикалық және заңдық
салдарын айқындау.К.Беллини (1852-1935)ағымдағы іс жағдайын көрсететін
мүлік пен болашақты болжайтын смета арасындағы параллельді жүргізді.Ол
есепті басқару жөніндегі ғылым ретінде қарастырады.Мұндай көзқарасты
Д.Масса (1850-1918) да ұстанды, бірақ ол бұл тек қана басқару жайлы ғылым
емес,адамдарды басқару туралы ғылым деп қосты.Д.Масса:Есептің мақсаты мен
міндеті шаруашылық қызмет қорытындыларын шығару мен іс-әрекетті бақылау,
сонымен бірге бақылаушы орган бухгалтерия әкімшіліктен тәуелсіз болуы
тиіс,-деді.
Д.Масса Италияда отыз жыл бойы шығып тұрған бухгалтерлік журналды
бірінші болып шығара бастады. Венециандық мектептің көшбасшысы-Фабио
Беста (1845-1923).Ол Чербонидің ілімін теріске шығарды.Ол үшін бағалау-
есептің мақсаты.Құндылық-зат, бұйым, бухгалтерлік есеп-бақылау туралы
ғылым.Оның пікірінше, бақылау алдын ала, ағымдағы және кейінгі болады.
Бестаның шәкірттерін смета есебі идеялары баурады.
Эмануэль Пизани (1845-1915) тоскан мен венециан мектептерінің идеяларын
синтез жасауға тырысты.Ол тоскан мектебінен есептер теориясын, ал венециан
мектебінен –олардың сипатын алды.В.Армуцци амортизация төлеудің үш нұсқадан
тұратын тәртібін ұсынды:
• Үдемелі өтеу (қызмет ету мерзімі соңында зат бастапқы құнына қарағанда
тезірек тозады).
• Желілі (тең шамада) өтеу,жылдан-жылға бірдей пайда болса.
• Жылдамдатып өтеу,егер алғашқы жылдары кейінгі ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Бухгалтерлік есеп және аудит туралы ақпарат
Ақпарат жүйесі ретіндегі бухгалтерлік есеп
Бухгалтерлік есеп туралы
Бухгалтерлік есеп - қаржылық бақылаудың ақпарат көзі
Бухгалтерлік есеп туралы жалпы мағлұмат
"Бухгалтерлік есеп."
Бухгалтерлік есеп
Бухгалтерлік есеп автоматтандырылған формасы
Басқару жүйесіндегі бухгалтерлік есеп
Бухгалтерлік есеп және аудит
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь