Ұлы жұт (1931-1932)

1932 жылдың дүрбелеңінен кейін арадағы бірнеше оңжылдықтардан соң, ақиқатқа көзді енді ашып қарап отырмыз. Алайда, ащы шындықтардың құпия сырына үніліп, нақты шығындарын есептеп шығу қиынға соғуда. Оның үстіне бірде-бір архивте, түрлі қорларда бір жүйеге түсірілген деректер жоқтың қасы. Сұрапыл жылдардың куәгерлері естеліктері өткенді танып білудің құнды айғағы екендігі екендігі рас.
Мәселен, осыған орай “Қазақ әдебиеті” газеті жазушы Ө.Қанахиннің “Көрген көзде жазық жоқ” атты естелігін жариялады. Онда жазушы: “қазір мен 65-темін. Ашаршылық жылдары 9 жаста болатынмын. Мен 1931, 1932, 1933 жылдары өзім куәсі болған оқиғаларды айтпай тұра алмаймын.” – деп жазады. 9 жасар жетім баланың көз алдында адамдар, көп адамдар өліп жатады.
1. Талас Омарбеков, Зобалаң, Алматы, Санат,1994
2. Талас Омарбеков, 20-30жылдардағы Қазақстан қасіреті, Алматы, Санат,1997
3. Талас Омарбеков, Қазақстан тарихына және тарихнамасына ұлттық көзқарас, Алматы, Қазақ Университеті,2004
4. Талас Омарбеков, Тарих тағылымы не дейді?, Алматы,1993
5. “Ашаршылық және демографиялық апат” Ғизатулла Халидуллин, Ақиқат 2001№8
6. Талас Омарбеков, “Аштық апатын анықтай алдық па?” Ақиқат 1994, мамыр
7. Талас Омарбеков,Қазақ босқындары қайда орналасты? Ақиқат 1994, ақпан
8. Талас Омарбеков “Қазақ неге шыбындай қырылды?”
9. Қариева Тоты “Қазақ қалай аштыққа ұшырады?” Қазақ тарихы, 2002 № 3
10. Талас Омарбеков “Отырықшыландыру неге сәтсіздікке ұшырады?” Ақиқат 1994, қаңтар
11. Ләйла Нұрғалиева, “Ашаршылықтың ащы шындығы” Жалын 1997 № 9-10
12. Сәбира Иманбаева, “Ұлт зиялылары ашаршылық тұсында”, Ақиқат, 2000 № 6
13. Талас Омарбеков “Голощекин Қазақстанда” Лениншіл жас, 1990 жыл 9 тамыз
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ЖУРНАЛИСТИКА ФАКУЛЬТЕТІ
РЕФЕРАТ:
Ұлы жұт
(1931-1932)
Тексерген: Аманқос Мектеп
Орындаған:Айтқұлова Фариза
1932 жылдың дүрбелеңінен кейін арадағы ... ... ... ... енді ашып қарап отырмыз. Алайда, ащы ... ... ... нақты шығындарын есептеп шығу қиынға соғуда. Оның үстіне
бірде-бір архивте, түрлі қорларда бір ... ... ... жоқтың
қасы. Сұрапыл жылдардың куәгерлері естеліктері өткенді танып ... ... ... екендігі рас.
Мәселен, осыған орай “Қазақ әдебиеті” газеті жазушы Ө.Қанахиннің
“Көрген көзде ... ... атты ... ... Онда ... ... мен
65-темін. Ашаршылық жылдары 9 жаста болатынмын. Мен 1931, 1932, 1933
жылдары өзім ... ... ... ... тұра ... – деп ... 9
жасар жетім баланың көз алдында адамдар, көп адамдар өліп ... ... ол ... ... 57 ... екеуі- ақ ажал құрығынан аман
өтіпті. Ал, жазушының от ... 12 ... ... ... оның ... ғана аман ... Жазушы З.Ақышев аштық туралы өзінің ... ... ... естелігін жазады. Онда автор: “Бұл ... тек ... ... ... ... ... Ф.И Голощекин ғана кінәлі емес.
Ол кезде онымен қатар ... ... ... ... ... ... ... жылдары И.Құрамысовтар қызмет істеген.”-дей келіп, 1935 жылдың мамыр
айында Қазақстан мәдени-ағарту мекемелері ... ... ... О.Исаев: “Өткен жылдардың қиыншылықтарын әркім әр түрлі түсінеді.
Оған кім ... ... ... өздері кінәлі. Қазақтар еңбек ете алмайды.
Сондықтан, қиындықтарға кезігіп, социалистік құрылыстың қарқынына ере алмай
қалды” деп ... ... ... ... ... бойы көзі ... ашылған
қазақтар айналдырған екі жылдың ішінде ... ... ... деп ... еске ... ... күндерді жазушы.
Ал, С.Байжановтың “жариялауға жатпайды” атты ... ... ... ... Онда Т.Г ... ... туралы сөз
болады. Москва түбінде тұратын Т.Гаврилованың ... ... ... ... ... ол ... әкесі, профессор
Г.С.Невадовскиймен Алматы түбінде орналасқан “Шыңдәулет” ... ... ... станциясында жұмыс істейді. 19 жасар қыз сол
кезде қазақ арасындағы ашаршылық зардабын бар ... ... ... ... да ... өзі ... ... орын алған. Альбомда
ашыққандардың 23 ... ... 19 ... ... ... ... өлең ... орайда жазушы С.Елубаевтың республикалық баспасөз бетінде жарияланған
“Нәубет” атты ... да ... ... жөн ... Онда ... ең кедей деген көшпелінің өзінде 30-40 қой-ешкі мен 4-5 ірі
қараның болуы есепсіз байлық сияқты ... ... ... өз ... ... ... жоқ пролетариат қайда? Сондықтан ол Москвадан ... ... ... ... ... ... ... жоспардағыдай
үш жылдың ішінде емес, бір-ақ жылдың ішінде жүргізіп ... үшін ... ... ... мал басының шығыны мен 1932 жылдың
аштығының құрбандары туралы ... ... ... шаруалар қайдан
шықты?”-деген материал жазды. “Отырықшылдандыру ... ... ... ... 1933 жылы ... мал басы 1929 ... 16 есе ... кеткен. Егер, 1929 жылы мал басының саны ... ... ал 1933 жылы ... 2 428,2 ... Бір ... айтқанда, 3-4
жылдың ішінде Қазақстан 27 млн. бас малдан айырылған. Мәселен, 1929 жылы
бір отбасына 39 бас ... ... 1933 жылы бұл сан 3,9-ға ... ... ... ... ... “демографиялық
деректерге сүйенсек” атты ... ... ... ... ... пайдалана отырып нақты цифрлар ... 1932 ... ... ... ... ... ... 1926 жылы болған
Бүкілодақтық бірінші халық ... ... ... оған ... ... 1939 ... ... екінші халық санағының деректерін
алған. 1926 жылдың санағының қорытындысы бойынша, ... саны 3 ... мың ... Ал, ... ... ... қорытындысы бойынша, 12 жыл
өткен соң, Қазақ ССР-інің территориясындағы ... саны 2 млн 307 ... ... ... байқалып отырғандай екі санақтың ... 1 млн 321 мың ... ... ... санақтың көрсеткіштері
бойынша қазақтардың саны 36,7 пайызға кеміген. Алайда, осы айырмашылықтың
өзін толыққанды деп есептеуге болмайды. ... ... ... ... ... ... себептермен есепке алынбай қалған тұрғындарының ... ... ... ... мен ... есеп жоқ. ... ... аралығындағы халықтық табиғи өсіміне де демографиялық баға
берілмеген.
Қазақстанда болған 1925-1933 жылдар ... ... ... тым ... ... ... ... Ресейдің кезінде Марков деген бір
депутат екінші Думада: “Қырғыз-қайсақтар ... ... ... ... ... 12 ... не ... біз қазір бұл қырғыз-
қайсақтарға дәл соны ... өш ... ... деп сөйлеген. Ұлт
саясатындағы зорлық-зомбылық, кіші ... ... жою, ... ... кескілеу, бір ғасыр көлемінде халық ретінде жоқ ... ... ... әрпі жоқ ... ... ... ... – міне, өкіметтің
жасырын ... осы еді. ... ... ... көп ... ... ... геноцид басталды..
Бұл отызыншы жылдардың бір қасіреті – ашаршылықтың бүкіл қазақ жеріне ... ... сәті ... Осы ... егер ... деректерге жүгінсек,
Шымкент қаласының тұрғыны З.Рысбекова былай деп еске алады: ... ... ... ... ... ... деген келіні үшеуі бірдей үйлерінде аштан
өліп, сасып кеткен екен. Тірі қалғандар тамдарын ... ... ... ... ... мола ... салды. Ауылда көп өліктерді жер қазбай-
ақ осылай көме салатын. Себебі, жер қазуға арық-тұрық адамдардың шамасы да
келмейтін.”
“Кеңестер билеген ... ... ... ... ... өкіметінің
Қазақстанда жүргізіп отырған саясатын былай деп көрсетті: “Өкімет өкілдері
өздерінің ... ... ... ... тамақтандыруды, жақсылап
киіндіруді, өз үйлерін бөтен біреудің жібек матасымен және басқа да қымбат
бұйымдармен ... ғана ... Ал ... мұсылмандарға не істеді?
Тамақтандырды ма? Жоқ! Киіндірді ме? Жоқ! Егер ... ... ... аяқ
жүрер ме еді. Егер тамақтандырса, мыңдап, он ... ... ... те ... ... не ... жоқ?”
РСФСР халық комиссарлары Кеңесі төрағасының орынбасары Т.Рысқұлов
болса, Кеңес өкіметінің Қазақстанның жергілікті ... ... ... құлақ естіп көрмеген аштық саясаты туралы өзінің И.В Сталинге жазған
хаттарында былай деп көрсетіп ... ... бір ... Қазақстаннан
тыс жатқан екінші бір аудандарға 1931 жылдың аяғында басталып, жазғұтұры
ұлғая түскен ... ... ... үдей түсті. Аштық пен індеттің
салдарынан бірқатар қазақ ... мен ... ... ... ... етек алып отырғандықтан, бұған орталық ... ... ... ... ...... халқының белгілі бір бөлігіне қатысты
Қазақстанда пайда болған ... ... өзге ... не ... орын алып ... жоқ. ... аударушылар өздерімен бірге көрші
өлкелер мен Ташкент, Сібір, Златоут темір жолдары бойына індет ауруларын
таратты. Совет тарапынан ... ... ... ... шеше ... ... қаулысымен дер кезінде жәрдемге босатылған азық-түліктің
едәуір бөлігі көздеген ... ... Бұл ... ... зор
болғандықтан, Сізден осы хатпен танысуыңызды және аштан өлу ... ... ... ... өмірін сақтап қалу үшін осы іске ара түсуіңізді
өтінеміз.”
Бұл хатында Т.Рысқұлов Қазақстанда, әсіресе мал баққан ... ... ... екенін, аштықтан көбі ажал құшып, көп адам Қазақстаннан басқа
жаққа тамақ іздеп, жұмыс ... ауып ... ... ... ... аша тұяқ қалмасын” деп тұтас халықтың басына алапат қауіп
төнгендігін ... ... ... жанқиярлық батылдықпен
ашына айқайлай айтып, ұсыныстар жасайды.
Ашаршылық, әсіресе, 1931-1932 жылдары меңдей түсіп, елді ... ... ел ... күн ... сәтте халқы үшін Т.Рысқұлов сияқты
шыбын жанын шүберекке түйіп, қызмет атқарған абзал ... аз ... ... ... ... ... ... болады. Солардың бірі -
Әбжаппар Үсенов туралы Қазақстан Журналистер одағының ... ... ... ... деген мақаласында былай деп ... ...... жауы ... ... нағыз баласы еді. Үлкен ұйымдастырушы,
суырып салма ақын болатын. Біз ол кісіден мол өнеге алып ... ... бірі ... ... ... ... сондай аяулы жандардың ... ... ... ... ... жастарға айтатын халге жеттік,
әйтеуір. Бұған да шүкіршілік. 1931-1932 жылдардағы ашаршылықта Әбжаппар ... ... ... ... ... ... ... аман-есен
алып шықты. Әрине, Әбекеңнің жалғыз өзі елге қорған ... ... ... ... жүз шаңырақты аштықтан құтқару жолында Керімбек Маңқытаев,
Бекшора Бекқожаев, Алтынбек Қошқарбаев, Шалабай Дүйсенбаев, Қожахмет ... ... ... арқа сүйеді.
1921-1922 жылдары Қазақстанда – Орынбор, Ақтөбе, Орал, Қостанай, Бөкей
губернияларында, Адай уездерінде ... орын ... Елде өріс ... ... ... үшін ... зор болды. Бұл нәубеттің нәтижесінде
шамамен қазақ ұлтының үштен бір бөлігі қырғынға ұшырады деген деректер ... ... ... ... ... мынадай
тұжырымды ой айтты: “Қазақстандағы 1921-1922 жылғы ашаршылық ... ауа рай, ... ... ... ... бір ... ... алған
соң, көп кешікпей-ақ азамат ... ... ал одан ... ... ... ... ... екенін біле тұра, қатерлі
бағыттарынан қайтпай қойған большевиктер және олардың ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы ашыққандарға
жеткілікті көмек көрсету былай тұрсын, қайта қазақтың ... бар ... ... ... ... жинап алды. Мәселен, 1922 жылы ... ... 54 ... 734 мың 449 пұт ... оған ... 417 миллион пұт
астықты салық деп тартып алған.
Республикалық Орталық Атқару Комитетінің төрағасы, әрі аштарға ... ... ... ... ... ... “Қазақстан республикасындағы ашыққандарға көмек беріңдер!” деген
хатында “…Аштық Торғайдың, Ырғыздың, Темірдің, Ойылдың көшпелі аудандарында
қысты ... ... ... күні ... Ақтөбе губерниясында, Орал
облысының Елек, Жымпиты,Гурьев уездеріне жайылды. ... ... ... жүр. ... ... күн көру үшін тамақ іздеп босып ... ... ... туыс-туғандары тастап кеткен балалар,
қарттар төгінді лас қоқыстарды ақтарып, талғажау болатын дәм ... ... үшін қол ұшын ... ... – деп, үндеуін жариялады. Қазақ
халқының басына төнген бұл нәубет туралы М.Дулатов, Ж.Аймауытов ... ... ... ... елді ... ... қалу үшін ... елге шығарып, шаруасы күйлі елдерден жылу ретінде мад жию керек
деген ... ... ... де осы ... кіріседі. Жаппай өрістеген
аштыққа қарсы шара қолданып, ойласу, ұйымдасу ... ... пен ... ... ... ... ... мақалалар
жариялады. (М.Дулатов. “Ашыққан ел һәм Семей азаматтары. “Қазақ тілі” 1922,
18 наурыз. “Аштық қырғыннан қайтсек құтыламыз?” “Ақ ... 1922,12 ... ... ... ... ... ... - деп айшықтаған
М.Дулатовтың мақаласы “Аштық қырғыннан қайтсек құтыламыз?” деген атпен
1922 жылы “Ақ ... ... ... Бірінші мақаласында М.Дулатов қол
қусырып отыруға болмайды, қазақты қазаққа жәрдем беруге кірістіруіміз керек
деп өз ойын ашық ... ... ... ия ... ... ... ғана жәрдем кезінде кешігіп берілуі мүмкін. Біздің қазаққа келсек,
айдан-анық мәселе ... ... ... келе ... Ол не? Ол сорымызға
қарай, қазақ даласында теміржолдардың жоқтығы, ... ... ... мол ... ... да, ... аштарына жетуінің қиындағы. – деп ойын
нақты шара ретінде мына істерді жүзеге асыруды ұсынады:
“Елді ел қылу үшін ... ... үшін ... ... атқа ... Бірақ, азамат өкіметтен рұхсатсыз атқа міне алмайды. ... ... ... ел ... ... закон жолымен бекітіп, аштар үшін
күйлі елдерден жылу жинауға рұқсат ... Елге ... ... ... ... ... 20-30 ... комиссия шығарсын, жиналған малдарын
жаз бойы ашаршылық болып жатқан жерлерге айдасын. ... ... ... іске ... ... қателіктерге, асыра сілтеушілікке жол
берілмеуін талап етеді.
Бұл істе М.Дулатовпен бірге Ж.Аймауытов та ... ... ... ... ... өңіріне 2082 бас сиыр, 1982 ... 185 бас ... ... 4249 бас мал ... ... ... басшы болған зиялыларға малды дұрыс ... көп ... жеке ... үшін ... деп, ... ... ... із қозғаған болатын..
Голощекин Қазақстанға келгеннен соң, үш кеннен кейін, республика
басшылары өздері шеше алмай, бастары ... ... аса ... Жер туралы
мәселені талқылады. Мұны Голощекин өзін сынау үшін әдейі жасалып отырған
қулық деп ... ... ... ... мен ... ... Атқару Комитеті араларында Қазақстанға қоныстанушыларға байланысты
айтыс жүріп жатыр еді. ... ... және ... ұйымы 1925 жылы
11сәуірде мынадай шешімге келген еді: 1922 жылы 31 ... ... ... ... өз ... қоныстанған, қоныстанушылар
орналастыруға жатпайды. ... не ... ... мекендеріне кейін
қайтарылуы тиіс немесе жердің ақысын ... ... ... ... ... ... басшылығының мұндай шешімімен Москвадв келіспей
қойды. Голощекин қысымымен Қазақстан басшылығы “1925 жылдың ... ... ... Қазақстандағы жерге орналасуыға праволары бар”
деген шешімге келді. Совет өкіметінің алғашқы жылдарында ... ... ... ... ... яғни ... жол ... жерге
орналастыру кезегін жойған Голощекиннің саясаты қазақ даласында еркін
жүзеге асырыла бастады. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Оның Қазақстанға келген кезі НЭП тің қазақ
даласында жаңа қарқын ала ... ... ... ... ... ... ... кооперативтендіру ұранын ту ... ... ... ... ... ... бола ... жылдар болатын.
“Келмей жатып қорықпа, көрмей жатып тарықпа”,- деген халық мақалы жайына
қалды. Кедей ... ... ... ... ... ... ұйым – ... бюрократтардан, жағымсыз элементтерден
тазартуды күдікшілдігі мен сенімсіздігі ... ... асып асып ... ... ... ... етіп ... Қазақстанда дәл осы ЖЭС жылдарында ленинизмнің шаруаларға
деген көзқарасын өрескел ... ... ... Ол орта ... ... орта ... кімдер жататынын анықтай, орта шаруа мен
қазақ байының шекарасын ажырата алмады.
20-шы жылдардың орта шенінде ... ... ... шамамен 50
бастан 400 басқа дейін малы бар шаруалар тобын ... ... ... өзі ... 500-1000 бас және одан да көп мал болды. Бұл
кезеңде қазақ ауылындағы негізгі ықпалды күш орта ... ... ... ... бөлігі және ауылдың рухани ұйытқысы – атқамінерлер
осы ... ... ... ... ... басым көпшілігі
болғандықтан, олар байлар мен ... ... ... ... оларға әрқашан ықпал етуші күшті құрады. Ұлы Октябрь социалистік
революциясынан кейін, Совет ... ... ... ... деп ашық жариялады,
олардың беделі қоғамда рухани және ... ... ... ... әсіресе, кезінде идеялық көзқарастары “бөтен” болған қазақ
зиялыларының соңына шам алып ... ... жер бөлу ... ... деп ... Алаш ... көсемі Әлихан Бөкейхановты қудаласа,
қазақтың халыққа білім беру институтында “социализм туралы айтуға ... оны ... ... жоқ, ол ... қоя ма екен оқушыларды пролетариат
диктатурасына қарсы ... деп ... ... ... ... тек күштеу бағыты ұнады. 1928 жылдан бастап байларды
меншігінен ... ... да ... сипат алды. Оның қатарына орташалар да
көптеп ілініп кетті. 1929 жылдан бастап Голощекин саясатынан қашып, жаппай
көшіп ... да ... ... ... ... бойына, Орта Азия
мен Қытайға жаппай көшуді тоқтату мүмкін болмай қалды. ... ... аш ...... қара ... ... ... жаппай қырып тынды. Жаппай босқынға айналған қазақ халқы негізгі
күнкөріс құралы – малдан ... ... ... ... ... ... ішінде ауылдағы колхозшы шаруалар 2 млн. 699,4 мың ... ... ... ... ... ... босқындарды және табиғи
өліммен өлгендерді, ... ... ұлт ... шығарып тастағанның
өзінде 1 млн 700 мыңдай қазақтың, яғни ... 42 ... ... ... ... ... тізеге салып өзгерту мал ... ... оның арты ... ... пен ... ... айналғаны бұл
күнде әмбеге аян. Тек 1932 ... ... ... жеке ... ... ... зор көлемдегі апат туралы ... ... ... ... ... ... төрағасы О.Исаев
пен қаржы халық комиссары М.Орымбаевтың 1932 жылғы 11 мамырдағы КСРО Халық
Комиссарлар Кеңесіне ... ... ... 100 ... бойынша
мал санау мен шаруашылықтарды тексеру деректері бойынша мал саны 39,5 пайыз
кеміді деп ... ... ... ... ... ... ... барлық малды ықтиярсыз ортақтандыру және мал дайындау ... ... ... деп ... ... авторлары. 1932 жылы 9
тамызда Сталиннің атына жазған ... ... ... да дәл, ... келтіреді. 1929 жылғы есеп бойынша Қазақстанда 40 миллион мал
болған, ал 1932 жылдың ... бар ... 6 ... ... оның ... 2, колхоздар мен жеке секторда 4 миллион мал қалған. Оның өзі
де қазақтардың малды ... ... орыс ... жағдайда сталиндік басшылық “ауыл шаруашылығы жіне соның
ішінде Қазақстан мал шаруашылығы туралы” \17 қыркүйек 1932жыл\ атты ... ... ... ... бағытталған бірқатар шаралар қолдауға
мәжбүр болды. БК(б)П ОК-нің ... ... ... 1932 ... 29
қыркүйегінде РСФСР ХКК-і төрағасының ... ... ... ... жасады. Онда ол қазақ ауылдарындағы қалыптасқан
жағдайға өзінің көзқарасын ... ... ... ... ... ... Т.Рысқұлов қазақ халқы трагедиясының ең басты себебі көшпелі және
жартылай көшпелі ауылдарды отырықшылыққа күштеп көшіру ... ... ... кқшірудің жоспарын қайта қарап, тұрғындарды ... көп ... оны ... ... белгілеуді, суарылатын
жерлер мен көгалдарды, құрылыстарды тиімді пайдалануды ұсынады. ... ... ... ... ... ... жылдары жаппай
аштыққа және тұрғындардың еріксіз түрде көшіп қонуына ұшыратты.
1932 жылғы “Аса құпия ” ... ... ... ... ... Азық-түліктің жоқтығы соңғы уақытта барынша өрістеп, әсіресе, қазақ
ауылдарында жатпай етек ... деп ... Осы ... 1932 ... шілдедегі арнайы мәліметінде: “Торғай ауданы. Аштықтың салдарынан күніне
25 адам өледі” делінген. Обаған ауданы О.Исаев ауылында екі ... ... адам ... ... ауылдық кеңесінде осы уақытқа шейін 200 адам ... ... Он төрт ауыл ... 585 адам ... қайтыс
болды. Бескөл аууданы. Ауданда аштықтан күніне 10-15 адам өледі.
Ойыл ауданы. 5-ші, 8-ші және 18-ауылдарда аштықтан 181 адам ... ... ... ... 3-5 адам қайтыс болады.
Мендіқара ауданы. Соңғы екі айда ... ... ... ... ... 50%-ы ... кеткен. Тірі қалған тұрғындар тышқан, шөп жеп күн
көреді деп көрсетілген мәліметте. Мұндай фактілер Ақбұлақ, Қостанай, Қобда,
Бескөл аудандары ... ... зор апат ... Қазақстан облысында да болды. “ Правда”
колхозында колхозшылардың 75 ... ... ... ... бас ... ... асырау үшін тышқан аулауға мәжбүр болған.
1932 жылдың көктемінде қиын ... ... ... ... ... ... етек ... ҚазАКРО ОГПУ өкілінің БК (б)П Қазхалкомына 24-
сәуірдегі жазған ... ...... егін егу ... ... ... ... барынша нашарлап, аштыққа жалғасып жатыр. Аштықтың
салдарынан тұрғындардың негізгі топтарының нан талап етіа, егін ... ... ... ... ... жаппай қимылға шығу жағдайлары жйілеп
барады ” деп атап ... ... 4 ... ... 1 ... 25 ... аралығында
Атбасар ауданында 111 адамның өлімі тіркелді, аштықтан адам етін ... ... деп ... ... ... ... ... өсе түсті. Тек
Бетбаққара мен Торғай аудандары бойынша 16 мыңдай адам ашығып, 2042-і
өлген. ... ... ... ... ... ... ... былай деп жазылған:
“… Адамдар тамақ іздеп, тұрғылықты ... ... ... ... ... жаппай аштықтың қиын-қыстау кезінде де 1932 жылдың ... ... 14 ет ... өндірістік орталықтарға 14044
тонна ет, оның ... ... – 1011 ... ... – 1354 ... ... – 1082 тонна ет әкетілді. “ Қазживотноводцентр” ... мен ... ... 1932 жылдың 1 қыркүйегі мен 1933 жылдың
15 маусымы аралығында Ақтөбе облысы ... 13728 ... ... ... 14649 тонна ет өткізілді. Бұған қоса В.Молотов пен ... 1932 жылы 8 ... ... ... телеграммасында астық
тапсыру бойынша да жоспарды орындау керектігін қатаң ... ... ... саны қатты өсті. 1933 жылдың 20 ... ... ... ... 7234 ... ... ... 1932 жылы 25 наурызда
панасыз балаларға қамқорлық жөніндегі ХКК ерекше комиссиясының отырысында
Халық денсаулық ... ... мен ... ... ... ... 3 ... Петропавловскіге – 800, Семейге – 1100, Алматыға – 390, Ақтөбеге –
360, Оралға – 350 бала ... ... ... 40 мың ... ... болды. 1933 жылдың 1 қарашасында есепке алынған панасыз
балалардың саны – 72069-ға жетті. ... саны 69 ... ... ... ... ұлттың өкілдері еді. КСРО жұмысшы- шаруа бақылау инспекциясы
мен Халком бригадасы ... ... ... 1933 ... ... ... кезеңінде байқалды” деп жазды.
Қазақ даласындағы ашаршылықтың жантүршігерлік көрінісін архив
қойнауындағы басқа да ... ... ... Мұны Голощекин өзі
жіберген жергілікті жерлердегі уәкілдері арқылы жақсы ... одан ... ... ... ... ... жергілікті жағдайдан нақты да шынайы
мәліметтер түсірген ораз Жандосовтың Әулиеатаның ... ... ... жан ... мәлімдемесін келтірейік:
“Ауылдарды аралаған кезімде, мен ондаған күндер бойы жерленбеген мәйіттерді
кездестірдім. Бұл ... тірі ... ... мен жас ... ... көрсетпейді. Таңданарлықтай болса да, әйелдер жоқшылық пен ... ... ... не ... түк қалдырмай жеп қояды. Сүйек
саяқты жинайды және жүрек жалғау үшін ондаған мәрте қайнатады. Тамақ орнына
жартылай өңделген аң ... де кете ... мен ... етін ... және ... ... ... кездестірдім. Оныншы ауылдан келе жатқан
жолымда елсіз жапаннан 2 жасөспірімді ... Олар ... бір ... ... алу үшін ... ... қалған өлімтіктеріне бара жатыр
екен. №5 ауылда тамақтанбаудан жартылай ... аяғы ауыр әйел ... ... оған ит атып ... ... ... аңшы ... шошқа етін жеуде
және шошқа етімен тамақтанушылар өздерінің “күнәларын” жасыруға тырысса да,
мұның өзі халыққа ... әсер ете ... ... ... қазақтарының
ит пен шошқа, жылан мен тасбақа тұрмақ адам етін жегені туралы фактілер ... 2 млн. 300 ... ... адам ... ... ... апат
болды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Талас Омарбеков, Зобалаң, Алматы, Санат,1994
2. Талас Омарбеков, 20-30жылдардағы Қазақстан ... ... ... Омарбеков, Қазақстан тарихына және тарихнамасына ұлттық
көзқарас, Алматы, Қазақ Университеті,2004
4. ... ... ... тағылымы не дейді?, Алматы,1993
5. “Ашаршылық және демографиялық апат” Ғизатулла ... ... ... ... ... апатын анықтай алдық па?” ... ... ... Омарбеков,Қазақ босқындары қайда орналасты? Ақиқат 1994,
ақпан
8. Талас Омарбеков “Қазақ неге шыбындай қырылды?”
9. Қариева Тоты “Қазақ ... ... ... ... ... 2002 № 3
10. Талас Омарбеков “Отырықшыландыру неге сәтсіздікке ұшырады?” Ақиқат
1994, қаңтар
11. Ләйла Нұрғалиева, “Ашаршылықтың ащы ... ... 1997 № ... ... Иманбаева, “Ұлт зиялылары ашаршылық тұсында”, Ақиқат, 2000 №
6
13. Талас Омарбеков “Голощекин Қазақстанда” ... жас, 1990 жыл ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1932 жыл ашаршылық ақиқатын ашатын кез келді9 бет
1933-1939 жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы3 бет
Бірімжанов Батырбек Ахметұлы4 бет
Бұқар Қалқаманұлы13 бет
Голощекиннiң геноцид саясаты16 бет
Испан революциясы9 бет
Кеңес заманындағы «Жоңғар шапқыншылығы»5 бет
Қастеев, Әбілхан (1904-1973) 11 бет
1930 жылдардағы Қазақстанда күштеп ұжымдастырудың зардаптары47 бет
Қазақ АССР-дағы кеңестік мемлекеттік құрылыс және байлардың шаруашылықтарын тәркілеу (конфискелеу)22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь