Адамның сана сезімінің қалыптасуы туралы

I. Кіріспе
Адамның сана сезімінің қалыптасуы
II. Негізгі бөлім:
а) Сана . психика дамуының жоғарғы сатысы
б) Адам санасының пайда болу тарихы
в) Өзіндік сана. сезім
III. Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Жер бетіндегі тіршілік эвалюциясының қолы жеткен ең жоғарғы жетістігі- ойлай білетін адамның дүниеге келуі. Адамның еңбек етуі, еңбек құралдарын жасап, оны пайдалануы оның санасының дамуына зор ықпал жасады. Адамды жаратқан да осы өндіруші еңбек. Еңбек ету арқылы ол өзінің түрлі тіршілік қажеттерін қанағаттандырып қоймай, айналасындағы дүниені тани түсуге де мүмкіндік алды. Еңбек ету арқылы адам тек материалдық игіліктерді өндіріп қана қоймай, өзінің ой - санасын, психологиясын да қалыптастырады.
Ф.Энгельс «Маймылдан адамға айналу процесіндегі еңбектің рөлі» (1875) деп аталатын кітапшасында адамның дүниеге келуі жолын сөз етеді. Ағылшынның ұлы ғалымы Ч.Дарвин (1809-1889) біздің арғы тегіміз адам тектес маймылдардан пайда болғанын дәлелдегенімен, мұндағы еңбек процесінің шешуші ролін көрсете алмады.
1) Жарықбаев «Психология оқулық құралы » Алматы 1993ж
2) Ж.Аймауытов « Психология » Алматы 1995 ж
3) Алдамұратов, Рақымбетов « Жалпы психология » Алматы 1996ж
4) В.В.Гогеловский « Психология оқу құралы » Алматы 1979ж
5) Темірбеков, Балаубаев « Психология » Алматы 1966ж
6) С.Мұханов « Ақыл- ой өрісі » Алматы 1980ж
7) Озғанбаев « Жалпы психология »
8) Алдамұратов « Қызықты психология »
9) Жарықпаев « Қазақстан психологиясының тарихы »
Ж.И. Намазбаева « Психология » Алматы 2005ж
        
        Жоспар:
I. Кіріспе
Адамның сана сезімінің қалыптасуы
II. Негізгі бөлім:
а) Сана – психика дамуының жоғарғы ... Адам ... ... болу ... ... сана- сезім
III. Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе
Жер бетіндегі тіршілік эвалюциясының қолы ... ең ... ... ... ... дүниеге келуі. Адамның еңбек етуі, еңбек
құралдарын жасап, оны ... оның ... ... зор ... ... ... да осы өндіруші еңбек. Еңбек ету арқылы ол ... ... ... ... ... айналасындағы дүниені тани
түсуге де ... ... ... ету ... адам тек ... ... қана ... өзінің ой - санасын, психологиясын да қалыптастырады.
Ф.Энгельс «Маймылдан адамға айналу процесіндегі еңбектің рөлі»
(1875) деп аталатын кітапшасында адамның ... ... ... сөз ... ұлы ... Ч.Дарвин (1809-1889) біздің арғы тегіміз адам ... ... ... ... ... ... ... ролін көрсете алмады. Энгельстің айтуынша, адамның дене және ... ... оның миын ... ... пен ... тіл зор ... ... адамға айналу процесінің өзі де өте күрделі ... ... олар ... ... ... секіріп жүріп күн көруден
жер бетіне түсіп тіршілік етуге, төрт ... ... ... екі ... ... болған. Мұның бәрі тіршілік талаптарынан туған әрекет ... ... ... ... ... Ең ... ... бір нәрсеге өрмелеп шыққанда қолдың аяққа қарағанда
өзге міндеттер атқаруын керек ... ... ... ... ... бұл маймылдар жермен жүргенде қолдың көмегін ұмыта бастап, барған
сайын тік жүруді үйрене бастаған. Осы ... ... ... ... ... қадам жасаған»
Сөйтіп, күнделікті өмірдің жағдайларын адамның арғы тегін төрт ... ... ... ... екі ... ... ... қолдың
қызметінатқаруына ,өз қолымен қарапайым құралдар жасауға алып ... арғы тегі осы ... күн көру үшін ... болды. Құрал
жасаумен бірге шын мәніндегі еңбек ету ... Қол ... ... ... мүше ғана емес, сонымен бірге еңбектің нәтижесі. Алғашқы
адамдар топтасып өмір сүрді. Кейін келе еңбек ... ... ... бірлесіп пайдалана бастады. Еңбек адамзат қоғамының тууына, еңбектегі
ұжымдық ... ... ... ... ... жасау, онымен пайдалану адам ... ... ... ... ... ... біртіндеп омыртқа
жотасы өзгеріске түсті, мойын омыртқалары ерекше жетілді, бас ... мен ... ... ми ... ... ... ... Сондай – ақ олардың бет әлпеті ( иек, таңдай, көмекей,
тіс, ерін, т.б ) ... ... ... ... адам ... ... ... ортамен белсенді қарым – қатынас жасай отырып, бірте –
бірте өз ... да ... ... оның сана сезімі өсе бастады.
Еңбекпен ... ... ... ... ... ми сыңарларының
дамуына ерекше ықпал жасады. Бұл өз ... ... ... ... тілдің пайда болуына ықпал ... ... өзі ... ... ... ... ... адамдардың бірлесіп еңбек етуі мүмкін
болмас еді. Осы айтылғандардың нәтижесінде біртіндеп адамға тән психикалық
процестердің ( ойлау, ... ... т.б.) ... кеңейіп қалыптаса бастады.
Адамның бес сезім мүшесінің ... ... ... ... ... ... жемісі болды. Қоғамдық -тарихи тәжірбие негізінде адамның
музыкашыл ... ... ... көре ... көздер, сезімтал
талғамы және бассқа сезім ... ... ... Бұл ... ... ... және өзін ... басқа адамдарға қатынасын сезінуге,
алдына мақсат қоя білуіне мүмкіндік жасады. Осы факторлардың бәрі ... ... онан ... ... әсер ете берді. Еңбек процесінде дамып
қалыптасқан адам санасы жоғары дәрежеде ... ... ( ... )
ерекше қасиеті, яғни мидың жемісі болып шықты.
Ғылыми психология, сондай - ақ, сананың бақылауынан ... ... ... болатындығын жоққа шығармайды. Біз ... ... ... тыс құбылыстардың болатындығын, бұған түрлі
инстиктік ... ... ... ... ... (ұйқысырап сөйлеу,
ұйқы кезінде жүру, гипнозға илану, түс көру т.б.) ... ... тыс ... жөнінде тәжірбиеге негізделген материалистік пікір
айтқан ғалымның бірі – И.М. ... ... ... ... ... ... жұмысы баяу болып келетіндігін И.П. ... ... ... Осы ... ... ... әлі де жете зерттелген жоқ. Ал
творчествалық іске әрдайым сананың қатысуы, оның ... ... ... даусыз.
« Сана дегеніміз, - деп жазды К.Маркс, - ең таяу ... тану ... ... ... ... тыс ... адамдармен және заттармен арадағы
шектеулі байланысты тану болып табылады ». Сана жеке ... тән ... ... жеке санамен қатар өмір ... ... ... ... сана да болады. Бұл екеуі бір - бірімен тығыз
байланысты. Жеке адам ... ... ... сана ... ... ... ... жағынан жеке адамның санасы қоғамдық санасының
көрінісі болып табылады. Адам ... осы екі ... де ... ... ... қатынастардың өзгеруіне ілессе, адамның санасы да
өзгереді. Сананың дамуы сыртқы ортадан тәуелді болып отырады ... ... ... ... деп ... Детерминизм тек сана
құбылыстарының пайда болуы, даму жолдарын ғана ... ... ... шығу тегі ... ... заңдылықтарына
бағынады деп үйретеді. Себептілік дүниенің заттары мен құбылыстарының өзара
байланыстарының шексіз ... жан - ... ... ... ... - ... дамуының жоғарғы сатысы
Сана – адамның материя дамуының белгілі бір сатысында ... ... Ол ең ... қалыпқа келген және жоғары деңгейде кемелденіп
жетілген мидың қызметі, ... ... ... ... Ф. ... адам ... ... бөлініп шығуына әсер еткен шешуші
факторлар – дыбысты тіл мен еңбек.
Дүние тану ... даму ... ... « ... баланың есеюі, жануарлардың жетілуі, тілдің даму тарихы (
«мұны айырықша ескеру керек» ... де ) бұл ... ... ... ... ... физиологиясын қоса зерттеу қажет деген міндеттерді қосу
белгісімен арнайы атап көрсетеді. ... ақ, ол ... бұл ... білім саласын қамтып, оның таным ... мен ... ... ... ... ... ... келтірілген дәйектер психиканың дамуы
мен адам санасының қоғамдық тарихи сипатта болатынын түсініп, оның ... ... ... етеді. Бейнелеу теориясы негізінде адам дүние танымының
пайымдау мен сезіп білуден ... ... одан ... ... - ... ... шындықты танып білудің үнемі дамып,
күрделеніп отыратын диалектикалық жолы. Бір ... ... ... ... психологияның гнесеологиялық негізі болып саналады.
Адам санасының пайда болу тарихы
Адам өте ертеде адам тектес ... ... ... ... қазіргі жоғары дамыған маймылдардың дене ... ... ... адам ... ... ... тарады деу жансақтық
болар еді. Ғылым осыдан шамамен 50 миллион жыл бұрын жартылай ... одан ... ... ... 30 ... жыл ... ... дамыған маймылдар – парапитектер – адам тәріздес ... ... ... ... ... ... ... өзі екі текке
бөлінеді: бірі – қазіргі маймылдар – ... мен ... де ... ... ... ... маймылдар – ... ... Осы ... адамның арғы тегі тарайды. Олар
бұдан 1 750 000- 600 000 жыл бұрын өмір ... жер ... екі ... ... ... екі аяғымен қозғалатындығы олардың
табанының көлемі ( 519м ) ... ... ( 498м ) ... ... 400-200 мың жыл ... ... « ... эректус » - тік
жүретін маймыл адам деп атаған маймыл адам ... ... ... ұрпақтары ежелдегі адамдар ( палеолиттер), немесе неандертальдар
деп аталатындар. Неандертальдар бұдан 250-400 мың жыл ... ... ... ... ... бойынша қайта құрастырған ... ... ... ... ... ... болғандығы байқалған. Олардың
бойы бүгінгі адамдардікіне қарағанда аздап ... ... екі ... ... жүрген. Бас сүйегінің қорабы қазіргі адамдардікіндей, тек ... ... ... ... ( ертедегі адамдар), солардың қатарына
неандертальдықтар да жатады, сол кездің өзінде- ақ ... ... ... ... және ... жұмыстарды атқарған. Ертедегі
адамның жаңа адам кейпіне енуі ... ... ... ең ... өндірістің дамуымен анықталады. «Адаммен бірге,- деп жазды
Энгельс,- біз тармақ саласына ... ... ... ... процесінде өзінің психофизикалық
жағдайлары бойынша адамға жақын түр және ... ... ... адамға
айналған жануарлардың биологиялық тегі пайда болады деу ... ... ... ... К. Маркс пен Ф. Энгельс адам мен
жануарлардың ... ... та, ... ... ... еңбек пен түсіндіріледі деп атап көрсетеді. Еңбек адамның дене
бітімін жетілдіріп қана ... жоқ, ... ... оның ... ... ... мен ... негізгі факторы болып табылады.
Сонымен қатар еңбек адамды қоғамдық ... ... ... жан иесі ... арқасында адам дәрежесіне көтеріледі.
Марксизм – ленинизм классиктерінің үйреткеніндей, еңбек әуел бастан ... ... ... ... яғни бірлесіп әрекет жасауды талап етеді, әр түрлі
істі келісе отырып шешуді және басқаруды қажет ... ... ... ... ғана адам ... айналды. Табында көрсетілген болмашы
өзара көмек ынтымақтастық дәрежесіне дейін өсті. Адам ... ... ... ... ... ... ... бір – бірімен де қатынас жасайтын
болады. Олардың табиғатпен ... ... енді ... мақсаттарға
орай жасалады. Сөйтіп, өндіріс процесінде әр түрлі ассоциацияларды
қалыптастыратын ... ... ... ... ... ... өндіріс, ең қарапайым еңбек құралдарын ... ... ... ... ... механика заңдарын
адамның алдына жайып салды. ... ... ... ... тану ... сана ... ... адам өзін – өзі таниды, өзінің табиғи
күшін алдына қойған міндеті мен еңбек материалдарына ... ... ... ... ... сана – ... қалыптасады.
Адамның сыртқы табиғаты және өзін – өзі тануы ендігі жерде адам өзі
жасап жатқан және саналы ... ... ... қоғамдық өндіріске енді өз
тарапынан ықпал жасай бастайды. Еңбек ... ... ... – бас ... ... ... қолы сан ... әрі өте нәзік еңбек
операцияларының арқасында өз дамуының ... ... Және тек ... ... ... ... бірге таным құралына, ақырында, ... ... ... миы ... тұрғысынан гөрі ойлау жағынан
әбден жетілді, өйткені еңбек ... ... нақ осы ... шешілуге тиіс
проблемаларды үнемі қойып ... ... ... ... ал ол өз
тарапынан еңбектің одан әрі жетілдіре түсуіне жағдай ... адам ... ... өзін ... қоршаған табиғатты ғана
өзгертіп қана қойған жоқ, сонымен бірге өзі де өзгеріп, дами ... ... ... ... деп ... болатын: «Еңбек дегеніміз алдымен адам мен
табиғат арасындағы процесс, мұнда адам өз қызметі ... өзі мен ... ... ... себепкер болды, оны реттеп, бақылап отырады.
Табиғат затына адамның өзі табиғат күші ... ... ... ... затын
өз басының тіршілік етуіне жарамды формада иемдену үшін адам өз ... ... ... мен ... ... ой мен саусақтарын қимылға
келтіреді»
Сана объективті болмыс жайында қорытылған білімнен ғана емес, сондай-
ақ ... ... ... ... да ... ... ... орын алып отырған қандай да болсын қатынас,- деп жазды. К. Маркс
пен Ф.Энгельс – мен үшін болып жатады; хайуандар ешнәрсеге де ... және ... « ... » емес; оның басқа хайуандарға деген қатынас
болмайды»
Сана адамның ... ... ... « Адамның санасы
объективті дүниені бейнелеп қана қоймайды, сонымен қатар оны жасайды »
Адам дүниені саналы ... ... ... оны өз ... келеді, тіпті ол табиғаттың жеке элементтерінен табиғатта
кездеспейтін жаңа заттар ... ... ... ... ... және космосқа да жол табуына мүмкіндік берді.
Сананың аса маңызды қасиеті оның есеп беруі ... ... ... ... мен күйзелісі, ойы мен түйсігі туралы өзіне - өзі есеп береді,
сана тек қана сыртқы ... ғана ... өзін ... де ... ... өзіндік сана – сезім түрінде де көрініс табады. Адам есеп берудің
арқасында өз күшін ... ... өзін ... және ... отырады.
Білім негізінде жеке адамның іс- әрекетіндегі және мінез құлқындағы
саналық мөлшерін ... ... Жеке адам ... мен іс – ... ... ол ... ескеру және болашақты болжай отырып,
тиімді тәсілді таңдап алады. Бұл ретте адам өзін – өзі ... өз ... ... реттеп отырады.
Өзіндік сана - сезім
Адамның жануарлардан айырмашылығы – ол өзін танитын және білетін, ... және ... ... ... ... ... сана ... – сананың өзіңді білу мен өзіңе қатынастың бірлігі
ретінде көрінетін бір түрі. Өзіндік сана ... ... ... және ... танудың бейнелеуінен біртіндеп қалыптасады.
Басқаларды тану арқылы өзіңді тану. Жас бала ... өзін ... ... ... ... ... ол өзін, өзінің органдары мен тұтас
денесін ... ... бөле ... ... бастайды. Бұл физикалық саралау
процесі сыртқы ... өзін ... ... және ... ... ... ( өз органдарының қалыпты жайы мен ... ... ) ... ... өзін өзі аңғаруынан кейін деп жазады
И.М. Сеченов,- есейгенде адамның өз ... ... сын ... яғни ... ... ішкі дүниесін сырттан келіп қарауға, оны
талдауға және ... ... қоя ... – бір ... ... ... актін зертеуге мүмкіндік беретін өзіндік сана ... ... ... ... ... ... қасиеттерін танып – білу
іс – әрекет және қарым қатынас ... ...... процесінде адамдар бірін – бірі біліп, біріне – ... ... ... ... бағалауларынан көрініс танытатын болады. Өзін
– өзі тану өзіндік сана сезімнің қалыптасуында маңызды ролъ атқарады. ... өзі тану – ... өз ... және ... ерекшеліктерін зерттеп
білуі. Адам өзін тікелей де, жанама түрде де танып біледі. ... ... ... ... ... алғашқы сатысы іспетті.
Іс-әрекеті мен мінез – құлқын талдау арқылы адамның өзін – өзі тани алуы.
Өзін жанама тану өз іс – ... ... ... ... ... ... бір саладағы жетістіктерін талдай және бағалай отырып, өз
қабілеттерінің деңгейін анықтауға болады. Қоғамдағы өз ...... ... адам өз басының адамгершілік және ... ... ... ... ... өзін – өзі ... жүрген жеке
адамға айналасындағылардың өзі жайындағы көзқарасын талдаудың да маңызы
зор. Жақын адамдардың, ... ... ... ... ... танып білуге көмектеседі.
Өз басының қасиетіне ... өз ... мен ... ... ... да маңызды. Ол өз танымының өзгелердің ойымен ... шығу ... өзін – өзі не ... не кем ... ... ... мүмкіндік
береді. Бұдан шығатын қорытынды, басқа адамдармен неғұрлым кең қарым –
қатынаста болу өз басыңның ... және ... ... жан – жақты
салыстыруға, танып білуге көмектеседі.
Өзін- өзі байқау арқылы ... өзі ... өзін – өзі ... өзін – өзі ... формасында көрінеді. Қабылдау,
елестету, ойлану, және мазасыздану процестерінде адам ... бір ... ... іс- ... жеке ... жағдайына аударады және оны
бағалайды. Өзін – өзі ... ... ... Адам өзін – өзі ... ... ... ... неғұрлым қолайлы болуы керек. Психикалық іс –
әрекеттің сабырлылығы ... оның ... тыс ... атуы өзін – өзі ... өзін – өзі байқаудың мүмкіндігін кемітеді. Өзін – өзі ... ... және әрі ... ... жеткізетін шекара табалдырықтар деген болады.
Көп ретте, өзін – өзі ... есте ... ... ... – өзі есеп
беруді, есте сақталған іздерді немесе есте қалған образдарды талдауды
жатқызады. Адам ... ... ... ... мән ... сыртқы
жағдайды, өз көңіл күйін, қылықтарын аз қалпында елестетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... және оқиғаны
жүйелі жаңғыртуға күш жұмсайды. Психологияда мұндай ... ... ... ... ... деп атайды. Көптеген психологтар ... ... өзін – өзі ... ... тек ретроспекция болып
табылады.
Үлкен ми ... ... ... бір ... және ... жоғарғы
нерв қызметінің екі түрлі ағысы жүріп ... ... ... бар: оның бірі ... ... ой ... немесе күйзеліс түрінде бейнелеумен, ал екіншісі
– ағысты талдау, бағалау, түзетумен байланысты. Тіпті санадан тыс ... ... ... ... ... жете ... ... әрекеттің өзі, шынында, ... ... ... ... Оны аяқ ... ... қателіктердің дереу түзетілу
фактілері дәлелдейді.
Өзін – өзі тану ... өз ... ... жақтарымен кемшіліктеріне
белгілі бір көзқараста болуына әкеліп жеткізеді. Қайсібір адамдар ... ... ... ... ... өз басындағы кемшіліктерін батыл
сынай алады. Ақырында, өз бойындағы өнегелі іс – ... ... ... ... ... тізіп, өзін не қабілетсіз, не ... ... да ... әр ... өз жайындағы біз бірінші келтірілген көзқарас қана
өзіңді түзету ... ... және ... өзің ... ... ... – өзі тану адамға өз басын жетілдіру үшін, ... – ақ өмір ... ... ... өз іс – ... ... қойып отыруы үшін қажет.
Адам өзі күшін біле отырып, оны ... ... ... ... Адам ... өзі ... ... іс- әрекетіндегі қателіктерін
байқайды. Өзін – өзі бақылау жедел ... ... және сол ... ... әрекетті ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Демек, ол өз ... мен ... ... сол ... ... өмір ... құруыңа
көмектеседі. Егер ешқандай күш салу әрекеті жақсарта алмаса, онда адам өз
бойында белгілі бір ... ... ... немесе қалыптастырудың ұзақ
мерзімді жоспарын жасайды.
Өзін – өзі тәрбиелеу адам ... жаңа ... жол ... ... ... бастаған адам тәрбиелеудің объектісі ғана емес,
сонымен бірге субъектісіне де ... яғни оны тек ... ... ... ол өз күш ... та тәрбиеленеді.
Дүниедегі барлық құбылыстардың себепке байланыстылығын С.Торайғыров «
Адасқан өмір » поэмасында өте жақсы көрсеткен.
Ойласам дүниеде ... жан ... бар, ... шөп бар, мал мен аң ... ... ... бәрі- дағы
Әр себептің жемісі байқасаңдар.
Мал болмақ, маймыл болмақ, адам болмақ,
Қасқыр болмақ, құс болып, ұшып қонбақ,-
Сол болғандар ... ... ... бір себеп қолдап.
С.Торайғыровтың пікірінше, адам табиғаттың туындысы, ондағы себептіліктің
жемісі. Ол ... ... ... ... оны ... ... өзгертіп
отыратын белсенді тұлға.
Қолданылған әдебиеттер:
1) Жарықбаев «Психология оқулық құралы » Алматы 1993ж
2) Ж.Аймауытов « Психология » Алматы 1995 ... ... ... « ... ... » ... ... В.В.Гогеловский « Психология оқу құралы » Алматы 1979ж
5) Темірбеков, Балаубаев « Психология » ... ... ... « ... ой ... » Алматы 1980ж
7) Озғанбаев « Жалпы психология »
8) Алдамұратов « Қызықты психология »
9) Жарықпаев « ... ... ... ... ... « ... » ... 2005ж

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның сана сезімінің қалыптасуы7 бет
Адамның этномәдени даму мәселелері29 бет
Өзіндік сананың қалыптасуы мен құқықтық жауапкершілігі7 бет
Балалардың дене жүйке сана-сезімдік тәрбиесі4 бет
Ұлттық сана-сезім – шексіз дүние (Өзбекстандағы қазақтар жайында)4 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Ахмет Байтұрсынұлының шығармалары8 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Бала тәрбиесіндегі ислам мен дәстүр5 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь