Топырақ туралы түсінік және топырақтану ғылымының даму тарихы

І. Кіріспе.

ІІ. Негізгі бөлім.
1. Топырақ туралы түсінік және топырақтану ғылымының даму тарихы.
2. Қазақстан топырақтарының қазіргі экологиялық жағдайлары.
ІІІ. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Топырақтану-топырақ және оның құрылымы, құрамы, қасиеттері және географиялық таралу заңдылықтары, түзілуі, табиғаттағы орны, экологиясы, тиімді пайдалануы мен жақсарту жолдарын зерттейтін ғылым.
Топырақ туралы түсінік. Қазақ халқы жерді - ана, егістікті - асыраушы деп айтады, өйткені адамзат қажетті азықты, жеңіл өнеркәсіп үшін шикізатты өсімдік және жануарлар көмегімен топырақ арқылы алады. Жер бетінде топырақ нағыз асыраушы болу үшін, оны терең білу қажет, оның құнарлығын кемітпей, үздіксіз арттыра отырып пайдалану керек. Сондықтан бұл мәселелерді шешу жолдарын адам баласы үнемі іздестіріп келеді.
Адам баласы ең алғаш жерді егіншілікке пайдалана бастағанда, топырақ туралы түсінік болмаған, топырақ жер деген ұғым ретінде қалыптасқан. Бұл жай түсінік бірнеше мыңдаған жылдар қажетке жараған, өйткені адамзаттың алдында соңғы жүзжылдықта туған проблемалар ол кезде жоқ еді.
1. «Экология негіздері» Жатқанбаев Ж.Ж..
2. «Экология» Оспанова Г.С, Бозшатова. Г.Т.
3. «Экология» Жоғарғы оқу орындарына арналған оқу құралы Жақбасова А.,Саинова Г
        
        Жоспар.
І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім.
1. Топырақ туралы түсінік және топырақтану ғылымының даму тарихы.
2. Қазақстан топырақтарының қазіргі экологиялық жағдайлары.
ІІІ. Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. ТОПЫРАҚ ... ... ЖӘНЕ ... ... ДАМУ ... және оның ... ... қасиеттері және
географиялық таралу заңдылықтары, түзілуі, табиғаттағы ... ... ... мен ... ... зерттейтін ғылым.
Топырақ туралы түсінік. Қазақ халқы жерді - ана, егістікті - асыраушы
деп айтады, өйткені адамзат қажетті азықты, ... ... үшін ... және жануарлар көмегімен топырақ арқылы алады. Жер бетінде ... ... болу ... оны терең білу қажет, оның құнарлығын кемітпей,
үздіксіз арттыра отырып пайдалану ... ... бұл ... ... адам ... үнемі іздестіріп келеді.
Адам баласы ең алғаш жерді егіншілікке пайдалана бастағанда, топырақ
туралы түсінік болмаған, топырақ жер деген ұғым ... ... ... ... ... ... ... қажетке жараған, өйткені адамзаттың
алдында соңғы жүзжылдықта туған ... ол ... жоқ еді. ... ... ... ... орын алуы, жердің жетіспеуі,
эрозия, құрғақтану, топырақтардың ... ... т.б. ... шешу үшін ... ... аударыла басталды.
XIX ғасырдың орта ксзеңінде агроном, агрогеолог, ... ... ... ... ... жазыла бастады. Олар
топырақтың жоғары ... ... ... және ... ... ... ... деген жердің тек жыртылған, өсімдіктердің
тамырлары жайылған ... деп ... ... ... не ... ... ... анықтама, В.В.Докучаевтың ғылымға жаңа ... ... ... өріс алып ... ... бойынша топырақ - жер бетінің майда ұнтақталған
құнарлы ... тірі және өлі ... тән ... ... ... бар ... құрылым. Топырақтың негізгі қасиеті - құнарлығы ... ... ... қоректік заттармен және ылғалмен қамтамасыз етуін
айтады. Табиғаттың жоғарғы туындысы - адам ... ... ... мен
жануарлар дүниелері арқылы өз мұқтажына пайдаланды.
2. Қазақстан топырақтарының қазіргі экологиялық жағдайлары.
Қазір ... үдеу ... адам ... барлық тірлігі
саналы қимылының нәтижесінде ... ... деп айта ... Мұндай
жағдай, әсіресе адамзаттың табиғат қорларын пайдаланудағы көрсетіп жүрген
енжарлығын, немқұрайлы қарауымыздан анық ... ... ... ... ... В.И.Вернадский (1944) аңсаған адам қоғамының саналы
қимылының нәтижесінде биосферадағы тіршілік жаңа сатыға «ноосфераға» (ақыл-
еркіне) көшу ... ... ... ... ... ... Америка экологы О.Одумның (1975) ... ... ... өмір сүру үшін ... тамақтық т.б. заттармен қамтамасыз
етілуі, дем алуы) орта есеппен әр адамға 2 гектардай жер керек ... ... ... тамақтық заттар өндіру үшін; 0,2-сі мекендеу мен өндіріс ... 1,2 ... ... ... ... сақталуы керек. Бұл жерлер ... ... ... ... ... ... қалыпты болуына қажет.
Ескеретін жай, қазіргі әлемдегі 6,3 миллиард халық үшін жоғарғы ... ... ... кеміген. Мысалы, жер жүзіндегі әр адамға қажетті
0,6 гектар ... жер ... 0,3 ... ... ... ... әр ... әр түрлі. Соңғы жылдарға шейін бұрынғы Одақ
Қазақстан ... 93%-на ... ... ... қоршаған
ортамызға өте үлкен нүқсан келтірді. ... ... ... ... ... ... ... келді, ал шикізат өндіру
- өндірістің ең «ылас» саласы. Өктемдігі күшті империя 70 жылдан ... ... ... ... ... «қаймағын» ғана алып, экологиялық
зиянды қоқыстарын калдырып отырды.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Халық шаруашылығымызға қажетті барлық
пайдалы қазба байлықтар, құрылысқа қажетті ... ... да ... ... ... ... ... қойнауында, оның әр түрлі
тереңдігінде жатыр. Осы байлықтарды барлау, ... алу, ... ... ... ... ... Оның үстіне олардың көбісін
ең «арзан» ашық әдіспен ... ... бұл ... ... нашарлады. Мұндай бүлінген жерлер қатарына негізінен кен ... ... қазу ... кең ... ... ... жамылғы топырақтар
мен тау жыныстарын басқа алқаптарға жылжытудан пайда болған құрамы әр түрлі
тау жыныстарынан тұратын ... ... ... байыту фабрикаларынан
шығарылған қалдық-қоқыстарды, жылу ... ... күл ... ... ... мен ... мекемелерден тасталынған металл
қалдықтары, резиналар, шыны-әйнектер, бетондар т.б. ... ... ... ... жай, бұл ... көбінесе тез арада
ыдыратып, минералдандыратын бірден-бір жәндік ... ... ... олар бірнеше ондаған, жүздеген жылдар бойы жатуы да мүмкін. Бұл
қалдықтар пайдасыз өнім ... өзі ... ... шөбін өсірмейді, өлі
жердің көлемін арттырады, алқаптың санитарлық жағдайын ... ... да адам өз ... табиғатқа енгізген зиян әрекеттерін өзі
қолымен жақсартып, бүлінген жерлерімізді қайта культивациялап, ал ... ... ... ... ... оның ... ... қажет. Қазақстан ауылшаруашылығы министрлігінің мәліметтеріне
қарағанда өндіріс ... ... жер ... ... ... 200 мың ... мұндай қазба байлықтарды алған кезде «таза бұзылған»
жерлерден басқа әскери-өндірістік кешендерден бүлінген ... ... ... ... жерлері ядерлық қару-жарақтарды сынау, ... ... ... ... ... ... оның ішінде радиацияға
шалынып, «ғарыш» қоқыстарымен ыластанады. Бұл мәліметтердің көп уақыт құпия
болып келгені мәлім. ... ... ... «қорғаныс» мақсатына
бөлінген жер көлемі 20 млн ... ... ... Бұл ... объектілердің қазақ жеріне, халқына тигізген және болашақта
да тигізетін кесапат зияндарын нақтылап ... - ... ... ... Жер ... тек ... ғана ядерлы-
стратегиялық бағдарлама толық жүзеге асты. Оларға қажетті шикізат осында
табылып ... ... ... ... ... ... сыналды,
ракеталы-ғарыштық кешендер осында сыналып, осында көзі жойылды. ... 40 жыл бойы ... ... ... ... ... астам атом
бомбасының жарылысы болды, оның 20-дан астамы Семей полигонынан ... Уран ... ... ... жүйенің барлығы да
қатты ыластанды. ... ... ... ... ал осы ... ... Ресейдегі Капустин-яр полигондарының қазақ жеріне ... ... ... ... даусыз.
Біздің мәліметтер бойынша ол жерлердің кемінде жартысы бүлінген және
ыластанған жерлер. Бұл жерлер негізінен Атырау, Батыс ... ... ... Маңғыстау, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстарында
орын алған.
Бұзылған, шаңы ... ... ... ... жайылым жерлерде
жатады. Жайылымдардың тарлығынан олардың ... ... мен мал ... жэне елді ... төңірегіндегі миллиондаған
гектар жайылымдар «тұяқ тесті» ... ... ... ... шыққан жайылымдар көлемі Қазақ ... ... ... (1991) ... қарағанда 15 млн га,
ал өнімі көп кеміп, бүлінген жайылымдардың жалпы ... 60 млн ... көп ... бүлінген жерлер қатарына біздер тағы да ... мен ... ... бұзылған және мұнай-битум қалдықтарымен
ыластанған ... ... ... ... де ... ... олардың
көлемі 4-5 млн гектардай. Сонымен құнары қатты кеміп бұзылған, ... ... ... 85-90 млн ... ... ... құнарлығын
қалпына келтіру үшін әр ... ... ... ... ... қажет. Бұл шаралардың күрделілігі, мерзім ұзақтығы әр жерде әр
түрлі ... ... ... ... су ... ... ... құм-тасты болып қалған алқаптар және су астынан жаңа ... ... ... Республикадағы мұндай бүлінген жерлерді қайта құнарландыру
жұмыстары жайында кітаптың соңғы бөлімінде тоқталмақпыз.
Қазақстандағы дағдарыс ... ... ... ... ... жатқан Балхаш көлі аймағы, территориясы шамамен ... ... Арал ... ... ... ... ... ескеріледі. Бұлардың ішіндегі экологиялық апатқа өте қатты ұшырағаны
Арал теңізі бассейнінде орналасқан жерлер.
Арал мәселесі, оның тағдыры, оған суын құятын екі ... ... ... және ... ... Кезінде белгілі географ ... (1908) шөл ... ... теңіздің пайдасыз жатуы бос ысырап, ол
табиғаттың «қатесін, оның қоршаған ортаға да ықпалы ... ... ... оған ... ... суын ... күріш өсіруге пайдалану тиімді
деп есептеген. Кеңес заманындағы ... осы ... ... ... ... ... кірісті. Сонымен құдіреті күшті Кеңес Үкіметі
Орта Азия республикалары мен ... ... ... т.б. ... ... өзен ... ... су қоймалары салынып, екі өзен
сулары ауыздықталып егіс ... ... ... 1960 ... ... келген, өзендер құятын сумен Арал айдынынан ... ... ... ... ... Арал қасіретін толық сипаттап жату мүмкін
емес, сондықтан тек бұл жайындағы қорытынды ... ... ... осы ... ... 18-20 ... төмендеді, теңіз жүздеген
шақырымға шегінгендіктен, су астынан босаған ... ... ... ... ... ... ... тұщы судың күрт кемуінен теңіз
суының тұздылығы көп артты. Бұрынғы 1литрдегі 8-11г тұз енді ... ... ... ... ... ... табанынан жел суырып ұшыратын
тұз бен шаңның зияны тек Қызылорда облысы, Қазақстан ғана ... ... ... баратыны туралы деректер келіп түсуде. Сондықтан Арал
қасіретін тек жергілікті емес, дүние ... ... деп ... ... қасіретіне тікелей ұшыраған Қызылорда облысы түгелдей, ... және ... ... Арал ... ... ... шешімі бойынша экологиялық апат аймағы болып жарияланды. Арал
апатын халық бұрынырақ сезген еді, бірақ оған ... түсу ... ... мүмкін болмады. Оның үстіне «шегініп бара ... ... ... ... ... ... деген үміт бар еді. Тек 1986 жылы орталық
көптен ... келе ... мол сулы ... ... суын Орта Азия мен
Қазақстанға бұру жөніндегі жобаларды ... ... ... Арал ... халық «Аралға араша», «Арал тағдыры - адам тағдыры»
деген ұрандарды айта бастады. Бірақ бүл ... ... ... ... еді. Арал ... ... апатқа көптен ұшырағанды. Енді ... ... ... іс ... ... емес. Әңгіме - экологиялық
жағдайды әрі қарай ушықтырмау үшін ең болмағанда теңіз деңгейін осы қалыпта
сақтау жайында ... жүр. Арал ... ... ... адам ... ... көптен бері айтылып келеді. ... суы ... ... ... ... ... халық шаруашылығына, оның күріш тағы
басқа ... ... ... өзек болып отырғаны шындық. Бірақ,
Дарияның суы ... ... ... ... жерлерін басып өтіп,
ондағы мақта тағы басқа егістіктерді «химияландырудың» әсерлерін өзімен
бірге ала ... ... ... ... ... суына облыстың жоғарғы
аудандарындагы күріш, тағы басқа егістіктерді «химияландыру» әрекеттерінің
«жемістері» ... ... ... ... ... оның ... құрамы
нашарлап адамнан бастап бүкіл тіршілікке, жер экологиясына қатты зиянын
тигізуде.
Арал бассейніндегі апат ... ... ... ... керісінше, теңіз деңгейінің биіктеуінен құрғақ жерлерді басып, өзінің
көлемін ұлғайтуға байланысты болып ... ... ... ... тепе-
теңдік заңы жоқ деп қалай ... ... Егер ... ... ... ... ... мол жұмсағандықтан, теңіз деңгейі төмендейді
десек, ал Каспий теңізі ... ... ... ... ... ғалымдары Каспийге құятын Еділ, Жайық т.б. өзендердің суларын ауыл
шаруашылығына мол пайдалану таяу ... бұл ... де ... деп ... ... еді. Бұл ... ... алу үшін мол сулы
терістік өзендерін (Печора, Солтүстік Двина) Еділге ... бұру ... ... да ... ... ... ... теңіз деңгейінің төмендеуінің орнына,
керісінше, біртіндеп биіктей бастады. ... 1978 ... бері ... ...... ... ал оның ... тоқтар емес. Кейбір
ғалымдардың болжауынша, теңіздің биіктеуі XXI ... ... ... ... ... ... оқиғаны немен түсіндіруге болады? Бүл
жайында әр түрлі көзқарастар бар.
Бұл жайында ... ... ... ... ... ... ... академиясының корреспондент-мүшесі К.Н.Аманниязов
келтіреді (1999). Ғалымның ойынша, ... ... ... ... ... ... жатады. Ол Үлкен Кавказ бен Үлкен Балқан құрылымымен
жалғасып, су ... жер ... ... ... ... көтеріліп келеді. Теңіз деңгейінің көтерілу «құпиясы» осында.
Қазірдің өзінде жағалауы жайпақ Атырау, ... ... ... және Түркіменстан мен Әзірбайжанның ... ... су ... Ал ... одан әрі ... сайын су басқан жер көлемі де молайып
келеді.
Теңіз деңгейі пәлен метр көтерілді деп ... ғана ... ... ... әр бір метр ... әр ... ... тағдыры
жатыр. Себебі көптен қалыптасқан теңіз жағалауында ... ... ... ... ... ... шаруашылығының құрылыстары, қазба байлықтар,
ауыл шаруашылығына пайдаланатын қаншама жерлер бар. ... су ... ... ... ... Бұл ... ... құтылудың жолдары
К.Аманниязовтың еңбегінде баяндалған. Бұған қоса ... ... ... ... ... ... мен газ ... өндіру
кездерінде топырақ қабаттары бұзылған, ластанған жерлерді де қосу керек.
Енді Балхаш көлінің аймағы туралы біраз сөз. Балқаш ... су ... ... пен оңтүстік шығыстан қоршаған Іле, ... ... ... және ... территориясынан басталатын бірнеше өзендермен тікелей
байланысты. Сондықтан бұл алқапты халық көптен «Жетісу» алқабы деп ... жеті ... ... суын Балқашқа кұятын басқа да майда өзендер
толып жатыр. Дегенмен Балқаш тағдырын ... ... күре ... - ... ... ... ... бұл өзен - осы өңірдегі ең мол сулысы. Балқаш
көлін XX ғасыр басында көрген ... ... оны ... ... ... ... шөлді аймақта бірнеше ғасырлар бойы тұщы ... ... ... еді. ... бұл ... ... ... шешілді. Біріншіден, Балқашқа қүятын өзендер өз бастауын
таудың мұздары мен қарларынан ... ... көп ... ... ... көлге дейінгі ара - қашық емес. Екіншіден, көлдің барлық
айдыны (акваториясы) түгелдей тұщы емес ... ... Оның ... бөлігі
әжептеуір тұзданған, ал оңтүстік батыс бөлігі - мол сулы Іле ... ... ... ... 1960 ... бастап Іленің төменгі сағасын суармалы егіске, оның
ішінде суды көп қажет ... ... ... ... ... ... экологиясы нашарлай бастады. Іле суын ... ... ... ... Іленің төменгі сағасындағы аймақтарды құрғатып, сол
аймақтағы мал шаруашылығына, ... ... ... өте ... ... ... ... деңгейі төмендеп, суы тұздана бастады. Көлдің арғы
бетінде орналасып, оның түщы суын қажетке жаратып отырған республикамыздың
ірі ... ... - ... комбинатына, Балқаш қаласына ... ... ... ... 1970 жылы ... суға толтырыла бастаған
Қапшағай су ... ... ... 28 ... ... ... 1987 ... 17 жылдың ішінде көлдегі су деңгейі 2 м төмендеп, оның Балқаш ... ... 2 ... артты. Сөйтіп Балқаш көлін жоғалтып алу қаупі
туды. Нәтижеде «Балқашты сақтайық!» деген ұран баспасөзде, теледидар ... ... ... ... бұл әрекеті елеусіз қалған жоқ. Сол
кездегі әкімшілік, басшы органдар Балқаш ... одан әрі ... ... игі ... жүзеге асырды. Біріншіден, су қоймасындағы су көлемін
жобадағы 28 шаршы шақырымға жеткізбей, сол 1987 жылғы ... - 13,5 ... ... ... ... әрі суды көп ... ... күріш
шаруашылығын өрістетуді тоқтату. Оның ... су аз ... ... ... ... мал ... ... шаруашылықтар
ұйымдастыру. Осындай шараларды жүзеге асыру нәтижесінде көл деңгейі ... 340,7м ... ... Ал Балқаш өңіріндегі экологиялық жағдай
одан әрі онша төмендеген жоқ.
Бұл Қазақстан территориясындағы ... апат ... ... ... ... ... барлық экологиялық
мәселелерді қамту қиын. Тың ... ... ... ... ... ... сол ... жерлерді егіншілікке пайдалану бөлімінде
сөз ... Ал атом ... мен ... ... ... ... әсерлерін толық зерттеу болашақтың ісі.
Қолданылған әдебиеттер:
1. «Экология негіздері» Жатқанбаев ... ... Г.С, ... ... «Экология» Жоғарғы оқу орындарына арналған оқу құралы
Жақбасова А.,Саинова Г

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биогеохимияның негізгі концепциялары (сұрақ-жауап түрінде)78 бет
Литосфераға антропогендік факторлардың әсері3 бет
Топырақ туралы түсінік, топырақтану ғылымы106 бет
Қазақстан топырақтарының қазіргі экологиялық жағдайлары10 бет
Бүгінгі терминологияның даму сипаты5 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Топырақта органикалық заттардың жиналуы20 бет
Қазақстан топырақтары20 бет
Cаясаттану ғылымының тарихы10 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь