Қазақстандық Алтай өлкесі

І. Кіріспе
Қазақстандық Алтай өлкесі
ІІ. Негізгі бөлім
1. Жер бедері
2. Геологиялық құрылысы
3. Пайдалы қазбалары
4. Климаты
5. Өзендер мен көлдері
6. Мұздықтары
7. Топырағы мен өсімдіктері
8. Жануарлар дүниесі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Алтай (түркі монғол алтан - алтын) – СССР, МХР және Қытай жерлеріндегі Азияның ірі тау жүйесі. Солтүстігі – батыстан, Оңтүстігі – шығысқа қарай, Батыс Сібір ойпатынан Гоби жазығына дейін әр түрлі бағыта созылып жатқан жоталар мен қыраттардан тұрады. Ұзындығы 2000 км-ден астам, жалпы шекарасы 44-53° солтүстік ендік пен 81° - 106° шығыс бойлақ арасында. Алтайдың оңтүстіктегі табиғи шекарасы – Қара Ертіс пен Зайсан көлі, ал оның батыс бөлігі саналатын Қалба жотасы Сарыарқадан Шар өзенінің аңғарымен бөлінеді. Солтүстік-шығыста Шығыс Алтайдың Шапшалы жотасы Батыс Саянмен жалғасады.
1. Бірмағамбетов Ә. Қазақстанның физикалық географиясы: Оқу құралы. – Алматы: ҚазМемҚызПИ, 2004
2. Карпеков Қ., Бейсенова Ә., Қалиев М., Молдағұлов Н. Қазақстанның физикалық гелграфиясы. Оқулық. – Алматы, 1998
3. Ә.Бірмағамбетов. Қазақстанның физикалық географиясы. Оқу құралы. – Алматы, 2004
4. Қазақ совет энциклопедиясы. – Алматы, 1980
5. Қазақ совет энциклопедиясы. 1-том. – Алматы, 1972
6. Қазақстанның физикалық географиясы. Оқыту әдістемесі: 8-сыныпқа арналған /Ауесбаева Б., Сүлейменова Г., Ысқақова К. – Алматы, 2004
7. Бейсенова Ә., Карпеков Қ. Қазақстанның физикалық географиясы. 8-сынып. Оқулық. – Алматы: Атамұра, 2004
8. Бейсенова Ә.С. Қазақстан табиғатын зерттеу және физикалық география: Ежелгі дәуірден бастап ХХ ғ. басына дейін. – Алматы, 1990
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКА ИНСТИТУТЫ
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Қазақстандық Алтай
өлкесі.
Орындаған: ... ... ... ... ... – 2007 ... ... (түркі монғол алтан - алтын) – СССР, МХР және ... ... ірі тау ... ...... Оңтүстігі –
шығысқа қарай, Батыс Сібір ойпатынан Гоби жазығына дейін әр түрлі бағыта
созылып жатқан ... мен ... ... ... 2000 ... астам,
жалпы шекарасы 44-53° солтүстік ендік пен 81° - 106° шығыс бойлақ арасында.
Алтайдың оңтүстіктегі табиғи ... – Қара ... пен ... ... ал ... ... саналатын Қалба жотасы Сарыарқадан Шар өзенінің аңғарымен
бөлінеді. Солтүстік-шығыста Шығыс Алтайдың Шапшалы ... ... ... Биік ... ... қиыр Солтүстік-шығыста Алтай тауынан
басталады. Қазақстанға Алтайдың ... ... бір ... ... ... ең биік тау ... оның ... Орталық Алтайдың
Катун жотасындағы екі басты – ... Оның ... шыңы – 4440 ... – 4506 ... ... ... ... қар мен мұз басып жатыр.
Сондықтан оны ... ... ... ... деп атайды. Қазақстандық
Алтайдың орографиялық құрылысы ... үш ... ... 1. ... ... сілімдері; 2. Қалба жотасы; 3. Оңтүстік Алтай.
Орталық Алтайдың батыс сілімдері ... ... деп ... ... бұл бөлігінің басты жоталары – Листвяга, Холзун және
Тигирек ... ... ... ... солтүстік-батысқа
қарай созылып кетеді. Осы тізбектен Оңтүстікке бір-бірімен жарыса Оба,
Иванов және Улбе ... ... ... жоталар 2000-2700 метр биіктікке
көтеріледі. Солтүстікте Бұхтырмадан, Оңтүстікте Қара Ертіске дейінгі аралық
Оңтүстік Алтайға жатады.
Оңтүстік Алтай ендікті бойлап созылып кететін тау ... ... ... жоталардан, тау үстірттерінен және тау аралық ойыстардан тұрады.
Оның жоталары Табын-Богда-Ола тау ... ... екі ... ... ... ... құрап тарайды. Солтүстік тізбек Сарымсақты,
Нарым, Оңтүстік тізбек Оңтүстік Алтай ... және ... ... Марқакөлден Оңтүстікте оқшау Азутау жотасы өтеді.
Кенді Алтайдың жоталары батысқа ... ... ... де, Ертіс
маңында ұсақ шоқылы белесті жазыққа айналады. Ертістің сол жағалауында
оқшау ... ... ... (Сарышоқы 1558м) Алтайдың батыстағы жалғасы
болып табылатын бұл жота батыс, солтүстік-батысқа қарай аласарып ... ұсақ ... ... ... оңтүстігінен тау аралық
Зайсан қазаншұңқыры тұйықтайды. Оның түбі тегіс, абсалют биіктіктер 400-450
метр. ... орта ... ең ... бөлігін Зайсан көлі алып жатыр.
Жер бедері. Алтай тауларының өзіне тән ... ... Оның әр ... жер ... ... ... ... мен
қыраттарының бағыты мен биіктігі әр түрлі. Алтайдың ең биік және ... ...... Оңтүстік және Солтүстік Чу, Оңтүстік ... ... ... тағы ... ... орта биіктігі 3000
метрден асады, төбесін көп ... қар ... ... ... ... ... ... тау беткейлері өте тік, биіктік ... мол, ... ... ... ... ... шатқалды, жартасты келеді.
Алтайдағы және бүкіл Сібірдегі ең биік шың – Мұзтау (Ақбастау, ... ... – 4506 ... ... және ... ... бұл таулар біртіндеп
аласарады. (Орташа биіктігі 1500-2000 метр), ... азая ... үсті ... ... тек ... ғана ... ал беткейлері тік
келеді (Шабанбай таулары, Холзун, Тегерек, ... Ануй ... ... ... және ... Алтайдың басты жоталары мен тау
тізбектері негізінен ендік бағытта, ал Батыс және ... ... ... ... қарай, кейбірі бойлық бағытта
созылып жатыр. Осындай белгілі бір орографиялық ... ... ... ... ... тау ... мен жоталарға сілімденген бірнеше
тау торабы бар. Олардың бастысы – Табын-Богда-Ола. ... ... ... Алтай жотасы, Оңтүстік-шығысқа, қарай шекаралық жота – Сайлюгем
тарайды. Алтайда мейлінше ұзын, кейде кең, ... ... ... ... ... (Чүй, ... Ойман, Абай, Нарын далалары), 1500-2400 метр
бикітікте орналасқан кең байтақ ... ... ... және ... ... ... ... Чулышман, Жайдақ тағы басқалары) бар. Олар
ел қоныстанып, мал жаюға өте ... ... ... ... ... ... бір тұтас жазық
(пенеплен) болған. Ал оның ... ... ... және ... ... ... көтерілуі мен қалқандық қозғалыстарына
байланысты күшейе түскен өзен эрозиясының, оған ... ... ... кең ... ... эрозиясының нәтижесінде түзілген.
Геологиялық құрылысы. Алтай негізінен палеозой дәуірінде пайда болған
теригендік, карбонатты және вулкан текті тау ... ... ... ... ... ... ... шалынған күрделі
геолгиялық құрылыс. Мұнда өте көп ... ...... текті
формациялармен қатар, палеозой дәуірінің әр кезеңінде түзілген интрузивтік
жыныстар да (гипербазиттер, габбро, диориттер, әсіресе ... ... ... ... әк тас, құм тас, ... тастар кездеседі. Палеозой
құрылымының фундаменті болып саналатын жоғарғы протерозойдың тақта тастары
мен ... ... ... мен ... (Қатын, Теректі
жоталары) табылады. Жоғарғы палеозой, юра, палеоген, неоген, антропоген
кезеңдерінде пайда ... ... ... ... бар ... жыныстар
бірен-саран тау аралық ойыстар мен грабендерде (Шыңғыстай, Голубовка ... ... ... ... ... Кіші Бөкен, Улбі өзендерінің бойы)
кездеседі. Геологиялық құрылысы мен геотектоникалық даму ерекшеліктеріне
қарай Алтай ... ... ... ... ... ... және
құрылымы герцин тектогенезінде түзілген ... ... ... Алтай болып бөлінеді. Бұлардың ... ... ... ... оннан астам зоналар орналасқан. Олардың геологиялық
даму тарихы мен құрамында елеулі ... ... ... ... ... ... ... даму режимі мен қатпар түзіліс процестері
негізінен ... ... ... ... ... – ордовик пен
силурде (такон фразасы) ал Оңтүстік-Батыс ... ... ... ... бөлімінде (шатқал, сауыр фазалары) ... ... ... бір ... ... ... ретінде континенттік
режимде дамыды. Осы кезде орын тепкен негізінен ... өте ... ... нәтижесінде интрузив жыныстар пайда болды.
Қазақстан жеріндегі Алтайдың ... ... ... құралғандығына, мезозойдың аяғында қатпарлы құрлымы ... ... ... ... жер ... ... ... нәтижесінде
қалыптасқандығына, тау шатқалдарының дамуына өзен ... ... ... ... ... әсер еткендігіне, сондықтан циркті және
қарлы ойыстардың жиі ... ... ... ... ... ... ... қазба байлықтарға өте бай. Мұнда ... мыс, ... ... ... ... ... ... тантал,
ниобий, сынап тағы басқа да металдық рудалар, тас көмір, қоңыр көмір, жанар
тақта тастар, асыл және әшекей ... ... ... мол. Бұлардың
ішінде аса маңыздысы – Шығыс Қазақстанның түсті металлургия базасы ... ... ... ... ... ... ... Алтай - түркі, монғол тілдерінде «алтын тау» деген
ұғымды білдіретін болса ... ... ... ... – бұл
аумақтың қойнауы тұнып тұрған байлық: түсті металл, алтын, темір, слюда
тағы басқа рудалар ... ... ... ... деп аталатындығы
арқылы көз жеткізуге болады.
Климаты. Алтайда едәуір қатал континенттік климат ... Қысы ... ... ... метр ... дейін қар қазан айының екінші жартысынан
сәуір айының бірінші жартысына дейін, орта есеппен 5-5,5 ай жатады. ... күз ... ... ... күн тез ... жер тез көктейді. ... күз ... қар ... суық ... ... кетеді. Ең суық ай –
қаңтар айының орташа ... ... ... ... тау аралық
ойыстарда 27°, -33° градусқа дейін барады. Ең ... ... -60° ... ... байқалады. Ең жылы ай – шілде, орташа ... ... ал ... метр ... ол 14-16° ... ... ... температура Зайсан ойпатында (40° градусқа ... Жер ... ... ... ... ... қысқы температура
жоғарлап, жазғы температура төмендеп отырады, жер ... ... ... болады. Сондықтан биік тауларда қыс жылы, жаз салқын, ал ... мен ... жаз ... қыс ... ... ... жылдық орта
температурасы Алтайдың әр жерінде –1 -5° ... ... ... мөдшері Батыс және Солтүстік-Шығыс Алтайда 800-1200 мм (кей жерде
2000 мм-ге дейін); ... ... мен ... 200-300 мм (кей жерде
2000 мм-ге дейін); жауын ... ... мен ... ... ... ... ... тау жоталары мен өзен аңғарлары арасында жаз айларында
қоңыр салқын соғып, ... есіп ... Өзен бойы мен тау ... ... ... тұрақты жел жазда сирек байқалады; қыста батыстан
соққан суық әрі қарлы, боранды жел – ... ... жылы жел ... жиі ... ... ... ауа райы ашық, аязды ... ... ол ... және жылы ... қара ... ылғалдың молдығына, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері ... 300-400 мм, ... ... ... ... ... жауын-
шашынның шамасы жеткілікті және олардың жыл бойында қалыпты бөлінуі орман
зонасының кеңінен таралуына әсер етеді.
Өзендері мен ... ... ... ... екіге жарып
өтетін бастауын Монғол ... ... ... ... ... ... ірі өзен ... ірі салалары. Алтайдан Ертіс, Обь, Енисей ... ... ... ... ... ... көптеген өзендер
басталады. Алтай тауларын өзендер ... ... ... ... ... ... төмен қарай) – Қоба, Қалжыр, ... ... ... Уба; ... салалары (төменнен жоғары қарай) – Ануй,
Песчанка, Қатын, Биа, ... ...... мен ... ... де Алтайдан басталады. Алтай өзендерінің суы мол, ... ... қоры бай, ... шапшымалы жерлері көп. Мұздықтар мен қар,
жаңбыр суымен қоректенетін өзендер ... ... әрі ұзақ ... ... ... тар, жағалары тік, шатқалды болады. Тек тау аралық ойыстар
ғана олардың ... ... ... ... ... ... әр ... метрден 50-60 метрге дейін) 70-тей су құлама (шапшыма) 3500-ден ... көл бар ... суы ... ... ең ірілері –
тектоникалық ойыстардағы (шүмекті) ағынды көлдер Алтынкөл, ... ... ал ...... ... ... моренаның
бөгеуінен пайда болған ұсақ көлдер. Өзендері мен көлдері қыста түгелдей
қатады. Қазақстан жеріндегі Алтай тауында өзен торы жиі ... ... ... Алтайынан бастау алған Қара Ертіс Зайсан көлі мен Бұхтырма
су қоймасы арқылы Зайсан мен бірге Қазақстан жеріндегі Алтайды ... ... ... ... ... ағыны Бұхтырма, Өскемен су қоймалары арқылы
реттеліп отырады. Жалпы Алтай өзендерінің энергетикалық ресурстары өте ... ... ... ... үлкенді-кішілі мұздық бар, жалпы
ауданы 800 км²шамасында. Негізгі мұздықтар орталығы: Қатын, Оңтүстік ... Чүй ... мен ... тау торабы – Тобын-Богда-Ола. Ең үлкен
мұздық Оңтүстік Чүй жотасындағы Ийіктауда (20 км²). ... ... алты ірі ... бар, ... ең ... ... ... Берел мұздығы. Кіші-гірім мұздықтар Сайлюгем, ... ... ... ... тағы ... ... ... кездеседі.
Алтай тауының мұздықтарынң төменгі етегі әр түрлі ... ... 1950-240 м, Чүй ... ... ... Оңтүстік Алтайда 2500-
2850 метр. Алтай мұздықтары шегініп барады, олар жылына орта ... ... ... ... Мұздықтар тау бастарында 2600 метрден жоғары
биікте орналасқан. Алтай ... ... ... белдеудің абсалют
биіктігі Іле Алатауымен салыстырғанда 1000 метр төмен.
Топырағы мен өсімдігі. Алтайдың ... пен ... ... ... ... байланысты өзіне тән ландшафты бар
негізінен үш биіктік ... ... ... дала ... тау бөктерлері
мен тау аралық ойыстарда 500-600 метрден (солтүстік пен ... ... ... биіктікке дейін орын тебеді. Алтай тауларының табиғат
зоналары әр ... ... ... тау ... ... ... ... ландшафтыларының биіктік белдеулері солтүстік-батысында
дала зонасынан басталса, Зайсан ойысына ... ... ... ... ... ... тау беткейлерінің 900-1100 метр, дала зонасы 1600-
1800 метр ... ... ... Бұл – ... қара және ... топырақты, әр түрлі шөп өскен (селеу, бетеге, жусан, жоңышқа, қияқ,
көде, ермен тағы ... да ... ... ... ... ... Көп жерлерде
(итмұрын, ұшқат, тобылғы, ... тағы ... да), ал өзен мен ... тал, ... ... өседі. Таулы дала белдеуінің ылғалы аз (жылдық
жауын-шашын 200-500 мм) жазы ыстық ... ... ... ... 18-
20° градус), қысы суық әрі қары жұқа болады. Биік таулар мен ... м) құба және ... ... ... (чуй, ... ... ылғалы
аз, климаты өте қатал болғандықтан аласа бұталы, селдір шөпті келеді. Олар
өсімдіктері мен жануарлары ... ... ... ... аймақтарына
ұқсас. Таулық орманды белдеу Алтай жерінің 70 процентін алып жатыр. Аласа
және биіктігі орташа таулар мен биік ... ... ... ... салқын, ылғалды (жылдық жауын-шашыны 500-1500 мм), ... ... ... ... ... ... ... ұшқат, мойыл, долана,
тошала, арша, қарақат, аю ... ... ... тал ... қайың;
одан жоғары шырша, балқарағай, самырсын, қара самырсын ... ... ... ... ... мен ... жотасында кездеседі. Солтүстік-батыс пен
солтүстікке көбірек тараған қара қылқанды ... ... метр ... ал ... және Оңтүстік Алтайдың негізінен боз қылқанды орманы
(самырсынды-балқарағайлы тайга) 2200-2465 метр биіктікке дейін ... ... ... ағаш өте жиі ... ... шөп ... тек ... мүк
өседі. Боз қылқанды орманда ағаш сирегірек, ағаш ... ... ... Ағаш ... ашық ... ... ... батыс, солтүстік
беткейлерінде қалың және биік шөпті субальпілік шалғындар мейлінше өте көп.
Шалғындық пен ... ... ... ... бұл ... ... ... бетеге, бидайық, қымыздық, саумалдық ... ... ... өте биік ... ... ... тамыры, у жапырақ тағы
басқалар өседі. Мұндай алаңдар, ... ... ... ... ... және Оңтүстік Алтайдың ... ... ... ... ... белдеу 2000-2200 м биікте тырбық ... мен тал ... қара бұта ... ... ... басталады да, одан
жоғары біркелкі аласа шөпті альпілік шалғынға айналады. Бұл ... және ... ... көбірек кездеседі. Қар жауғанша көктеп,
гүлдеп тұратын ... ... ... ... ... ... әрі ... тамаша жайлау. Топырағы қара сұр, күлгін, өте ... ... ... ... жиі ... ... ... жоғары
мүкті қорым, қыналы тау тундрасы және дара, морена, қарлы ... ... ... биік ... ... дүниесі. Алтайда шөлейтке, далаға, ... және ... тән ... ... Дала ... (Чүй, ... ... бөкен, жайран, қасқыр, көртышқан, саршұнақ, терісаяқ, орман жануарларынан
... аю, сары аю, ... ... ... ... ... ... бұлғын, құндыз, тиін, баршатышқан, сасық күзен, қоян, ... ... ...... ... таутеке; құстардан – ұлар, құр,
шауқарға, тоқылдақ, үнді қазы, шіл, кекілік, ... ... ... үкі, ... қарға, байғыз, көкек, торғай, бөдене, тарғақ, су
торғай; ал ... ... ... ... сары ала қаз, үйрек тағы
басқалар бар. Балықтары үлкен өзендерде – бекіре, ... ... ... ... ... ... ... қымбат терілі аңдары (тиін,
ақ тышқан, суыр, ... тағы ... ... ... ... Бұқтырма ГЭС-і
салынғаннан бері балық өсіру мен аулау белгілі бір тәртіппен жүргізіледі.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Бірмағамбетов Ә. Қазақстанның физикалық ... Оқу ... ... ... ... Карпеков Қ., Бейсенова Ә., Қалиев М., ... Н. ... ... ...... 1998
3. Ә.Бірмағамбетов. Қазақстанның физикалық географиясы. Оқу ... ... ... ... совет энциклопедиясы. – Алматы, 1980
5. Қазақ совет энциклопедиясы. 1-том. – Алматы, 1972
6. ... ... ... Оқыту әдістемесі: 8-сыныпқа
арналған /Ауесбаева Б., Сүлейменова Г., Ысқақова К. – Алматы, ... ... Ә., ... Қ. ... ... ... 8-сынып.
Оқулық. – Алматы: Атамұра, 2004
8. Бейсенова Ә.С. Қазақстан табиғатын зерттеу және физикалық география:
Ежелгі ... ... ХХ ғ. ... ...... ... ... Алтай өлкесі
ІІ. Негізгі бөлім
1. Жер бедері
2. Геологиялық құрылысы
3. Пайдалы қазбалары
4. Климаты
5. Өзендер мен көлдері
6. Мұздықтары
7. Топырағы мен өсімдіктері
8. Жануарлар ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ШҚО және Оңтүстік Қазақстан облыстарының туристік потенциалдары. Шекара қызметiнiң негiзгi функциялары4 бет
Қазақстандағы жануарлар дүниесінің зона бойынша таралуы14 бет
Алтай3 бет
Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев6 бет
Дінмұхамед Қонаев қоғам қайраткері7 бет
Евразия даласындағы Шыңғыс хан тұлғасы және көрші тайпаларды бағындыруы3 бет
Жер заңнамасы5 бет
Жорға аттарын шықтыру және салыстыру5 бет
Корқыт ата кітабы24 бет
МҰХАММЕД ХАЙДАР ДУЛАТИ13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь