Қазақстан мұнай-газ секторына Қытайдың қатысы


Қытай Халық Республикасының мұнай-газ секторы екі бағытта дамуда: олар біріншіден, шет инвесторларын енгізу арқылы өз ресурстарын зерттеп-барлау бағытында, екіншіден, басқа елдердің мұнай-газ кен-орындарын барлап-игеруге қатысып отыр. Соңғысы төмендегі жағдайларға байланысты:
Бірінші: Сарапшылардың барлауынша, Қытайдың өзінің мұнай-газ қоры күннен-күнге өсіп отырған тұтыну қажеттілігін қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан, ҚХР жаңа мұнай көздеріне аса зөру. Қытайға экономикасының қарқынды өсімін 10% деңгейінде сақтап тұру үшін жылына 451 млн. баррель (61,4 млн. тонна) мұнай қажет болады да, ол мұнай қажеттілігін жылына 14,2%-ке өсіреді. Былайша айтқанда ішкі өнімнің жылына 1% өсуі, мұнай тұтынымын 1,42%-ке өсіреді. Мұнайдың жетіспеушілігі қазірдің өзінде байқалып отыр. Мысалы, Қытайдың мұнай қорыту зауыттарының жалпы қуаты 240 млн. тонна. Алайда, олар 2000 жылы 190 млн. тонна мұнай өндіріп, 70 млн. тонна мұнайды Таяу Шығыс пен Оңтүстік Азия елдерінен алған. Қазір импорт 30% болса, ол жақын аралықта жалпы тұтыну көлемінің 50-70%-ін құрайтын болады.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан мұнай-газ секторына Қытайдың қатысы

Қытай Халық Республикасының мұнай-газ секторы екі бағытта
дамуда: олар біріншіден, шет инвесторларын енгізу арқылы өз ресурстарын
зерттеп-барлау бағытында, екіншіден, басқа елдердің мұнай-газ кен-орындарын
барлап-игеруге қатысып отыр. Соңғысы төмендегі жағдайларға байланысты:
Бірінші: Сарапшылардың барлауынша, Қытайдың өзінің мұнай-газ қоры күннен-
күнге өсіп отырған тұтыну қажеттілігін қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан,
ҚХР жаңа мұнай көздеріне аса зөру. Қытайға экономикасының қарқынды өсімін
10% деңгейінде сақтап тұру үшін жылына 451 млн. баррель (61,4 млн. тонна)
мұнай қажет болады да, ол мұнай қажеттілігін жылына 14,2%-ке өсіреді.
Былайша айтқанда ішкі өнімнің жылына 1% өсуі, мұнай тұтынымын 1,42%-ке
өсіреді. Мұнайдың жетіспеушілігі қазірдің өзінде байқалып отыр. Мысалы,
Қытайдың мұнай қорыту зауыттарының жалпы қуаты 240 млн. тонна. Алайда, олар
2000 жылы 190 млн. тонна мұнай өндіріп, 70 млн. тонна мұнайды Таяу Шығыс
пен Оңтүстік Азия елдерінен алған. Қазір импорт 30% болса, ол жақын
аралықта жалпы тұтыну көлемінің 50-70%-ін құрайтын болады. Сарапшылардың
есебі бойынша, мұнай импорттаудың ең төменгі мөлшері 2010 жыл дегенде 90-
100 миллион тоннаға, ал 2020 жыл дегенде бұл көрсеткіш 135-150 тоннаға
дейін өседі.

Қытай мұнай импорттау жағынан әлемде АҚШ, Жапониядан кейінгі
үшінші орында тұр. Бұл үрдіс жаңа қордың жоқтығына, инвестиция
жетімсіздігіне, өнімділік төмендеп, мұнай бағасы күрт өсуіне байланысты
туындап отыр. Сондықтан да, Қытай шетелдерден мұнай әкелуге мұқтаж. Екінші:
Қытай өзінің геостратегиялық мүддесін жүзеге асыру үшін аз капиталын нақты
бір елдердің мұнай газ секторына қатыстырып отыр. Мұның Қазақстанға да
қатысы бар. Өйткені Қазақстан Республикасының мұнай-газ секторына қатысуға
Қытайдың көңілі ерекше. Мұның сыры мынада:
1. Қазақстанның мұнай мен газ қоры мол.
2. Екі елдің бір-бірімен шекараласып жатуы, яғни транзитсіз тура мұнай
құбырын тартуға қолайлы.

3. Қытай мұнайдың көбін Парсы шығанағынан үлкен танкерлермен Малака бұғазы
арқылы көп шығын шығарып әкеліп отырғандықтан, соған балама табуға мүдделі.

Қытай басшылары мұнайды су жолы арқылы тасымалдау ел экономикасының
өрлеуіне кері әсерін тигізуші тұрақсыздықтың негізгі факторларының бірі деп
бекерден-бекер айтып отырған жоқ.
4. Қытай Қазақстан Республикасының мұнай-газ секторына қатысу арқылы өз
жұмыс күшін экспорттаумен қатар, халқын еңбекпен қамту мәселесін де шешуге
дем бермек.
5. Қазақстан қашаннан Қытайдың саяси-экономикалық экспансиясының обьектісі
болып келді. Қытай өз өнімдерін Қазақ жері арқылы басқа елдерге, соның
ішінде Еуропа, Орта Азия және Таяу Шығыс мемлекеттеріне экспорттауға
мүдделі.

ҚХР-ының мұнай бизнесінің бас субьектісі оның мұнай өндірісі
министрлігінің негізінде құрылған Қытай ұлттық мұнай компаниясы. Оның
құрамына енетін Қытай ұлттық мұнай корпорациясы (ҚҰМК) Қытайда және
шетелдегі мұнай көздерін барлау, ашу игеру ісімен айналысады.

ҚҰМК – 1999 жылы Қытайда 107 млн. тонна, ал шетелдерде 3,5 миллион
тонна мұнай өндірген. Корпорацияның мұнайдан түскен кірісі – 18 млрд,
пайдасы – 2,5 млн. АҚШ долларын құраған. Соңғы кездері мемлекеттік емес
“China National Offshore Oil Corp” (CNOOC), “Sinopec Group” сынды мұнай
компанияларының іс-қызметі байқала бастады.

Қытай мұнай компанияларының Қазақстан мүнай-газ секторына қатысуы
төмендегі жобаларды жүзеге асыруға байланысты туындап отыр.

Өзен кен орнында орнығу:
1997 жылдың тамыз айында ҚҰМК Өзен ААҚ-ының акциясының 55%-ін тендерде
жеңіп алды. Сол жылдың қыркүйегінде ҚХР-ының Мемлекеттік Кеңесінің Премьері
Ли Пэн Қазақстанға келгенде мұнай және газ саласында бірлесіп жұмыс істеу
туралы үкіметаралық келісімдерге және ҚР-ының энергетика және табиғи
ресурстар министрлігі мен ҚҰМК арасында Өзен жөнінде және т.б. жобаларға
байланысты келісім-шарттарға қол қойылады.

Қытай инвесторлары Өзен кен орнының жобасына 4,38 млрд. АҚШ долларын құюға
келіседі. Мәміленің шарттарына мынадай мәселелер енген еді:
А) Қазақстан Республикасының Үкіметіне 52 миллион доллар көлемінде жазылу
бонусын төлеу (подписной бонус).
Ә) Ішкі өнімнің кірісінен көлік шығынын алып тастағанға дейінгі 8%
көлеміндегі роялти
Б) Әлеуметтік салалар бойынша жобаларға 27 миллион доллар
В) Қазақстан мамандарын оқытуға 10 миллион доллар
Г) “Өзенмұнайгаз” ААҚ-ының қарызын өтеу үшін 6 миллион доллар және де ҚҰМК-
ның инвестиция өтеміне дейінгі өндірістің таза пайдасы 60%, өтемнен кейінгі
пайдасы 45% болуы керек деп көрсетілген.

ҚҰМК-ның тендердегі қарсыластары “Amoco” компаниясы мен америка-малайзия
консорциумы “UnocalPetronas” болған-ды.

ҚҰМК бұл тендерде Қазақстан бюджетіне қомақты қаржы сомасын салып, Өзен
кенорнына инвестиция енгізгендігігімен ғана емес, ұзындығы 3 мың шақырым
“Батыс Қазақстан - Қытай” мұнай құбыры мен Иран бағытына тартылмақ мұнай
құбырының 250 шақырымын салып береміз деп уәде етуімен жеңіске жеткен
болатын. Алайда, “Өзенмұнайгаз” ашық акционерлік қоғамының акциясының
мемлекеттік пакетін сатып алу жөнінде Қытай Ұлттық мұнай корпорациясымен
шарт жасалынбайды. Қытай жағы ҚҰМК-дағы құрылымдық өзгерістерді,
халықаралық қаржы дағдарысын, 1997-1998 жылдары шикі мұнайдың әлемдік
бағасының құлдырауын көлденең тартты. Өзен кенорнын қалпына келтіру
жұмыстары жөніндегі келіссөздер “техникалық мәселелерге байланысты
келіспеушіліктен” тұйыққа тірелді деп ресми түрде жариялады.

Қазір “Өзенмұнайгаз” ААҚ-ының акциясының 90%-і мемлекет иелігінде.
Оны “Қазмұнайгаз” ұлттық компаниясы басқарып отыр. Ал, акцияның 10%-і
өндірістік еңбек ұйымының иелігінде. Осыдан кейін Қытай тарапынан Өзен
кенорнын игеру жөнінде қандай да бір әрекет байқалған жоқ.

Ақтөбе облысындағы кен орнын игеру:
1997 жылы маусымда ҚҰМК “Ақтөбемұнайгаз” АҚ-ның өндіріс акциясының 60%-ін
және Жаңажол, Кеңқияқ кен орындарын инвестициялау құқығын тендерде жеңіп
алады.

Мәмілеге мынадай шарттар енеді:
А) Кен орнын инвестициялауға 20 жыл ішінде 4 млрд. АҚШ долларын құяды.
Соның ішінде 1998-2003 жылдары 585 млн. доллар салуы керек;
Ә) Жыл сайынғы қоршаған ортаны қорғауға жұмсалатын инвестиция көлемі 500
мың долларға дейін жұмсалмақ;
Б) Қазақстан Үкіметіне 320 млн. доллар бонус береді
В) Жазылу бонусы – 6 миллион доллар.
Г) “Ақтөбемұнайгаз” АҚ қарызын өтеуге 71 млн. доллар жұмсауы керек.

Сөйтіп, өндіріс “СНПС-Ақтөбемұнайгаз” ААҚ болып құрылады. Ол Жаңажол,
Кеңқияқ кенорындары сияқты Ақтөбе облысының бірнеше кенорындарында жұмыс
істейді және мұнай, газ өнімдерін өңдеу, өткізумен айналысады. Кейбір
мәліметтерге қарағанда, “СНПС-Ақтөбемұнайгаз” жыл сайын 2,8 миллион тонна
мұнай, 700 миллион куб метр газ өндіреді екен. Компания 2005 жыл дегенде
мұнай өнімін 7 миллион тоннаға дейін жеткізбек. Компанияда 7 мыңға жуық
адам жұмыс істейді. Оның құрамына “Октябрьмұнай”, “Кеңқияқ” мұнай өндіруші
өндірістері, Жаңажолдың газды қайта өңдеу зауыты, пластың мұнайберуін
арттыру және скважинаны күрделі жөндеуден өткізу басқармасы,
“Ақтөбеэнергомұнай”, өндірістік даяшылық орталық базасы, бірнеше құрылыс
өндірістері кіреді. 2001 жылдың наурызынан бастап акцияның мемлекеттік
пакетінің 25,12%-ін Американың “Access Industries” компаниясы басқарады.

ҚҰМК-сы “Ақтөбемұнайгаз” акциясының бақылау пакетіне ие болғаннан
кейін осы компаниямен Үкімет арақатынасында келіспеушіліктер жиі ұшыраса
бастады. 1999 жылы көкекте компания құрамынан көлік, құылыс және бұрғылау
жұмыстары басқармасы шығарылғаннан соң, 2000 Қазақстан мамандары жұмыстан
босатылады. Ал, компанияның жаңа қожайындары болса оларды жаңадан
жасақталатын өндірістерге жұмысқа аламыз, оларға жаңа жұмысқа
орналасқандарынша айлық жалақыларының 30% көлемінде көмек береміз деген
уәделері орындалмады. Сондай-ақ, Ашық акционерлік қоғамы әкімшілігінің
қытай мамандарына айлық жалақы, әлеуметтік көмек, демалыс тарапынан
жеңілдік жасаған фактілері де белгілі болады. Мұның сыртында ол ҚХР-ынан
жұмыс күшін тарту туралы келісім-шарт талабын бұзғандықтан, ҚР-ының Үкіметі
компанияның шетелден жұмыс күшін әкелу жөніндегі лицензиясын тоқтатуға
мәжбүр болады. Сондай-ақ, компанияның инвестициялық міндеттерін де
орындамай отырғандығы байқалады. Мәселен, компания бұл міндетін 1998 жылы
85,4% ғана орындаған. Ал, 1999 жылы “Ақтөбемұнайгазына” 117,4 млн.
долларлық ғана инвестициясын салған. Онымен қоймай, Ресей және Америка
компанияларына міндетті алдын-ала төлемді төлетпей мол мұнай партияларын
жөнелтіп, Қазақстан бюджетіне 7 миллион теңге көлемінде зиян келтіргендігін
Ақтөбе облысының прокуратурасы анықтайды. Ақыры Қазақстан Үкіметі ҚҰМК мен
“СНПС-Ақтөбемұнайгаз” арасындағы қатынастарын реттеді. 2000 жылы наурыздың
21 күні премьер-министр Қасымжомарт Тоқаевтың ҚҰМК басшыларымен кездесуі
өтеді. Осы кездесу қарсаңында ҚҰМК мен Ақтөбе облысының әкімі Аслан Мусин
біріккен меморандумға қол қояды. Бұл меморандумда екі жақты келісім-шарттың
орындалуына сараптама жасалып, өзара қорытындыға келеді. Қазақстан
Республикасы Үкіметінің басшысы Қазақстан жағы арықарай да ҚҰМК алдындағы
міндеттерін мүлтіксіз орындайтындығын, заң актілерінде көрсетілген
инвесторлар құқығының қорғалатындығына кепілдік беретіндігін айтады. Және
ол “СНПС-Ақтөбемұнайгаз” басшыларына жергілікті басшылармен қоян-қолтық
жұмыс істеп, Ақтөбе облысының жұртшылығы арасына өз ұстанымдары жөнінде
түсіндіру жұмыстарын жүргізу керек екені жөнінде кеңес береді. Ал,
меморандум ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының мұнай газ секторы
Қазақстанның мұнай газ саласы
Қазақстан Республикасында мұнай газ кешенін мемлекеттік реттеу
Мұнай-газ саласы
Мұнай-газ саласын дамыту
Қазақстан Республикасының мұнай-газ бизнесіндегі мұнай нарығының жағдайын талдау
Мұнай-газ саласы бойынша
Мұнай мен газ өндірісі
Қазақстанның мұнай-газ потенциалы
Маңғыстау мұнай-газ кешенінің даму кезеңдері.Қазақстан мұнай-газ кешенінің келешектегі болжамы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь