Тұрар Рысқұлов

І. Кіріспе бөлім
1. Өмірбаяны
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. 1916 жылғы қайраткердің қалдырған дерегі
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Рысқұлов Тұрар Рысқұлұлы 14 (26).12.1894, Верный уезінің Шығ.Талғар болысы, қазіргі Алматы облысында дүниеге келген. 10.2.1938 өмірі қиылады. Кеңес мемлекеті және партия қайраткері. 1917 жылдан Компартия мүшесі болған. Көшпелі кдей шаруаның семьясында туған. Әулиеата уезіндегі 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілістің ұйымдастырушысы, Ұлы Қазан социалистік революциясына, Азамат соғысына, Орта Азиядағы, Қазақстан мен РСФСР-дегі социалистік құрылысқа белсене қатысты. Әкесі Рысқұл Жылқайдаров 1904 жылы желтоқсанда патша үкіметінің зорлық – зомбылығына қарсы шыққаны үшін 10 жыл каторгалық жұмысқа кесіліп, Сахалинге жер аударылды. Он жасар Тұрар да верныйдағы түрмеде әкесінің қасында болды. Он екі жасынан Тұрар жалшылықта байдың малын бақты. 1907 жылы ол Қырғызбаев деген жалғанфамилиямен Әулиеатадағы бұратаналарға арналған орысша бастауыш мектепке түсті.
1. Қазақ Совет Энцеклопедиясы

2. «Қаһарлы.Грозный» кітабы

3. Мұртазаев Ш., Тұрар туралы әңгімелер, «Жұлдыз»

4. «Қызыл Қазақстан» журанлы. 1926.№11-14. 110- 120б
        
        Жоспар
І. Кіріспе бөлім
1. Өмірбаяны
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. 1916 ... ... ... ... ... ... Рысқұлұлы 14 (26).12.1894, Верный уезінің Шығ.Талғар
болысы, қазіргі Алматы облысында дүниеге келген. ... ... ... ... және ... қайраткері. 1917 жылдан Компартия мүшесі
болған. Көшпелі кдей шаруаның семьясында туған. ... ... ... ... ... ... Ұлы ... социалистік
революциясына, Азамат соғысына, Орта Азиядағы, Қазақстан мен ... ... ... ... ... Рысқұл Жылқайдаров 1904 жылы
желтоқсанда патша үкіметінің зорлық – зомбылығына ... ... үшін 10 ... ... кесіліп, Сахалинге жер аударылды. Он жасар ... ... ... ... ... ... Он екі жасынан Тұрар жалшылықта
байдың малын бақты. 1907 жылы ол ... ... ... ... ... орысша бастауыш мектепке түсті. 1910 ... ... ... ... ... ауылшаруашылығы мектебінде оқыды.
1916 жылы ... ... ... ... интернатыга түскенімен, оны
аяқтап үлгермеді. Қазақстан мен Орта Азияда ұлт – азаттық көтерілісі бұрқ
ете түсті. ... осы ... ... ... ... патша
үкіметі сол жылы тұтқынға алды.
Ақпан революциясынан кейін ол қазақ жастарын ... ... 1917 ... басында Т.Рысқұлов Қырғыз (қазақ) жастарының одағын
ұйымдастырып, Әулиеата Советімен тығыз байланыс жасады.
Кеңес үкіметі орнасымен Рысқұлов 1917 жылы ... 1918 ... ... ... уездік Совдепі аткомының председателі болды. 1918
жылдың шілдесінен сол жылыдың ... ... ... ... ... ... 1918 ... ақырынан 1920 жылдың қаңтарына дейін Түркістан
республикасы ОАК ... ... 1919 ... ... ... ақпанына дейін РК(б)П Мұсылман бюросының председателі, 1920 ... ... ... Түркістан республикасы ОАК-нің председателі,
сол ... ... 1921 ... ... Ұлт істері Халық Комиссариатынң
Азербайжан республикасы бойынша уәкілі, 1921 жылдан 1922 ... ... ... Ұлт ... ... ... ... мүшесі және
халкомның 2 – орынбасары, 1922 жылдың ... ... 1924 ... ... дейін Түркістан республикасы халкомсовының председателі болып жұмыс
істеді.
Рысқұлов 1924 жылы суәірден 1926 ... ... ... ... ... ... меңгерушісінің орынбасары, сонымен қатар 1924 жылдың
ортасынан 1925 жыдың шілдесіне ... ... ... ... жыды (наурыз - маусым) БК(б)П Қазақ Өдкелік комитеті баспасөз
білімінің меңгерушісі және ... ... ... ... «Социалистік
Қазақстан») газетінің жауапты редакторы, 1926 жылдың маусымынан ... ... ... ... халкомсовы председателінің орынбасары
Рысқұлов қоғамд – саяси қызметпен ... ... ... ... Рысқұлов 10-нан ... ... ... ... тақырыптарға арналған 100-ден астам газет, ... ... Оның ... 7 кітап жарық көрді, бұл
кітаптардың алғы сөздерін де Рысқұлов жазды. Ол Орта азия мен ... ... ... бірі әрі ... ... де ... әкесі Рысқұлды Мұхтар Әуезов «Қараш - ... атты ... ... етіп ... ... ... және ... жұмысында, әсіресе 1920-21
жылдары ұлтшылдыққа ұрындыратын ... ... ... ... партисын және Түркі республикасын құруды талап еткен жергілікті
қызметкерлердің тобын басқарды. Бұл партияның Лениндік ұлт саясатына қайшы
ұсыныс еді. Оның бұл ... ... ... ОК, Түркістан комиссиясы
және Түркістан Компартиясының ОК қарап, айыптаған болатын. Рысқұлов теріс
бағыттан тез бас ... ... ... ... ... Бұл ... ... тарихын бұрмалаушылыққа қарсы» атты еңбегінде ашық жазған. Рысқұлов
содан былай қателіктерінен арылып, бірқатар жауапты ... ... ... және 17 ... ... РК(б)П ОК-нің
Түркістан бюросының, РК(б)П ОК-нің Орта Азия ... ... ... ... Кеңес ОАК мүшесі, РСФСР 1-сайланды. Жрғарғы Советінің депутаты
(1937ж), Түркістан, Әзербайжан және ... ... ... ... және осы республикалар советтері съездерінің, РСФСР
Советтері съезінің делегаты. Шығыс халықтары ... ... ... әсер ету және ... ... ... мүшелігіне сайланды. Алматы
облысы, Талғар ауданындағы бір шаруашылыққа және Жамбыл облысы Мерке
ауданындағы ... ... №27 орта ... ... ... Рысқұловтың 1916 жылғы
Жетісу облысы жайлы жазған дерегі
Жетісу облысына 43 мың адам ... ... ... ... соғыс
губернаторы Полбаум жанарал июльдің басында жұмысқа адам алу ... ... ... ... ... бас тартпай орындаудың керектігін көрсетті. Бұл
жарлық мынадай сөздермен аяқталған:
«Бұйырамын: ... ... ... ... ... ... теріс уездік начальникке тапсырыңдар. Мен өзім патша әмірінің
дау – ... ... ... ... Сол ... ... ... риза болып, қуанып қалар. Июльдің бірінде маған келген қазақ
– таранша елдерінің болыстары, патша әмірін түсіндіргеннен кейін, ... уәде ... ұлы ... ... «Ура» деп ұран салып еді.
Молда мен ... ... ... ... жаңғырықты»
Жетісу облысынан қара жұмысқа адам алу бұйрығын қалың бұқара қалай
қарсы алды? Енді ... ... ... ... ... губернаторының
уақытша ісін атқарып тұрған әкімнің айтуынша, ... ... адам ... ... ... онан ... қарсылық білдірген. Қалың бұқара:
жұмысқа алынған адамдар ... ... ... ... адам ... ойы, ... елді қырып бітіру деп ойлаған.Көп ұзамай бірсыпыра
елдер Қытайға, бірспырасы ... ... ... адам ... ... ... кете бастады.
Турғын елдің ішінде ыдырау июль біткенше болды. Жұмысқа алынғандардың
жұмысқа баруға бас ... ... ауып ... ... бір болыс
елдің Қытайға көшкендігі, қашқындардың Қытайдан қайтып келгендігі, ... ... ... ... ... ... және басқа сондай
хабарлар күн сайын көбейіп жатты.
Қазақстан жұмысқа адам алуға бұйрық шығарылғанан кейін-ақ ... ... ... ... ... тарай бастады. Бұл туралы
бұйрықты ... ... ... ... ... қосылып алып, соғыс
майданына ... ... ... ... рулардан жіберу тұралы ... Оны ... ... онан ... ... ... ... тұрғын елдің
әкімдеріне қарсылық көрсете бастады.
Жетісудағы көтерілістің бір ... ... ... ... ... ... қарағанда, көбіне кеш басталды. Жетісу
әкімдері, ... ... ... ... күн ... ... ... алдын ала дайындалды. Жетісудағы көтерілісті ... ... ... ... ата дұшпаны Ташкендегі Куропаткин мен Алматыдағы
Фольбаум басқарды.
Фольбаум жанарал Жетісуда көтеріліс басталмастан бұрын ... ... ... ... оларды көтеріліс қауіпі бар орындарға күні бұрын бөліп
дайындаған. Сол сияқты Куропаткин жанарал да, ... ... ... ... басу ... ... келісімен-ақ, Ташкен мен Семейден
көтерілістерді басуға қосымша әскер жіберді. ... ... жайы ... ... телеграммамен екі рет хабар беріп тұр деп
бұйрық етті. Документтерге ... екі ... күн ... ... ... ... ... күні бұрын көтеріліс болатын ... ... ... ... ... зерттеген. Соғыс
планын жасағанда, көтерілісшілерді тау арасына айдап, жолшыбай ... ... тау ... ... ... болған. Қашар жер, шығар жол
қалдырмай, қырмақ болған.
Бұл екі ... ... ... ... ... ... бір ... мұжықтарын құралдандыру болған. Бұл толық документпен сипатталып отыр.
Мұнымен ... ... елін ... үшін ... ... жерін тартып
алуға ұйғарылған. Бұл айталған қазақты қыру, әлсірету ... ... ... «өте ... ... ... облысында көтерілістің қалай өткенін баяндайық. Фольбаум
жанарал Куропаткинге жіберген ... ... ... болысының правителін өлтіріп, елдің шетке қаша бастағанын айта
келіп, өтінішін білдіреді.
«Шілденің ... ... ... ... тура ... болатын емес. Сізден екінші рет ... ... ... ... ... ... ... орыс поселкілерінде адам
жеткілікті болған бейбітшілік уақытында, меніңмұжықтарымда кісі басы бірден
мылты бар еді. Қазір поелкілерде тек ... ... ... аз, ... ... өте ... ополчендердің (запастағы солдаттардың) басын қосып,
Ташкеннен құрал әеліп оррыс халқына берданкі мылтық тарату керек» деген.
Басқа бір ... ... ... ... тура жолы ... ... мылтықтарды қайтарып беру. Облыста 210-нан аса орыс
поселкілрі бар, бір болыстың ішіндегі бір ... бір ... ... шақырымдай. Жаркентке, Қапалға, Алматыға 2 ротадан солдат қою, ... 12 ... деп ... бөлу керек болғанда, орыс поселкілерін
қорғауға толық емес 5 ротадан артық әскер шығара ... Бұл ... орыс ... ... 10-12 ... ... ... Мұнымен
облыстағы барлық поселкіні қорғауға болмайды. Оның ... ... ... ... жоқ. Казачи әскері басқаларды, әскерлердегі
көтерілісті басуға айдап салу үшін керек» ... ... ... ... ... Фольбаум Пішпек, Қапал, Лепсі,
Аякөз ояздарының қауіп астында қалатынын, бұл уездермен қатынас ... ... ... ... ... ... Қолында телеграмм
тұрғанда Фольбаум бұл қуіпті айта келіп, көтерілісті алдын ала басу ... пен атты ... ... Атты әскер мен зебірек жіберілмесе
Жетісуда орыс үкіметінің күні санаулы екенін ескертеді. Сол ... ... ... басу ... ... 17 ... ... әр қайсысында
әскер болған. Бірақ әскер жеткілікті ... неше рет ... ... ... ... ... қайтарғанда, куропаткин көтерілісті басуға жіберілген әскердің
қалай болатыны, қай ... ... ... екенін көрсетеді. Мұнымен қатар
сол телеграмда Семей, Жетісу облыстарының ... ... үшін ... ... ... мен бір ... ... білдіреді.
Фольбаум жанарал бір телегарамада орыс поселкілерін құралдандыру ... ... ... ... ... ... ... дерлік
Куропаткин орындап отырған. Куропаткиннің көрсеткен жәрдеміне, сеніміне
көңілі ... ... ... ... ... мынадай телеграм
жібереді: «Жеткілікті әскер жіберіп, ... ... ... ... Бір рота ... ... ия бір артық зеңбірек сұрасам да
мұнадағы маған тыныс ... ... ... ... ... сұрадым.
көтерілістің қатты кезінде, ағұстың 20 – ында бүкіл облыстағы көтеріліске
барлығы 12 рота солдат, бір жүз ... атты ... азын ... ... ... ... ... беріп тұрдым. Жетісу жазық далалық
болғанда, бұл әскерді әлде қашан бір ... ... ... ... Бірақ
мұндағы жағдай әскердің әр жерде бөлінуін керек қылды. Қалайда Жетісудағвы
әскер көтерілісті ... ... көп ... ... Қыркүйектің бас
шенінде тағы әскер келсе, ... ... ... ... ... ... көтерілістің тезірек, толық жайғастырылуы
анық. Сіздің жәрдеміңіздің арқасында. Жетісудың азын – ... ... ... бұрынғысынша, бұл сапарда міндетін толық атқарар. Бұған сеніңіз».
Қазақ елін қыру ... ... мен ... ... ... ... аса ... тоқтатылып отырған. Фольбаум қыркүйектің 18-
нде «Куропаткинге жіберген телеграммында: куропаткиннің орыс қаны төгілген
жердің бәрі де тұрғын ... ... ... ... №220 ... Жетісу
облысында қалай орындаудың жөнін сұрап: ... ... ... Қарқара алабтарына орыс қаны төгілген. Ол уақытта осы ... ... ... ... ... ба? ... дала ... жеңілірек жазаға
бұйыруға болады, бірақ Пішпек, пиртайыл уездерінің қырғыздарын Тоқиақ,
Кебен алаптарынан, ... көл ... ... қуып ... ... сияқты Беолвод ауданындағы көтерілісті Фольбаум Беловод мұжықтарын
құралдандырып, оларға қазақ елін мейлінше ... ерік ... ... ... ... да, тым шектен шығып кетпеуге нұсқау берді.
Куропаткиннің бір ... ... жері Атар ... Самсы төңірегі. Бұл
жерлерде Ботбай, шығыстық Қастек, батыстық ... ... ... ... ... елі ... жасады.
Батыстық қастек болысынан 10 үй Қытайға көшіп кетті. Қытайдан қайтқан
бірнеше қазақтың сөзіне қарағанда бұлар Қытайдың «Сары ... ... ... ... ... ... оларды қабыл алған. Сонан соң бұлар
Қытайдың губернаторына 100 жирен ат, 100 торы ат, 100 қара ат, 100 сұр ... ... ... ... тұруға сұраған. Қашқандардың қытай губернаторына
бұрын ат апарған өкілдері бұрын Қытай қолы астында болғанын, ... 60 ... ... ... ... өзіне қаратып алып, асарықтар салғанын, жерін
алғанын, енді ... ала ... ... ... ... Қытай
қол астына алуын сұраған. Қытай губернаторы силықты алып, оларға Қытай
жеріне ... ... ... ... ... мағлұматына), Қастек –
Қордай аудандарындағы көтерілісті басу туралы Фольбаум жанарал Куропаткинге
соққан теленраммында: «Пішпектің ... ... мен ... ... ... 10-нда көтерілісті жайғастырып, тәртіп орнатты.
Әрқайсысы 30 кісілік екі конвоймен ... ... ... ... бір ... тұтқынға алды» дейді.
Пішпек, Алматы уездерінің әскеріне тау арасына, ... ... ... ... адамдардың орта шеніне жиналып, сол ... ... ... ... ... ... әдістің іс
жүзінде көтерілісті тез басуға қолайлығы көрінгені айтылған.
Ботбай болысы өзінің өкіметке толық бағынғанын білдіріп ... ... 20 кісі ... жіберген. Фольбаумның сөзіне қарағанда сол
кезде көтерілісшілер Қастек тауына, Буам қайнауына, ... ... ... ... ... басындағы Наманған, ... ата ... ... жүзіктеріне бір үшті темір белгілеп тағып, тулары
болған, ау арасына ... ... ұста ... ашқан.
Көтерілісті тезінен қалай басу, мұжықтарды құралдандару туралы
Куропаткиннің Фольбаум жанаралға ... ... ... ... ... ... негізгі мақсатыңыз орыс халқының басын,
малын, мүлкін қорғау болсын. Бұл үшін балтаға ... ... ... ... құрал ұстап шығуға жарарлық бос орыс халқын ... ... ... бөліңіз. ондық, жүздік бастықтарды
құралданған халқы өздеріарасынан сайласын. Құралданған халықтың ... ... ... 4 жүз ... ... разрядтан 3 жүз әскер
құруға менен рұқсат. ... ... ... ... үшін сол құрылған жерлерінің өзінде ... ... күні – түні ... қойыңыз. Көтерілісшілердің қапы басып
қаоуынан сақ болыңыз. Өртінен сақтану шараларын күшейтіңіз.
Әскер қасында, уездік қалаларда дала сотын құруға менен ... ... ... ... ... ... күшейтіңіз. Керек
тапқан жеріңізде оларға көтерілісті басатын әскерлерге басшылық етуді
тапсырыңыз, ... ... ... ... ... – Куропаткин 1916 жыл ағұстың 11 ...
... Облыстың санақ комитетінің, қазақтың ... ... ... ... ... шекарасын айыруға барған әкімдердің есебі бойынша, 1916 ... ... ... ... ... ... ... жанының кемуі көтеріліс болған уездерде мынадай:
| ... саны ... | |
| ... ... ... ... |
| | ... | ... уезі |4,347 |2,415 |1,932 ... уезі |1,096 |4,378 |11,718 ... уезі |27,831 |11,548 |9,313 ... уезі |34,509 |8,847 |25,660 ... уезі |7,071 |3,629 |3,442 ... ... |83,854 |31,789 |53,065 ... ... (1916-18 ж) ... ... есеп ... ... 182,225 ... болса, бұл облыстың үй санының 29,12 проценті кеміген. ... ... әр үйге 5,1 ... ... Бқл есеп ... көтерілістің
салдарынан, облыстың көшпелі елінен 1917 жылдың януарына дейін 270,632 адам
кеміген. ... ... 259 мың жан, ... ... ... ... еркек - әйел барлығы 273,222 адам...
... Сол кездегі санақтың жалпы мағлұматына ... есеп ... ... ... малының, егісінің саны жалпы ... ... ... ... ... |Мал саны | ... | ... |
| ... ... |түйе |қой, ... | |
| | | | ... ... | ... уезі |10,21 |7,61 |10,8 |9,14 |9,35 |2,02 ... уезі |78,59 |63,98 |80,19 |81,55 |79,09 |22,28 ... уезі |47,18 |34,04 |51,08 |52,43 |43,94 |35,93 ... уезі |75,61 |63,27 |81,71 |81,15 |77,91 |61,19 ... уезі |7,92 |7,43 |7,1 |13,03 |10,77 |5,24 ... ... ... Совет Энцеклопедиясы
2. «Қаһарлы.Грозный» кітабы
3. Мұртазаев Ш., Тұрар туралы әңгімелер, «Жұлдыз»
4. «Қызыл Қазақстан» журанлы. 1926.№11-14. 110- 120б

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Рысқұлов Тұрар4 бет
Тұрар Рысқұлов өмірі12 бет
Тұрар Рысқұлов өмірінің алғашқы кезеңдері20 бет
Тұрар Рысқұловтың қоғамдық-саяси қызметі17 бет
Білім беру саласындағы маркетинг47 бет
Драмадағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Тұрар Рысқұлұлы (1894-1937)12 бет
ХХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті11 бет
Т.Рысқұлов атындағы Экономикалық Университет110 бет
Т.Рысқұловтың қоғамдық саяси өмірі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь