Бюджетаралық қатынас- бюджет процесін дамытудың бірден-бір қайнар көзі


Бюджетаралық қатынастар- бұл тұрақты немесе ұзақ мерзімді елдің бюджеттік жүйесіне түсетін кірістер, шығыс өкілеттіліктерді шектеу, тұрақты және ұзақ мерзімді негізде реттеуші салықтардың бекіту нормативтерін анықтау, бюджеттік реттеу тәртібі бойынша жоғарғы деңгей бюджеттерінен төменгі бюджеттерге қаржыларды қайта тарату, қосымша шығындар туғызатын шешімдер қабылдаумен немесе шығыс өкілеттіліктерді берумен байланысты шығындардың орнын толтыру, қайтымды ақылы және ақысыз негізде уақытша көмек көрсету, сонымен қатар биліктің әртүрлі деңгейлері және бір билік деңгейінің әртүрлі мүддесінде, шығындарды қаржыландыру үшін аумақтарды біріктіру бойынша бюджеттік үдеріс барысында мемлекеттік және муниципалдық билік органдары арасында пайда болатын, экономика-құқықтық қатынастар. Берілген анықтаманың принциптік ерекшеліктері мынадай:
 Мұнда бюджетаралық ретінде қарастыруға болатын, бюджеттік үдеріс барысында пайда болатын қатынастардың толық тізімі келтірілген;
 Берілген анықтамада бір деңгей бюджеттері арасындағы қатынастар да бюджетаралық қатынастарға жатқызылған.
1. «АльПари» журналы, №4, 2004ж. Мырзабай Л.У.
2. «Ақиқат» журналы, №7, 2006ж. Тілеужанова Д.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Бюджетаралық қатынас- бюджет процесін дамытудың бірден-бір қайнар көзі

Бюджетаралық қатынастар- бұл тұрақты немесе ұзақ мерзімді елдің
бюджеттік жүйесіне түсетін кірістер, шығыс өкілеттіліктерді шектеу, тұрақты
және ұзақ мерзімді негізде реттеуші салықтардың бекіту нормативтерін
анықтау, бюджеттік реттеу тәртібі бойынша жоғарғы деңгей бюджеттерінен
төменгі бюджеттерге қаржыларды қайта тарату, қосымша шығындар туғызатын
шешімдер қабылдаумен немесе шығыс өкілеттіліктерді берумен байланысты
шығындардың орнын толтыру, қайтымды ақылы және ақысыз негізде уақытша көмек
көрсету, сонымен қатар биліктің әртүрлі деңгейлері және бір билік
деңгейінің әртүрлі мүддесінде, шығындарды қаржыландыру үшін аумақтарды
біріктіру бойынша бюджеттік үдеріс барысында мемлекеттік және муниципалдық
билік органдары арасында пайда болатын, экономика-құқықтық қатынастар.
Берілген анықтаманың принциптік ерекшеліктері мынадай:
➢ Мұнда бюджетаралық ретінде қарастыруға болатын, бюджеттік үдеріс
барысында пайда болатын қатынастардың толық тізімі келтірілген;
➢ Берілген анықтамада бір деңгей бюджеттері арасындағы қатынастар да
бюджетаралық қатынастарға жатқызылған.
Бюджет жүйесі- мемлекеттік бюджеттің қызмет етуінің ұйымдастырушылық
нышаны болып табылады. Бұл елдің бүкіл аумағындағы әлеуметтілік әділеттілік
принципін сақтау қажеттілігімен, мүмкін болатын икемділікті қамтамасыз ету
маңыздылығымен, бюджет қаржыларын пайдалану тиімділігімен шартталған.
Бюджетаралық қатынас- мемлекетті реттеудің негізгі мәселелерінің
бірі. Саяси тұрақты қоғамды және өнімі өспелі ұлттық экономиканы құру
аумақаралық айырмашылықтарды теңестіру мәселелерін шешпейінше мүмкін емес.
Бюджетаралық қатынастарға жалпы алғанда мыналар жатады:
• Жеке әлеуметтік және экономикалық функцияларды орындау үшін
жауапкершілікті республикалық және жергілікті деңгейлер арасында бөлу
және заңдық тағайындауға негізделген шығыстарды тарату,
• Бюджеттік жүйенің әрбір деңгейіне бекітілген өкілеттіліктерге бара-бар
шығындар шамасын негіздеу;
• Барлық деңгейдегі бюджеттер кірістерінің көздерін заңдық бекіту және
анықтауды көздейтін кірістерді тарату.
Қалыптасқан бюджетаралық қатынастардың мәнін, олардың ұйымдастырылу
ретін және ерекшеліктерін зерттеу келесідей қорытынды жасауға мүмкіндік
береді: бюджетаралық қатынастар қалыптасатын, бюджеттік жүйелер
деңгейлеріне тәуелді, олардың бюджетаралық қатынастарға және бір деңгей
бюджеттері арасындағы қатынастарға бөлуге болады, ал бюджетаралық
қатынастардың пайда болу бағыттарына тәуелді оларды үш негізгі блоктарға
бөлуге болады. Олар: бюджеттік жүйе деңгейлері арасында тұрақты негізде
шығыстар немесе кірістерді толық немесе бөлшектеп шектеу; бюджетаралық
реттеу; бірігіп қаржыландыру шаралары бойынша және өзара қатынастарды жедел
реттеу, мақсатты қолдау бойынша бюджетаралық қатынастар.
Республика үшін бюджетаралық қатынастарды реттеу өте көкейкесті және
күрделі мәселеге айналып отыр. Бюджетаралық қатынастардың жетілдірілмеуіне
байланысты әртүрлі деңгейлердегі билік органдарының көптеген қаржылық
мәселелері өршуде. Қаржыларды орталық бюджетке шоғырландыру, әртүрлі
деңгейдегі бюджеттер арасында қарсы қаржылық ағымдардың болуы, жергілікті
бюджеттердің меншікті кірістерінің деңгейінің төмендігі- осылардың барлығы
жергілікті билік органдарының, халықтың өмірлік маңызды мәселелерін шешу
мүмкіндігінен айырады, сонымен қатар сәйкес аумақтарда тиімді салықтық-
бюджеттік саясатты жүргізуге кедергі жасайды.
Қазіргі бюджеттік мәселелерді шешу және деңгейаралық бюджеттік
қаржылық ағындарды оңтайландыру үшін бюджеттік жүйенің барлық деңгейлеріне
салықтардан бөлулер немесе салықтарды бекіту жүйесін жетілдіру қажет. Осы
мәселені шешуге мүмкіндік жасау үшін салықтар тізімі шектеулі. Басты мақсат-
оларды әртүрлі деңгейдегі бюджеттер арасында тарату. Бүгінгі таңда осы
мәселе төңірегіндегі пікірталастар үш бағытта жүргізіледі:
1. Салықтарды бюджеттік жүйенің қандай да бір деңгейіне бекіту немесе
олардан бөлулердің мақсаттылығы;
2. әртүрлі деңгейдегі бюджеттерге салықтардан бөлулер мөлшері;
3. бір салық-бір бюджеттің қағидасы бойынша бюджеттік жүйе деңгейлеріне
салықты бекіту мақсаттылығы.
Салықтарды бекіту жүйесінің негізін салушы қағидаларды анықтамайынша,
әртүрлі деңгейлердегі бюджеттерге салықтардан бөлуге және оларды бекітудің
оңтайлы түрлеріне қол жеткізу не тәжірйбелік, не теориялық тұрғыдан мүмкін
емес. Қағидаларды таңдау бюджеттік жүйе шешуге негізделген міндеттерден
тәуелді.
Деңгейаралық бюджнттік қаржылық ағындарды оңтайландыру кезінде
бюджет жүйесінің қандай да бір деңгейін жетілдіруге басым күш жұмсау өте
қауіпті, ал мұндай үрдістер қарастырылуда. Бюджетаралық қатынастарды
жетілдіру бойынша көптеген ұсыныстарда авторлар бюджет жүйесінің тек қандай
да бір деңгейінің жұмысы үшін бюджетаралық қатынастардың тиімді үлгісін
жасауға ұмтылады. Деңгейаралық бюджеттік қаржылық ағындардың
оңтайландырудың мұндай бір жақсы көзқарасы елдің бюджнт жүйесіндегі
сәйкессіздіктің тереңдеуіне әкеледі. Бюджеттік нормалар және ережелер,
қандай да бір белгілі билік деңгейінің мүддесін көздемей жалпы бюджеттік
жүйе алдында тұрған мәселелерді шешу қажеттілігінен шығуы қажет.
Бюджетаралық қатынасты реформалаудың негізгі бағыты- мұнда бюджеттік үйе
деңгейлері бойынша таратылатын бюджеттік қаражаттардың тұрақты сандық
қатынасын анықтау реті емес, жедел өзгеретін әлеуметтік-экономикалық жағдай-
шарттарында, әртүрлі деңгейлер арасында бюджеттік қаражаттарды тарату
тетігін және бюджетаралық қатынастарды ұйымдастыру ретін үнемі жетілдірудің
серпінді процесінің реті қарастырылады. Бұл тұжырымдама деңгейаралық
бюджеттік қаржылық ағындардың оңтайландырылуы, ағымдағы және болашақтағы
бюджеттік саясатты қалыптастыру кезіндегі бағдар болады. Бұл бір жағынан,
берілген үлгінің салыстырмалы тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік
беретін, елде қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық жағдайдан тәуелсіз
әртүрлі деңгейлердегі бюджеттер арасында бюджеттік қаражаттарды тарату
тетігіне сәйкестендірілген тұжырымдамалық ережелерді өңдеу қажеттілігін,
екінші жағынан, қызмет ететін тетікті талдау және оларды жою мақсаттарын
айқындау қажеттіліктерін болжамдайды. Бюджетаралық қатынастар
реформаларының негізгі мақсаттары ретінде келесідей бөлінеді:
• Бюджеттік жүйенің қаржылық ресурстарын пайдалану және басқару
тиімділігін жоғарылату;
• Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық тиімділігін арттыру үшін жағдай
жасау.
Бюджетаралық қатынастарды негізделуі қажет негізгі қағидалар
айтарлықтай өзгеріске ұшыраған жоқ. Оларға мыналар жатады: бюджетаралық
өзара қатынастардың барлық қатысушыларының мүдделерінің теңестірілуі,
әртүрлі деңгейлердегі бюджеттер арасындағы кіріс көзінің
жауапкершіліктерінің және шығыс өкілеттіліктердің заңды шектелуі,
аумақтардың бюджеттік қамтамасыз етілуінің деңгейін теңестіру мақсатында,
бюджеттер арасындағы қаражаттарды объективті шартталған қайта тарату
бюджеттік жүйенің біртұтастығы. Қызмет ететін жетіспеушілікті жою және
бюджетаралық қатынастарды реформалау мақсатында мыналарды шешу керек:
➢ Аймақтық бюджеттік жүйенің қызмет ету тиімділігін жоғарылату,
аймақтық қаржыларды сауықтыру;
➢ Қарсы қаржылық ағындарды төмендету;
➢ Қаржыларды бөлу шарттылығы және оларды аймақтарда пайдалану үшін
жауапкершілікті және бақылауды жоғарылату;
➢ Жоғары дотациялық аумақтарға қосымша қаржылық қолдауды қамтамасыз
ету;
➢ Мемлекеттік билік субъектілері және жергілікті өзін-өзі басқару
органдарының және аумақтық салық әлеуетін жоғарылатудағы бюджеттің
теңестірілуін қамтамасыз ету шығындарын оң ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мемлекеттік бюджет кірістері және олардың қайнар көзі
Бюджетаралық қатынас: жағдайы мен дамуы
Дарындылықтың қайнар көзі- мектеп
Құқықтың қайнар көзі
Еңбек құқығының қайнар көзі
Рим құқығының қайнар көзі
Қанатты сөздердiң қайнар көзi
Азаматтық құқықтың негізгі қайнар көзі
Бюджетаралық қатынастар
Ақиқат – рухани құндылықтардың қайнар көзі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь