Қола дәуіріндегі Қазақстан


Ежелгі егіншілер машығын игеру процесі, жабайы дәндерді, жеміс пен жидектерді жинап-теруден оны өсіруге көшуі сан мыңдаған жылдарға созылды. Ғалымдар мәдени дақылдарды өсіріп жетілдірілген кезең б.з. дейінгі VIII-VII мыңжылдықтар деп шамалайды және ол бәрінен бұрын Кіші Азияның таулы аудандарында пайда болса керек. Б.з. дейінгі VI-V мыңжыл егіншілік әуелі Түркменстанның оңтүстігіне, Копетдаг алқабына жетіп, сосын Орта Азияға тарайды. Қазақстанның таулы және далалы аудандарына қола ғасырында б.з. дейінгі ІІІ мыңжылдық аяғында келеді.
Б.з. дейінгі ІІ мыңжылдықта бірінші ширегі біткен кезде евразия даласында қоланы ойлап шығарады. Ежелгі адамдар жезге қалайыны қосу арқылы металл бұйымдардың беріктігін күшейтеді.
Қоладан ұңғылы балталар мен сүңгілер жасауды үйренеді. Қазақстан жерін мекендеген тайпалар қола ғасырында андроновтық археологиялық мәдениетке жататын жәдігерлер (мекендер, қорымдар, рудниктер, тастағы суреттер) қалдырған.(Ал ескі мола ең әуелі Андроново селосы жанынан – Оңтүстік Сібірдегі Ачинск қаласы іргесінде қазылып табылғандықтан, шартты түрде осылай аталып кеткен). Сол жердегі қазу жұмыстарын 1913 жылы Б.В. Андрианов жүргізген. 1927 жылы археолог М.П. Грязнов осындай қорымды Батыс Қазақстаннан да тауып, андронов мәдениетінің ескерткіштері – шығыста Минусинскіден бастап батыста Оралға дейінгі – орасан зор территорияға тарағанын анықтады. Кейінірек андронов ескерткіштері Қазақстанның түскейінен, Жетісу мен Орта Азиядан да табылды.
Андронов мәдениетін зерттеудегі ең күрделі мәселелердің бірі хронологиямен, уақыт межесін анықтау ісімен байланысты, зерттеушілердің көпшілігі андронов мәдениетінің өмір сүрген

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Тақырыбы: Қола дәуіріндегі
Қазақстан

Ежелгі егіншілер машығын игеру процесі, жабайы дәндерді, жеміс
пен жидектерді жинап-теруден оны өсіруге көшуі сан мыңдаған
жылдарға созылды. Ғалымдар мәдени дақылдарды өсіріп жетілдірілген
кезең б.з. дейінгі VIII-VII мыңжылдықтар деп шамалайды және ол
бәрінен бұрын Кіші Азияның таулы аудандарында пайда болса керек.
Б.з. дейінгі VI-V мыңжыл егіншілік әуелі Түркменстанның оңтүстігіне,
Копетдаг алқабына жетіп, сосын Орта Азияға тарайды. Қазақстанның
таулы және далалы аудандарына қола ғасырында б.з. дейінгі ІІІ
мыңжылдық аяғында келеді.
Б.з. дейінгі ІІ мыңжылдықта бірінші ширегі біткен кезде
евразия даласында қоланы ойлап шығарады. Ежелгі адамдар жезге
қалайыны қосу арқылы металл бұйымдардың беріктігін күшейтеді.
Қоладан ұңғылы балталар мен сүңгілер жасауды үйренеді.
Қазақстан жерін мекендеген тайпалар қола ғасырында андроновтық
археологиялық мәдениетке жататын жәдігерлер (мекендер, қорымдар,
рудниктер, тастағы суреттер) қалдырған.(Ал ескі мола ең әуелі
Андроново селосы жанынан – Оңтүстік Сібірдегі Ачинск қаласы іргесінде
қазылып табылғандықтан, шартты түрде осылай аталып кеткен). Сол
жердегі қазу жұмыстарын 1913 жылы Б.В. Андрианов жүргізген. 1927
жылы археолог М.П. Грязнов осындай қорымды Батыс Қазақстаннан да
тауып, андронов мәдениетінің ескерткіштері – шығыста Минусинскіден
бастап батыста Оралға дейінгі – орасан зор территорияға тарағанын
анықтады. Кейінірек андронов ескерткіштері Қазақстанның түскейінен,
Жетісу мен Орта Азиядан да табылды.
Андронов мәдениетін зерттеудегі ең күрделі мәселелердің бірі
хронологиямен, уақыт межесін анықтау ісімен байланысты,
зерттеушілердің көпшілігі андронов мәдениетінің өмір сүрген
уақытын үш кезеңге бөледі: ерте қола – б.з. дейінгі ХVIІІ-ХVI ғ.ғ;
орта қола — б.з. дейiнгi ХV-ХІI ғ.ғ.; кейiнгi қола — б.з. дейiнгi ХІІ-VІІI
ғ.ғ. басы. Бұл кезеңдср алғашқы зерттелген ескерткiштер атына сәйкес,
федоров, алакөл, замараев кезеңдерiн көрсетедi деп есептелдi. Бiрақ кейiн
Федоров ескерткiштерi ерте қола уақытына емес, орта қола уақытына жататыны
даталанды, сөйтiп андронов мәдениетi дамуының сындарлы суретi бұзылды.
Мұның үстіне Федоров ескерткiштерiнiң ерте және кейiнгi кезеңдерге бөлiнiп,
ыдырап кететінi анықталды. Оның бiрiншi тобы б.з. дейiнгi ХV-ХIV ғ.ғ,
екiншi тобы — ХІІI-ХІІ ғғ. жатады. Егер бұрын ескерткiштер Орталық
Қазақстан мен Оралдан табылса, ендi кейiнгiлерi Батыс Сiбiрден,
Қазақстанның оңтүстiгi мен оңтүстiк-шығысынан, Орта Азиядан табылды. Әсiлi,
федоров тайпаларының жан-жаққа тараған кiндiгi Қазақстан болса керек;
оларды бұл арадан тайдырып жiбергендер алакөл тайпалары, Орталық
Казақстанға олар белгiсiз бiр батыс орталықтан келедi.
Хош, сонымен, алакөл мен федоров тайпалары бiр мезгiлде өмiр сүредi,
соның арқасында олардың өзара қарым-қатынасынан аралас типтегi ескерткiштер
пайда болады. Жетiсуда жетiсу типiндегi, батыста қожамберды типiндегi
ескерткiштер қалыптасады. Андронов мәдениетi тұтас
болмаған: бұл мәдениетте бір кездерi соның аясында тiршiлiк еткен тайпалар
мәдениетiнiң сипатын ерекшелiгiн бiлдiретiн варианттары анық көзге түседi,
сол себептi де бiзде бір қатар туыс мәдениеттердi бiрiктiретiн андронов
мәдениеті қауымдастығы деп айту әдетке айналған.
Орталық Қазақстанның тайпалары. Андронов қауымдастығы құрамына енген
тайпалардың тараған негiзгi аймақтардың бiрi Орталық Қазақстан болған. Бұл
өңiрден көптеген мекендер, қорымдар, көне рудниктер, құрбандық орындары мен
тастағы суреттер-петроглифтер, 30-дан аса қоныстар мен 150-ден аса ескi
қабыр табылып зерттелген. Орталық Қазақстанның андронов мәдениетiне тән
сипаты — оның монументалдығы, мазарларының күрделiлiгi, тас өңдеумен
байланысты құрылыс техникасының жетіле түскендiгi.
Ертедегi Нұра кезеңi — жерлеу салтында кремация (мәйiттi өртеу) басым
болған. Мәйiттi табытқа салып қою рәсiмiмен де жерлеу кездеседi. Көлемi
шағын, үстiне топырағы үйiлген қабырлар айналасына тақта тастардан дөңгелек
немесе тiкбұрышты қоршаулар салынған. Қоршау iшiнде не жердсн тiкбұрышты
шұңқыр етiлiп қазылған, жиек-жиегi тақта таспен (циста) көмкерілген
моланың өзi, не тас жәшiк болады. Жерлеу бiткесiн мола үстi тақта таспен
жабыльп тасталып отырған.
Керамика қатарынан сырты үшбұрыштар мен меадрлар, басылымды қосар
сызықтар келiсiм тауып, жарасымды өрнектелген құмыралар көз тартады.
Ыдыстардың тек жоғары жағы ғана әсемделедi. Дөңгелек қола айналар, қола
моншақтар ұшырасады. Қабiр iшiнсн мәйiтпен қатар үй жануарларының сүйектерi
де табылған.
Келесi — Атасу кезеңiнде жердi игеру, оның iшiндс шөлейт аудандарды да
игеру кеңiнен жүргiзiледi. Тау-кен жұмыстарының көлемі күрт өседi, оны
көптеген тау кендерiн өңдеу орындарынан байқау қиын емес. Бұл кезеннiң
Былқылдақ, Қарасай, Темiр астау, Қарабие, Елшiбек, Беласар сияқты қорымдары
тиянақты зерттеліп, белгілі болған.
Андроновшылар шаруашылығы. Андронов қоныстарының көпшілігі таулардан ағатын
дала өзеншелерi мен өзектерi жағаларына орналасқан. Олармен iргелес,
өзендер жайылмаларында тұрғындардың егiнi мен бау-бақшалары болған.
Қоныста қазба жұмысын жүргiзген кезде iшінде тары ботқасы күйген
құмыралар табылды. Солтүстiк Қазақстандағы Алексеев қонысы құрбанадық
қамбаларында бидайдың құдай жолына берiлген масақтары мен дәндері жатқаны
анықталды. Мало-Красноярск конысында (Шығыс Қазақстан) орақтар жүзінен ап-
анық боп басылып қалған дәндер таңбалары кездестi. Қоныстардың бәрінен
табылған ортақ олжалар: дәнүккiштер, ұнға астық түйетiн тiкбұрышты және
жұмырбасты келсаптар, орақтар мен тас кетпендер едi.
Андроновшылар тiршiлiгiнде мал өсiру бәрiнен де маңызды рөл атқарған.
Жануарлар iшерге — сүтi мен етiн, киерге — жүнi мен терiсiн, iсмерлiкке —
сүйек-мүйiзiн, отынға —— тезегін берген. Андроновшылардың негiзгi тамағы —
сүт едi. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қола дәуіріндегі қазақстан тайпалары
Қола дәуіріндегі Қазақстан
Қазақстан қола дәуіріндегі ескерткіштері
Қола дәуіріндегі Қазақстан жері
Тас және қола дәуіріндегі Қазақстан
Қола дәуіріндегі металлургия
Қола дәуіріндегі тайпалар
Қола дәуіріндегі Қазақстаны мекендеген Андронов мәденеті
Қола дәуірі кезеңіндегі Қазақстан
Қазақстан қола дәуірінде
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь