Қола дәуірі туралы

Адамның егіншілік машығын игеру процесі, жабайы дәндерді, жеміс пен жидектерді жинап теруден оны өсіруге көшуі сан мындаған жылдарға созылды. Ғалымдар мәден дақылдарды өсіріп жетілдірген кезең б.з. дейінгі VIII-V мыңжылдықтар деп шамалайды және оны ол бәрінен бұрын Кіші Азияның таулы аудандарында пайда болса керек. Б. з. дейінгі VI-V мыңжыл егіншілік әуелі Түркменстанның оңтүстігіне, Копетдақ алқабына жетіп, сосын Орта Азияға тарайды. Қазақстанның таулы және далалы аудандарына қола ғасырында б. з. дейінгі ІІІ мыңжылдық ая,ында келеді.
Егіншілік пен бірге малщаруашылығы да пайда болды. Ғалымдар әуелі пайда болған егіншілік пе, әлде малшаруашылығы ма? – деген сауал жөнінде ұзақ дауласады. Адамның соның екеуін де бір мезгілде қатар игергені қазір айдан анық. Егіншілік топырағы құнарлы, суы жеткілікті жерде дамыған. Ал, құнары аз, қуаңшылығы басым аудандарда малшаруашылығы өркендейді. Сулы –нулы жерлерде малшаруашылығы егіншілікпен қанаттаса қанат жаяды.
        
        Қола дәуірі
Адамның егіншілік машығын игеру процесі, жабайы дәндерді, жеміс ... ... ... оны ... ... сан мындаған жылдарға созылды.
Ғалымдар мәден ... ... ... ... б.з. ... VIII-V
мыңжылдықтар деп шамалайды және оны ол бәрінен бұрын Кіші Азияның ... ... ... ... Б. з. ... VI-V ... ... әуелі
Түркменстанның оңтүстігіне, Копетдақ алқабына жетіп, ... Орта ... ... ... және ... ... қола ғасырында б. з.
дейінгі ІІІ мыңжылдық ая,ында келеді.
Егіншілік пен бірге малщаруашылығы да пайда ... ... ... ... егіншілік пе, әлде малшаруашылығы ма? – деген сауал жөнінде
ұзақ дауласады. Адамның соның екеуін де бір ... ... ... ... ... ... топырағы құнарлы, суы жеткілікті жерде дамыған. Ал,
құнары аз, ... ... ... малшаруашылығы өркендейді. Сулы
–нулы жерлерде малшаруашылығы егіншілікпен қанаттаса қанат жаяды.
Б. з. дейінгі ІІ мыңжыдықтың бірінші ... ... ... ... ... ... шығарды. Ежелгі адамдар жезге қалайыны қосу ... ... ... ... ұңғылы балталар мен суңгілер жасауды уйренеді. Қазақстан жерін
мекендеген тайпалар қола ... ... ... ... ... ... ... рудниктер, тастағы суреттер)
қалдырған. (Ал ескі мола ең әуелі Андроново селосы ...... ... қаласы іргесінде қазылып табылғандықтан, шартты ... ... ... Сол ... қазу ... 1913 жылы Б.В. Андрианов
жүргізген. 1927 жылы археолог М.П. Грязнов осындай ... ... да ... ... ... ... – шығыста
Минусинскіден бастап батыста Оралға дейінгі – ... зор ... ... ... ... ескерткіштері Қазақстанның
тускейінен, Жетісу мен Орта Азиядан да табылды.
Орталық Қазақстанның тайпалары.
Андронов қауымдастығы ... ... ... ... ... бірі Орталық Қазақстан болған. Бұл өнірден ... ... көне ... ... ... мен ... суреттер –
петроглифтер, 30-дан аса қоныстар мен 150-ден аса ескі ... ... ... ... ... мәдениетіне тән сипаты – оның
монументалдығы, мазарларының күрделілігі,тас өндеумен байланысты ... ... ... Нұра кезеңі – жерлеу салтында кремация (мәйітті өртеу) басым
болған. Мәйітті табытқа салып кою рәсімімен де ... ... ... ... ... үйілген қабырлар айналасына тақта тастардан дөңгелек
немесе тікбұрышты қоршаулар салынған. ... ... не ... ... ... ... жиек – жиегі тақта таспен (циста) көмкерілген
моланың өзі, не тас ... ... ... ... мола үсті тақта таспен
жабылып тасталып отырған.
Керамика қатарынан сырты үшбұрыштар мен ... ... ... ... ... жарасымды өрнетелген құмыралар көз ... тек ... жағы ғана ... ... қола ... ... ұшырасады. Қабір ішінен мәйітпен қатар үй жануарларынның
сүйектері де табылған.
Келесі – ... ... ... игеру, оның ішінде шөлейт аудандарды да
игеру кеңінен жүргізіледі. Тау – кен жұмыстарының көлемі күрт өседі, оны
көптеген тау ... ... ... ... қиын ... Бұл ... Қарасай, Темір астау, Қарабие, Елшібек, Беласар сияқты ... ... ... ... ... мен ... үлкен бір тоды
Атасу өзенінің бойында. Қорым қоршаулары ішінен шұңқырлар, жәшіктер, тақта
тас – ... ... ... бір ... бүк ... ... ... ұшырасады.
Қоңыстардың өзіндік жоба – жоспары бар: тұрғын үйлер – ал олар ... ... ... – алға – ... ... ... ... – мал қорасы.
Атасудың әбден мұқият ... ... ... ... 15 мың ... ... онда 35 ... мен шаруашылық пана жайлары бар еді. Қоңыстармен
көне қорымдарды қазған ... ... қола ... қару – ... заттар шықты.
Қоланың кейінгі кезеңі Орталық Қазақстанда жаңа мәдениет – Беғазы –
Дәндібай мәдениетімең құрылуымен белгілі. Бұл мәдениетке тән бір ... ... ... ... ... ... ... жағынан, онда жаңа
элементтер: мазарлардың айрықша типі, ... ... бар ... қыш ... жаңа түрлері пайда болады. ... ... ... ... ... шалқасынан жатқызып қоюмен бірге,оларды
шақасынан жатқызып кою да ... Бұл ... ... ... ... Ақсу – аюлы –ІІ ... жатады. Мұндағы ең үлкен обаның
биіктігі 2 м., диаметрі – 30 м. Төбешік астында ... ... ... ... тас қоршау бар екен.
Солтүстік және Батыс Қазақстанда көптеген андроновтық ... ... ... ... ішінен Алксеев қонысы мен Тасты –
бұтақ ... ... ... ... дала зонасындағы топырағы төбешік болып үйілген, дөгелег және
тікбұрышты қоршаулары бар қорымдары ... ... ... ... ... ... дөңгеленте салынған қоршаулар етек алған. Бұл ауданда небәрі
80-нен аса қоныс пен 90-ға арта қорым ... қола ... ... ... көму рәсімі жатады. Петропавл
қаласы маңындағы Вишневка ... ... ... жүргізген кезде көемі
126 шаршы метр жер беті ... үйі ... оның ағаш ... ағаш ... ... Со ... ... қалалардың алдын алушылар (прототиптер) деп
атауға келетің қоныстар пайда болды. Слардың бірі – Арқайым Челябинск ... ... ... орын ... қола ... үй ... ... ісі, өлікті жерлеуді
ұйымдастыру, жерлеу ғұрпы біраз өзгерген еді. ... ... ... ... ...... жертөлелер тікбұрышты –
ұзынырақ болып келеді, оның 140-тан 200 шар. м. ... ... ... ... ... еденінде – біреуден сегізге дейін – ошағы
болады. Мұндай тұрғынжайлар Чвленка, Тасты – ... ... ... қола дәуірінде, оның бірінші кезеңінде Солтүстік Қазақстанның
тайпалары Арал өңірінің Қима ... ал ... ...... Қима ... ... ықпалына түседі. Кейінгі қола дәурі
қоныстарында түрі ... ... ... ... ... ... көбірек кездеседі. Көлемі 300-400 шар. м., дейін баратын орасан
зор жертөлелер салу етек ала бастайды, олар қысты күні мал ... ... мал ... ... ... ... рөлі арта түседі.
Шығыс Қазақстанда Андронов мәдениеттінің дамуы да осы ... ... ... пен ... Күршімнің көкорай шалғынды алқаптарынан,
Алтайдың таулы аудандарынан, ... мен ... ... ... ондаған қоныстары мен қорымдары ... ... ... ... ... жез бен қалайының, алтынның аса бай кенді көздері ... ... ... Арал ... қола дәурінің бірегей
ескерткіші – Тегіскен кесенесі ... ... тым ... қам кірпіштен салынған, оны жоспарлауға негіз болған нәрсе –
сыртқы қабырғалар ... ... ... Оның ... шеңбер бойын
қуалай 8 немесе 12 тікбұрышты қыш ... тұр, олар екі метр ... ... Одан әрірек іште – тағыда 8 немесе 12 әлгідей ұстын ... олар ... ... тұр. Қыш ... ... ... ағаш бағандар тұр, еденде олардың шұңқыр «ізі» сақалып
қалған. ... ... ... ... өтетін дәліздер жүйесі жасалған.
Мавзолей орталығына орналасқан бөлмелер мен дәліздерге керамикалық бұйымдар
қойылған, мұнда қоладан жасалған қару – ... ... - ... ... ... ... өлікті мазармен бірге өртеп жіберетін болған.
Тегіскен қорымдарының мәдени тегін анықтау өте қиын. ... ... ... ... ... ... көруге болады (мазарлардың жоспарлануы
Бегазы – Дәндібайдың орталық – қазақстандық үлгісіне жақын, қыш ... мен ... ... ... ... ... оңтүстік
мәдениетінің күшті ықпалы сезіледі (қамкірпіштің стандарты Намаз VI
дәуірінің ... ... ... мен ... – тепе мен ... ескерткіштеріне жақын). Тегіскен мазарлары дала ... ... ... ... ... жатқан бастапқы
кезеңдерінен хабар береді.
Андроновшылар шаруашылығы.
Андронов қоныстарының көпшілігі таулардан ағатын дала өзеншелері ... ... ... ... ... ... ... егіні мен бау-бақшалары болған.
Қоныста қазба жұмысын жүргізген кезде ішінде тары ... ... ... Қазақстандағы Алексеев қонысы құрбандық
қамбаларында бидайдың құдай жолына берілген масақтары мен ... ...... ... ( ... ... ) орақтар жүзінен
ап-анық боп басылып қалған дәндер таңбалары кездесті. Қоныстардың ... ... ... ... ұнға ... түйетін тікбұрышты және
жұмырбасты келсаптар, орақтар мен тас кетпендер ... ... мал ... ... де маңызды роль атқарған.
Жануарлар ішерге – сүті мен етін, киерге – жүні мен ... ... ... ... ...... берген. Андроновшылардың негізгі тамағы –
сүт еді. Одан сүзбе мен ірімшік жасаған, оны іркіт не ... ... ... ... ... ... Ет өте қат болған, оны мейрамдарда ғана
жеген, ... ... ... ... Олардың негізгі малы – қой, сыйыр,
жылқы екен. ... ... ... тек екі-үш жастағы жас малды жұмсаған,
ал асыл ... ... ... үшін қалдырған. Шаруашылықтың мұндай жүйесі ... ... ... оның ... ... ... жасаған.
Ерте және қола кезеңдерінде, яғни б.з. дейінгі 1 мың ... ... ... болған. Аралас шаруашылықпен шұғылданып, егін егіп,
мал өсірген. Соңғысы үй іргесінің шаруасы салынған. Мал ... ... ... тез ... Мал шаруашылығының өнімділігін бір деңгейде
сақтап, оның санын арттыру үшін мал ұстаудың жаңа ... мен ... ... Андроновшыларда бұл мал өсірудің жайлаулық тәсілі (жартылай
көшпелі) еді, ... ... мен ... ... ... ... да, еркектер мен жасөспірімдер мал мен бірге күллі көктем, жаз
бойына ... ... ... ... күз ... ... ... кен орындарын зерттеу барысында геологтар сол арадан кен
б. з.–дан үш мың жыл бұрын өндіріле ... ... Қола ... ... ... ісі ... зор көлемде жүргізілген. Мәселен, Жезқазған
өнірінде 100 мың т. мыс қорытылған. Ал ... ... 200 мың т. ... ... кенді тотықтандыру (малахит, азурит, касетерит)
тәсілін ... ... ол ... жезбен қалайы қосындысы күрт көбейген.
Кенді жүлгелерді тауып іске жаратқан, ... ... ... ... мен ... ... ... Ал қатты жыныстарға «отпен өндіру»
тәсілін қолданған, бұл тәсіл бойынша жүлгенің шығатын жеріне ... ... ... ... ... кезде, ол шатынап жарылуы үшін оған су құйған, сосын
шойбалғамен, қайламен соғып құлатқан. Ал металы бар ... ... ... шығарған.
Сол сияқты кенді жыныс астын қуалай қазып, сосын үстен төніп тұрған
рудалы қатпарды ... ... ... ... Ал, ұзын ... ... қазған кезде оған ағаш тіреулерді пайдаланған. Шахта
қасындағы су ... ... ... ... ... бос ... ... руданы қонысқа әкеліп, арнаулы пештерге салып
балқытқан, ондай ... ... ... ... ... ... ... табылды.
Егер Үндістанның, Иран мен Ауғанстанның, Орта Азияның ежелгі
егіншілері ішінде қола ... ыдыс – ... өзге ... ... ... ... ... істейтін болса, Қазақстанның далалары
мен таулы алқаптарында әрбір отбасы ыдыс-аяқтарын өздері ... ... ... ... одан ыдыс – аяқ ... оларды ошақтағы отқа, кейде
таспен қоршалған шұнқырға алаулатып от ... ... ... Б. з. ... ғғ. аяқ – ... белгілі бір қалыпқа салынып істелген, қалыптың
өзі түбі тегіс бәнкі ... ... ақ ... ... жуан жүн ... ... ... екен. Ыдыс аяқтар әртүрлі сызықтармен, не
тарақша етіліп түсірілген, ... ... ... ... ... ... жапсырып бедерлі нақыстар салынған. Ыдыс - ... тек ... үшін ғана ... оның ыдыс ... ... «тіл ... «жадылықтан» сақтайтын басқа да сиқырлы мәні болған, бұған қоса ол
ыдыстың бос тұрмай, берекелі құтты болуына меңзейтін де ... ... ... ... ... үй ... қажетті іс-
әрекеттің бәрін де жасай білген: жіп иіру, тоқу, теріні өңдеу, киім – кешек
пен аяқкиімді түрлі – түсті ... ... ... және жылтырақ
бисермен безендіріп тігу – бәрін де игерген. Матаға қажетті ... ... ... Оған өзге ... де, ... те ... ... кенеп те,
жабайы зығыр да, қалақай да пайдаланған. Ол кезде ... ... де, ... белгілі болатын. Қорымдардан табылған олжа – ... ... ... тіккен, өкшесіз былғары аяқ киім киген. Еркектері
де, әйелдерді де бастарына жүннен тоқыған немесе ... ... ... ... жүн ... ... оларын сүйек түймелермен ілгектеген.
әйелдер көбіне ұзын женді, етегі жер ... жүн ... киіп ... ... ... қатар қадалған қола таналар тізбегімен әсемделген.
Белдемше алдынғы жағынан ақ жылтыр моншақтар қатарымен сәнделеді. ... ... ... уақ шыны ... ... ... ... қадалатын болған. Маталарды алқызыл және көк түске
бояған.
әйелдер құлақтарына қола ... ... ... ... сырғалар
тағып, мойындарына қоладан жасалған өңіржиектер, кейде оған алтын моншақтар
тізіп салатын болған. Қолдарына білезіктер мен жүзіктер ... ... Жын ... бәле ... ... ... ырым етіп, ерлер мен ... ... азу ... мен алыс ... ... әкелінген
ұлужанақтарын тығып алатын болған.
Еркектерді масақтары қоладан жасалған садақтармен қаруланады. ... ма қол ... ... қола ... ... қола балталар мен
қанжырларды, тас ... ... ... ... Қола ... қоныстары мен қорымдарын
байыпты зерттеу, дамудың бір денгей-дәрежесінде тұрған ... ... ... және ... ... бір ... ... этноспен
салыстырып көру – олардың өмір тірлігіндегі әдет – ғұрыптарын жаңғыртып,
қалпына келтіруге жағдай жасайды.
Жоғарыда айтқымыздай, ... ... үйде ... отбасылық қауым
болып өмір сүрген және бірге ... ... ... ... ... ... бірнеше буыны бірлесіп атқарған. Қоныстар материалына қарағанда,
көзге тусерліктей ешбір елеулі әлеуметтік және ... ... ... қорымдарды зерттеу ісі адамның байлық ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ертедегі
қола дәуірінің өзінде көптеген ... ... ... ... ... ... те ... ағаш мазарының құрылысы да
күрделі, мола ... ... ... мен ... да мол ... ... ... Мұндай қабырлардан соғыс арбасының жұрнағы мен аттардың
сүйектері, мәіт ... қола ... қола және тас ... ... табылған.
Орта және кейінгі қола дәуірінде де тап осындай жәіттер кездеседі.
Қорымдардағы қарапайым қабырлар арасынан ... 4 м. ... ... ... ... ... ... тұтас тастардан екі немесе үш қабат қоршауы бар
бірнеше аса улкен оба не ... ... ... Мұндай обалар астында
көлемі 3,2х2,5 м., тереңдігі 2,3 м. дейін ... ... ... Олардың
қабырғалары бөрене кесінділерімен кейде екі қабат болып жабылады.
Қабырғалардың дені ... – бағы ... ... ... ... ... өзінен өлікпен бірге көптеген мал сойылып қойылғанын,
алтыннан жасалған ... ... қола ... ... ... ... әралуан жебелер жиынтығы қойылғанын байқаймыз.
Обалар салып, қабырлар қазу ісімен, онда қойылатын заттар ... ... ... ... ... ... болмаған. Текті,
бай кісілер айырықша мәртебелі орын алған. Олар ... ... ... ... ... үшін ...... өзгеден ерекше мазар
құлыптас орнататын болған. Осындай ... ... ... ... ... олар жеке топ болып бөлінген жауынгерлер санатына жатқан
екен деп ... ... ... бай ... со ... ... айырықша топқа
бөлінген жаунгелер қойлғанын кәміл сеніммен ... ... ... ... ... кезеңіеің өзінде ақ қоғамның жіктелуі
басталған – оның ... ... ... ... ... ... -
билеушілер, жауынгерлер –кшатрийлер шыққан. ... ... ... ... де қоғамда құрметті орвн алған, әлгі ішіне алтын
бұйымдар қойылатын қабырлар да ... ... ... ... бастаухаттарында тағы бір қауым – абыздар (жрецтер) туралы
айтылады. Олардың өзгелерден айрықша бір белгісі ағаш ... мен ... Олар діни әдет – ... жаршылары ғана емес, ежелгі дәстүрлер мен
білім білікті сақтаушылар да болған.
Діні мен өнері
Андроновшылардың діні тусініктерінің культық ... мен ...... мәнісі мен қыр – сырларын археологиялық деректерді
ежелгі үндістан мен ... ... діни ... алынған
мәліметтермен салыстыру арқылы түсіндіруге болады.
Жерленген мәіттердің бәрі қабырдабастары ... ... ... ... ... ... Бұл – кездейсоқ нрсе емес. Үндіирандықтардың
түсінігінше жер ... ... ... ... ... да дәл ... бар ... оба да әлем гспестес болған. Жарық дүниенің әрбір ... ... ... ... ... батысқа қарату – о дүниемен байланыс
жасайтын құдайға қарату болып ... ... ... ... ... Бұрын бұл күйді, өліктен
қорыққасын, оны ұйқыдағы күйінде жіппен байлаған деп ... ... көне бір ... жер ... ... баласын қойған анадай етіп
қояды, болашақта ол жаңа өмірде ... ... ... ... ... бүк ... ... нәрістенің жер – ана ... ... күйі ... ... жөн ... Ал, өлікті сол қалпында ұстау үшін оны байлап
тастаған. Ажал құдайы «өліктеоді - ... деп ... оны ... ... ... ... бірге, андроновшылар мәітті өртеп жіберу тәсілін
де қолданған, ол отқа табынуға байланысты болса керек. Алайда молалардағы
сүйек, ... күл ... ... ... іске ... жағынан
әралуан болып келген. Ерте кезеңдегі күл мен шалалар - өлікті өртеудің от ... ... еді. Ал ... ... күл мен сүйектер – ол ... ... ...... ... ... ... бір сәттері қазба жұмыстары ... ... ... ... еркек пен әйелдеің парласқан қалдығын көреді.
Бұрын оны ... ... ... салу үшін ... деп ... бұл ... олай ... ежелгі хат – қағаз сөздерінен белгілі болған ... ... әйел тірі ... керек пе, әлде өлген күйеуімен о дүниеге
бірге ... ... пе? – оны ... өзі ... ... Бірақ бұл ғұрып
таралмай қалғандағы, әйел оны шартты түрде орындаған – қас қағымдайдағы бір
сәт ... ... ... ... жатып, қайта шығады екен немесе өзінің
орнына молаға бұрымен кесіп тастап отырған.
Толып жатқан әдеп – ... жөн – ... ... ... ... ... ... шынайы тіршілігін құдайлар, ата – ... ... ...... ... ... ... .
Үй құрылысы да құрбандық шалудан басталған. ... сүт ... бұқа не ... ... Сүт ... ет желініп болғасын,
құмыралар мен сүйектер болашақ ... ... ... оның ... астына көмілген. Тіпті балаларды да құрбандыққа қиған кездер
болған, оны сонда үй еденінің ... ... Үй ... ... кезде
оның жоғарғы өрлігіне құрбан етілген малдың қанын шашып, той – ... ... ... ... ... адамдардың көк аспанмен байланысын
бейнелеген. Мейрам күндерінде үйді гүлмен безендірген, ал неке ... ... ... жас ... мен ... ... ал жай күндерде бұл
құрметті орында ақсақал қасқайып отыратын болған. Үйдің ошағы ... орны ... ... ... ... ... ең ... қылық
болып саналған. Ошаққа құрбандық берген, жаңа түскен келінді ... ... ... ... ... ... ошақ ... бір
айналдыратын болған. Ошақтың күлін де далаға, жел ... ... ... ... сол ... де үй ... ... күл салғыш шұңқыр қазған.
От пен күлге ... ... жөн – ... бәрі құдайдың рақым –
шапағатымен денсаулық, ... ... құт – ... ... деген
тілекпен жасалған.
Тастағы суреттер. Дін көп жағдайда көркем өнердің де даму ... ... ... ... тас ... ... көркемдік
талғаммен, мейлінше шынай жасалып отырған.
Қола ... ... ... ... ... ... ... қалған суреттерінің өзіндік ерекшеліктері бар, ертедегі адамдар
жартастардың тегіс ... ... да ... тас ... ... Күн
бейнелі адамдар суретін, соғыс арбалары мен шайқас ... ... ... ... ... мәдениеті және оның дүниетанымы жөніндегі аса бағалы
хабарлар бастауы болып ... ... – жар ... ... ... саны және әр ... ... әлемдегі ең бай жерлердің
бірі.
Таңбалы мен Ешкі өлместің, Қаратау мен Маймақтың, ... ... ... ... таңғажайып тамаша суреттерін археологтарымыз
әбден байыптай ... олар ... ... ... қорына
қосылды.
Ғалымдар қола кезеңіне бірқатар ... ... ... ... ... жартастардағы суреттерінде жиі
кездесетін бейне – ... бірі – ор ... алға ... шоқтығы
күдірейіп, алып денесі шиыршық атып, әулетті аяқтарымен жер тіреп ...... ... ... ... әуелгі бейнесі неолит дәуірінде
пайда болған.
Турдан басқа қолға үйренген үй бұқасының да ... ... Ол ... ... соқаға немесе арбаға жегулі күйде бейнеленген. Андроновшылар
– үндіирандықтар деген пікірді ескерсек, онда ежелгі Үндістан мен ... мен діни ... ... ... ... ... мән ... түсіндіруге болады. әлемді жарату жөніндегі мифтерде дүние – Күн
құдайы Митра құрбандықа шалған, тумысынан ... ... ... делінеді. Сонда Митра бұқамен қатар қойылып, бірдей саналады. Ешкі
өлмес ... ... ... Митра, басы күн шұғыласымен қоршаулы,
адам бейнелес бір жан секілденіп, бұқа ... ... ... ... Бірқатар киелі орындарда ертедегі адамдардың басы күн шұғылалы
Митраға тағзым ... ... ... кездегі көрінісі салынған. Таңбалы
шатқалында Күн ... бір ... ... әйгөлектеніп айнала билеп жүрген
кішкентай адамдар, парласып және жеке өзі билеп жүрген адамдар ... бәрі ... бір ... биді билеп жүр.
Бұқа бейнесі – құнарлылық, құдірет пен қуат идеясына байланысты.
Жартас көркем өнеріндегі сүйкімді сюжет – қос ... ...... ... ол жай тұрған күйінде бейнеленген және көп көріністерде тек
жора – жөндікқана орын алған. Ертедегі ирандықтарда ол – ... ... ... юейнесі, үнділерде – Индраның өзі деп ... ... ...... «күш – ... ... ... буыршын бейнесіндегі қаһарлы да қайратты Веретрогнаны жырға
қосады.
Қола дәуірі ... ... ... арбасын бейнелеу де
кеңінен таралған. Қаратау тастарындағы суреттерде соғыс србасы 49 ... олар ... да, Ешкі ... те бар. ... ... екі
донғалақты аңшы және соғыс арбалары көрсетілген. Олардың бәрі бір мәнерде,
арба ... ... ... оның екі ... ... ... ... жегілетін жануарлар – аттар, түйелер сирек ұшырасады. Ат
пен арба жайлы ирандықар арасында көктегі күн күймесі жөнінде әпсана – ... ... ... ... бәрі ... пырақ жегілген күймелермен
заулап жүреді – деп есептеген.
Тастағы суреттер ... жер ... ... де ... ... ... жегілген бұқалар, аттар мен ешкілер бейнелейді. Соқа ... ... Тігі бұл ... жаңа ... ... ... ... табиғаттың жаңарып жасару мейрамына, құнарлылыққа байланысты
болса керек. Бұл мерекенің ең бір ... ...... ... ... Бұл жәйт – егіннің бітіп өсетінінің ... ... ... ... ... хұқы ... беріліп отырған, сол себепті де «Аветада»
ең биіктегі құдай Ахура Мазда ирандықтардың бірінші патшасы Иимеге ол жерді
жағалай жыртуы үшін ... ... ... Алтын соқа туралы және бірінші
түрен ... ... аңыз - ... ... ... бар. ... ... көбіне – көп өзгертілген күйде, қазақтар мен
Қазақстанды мекендейтін ... да ... ... ... ... атап өту ... Қола ... Қазақстанның тайпалары
1.2 Андроновшылар шаруашылығы
2. Ежелгі кеншілер, металлургтер мен құмырашылар
2.1 Үй кәсіптері
2.2 Халық, қоғам, әдет – ғұрып
3. Діні мен ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қола дәуірі."23 бет
Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясының қола дәуірін зерттеу тарихы32 бет
Орталық Қазақстанның қола дәуірі5 бет
Тас және қола дәуіріндегі Қазақстан8 бет
Шығыс Қазақстанның қола дәуірінің қоныстары32 бет
Қазақстан аумағындағы алғашқы қауымдық құрылыс,ежелгі Тас дәуірі, Мезолит, Неолит және Қола дәуірі7 бет
Қазақстан аумағындағы тас және қола дәуірінің ескерткіштері13 бет
Қазақстан қола дәуірінде7 бет
Қазақстандағы ежелгі қола және тас дәуірі12 бет
Қазақстандағы қола дәуірі2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь