Ұйқы және оның мөлшері

Орта есеппен алғанда, адам өз өмірінің үштен бірін ұйқыға жұмсайды. Ұйқыда жатқанда тамырдың соғуы мен тыныс алу баяулайды, қан қысымы төмендеп, адам денесіндегі температура аздаған мөлшерде төмен түседі. Жүйке жүйесінің сезімталдылығы да бәсеңдеген күйге түседі. Осынау бір ес-түссіз күйге түсу арқылы ағза тынығады және денедегі жаңа жасушалар мен ағза тіршілігіне қажетті заттар түзіледі.
Биоритм
Адамның ағзасында өзіне тән биосағаты болады. Ішкі сағат адам ұйқыда жатқан шақта да өзінің қозғалысын тоқтатпайды. Әдетте, биологиялық сағаттардың периодтық ұзақтығы 24 сағаттан көп. Күнделікті қайталанатын күйбің тіршіліктегі әрекеттер биосағатты 24 сағатқа сәйкестендіреді.
        
        Ұйқы және оның мөлшері
Орта есеппен алғанда,  адам өз өмірінің үштен бірін ұйқыға жұмсайды. Ұйқыда
жатқанда тамырдың соғуы мен тыныс ... қан ... ... адам
денесіндегі температура аздаған мөлшерде төмен түседі. ... ... да ... ... ... Осынау бір ес-түссіз күйге түсу
арқылы ағза тынығады және денедегі жаңа ... мен ағза ... ... түзіледі.
Биоритм
Адамның ағзасында өзіне тән биосағаты болады.  Ішкі ... адам ... ... да ... ... ... ... биологиялық
сағаттардың периодтық ұзақтығы 24 сағаттан ... ... ... ... ... 24 сағатқа сәйкестендіреді.
 Биоритм үшін күн мен ... ... пен ... ... ... маңыздылықтары бар.  Кейбір мәдениетте түс уақытысында  ұйықтау да
қалыпты жағдай саналады.  Біздің көп ... ... ... ... ... ... бару ... сабаққа бару секілді күнделікті
тіршілігіміз біздің биоритмге  бекітіліп қойған.  Әр ... ... ... таң ... ... ... ... мен ұзақ ұйықтағыш
адамдар бар. Олар таң мезгілінде ұйқыларының қануы үшін көп ... ... ... тым кеш ... ... қиын ... кезде).
 Бұндай адамдарға кері жағдайдағы адамдар да кездеседі. Олар таң ... ... ... ырысы артық, ерте тұрған ... бір ісі ... ... ... әрі ... ... сезінетіндер.  Бірақ кешке ол
адамдардың діңкесі ерте құрып төсекке құлай кетуге әзір тұрады. Адамдардың
мұндай топтарын денедегі температурасы ... ... ... ... ... ... тым ұзақ ұйқыны қажет етпесе, оны бұзып, ұйқыны ұзартудың
қажеті жоқ. ... ... ... ... алып ... ... Ал
 биоритм адамдардың жоғарыдағыдай екі ...   ... сай ... енді ... ... ... адам орта ... қанша уақыт ұйықтау керек?  Әрине, жағдайға қарай
әртүрлі болады. Адамның жасы ... ... ... ... ұзақтығы
қысқара бастайды. Емшектегі сәби күніне 16 сағат, кішкентай балалар  11-13
сағат аралығында, ал ... ... 9 ... ұйқыны місе тұтады
екен.  Ересек адамдар орта есеппен алғанда 8 сағат, ал 50 ... ... ... ... сайын қысқара түседі және онымен ... ... бола ... ... кей ... ... екі ... қарт  кісілер де болады екен.
Ұйқы. 
  Ұйқы адамдар мен жануарлар тіршілігінде өте маңызды орын алады. Олардың
ұйқысы мен сергектігі тәулікте оқтын-оқтын ... ... ... ұйқы ... ... деп ... Ал кейбір жануарларда ұйқы
мен сергектіктің мұндай алмасуы бірнеше рет қайталанады. Оны көпкезді
(полифазалық) ұйқы деп ... ... ... маусымдық ұйқы болады. Мұны
кейбір жануарлар (аю, жарқанат, тышқан) организміне жағымсыз ... ... ... ... жағдайға көшеді.
  Организмнің ұйқы кезінде көптеген әрекеттері өзінің қарқынын өзгертеді.
Мәселен, тыныс, жүректің соғу жиілігі азаяды, артерия қысымы төмендейді,
зат ... мен ... ... ... ... ... ұйқы ... процестердің белсенділігі күшейеді, гипоталамус пен ми бағанында қан
айналымы артады. Соның нәтижесінде мидың температурасы көтеріліп, оттегін
қабылдау ұлғаяды, кейбір ферменттердің белсенділігі ... ... ... жыныс безінің белсенділігін реттейтін гипофиз
гормондарының түзілуі үдей түседі. 
  Ұйқыға мұқтаждық адамның жасына және жеке ... ... ... сайын тәуліктік ұйқының мерзімі қысқарады. 
  Ұйқының бірнеше түрі бар: қалыпты физиологиялық, ... ... және ... ... ... мұқтаждықтың даралама ерекшеліктеріннің себептері әлі толық
ашылған жоқ. Тіпті дені сау адамдардың ұйқысының мерзімі әртүрлі келеді,
тәулігіне 1-2 сағаттан 12 ... ... ... ... ... ... адамдар да байқалады. 
  И.П. Павловтың тәжірибелері ұйқының қорғаныстық тежелу екендігін
пайымдауға ... ... ... ... – үлкен ми сыңары
қыртысының оқшауланған аймақтарын күшті немесе ұзақ тітіркендірудің
салдары. ... ... ... ішкі ... мен ұйқы ... физикалық және
химиялық жаратылысы бойынша біртекті құбылыстар деп тұжырымдады. Олардың
айырмашылығы, ішкі ... – жеке ... ... шала ... ал ... – ми ... ... аймақтарына жайылған тежелу. И.П. Павлов
ұйқының тежелуге ауысатындығын, ал ішкі тежелудің (әсіресе кешігетін түрі)
жануарларды ұйықтататындығын анықтады.
  Ұйқы мен ... ...... ... ... ... ... түнгі кезеңен және қараңғылықпен, ал сергектік – күндізгі кезеңмен
және жарықпен сәйкескеліп отырады. 
  Бұлай бөлінудің негізінде ... ... ... ... және ... ... заңды тәжірибелері жатыр. 
  Адамның аса жоғары жұмыс қабілеті, дене температурасы, қаң қысымы,
катехоламиндер мен кортикостероидтар ... ең көп ... ... кезеңіне сәйкес келеді. Әрбір адамда мұндай жұмыскерлік кезеңдер
тәуліктің әрбір мезгілінде байқалады. Сондықтан адамдардың еңбек істеуін
дұрыс ұйымдастыру үшін, ... жеке ... ... керек.
  Ұйқының мерзімі мен сапасы сергектік кездегі бастан өткізген оқиғалар мен
әрекеттерден тікелей ... ... ... күн қалыпты ұйқыға барлық
жағдай жасайды. Сонымен бірге жағымды және жағымсыз сезімдердің сай келуі,
болып жатқан оқиғаларға шаттана қарау – ұйқы үшін өте ... ... ... ой және дене ... ... ... ... өз салт-
жоралары алдын-ала жағдай туғызады. Бір мезгілде жататын және тұратын
дағдылар ұйқы мен сергектіктің дұрыс ... ... ... ... режимнің уақытша және сирек бұзылуы ұйқыға қатерлі зарар
етпейді. 
  Ұйқы организмді сақтау және оны бұрынғы ... ... ... ... ... невроздар мен психоздарды емдеу үшін ұйықтататын
емгерлік (терапия) жиі ... ... ... ... бір ... ... мөлшері.
|Баланың жасы.  |Ұйқының уақыты, ... ... ... |
| ... ... ... |
|Жаңа ... |21-22 |5-6 |10-11 ... |18-20 |8-10 |9-10 ... ай. |14-16 |13-14 |8-9 |
|6 ай-1 жас. |13-14 |16-17 |7-8 ... жас. |11-12 ... адам. |6-8 |
|4-5 жас.  | | | ... ... ... ... ... безі адам ... әсіресе, ас қорытуда маңызды рөл атқарады.
Сонда бұл нендей дерт?
Ұйқы безін анатомия құрылысына қарап басы, орта денесі және ... ... ... Без ... ... ... ... жолымен ұлтабарға
құйылады. Сөйтіп, ас қорыту процесіне белсене қатысады. Без ісінгенде
немесе ол жараланып, ішіне қан құйылғанда оның ... ... ... ... ... ұйқы безі ... қатты ауырады.
Ауру безді тұтастай немесе оның кейбір ... ғана ... ... ... ... ... ... көбінесе микробтар қоздырады,
бірақ ауру кейде онсыз да басталады. Қабыну күші және аурудың барысы сол
қоздырғыш факторына байланысты.
Ұйқы безінің қабынуы әрқашан шыдатпай, ... ... ... ... ... ... ... тұсы) бөлігінде болады. Қатты ауырғандығы сонша,
кейде адам ... ... де ... Өңі қашып, қол-аяқтары көгере
бастайды. Артериялық қан қысымы төмендейді. Тамыр соғуы нашарлайды.
Ауырғаны басылмай, ... ... ... ... ... ... безі қабынған адамның ұстамасы келгенде құса бастайды. Рас, дене
ыстығы нормадан аспауы ... ... ... ... халі ... ... да ... тек қисайып қана отырады.
Ұйқы безінің қабынуына өт жолының қабынуы қосылса, адамның денесі сарғаюы
мүмкін. Бірқатар аурулардың дем алуы бұзылады, ... ... ... ... ... ... ... жүрмей қалады. Сондықтан,
осындай халге кездескен адамды кешіктірмей ауруханаға жеткізген немесе
жедел жәрдем көмегін шақырған жөн.
Егер ауру ... ұйқы безі ... ... болса, онда оны дәрі-
дәрмекпен емдеуге болады. Ауырған ... мұз ... екі ... ... ... ... Мұндайда диета сақтап, адамға ашығу (голод) да,
қан тамырына новокаин, атропин енгізген тиімді.
Ал, без жидіп, өлі еттенсе (некроз), яғни ... онда оған ... ... болады.
Түскі ұйқы апаттан сақтайды.
Күні бойы қалың шудың арасында жүріп қатты шаршаған адамға түнде ғана
ұйықтау денсаулық тұрғысынан жеткіліктіме? Макс ... ... ... ... ... мен ... бірі:
«Еуропаның көптеген медицина мамандары мен биологтары күндізгі ... ... ... қарап келді. Есесіне түнгі ұйқы көп
зерттеліп, көп жазылды. Шығыс кітапханаларында қаншама ... бері ... ... ... көп ... де, әлі ... жете көңіл бөлмей
келгеніміз — біз үшін айтарлықтай кемшілік» – ... ... ... Заллей.
Ғалымдар түскі ұйқы адамның денсаулығы мен сергектігі тұрғысынан өте
пайдалы деген тұжырым жасап отыр.
Макс Планк ... ... ... ... ... ... жұмыс
орнындағы қызметкерлерге жүргізген| бақылаулары мен зертханалардағы
зерттеулерін ұштастырып, мынадай тұжырымға келді: «Зертханада мейлінше
тыныштьық. Біз бақылауға алған кісі тыныш ұйқы құшағында. Бұл ... ... ... ... ЕЕГ ... құралы ғана. Дененің
белгілі орталықтарына жабыстырған құрал бұлшық еттердің босауы ... ... ... Бір ... дене ... да өлшенуде.
Екі сағатқа созылған бақылаудан кейін компьютер мәліметтер ... ... ұйқы ... жүрек, ми, барлық дене ағзаларын реттейтін табиғи
жағдай. Ұйқыдан оянған кісі: «туу, қатып ұйықтап қаппын ғой» деп тыңайып,
сергіп ... ... ... ... ... ... анағұрлым
пайдалырақ.
Ұйқы зерттеушісі Жим Хорне бақылыу жасалған кісінің дене температурасы,ой
қабілетімен қатар күндіз жоғарылап, түскенін байқаған. Зурич
универсиітетінің Фармокология институтында зерттеу жүргізген ... ... ... ... мен ... түс ... 20 ... тіпті
жарты сағаттай ұйықтағандықтарына куә болған.
Түскі ұйқының табиғи ритмі (Биоритм) сәбилер мен кішкене балалардан анық
байқалады. Әсіресе, емшектегі ... ... ... ... ... күндізгі уақытта жиі-жиі ұйықтауы қалыпты деп қабылдануда. Уақыт өтіп,
баланың жасы есейе түскен сайын түнгі ұйқысы ... ... ... ... ... да ... етеді. Ол түскі уақыттарда үнемі есінеу,
көздің талуы, дененің босаңсуы секілді табиғи реакциялар арқылы белгі
береді. Амдам қартайған ... ... ... ... ... көбірек
бейімделе бастайды. Бұл кезеңде ұйқы мерзімі қысқа да болса жиі қайталанып
тұрады. Күні бойы үш-төрт мезгіл көз ... ... ... бас ... ... бұл ... ұйқы қайдан пайда болуда?
Мамандар ол «Адамның биологиялық сағаты» деуде. Түстен кейін сағат екі ... ... дене ... ең жоғарғы деңгейге жеткен кезінде адам
шаршайды, босаңсиды. Бұл кезде тынықққан жөн. Түскі уақытта екі ... ... ... адам ... әжептәуір сергектікке қол жеткізеді.
Байқасаңыз, жол апаттарының болу қаупі дәл осы уақытта көп ұшырасады. Жол
қазасының 23 пайызы осы уақытта болады ... ... ең ... ... ұшқыш, дәрігер, кезекшілердің түскі уақытта кішкене көз шырымын
алса, қатердің болу қаупі сейілетіндігін байқаған. Өйткені, жарты ... екі ... ... ұйқыға тең келуде.Батыстық ғалымдар енді аңғарып
жатқан бұл ақиқатты Пайғамбарымыз Мұхаммедтің де (с.а.у.) өмірінен көреміз.
Ол түнде ... ... оқу үшін ... күндізгі уақытта түс кезінде көз
шырымын апу керектігін аманат еткен. Өзі де ... түс ... көз ... ... ... кездерде де бұл әдетін тастамаған екен.
ҰЙҚЫҢЫЗДЫ «ҰРЛАТЫП» АЛДЫҢЫЗ БА?
 
Ұйқының адам баласына қаншалықты пайдасы бар ... ... бiле ... ... ... ... көп ... да зиян. Сондықтан қанша сағат
ұйықтау керек осы және басқа ... ... ... ... – әр адамның тiршiлiк қажеттiлiгi. Адам өмiрiнiң үштен бiр бөлiгi
ұйқыға кетедi. Ұйқы кезiнде физиологиялық процестер баяулайды да, ... ... ... қалпына келтiруге жағдай жасалады. Бiрақ, ұйқы
тек демалыс қана ... ... ... ... ... ... жүйелерi
жұмыс iстеп тұрады. Мысалы, жатар кезде кезде адамның күндiз көрген-
бiлгенi, ренiш-күйiнiшi есiне оралып, орнығу ... ... ... ... екi түрi ... ... түс
көрмейтiн бiрқалыпты – тыныш ұйқы және түс аралас қауырт ұйқы. Әдетте,
бiрқалыпты ұйқы түнгi ұйқы ... 75-80 ... ал ... ұйқы ... ... ... ұйқы мен ... ұйқының кезектесе келуi
денсаулығы жақсы адамдарға тән. Мұндайда адам ... ... ... ... ... ... үзiле берген адам дұрыс демалмайды, еңбек
қабiлетi төмендеп, ашушаң болады.
 
Түс көру көбiнесе қауырт ұйқы кезiнде (80-90 пайыз) ... одан ... ... ... ... ол тез ... Әдетте адам оянып кетпесе, түс есте қала
бермейдi. Өзiнiң мазмұны жөнiнен түс деген – ... ... ... өткерген
әсерлерiнiң iздерi мен үзiндiлерiнiң кездейсоқ жүйесiз үйлесiмi болып
табылады. Бiрақ, кейде бұлардың өзара сюжеттiк байланысы да болады.
 
Адамның бiрқалыпты ұйқысының ұзақтығы ... оның жас ... Жаңа ... ... тәулiгiне 2-3 сағат қана ояу болады. Бала 6
айлық кезiнен 3 жасқа дейiн 14 ... кем ... тиiс. 4-5 ... ... 13 ... 6 ... –12, 7 жаста –11, 8-10 жас аралығында –
10-10,5 сағат, 11-12 жаста – 9-10, ал 13-16 жастағы ...... 17-18 ... 8-8,5 сағат ұйықтауы қажет.
 
Ересек адам тәулiгiне кем дегенде 6-7 сағат ұйықтауға тиiс. Ал ... ... кем ... 6-7 ... ... ... Бiрақ қартая келе
ұйықтау ұзақтығы әдетте 5-7 сағатқа дейiн қысқарады. Ұйқыдан ... ... да ... әсер ... Бiрқалыпты ұйқының ұзақтығы ересек адамдарда
әр түрлi себептерге: ағзаның ерекшелiгiне (оның жүйке жүйесiне, зат
алмасуына) еңбек жағдайына байланысты.
 
Сондықтан да ... ... ... созылуға тиiс екендiгi туралы барлық
адамға ортақ кеңес беруге болмайды. Өйткенi, ұйқының ұзақтығы оның ... ұйқы ... ... бере ... Мұнда адамның алаңсыз, жайлы
ұйықтауының маңызы зор. Кейде тәттi ұйқы ... ... да ... ... ... шала ... ... пайдалы болуы мүмкiн. Кейбiр ұйқысы тым
сергек адамдар ұзақ ұйықтаған жағдайда да ұйқысы қанбай тұрады. Денсаулығы
дұрыс адам ... ұйқы ... ... уақытты өзi-ақ қалыптастырып
алады. Ұйқы ұзақтығының жеткiлiктi болғандығы жақсы демалғандықты сезiну
арқылы айқын бiлiнедi. Мазасыз, шала ұйқының себебi көбiнесе ауыр ... ... ... ... – дәл ... ... сабақ даярлауға байланысты болады.
Мұндай қаракеттi ұйықтарда 1,5-2 сағат бұрын тоқтатқан жөн және ұйықтауға
жатар алдында үйреншiктi, ең ... ... дене ... ... дұрыс.
Жиi маужырап, қалғу, жұмысқа ықыластың кемуi арқылы белгi беретiн ұдайы
ұйқы қанбаушылық ... ... ... аурулардың пайда болуына ықпал
етедi. Көбiнесе ұйқының бұзылуының өзi ... ... ... ... да ұйқы ... ... ... да мiндеттi түрде дәрiгермен
кеңесу қажет. Бiрқалыпты ұйқыға орталық орталық жүйесiне iшкi ағзадан
келетiн түрлi қоздырулар бөгет ... ... ... алдында тамақты тойып
iшу мазасыз ұйқыға және қолайсыз ... ... ... ... ... да
жатар алдында мүмкiндiгiнше жеңiл тамақтану керек және сұйық асты (әсiресе
қою шай мен кофенi) көп iшуге болмайды. ... ... ... ... ... ... ... тигiзедi.
 
Ұйқының бұзылуы (ұйқысыздық) – бұл көбiне ұйқының қашуынан, құс ұйқы болып,
ояна беруден ... ... ... оянып кетуден байқалады. Ұйқының бұзылу
себептерi әр түрлi. Қажудың ойға берiлудiң үйреншiктi уақытта ұйықтамаудың
(түнгi жұмыс, кешкi сабақтар) ... ... сау ... ... ... Егде ... және қарт адамдар әдетте құс ұйқы болып ұйқысы азая
бастайды.
 
Мұның өзi ағзаға осы жастағы физиологиялық ерекшелiгiне байланысты. Жүйке
жүйесi қажыған кiсiлерге болмашы ... ... ... ... мүмкiн.
Адам ауырған кезде, қан айналысы бұзылғанда, демiкпе және жөтел қысқанда,
невроз болғанда ұйқы қашады. Ұйқысыздықты емдеу үшiн оның ең алдымен
себебiн ... ... Денi сау ... ... дәрi-дәрмек қолданбай-ақ
қалпына келедi. У-шуды болдырмай бөлменi дұрыстап желдетiп алудың ... ... ... ұйқы ... ... жөн. Бiр ... ... бiр мезгiлде тұруға дағдыланған пайдалы. Шала ұйықтау, әсiресе
қауырт iстер кезiнде өте ... ... ... алдында). Өйткенi, нақ
осы кезеңде жүйке жүйесi анағұрлым толық демалысты қажетсiнедi. Шала
ұйықтау ағзаға өз зиянын тигiзедi. Бұл зиян алғашқыда ... ... ... Бiрақ, бәрiбiр күндердiң күнiнде жүйке жүйесiн шаршатып, оның
әлсiреуiне әкелiп ... Дене ... ... далада, таза ауадағы
серуендеу – олардың бәрi жүйке жүйесiн нығайтып, ... ... ... бередi.
 
Серуеннен келген бетте аяғын жылы сумен жуып, жылы суға ... ... ... Одан кейiн ыстық бал қосылған сүт iшiп жатыңыз. Және де ұйықтар
алдында қорқынышты киноларды көрмеуге тырысыңыз, бұл жаман түс ... ... Бұл ... ... ... да игi ... ... Кейде
дәрiгердiң кеңесi бойынша тыныштандыратын немесе ұйықтататын дәрi-дәрмектi
қолдануға тура келедi.
 
Егер ұйқысыздық әр түрлi ауруларға байланысты болса, емделу керек.
Ұйқысыздық ұзаққа ... ... ... ... қажет.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ішкі секреция бездерінің физиологиясы8 бет
Биологиялық химия курсы 46 бет
Жасушаның құрамындағы бейорганикалық заттар5 бет
Нашақорлық пен есірткі4 бет
Қантты диабет кезіндегі тамақтану5 бет
Ішкі секреция бездері. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбилеу6 бет
Биологиялық ырғақтар4 бет
Дәрістер жинағы27 бет
Созылмалы панкреатит10 бет
Ішкі секреция бездерінің физиологиясы және функциялық реттелу жолдары31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь