Көмірдің халық шаруашылығындағы рөлі

Жоспар

1. Кіріспе бөлім

2. Негізгі бөлім
2.1. Көмірге жалпы сипаттама
2.2. Көмір кені
2.3. Көмір өнеркәсібі және оның Қазақстанның халық шаруашылығындағы орны

3. Қорытынды бөлім

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Көмір - өсімдік қалдықтарынан түзілген жанғыш қатты шөгінді кен жынысы. Көмір құрамында әр түрлі мөлшерде минералдық қоспалар (50 пайыздан аспайды) бар, ол басқа шөгінді кен жыныстарының арасында қабаттар түрінде кездеседі. Күлділігі жоғары түзілімдерді көмірлі кен жыныстар деп атайды.
Көмірдің генетикалық жіктелімі көмір түзілудің алғашқы сатысындағы органикалық заттар түрленуінің бастапқы процестерін ескере отырып жасалады. Жіктелімде көмір үш генетикалық топқа бөлінеді:
 гумолиттер;
 сапропелиттер;
 сапрогумолиттер.
Олардың біріншісі – тек жоғары сатыдағы өсімдік қалдықтарынан, екіншісі – негізінен, төменгі сатыдағы өсімдік қалдықтарынан, ал сапрогумолиттер аралас өсімдік қалдықтарынан тұрады.
Химиялық құрамының, физикалық және технологиялық қасиеттерінің өзгешеліктеріне қарай көмір мынадай негізгі табиғи түрлерге ажыратылады:
1. Антрацит – қазба көмірлердің ескісі, тығыз, жылтырап тұрады, құрамында 96%-дай көміртек болады.
2. Тас көмір – қазба көмірлердің ең көбі, тығыз, қара түсті, құрамында 75-91% көміртек болады.
3. Қоңыр көмір – көмірлердің жасы, күлі көп (7-38%) құрамында көміртек 65-70% ғана, сондықтан өндірілетін жерінде қолданылады. Соңғы кезде қоңыр көмірді катализатор қатынасында сутекпен араластырып қысып, қыздырып – гидрогендеп(сутектендіріп)бензинге, керосинге айналдыратын болады.
Шымтезек көміртек түзілу процесінің бірінші сатысында түзілетін өнім. Шымтезек шалшықты жердің жердің өсімдіктерінен (мүк) түзіледі. Шымтезекте көміртек 65%-дан артпайды. Шымтезектің кемістігі – күл көп қалады. Шымтезек те жергілікті отын. Шымтезекпен істейтін бірнеше ірі электр станциялары бар.
Шымтезекті құрғақ айдаса, бірнеше бағалы химиялық өнімдер бөлініп шығып, шымтезек коксы қалады, мұнда күкірт аз болғандықтан, оны жоғары сапалы шойын қолдануға қорытады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Б.А. Бірімжанов «Жалпы химия»
Алматы, 2001 ж.
2. Шоқыбаев Ж. «Бейорганикалық және аналитикалық химия»
Алматы, 2003 ж.
3. Қарсыбекова Н.Ә. «Анорганикалық химия»
Алматы, 2005 ж.
4. А.Ж. Ақбасова «Экология»
Алматы, 2002 ж.
5. А.Г. Оспанова «Экология»
Қарағанды, 2002 ж.
6. Қаженбаев С., Махмутов С. «Табиғат қорғау»
Алматы, 1992 ж.
7. «Қазақстан» Ұлттық энциклопедиясы 4 том
        
        Жоспар
1. Кіріспе бөлім
2. Негізгі бөлім
2.1. Көмірге жалпы сипаттама
2.2. Көмір кені
2.3. Көмір өнеркәсібі және оның Қазақстанның ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ С. АМАНЖОЛОВ АТЫНДАҒЫ
РЕФЕРАТ
ТАҚЫРЫБЫ: Көмірдің халық шаруашылығындағы рөлі
ОРЫНДАҒАН:
ТЕКСЕРГЕН:
Кіріспе
Көмір - өсімдік қалдықтарынан ... ... ... ... жынысы. Көмір құрамында әр түрлі мөлшерде минералдық қоспалар (50
пайыздан аспайды) бар, ол басқа ... кен ... ... түрінде кездеседі. Күлділігі жоғары түзілімдерді көмірлі кен
жыныстар деп атайды.
Көмірдің генетикалық ... ... ... ... ... ... ... бастапқы процестерін
ескере отырып жасалады. Жіктелімде көмір үш ... ... ... ... ... ... – тек ... сатыдағы өсімдік қалдықтарынан,
екіншісі – негізінен, төменгі сатыдағы өсімдік қалдықтарынан, ... ... ... ... ... ... физикалық және технологиялық қасиеттерінің
өзгешеліктеріне қарай көмір мынадай ... ... ... ...... ... ескісі, тығыз, жылтырап тұрады,
құрамында 96%-дай көміртек болады.
2. Тас көмір – қазба көмірлердің ең көбі, тығыз, қара ... 75-91% ... ... ... ... – көмірлердің жасы, күлі көп (7-38%) құрамында
көміртек 65-70% ғана, сондықтан өндірілетін жерінде қолданылады.
Соңғы кезде қоңыр көмірді катализатор қатынасында сутекпен
араластырып ... ...... ... болады.
Шымтезек көміртек түзілу процесінің бірінші сатысында түзілетін
өнім. Шымтезек ... ... ... ... (мүк) түзіледі.
Шымтезекте көміртек 65%-дан артпайды. Шымтезектің кемістігі – күл ... ... те ... отын. Шымтезекпен істейтін бірнеше ірі
электр станциялары бар.
Шымтезекті құрғақ ... ... ... ... өнімдер
бөлініп шығып, шымтезек коксы қалады, мұнда күкірт аз болғандықтан,
оны жоғары сапалы шойын қолдануға қорытады.
2.1. ... ... ... ... оның ... ... көмірлену
дәрежесіне және минералдық микроқұрауыштардың мөлшеріне байланысты
болады.
Көмірдің тығыздығы 0,92 – 1,7 г/см3 ... ... мәні ... ... ... ... ... Мосс
шкаласы бойынша 1 – 3 аралығына. Органикалық ... ... ... ... ... ... 65%, антрацитте
98%), оттек (тиісінше 30-дан 1% дейін) және сутек (6-дан 1 % ... ... ... басты технологиялық көрсеткіштері –
ұшпа заттардың шығымы, біріккіштігі, күлділігі.
Көмір – бағалы металлургиялық және химиялық өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... қатты, түйіршікті,
құрылымы біртекті және жолақты; түсі қоңырдан сұр қараға дейін,
күңгірттен ... ... ... ... ... ... барлық
жерінде кең тараған пайдалы қазба. ... аса ірі ... ... ... ... ... ... алабында
орналасқан.
Қатты отын. Қазба көмірлер – отынның ең көп ... ... Бұл ... ... ... ... қатынасынсыз айырылғанынан түзілген
заттар. Мұндай айырылу кезінде оттек пен сутек бөлініп шығады, демек,
қалдығында көміртек көбейеді. Көмір неғұрлым ерте түзілсе, соғұллым
ішінде ... көп ... ... ... ... ... да, ... бағалырақ түрлерін – кокс, сұйық отын, газ түріндегі отын да
алуға да пайдаланылады.
Жер жүзінде қазба көмірдің әзірге белгілі – 8000 ... ... ... қоры жағынан ТМД жер жүзінде бірінші орын алады.
Патшалық Ресейде өнеркәсіп қаншалықты нашар болғанымен, соның
өзін ... ... ... ... шет елден
сатып алатын.
Көмірдің, оның ішінде ағаш көмірінің, абсорбациялағыш ... ... ... ол ... екінші жағынан оның құрылымы графиттің
қираған алты бұрышы сипатты болғандықтан ондағы көміртек атомдарының
бос тұрған ... ... ... ... ... ... күшті
болады. Көмірді активтеу дегеніміз оның ... қуыс ... оған су ... не ... ... ... ... көп жерлерде қолданады, мысалы, ауаға
араласқан еріткіштердің буын, ... ... ... ... бензин буын
бойына сіңіретіндіктен тазалау жұмыстарында қолданылады. Сондай-ақ
катализатор ретінде де қолданылады.
Бірінші ... ... ... 1915 ... немістер
қолдана бастаған улы газдан (хлордан) қорғану үшін академик Н.Д.
Зелинскийдің ұсынысы ... ... ... ... ... ... ... газ тазалағыштарда (противогаз) қолданылады.
1 г активтелген көмірдің абсорбациялай ... беті 300 – ... ... г ... ... 50 г хлор ... алады; 50 г хлор
қалыпты жағдайда 50 л орын алады. ... 1 г ... ... және ... ... түрлі газдардан қанша сіңіре ... ... ... абсорбациялауы 2-кесте
|Газдар | SO2 | NH3 | H2S | CO2 | O2 | N2 ... газ ... |380 |181 |98,9 |47,6 | 8,2 | 8,0 ... tк, °С | -10,0| -33,4| ... | -183 | -195 ... ... жолының қайнау темературасы жоғары газдардың,
демек сұйылуы оңай газдардың, ... да ... ... ... кені
Көмір кені – көмір қоры өндірістік пайдалануға жарамды ... ... ... кен ... ... ... қамтитын
(мыңдаған км2) көмір кендері көмір алаптарын (бассейндерін) ... ... ... ... (1 млн. км2), ... ... ... (260 000
км2), Қарағанда көмір алабы (3000 км2). Бірнеше көмір кендері көмірлі
өлкелер ... мен ... ... ... көмірлі
аудандарға, ал көмірлі аудандар телімдер мен шахта өрістеріне
жіктеледі.
Іргетас ... ... ... ... (мысалы,
Мәскеу қоңыр көмір алабы) көмір қабаттарының саны 1 – 7, ... ішкі ... ... (мысалы, Донецк көмір алабы,
Қарағанды көмір алабы) ондап, жүздеп есептеледі. ... ... ... ... ... ... дейін, әдетте, 1 – ... ... ... ... ... қабатының қалыңдығы 8
метрге, ал Екібастұзда 160 метрге дейін жетеді.
Көмір кендері үш ... ... ... қабаттары горизонталь немесе сәл еңіс болса,
оларды 1-топқа (Мәскеу, Иркутск, Майкүбі, т.б. көмір кендері);
2-топ. ... ... ... ... ... промышленная телімі);
3-топ. Көмір қабатының құрылымы күрделі қатпарлы әрі ... ... олар ... ... ... оңтүстік, Кузнецк
алабының солтүстік бөліктері) жатқызылады.
Көмір қабаттарының қалыңдығына қарай ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне қарай көмір кендерінің
қорлары А, В, С1 және С2 ... ... ... ... және оның Қазақстанның халық шаруашылығындағы
орны
Көмір өнеркәсібі – елдің халық шаруашылығындағы және минералдық-
шикізат ... ... ... ... Ол ... химия өндірісін, өнеркәсіптік және ... ауыл ... ... отынмен қамтамасыз етеді,
сондай-ақ қазба көмірді өндіру және өңдеу (байыту мен ... да ... ... ... ... ... әр
саласына қажетті 350-ден астам құнды заттар алынады.
Қазақстанда көмір өнеркісібі шаруашылықтың ең көне ... 1833 жылы ... ... ... ... ... ... қара тасты» кездейсоқ тауып алған. Бірақ 23 жыл өткеннен
кейін ғана өнеркәсіп ... кен ... ... ... ... ... алғашқы 30 жылда (1857 – 1887 ... 303 ... ... әр жылы орта есеппен 10 мың тонна көмір өндірілген. Ал,
кейінгі 21 жылда (1899 – 1920 жылдары) ... 860 мың ... ... 1905 жылы ... ... кеніне француздар, сонан соң
ағылшындар қожалық етті. Ол кезде көмір қазатын құрал қайла, ... ... ... шана ... ... ... ... «Герберт» секілді шағын шахта-кәсіпорындарында
қазылды. Мұнда небірә 1 қызмет үйі, балшықтан ... үш ... ... 1 үй, 2 бу ... және 1 желдеткіш қана болған.
1920 жылы кен ... 125 ... ... ... ... ... 26
тоннадан көмір өндірді.
19 ғасырдың аяғында Қазақстан ... тағы да ... ... ... ішінде Екібастұз көмір кеніші де ашылды. Бірақ
олардың барлығынан алынған көмір небәрі 500 мың ... ғана ... ... ... ... 1930 жылдан құрыла бастады. Осы
жылы Қазақстанда алғашқы төрт шахта ашылды. Қарағанды көмір алабында
көмір өндірісін дамытуға үкімет тарапынан ерекше көңіл ... ... ... ... тресі 3,5 млн. тоннадан астам көмір өндірді,
мұның өзі 1936 жылмен салыстырғанда 10,1% ... еді. ... ... (1941 – 1945 ... ... ... 23 шахта
ашылып, олардан 6 635 мың тонна көмір алынды. Осы жылдарда Қазақстан
Кеңес Одағында өндірілген ... 4%-ін ... ... ... ... толық механикаландырылып, жұмыстың 80%-дан астамы ... ... ... Жер ... ... ... шығару
жұмыстарын механикаландыру деңгейі артты. ... ... ... 42,6 ... ... жетті. Соғыс жылдарында
Қазақстанда көмір ... ... ... ... жылына 12 млн. тоннаға
дейін (одақ бойынша 8%) өсті. Бұл кезеңде ... ... ... отын ... ... 1945 жылы 39 ... мен 3 ... жұмыс
істеді. Соғыстан кейінгі он жылда (1946 – 1955 жылдары) ... жаңа ... ... ... ... тіліктерінің
игерілуі, сондай-ақ шағын шахталарды біріктірудің және көмірді ашық
әдіспен алудың дамытыла бастауы ... ... ... екі еседей
артып, жылына 28 млн. ... ... ... ... аса ... жер ... дүркін-дүркін көмір таситын
электровоздардың орнына толассыз конвейерлерді, механикаландырылған
құралдарды ... ... ... ... ... арта түсті.
Көмір тіліктерінде алымы аз бір ... ... ... 5 маң ... ... көмір өндіретін көп шөмішті роторлы
эксковаторлар, ... ... ... ... ... ... Қазақстанда көмір өнеркәсібінің дамуы елеулі кезеңге
аяқ басты. Осы жылы Екібастұз алабында 3 ... ... ... бірі – ... 50 млн. тонна көмір өндіретін дүние жүзіндегі
ең ірі «Богатырь» тілігі. ... ... ... қоры (10 ... жер ... таяу ... әрі ... қабаты 200 метрге дейін
жетеді. Осыған орай мұнда ... ең ... ашық ... ... ... ... ... 1980 жылы 115 млн. тонна,
1985 жылы 131 млн. тонна көмір өндірді. Көмір ... ... ... ... 1988 жылы қол жеткізілді (143 млн. ... ... ... ... ... ... ... өндіру көлемі республикада 1989 жылдан
бастап (138 млн. тонна көмір өндірілген) азая ... 1990 ... 131 млн. ... ... ... ... 1997 ... көмірдің көлемі 72,6 млн. тонна болды. 1990 – 1997 жылдары
елде көмір өндіру көлемі 44,6%-ға құлдырады.
Нарықтық экономикаға көшудің ... ... ... ... ... өнеркәсібі саласындағы мұндай дағдарыстың өзіндік
объективті себептері болды:
1) отын-энергетика кешенінің (ОЭК) ... ... ... ... сандық көрсеткіштер көмір кәсіпорындарының әрқашан
басты ... ... ... өйткені көмір стратегиялық
шикізат қоры болып саналатын еді. Өнімнің сапасына назар аударылмады.
Көптеген жылдар бойына бұрын іске қосылған ... ... ... ... кең ауқымда салынып келді;
2) отын-энергетика кешенінің жаппай мемлекетті меншіктен
(олардың қорларын, ... ... ... ... ... ... ... (жекеше, ұжымдық, мемлекеттік, аралас) ... ... ... ... ... ... ... санын қысқарта отырып, басқару қайта ұйымдастырылды,
көптеген тиімсіз, залалды шахталар жабылды;
3) кәсіпорындар мен саланың қысқа және орта ... ... ... сұраным мен оның ауытқуы негізгі ... ... ... ... ... үшін төлеуге қабылетті сұранымның ықпалы
күшейді;
4) отын-энергетика кешенінің өнімінің ... оның ... ... ... ... ... бастады;
5) саланы мемлекет тарапынан қаржыландырудың тоқтатылуына,
төлемнің төленбеу дағдарысына ... ... ... және ... ... ... туды;
6) энергетикалық саясатта және тиісінше ... ... да ... ... ... ... баланта жетекші орын ... және ... ... маңызы зор екеніне қарамастан, экономиканы
дамытудың жаңа ... ... ... және ... ... ... дамытуда көмір өнеркәсібіне жете назар
аударылмады. Саланың жағдайы 1997 жылдың 2-жартысынан бастап жақсара
бастады. Көмір өндіру көлемінің өсу қарқыны 1999 ... (58,2 ... ... 2000 жылы (74,8 млн. тонна) 28,5%-ға өсті. 1995
– 2000 жылдар кезеңінде Қарағанды ... ... ... ашық ... ... өндірудің арақатынасы айтарлықтай өзгерді. Бұл
кезеңде Екібастұз ... ... рөлі ... ... ... ... ... көлемінің үштен екі бөлігін Екібастұз
кеншілері ... ... ... ... ... ... ... компаниясы құрылып, «Богатырь» кенжармасы
соның қарамағына берілді. Екібастұз ... ... ... ... ... рөлі арта ... ... ескере отырып, Үкімет
«Екібастұз көмірі» ... ... ал, ... ... қорлар министрлігі «Екібастұз тас көмір алабын игерудің
кешенді жобасын» әзірледі. Бұл бағдарламалық ... жер ... ... ... ... көмір өндіру көлемін Қазақстан
тұтынушылары мен экспорттың ... ... ... ... рыноктарын сақтауға бағытталған. 2001 жылы көмір экспортының
жалпы ... 27 млн. ... асып ... ... ... шет елдерге
шығару географиясы кеңейтілді, Қазақстан көмірін Румыния, Польша,
Эстония тұтына бастады. Көмір өнеркәсібі саласының ... ... ... шет елге шығарылатын көмір көлемін 30 –
35 млн. тоннаға жеткізуіне ... ... ... ... Шұбаркөл,
Шөптікөл және Қаражыра кеніштеріндегі сапалы көмірдің үлесін молайту
есебінен өндірілетін көмірдің құрылымын жақсартуға мүмкіндік туды.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... геологиялық қоры 176,7 млрд. тоннаны құрайды.
Олардың ішінде барланған қор – 38,63 млрд. ... және ... ... ... ... қоры 34,1 ... тонна болып табылады.
Қазақстанның көмір өндіруші кәсіпорындарының 2003 жылға дейінгі
кезеңдегі көмір өнімін өндіру мен пайдалану балансы, млн. тонна
1 - ... | 1998 | 1999 |2003 ... ... | | | ... |9,2 |8 |9 – 10 ... |1,2 |1 |0,8 ... ... |10,4 |9 |9,8 – ... ... |8,0 |8 |8,3 – 9,3 ... ... |2,0 |1 |- ... ... |0,4 |- |1,5 ... ... ТМД ... |0,4 |- |1,0 ... шет ... |- |- |0,5 ... ... | | | ... |60,5 |50 |60 – 62 ... |0,9 |1,1 |- ... ... |61,5 |51,1 |60 – 63 ... ... |39,8 |33,9 |-40 ... ... |22,2 |17,2 |20 – 23 ... ... ТМД елдеріне |22,2 |17,2 |20 – 23 ... шет ... |- |- |- ... ... тас көмірдің қоры 14,33 млрд. тонна соның
ішінде 12,39 млрд. тонна – ... ... 1,94 ... ...... жатады. Тас көмірдің негізгі кеніштері – Қарағанда,
Екібастұз алаптары, Қошеке ... ... ... ... ... және көмір өндіру көлемінің 50%-ын құрайды.
Кокстелетін көмірдің жалпы қоры 6,12 ... ... тең, ... ... (5,82 ... тонна) және С2 (0,31 млрд. тонна)
санатына жатады. Қоңыр көмір қорлары – 24,3 ... ... ... млрд. тоннасы - А+В+С1 және 2,55 ... ... С2 ... және Тоғай, Төменгі Іле алаптарында, Майкөбі ... ... ... ... ... ... ... орналасқан: Шығыс Қазақстанда 4,5 ... ... ... қор және 3,04 ... ... қор; ... ... – 2,9 млрд. тонна және 1,79 ... ... ... 81,8 ... ... және 18,52 ... ... Оңтүстік
Қазақстанда – 33,0 млрд. тонна. ... 62 ... орны ... ... к ... ... ... (1998), олардың өндіріс
көлемі 2698,5 млн. теңге болды.
Қорытынды
Көміртек өте көп тараған элементтер қатарына жатпайды, ... ... ... ... оның ... ... тірі ағзаның
негізі болып табылады.
Көміртектің табиғи қосылыстарынан құрамында көміртек көп
заттардың бірі – ... ... ... ... және газ ... ... отын – ... көмірлер, шымтезек, ағаш және жанғыш
сланецтер.
Сұйық отын – ... және оның ... ... отын – ... генератор, су, кокс және жер асты
газдары.
Отынның маңызы ерекше, ол өнеркәсіптің қай саласында болмасын,
ауыл шаруашылығында, үй ... ... орын ... құрамында негізінде көміртек, сутек және оттек болады,
көміртек пен сутек неғұрлым көп болса, сол отынның жылу бергіштік
қабілеті жоғары болады. 3-кестеде ... жылу ... ... жылу ... кДж/кг ... | ... | ... | |
| | | | | |Н ... |44000 |Тас ... |35000 ... ... |28000 |
|Бензин |44000 ... |34000 ... |23000 ... |44000 ... көмір |34000 ... ... |19000 ... ... тізімі
1. Б.А. Бірімжанов «Жалпы химия»
Алматы, 2001 ж.
2. Шоқыбаев Ж. ... және ... ... 2003 ... Қарсыбекова Н.Ә. «Анорганикалық химия»
Алматы, 2005 ж.
4. А.Ж. Ақбасова «Экология»
Алматы, 2002 ж.
5. А.Г. Оспанова «Экология»
Қарағанды, 2002 ж.
6. ... С., ... С. ... ... 1992 ... ... Ұлттық энциклопедиясы 4 том

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автономны энергияны үнемдеуші экоүй жобасы16 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Ароматты қатары бар нитроқосылысты жарылғыш заттың (ЖЗ) көмір кенішіндегі метанға қауіпті аудандарының өртке қауіптілігін төмендету37 бет
Ауыр металдар13 бет
Көмірді гидрогендеу процесінің термодинамикалық, кинетикалық сипаттамалары36 бет
Көмірді экстракциялау6 бет
Көмірлердің түзілу теориялары мен сатылары6 бет
Көміртегі, кремний11 бет
Мұнай және газ4 бет
Отандық шикізат негізіндегі көмірсілтілі реагенттерді қолданып, сазды бұрғылау ерітінділерін модификациялау63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь