Әбунасыр Әл-Фараби (870 - 950)

Қасиетті қазақ даласы талай ұлы ғұламаларды дүниеге алып келді. Қазақ топырағынын көкіреп ояу, көзі ашық, ойшыл азаматтарм бүкіл шығыс араб-парсы мәдениетін меңгеріп, өз шығармаларын көпке ортақ тілде жаза біліп, кейінгі ұрпақтарына мұра етіп қалдыра білді. Олардың ішінде аты әлемге жайылғандары да аз емес. Солардың бірі — бәрімізге танымал ұлы жерлесіміз Әбу Насыр әл-Фараби.
Әл-Фараби түрік тайпасының дәулетті бір ортасынан шыққаны бізге мәлім, бұған дәлел оның толық аты жөнінде "Тархан" деген атаудың болуы. Әл-Фараби 870 жылы Сыр бойындағы Арыс өзені Сырға барып құятын өңірдегі, Фараб қаласында дүниеге келді. Фарабидің то-лық аты-жөні Әбу-Насыр Мұхаммед Иби Мұхаммед ибн Ұзлағ ибн Тархан Әл-Фараби, яғни әкесі Ұзлағ, арғы атасы Тархан.
        
        ӘБУНАСЫР ӘЛ-ФАРАБИ  (870 - 950)
Қасиетті қазақ даласы талай ұлы ғұламаларды дүниеге алып келді. Қазақ
топырағынын ... ояу, көзі ... ... ... ... ... араб-парсы
мәдениетін меңгеріп, өз шығармаларын көпке ортақ тілде жаза біліп, ... мұра етіп ... ... ... ішінде аты әлемге жайылғандары
да аз емес. Солардың бірі — ... ... ұлы ... Әбу ... ... ... ... дәулетті бір ортасынан шыққаны бізге мәлім,
бұған дәлел оның толық аты жөнінде "Тархан" деген атаудың болуы. ... жылы Сыр ... Арыс ... ... барып құятын өңірдегі, Фараб
қаласында ... ... ... ... аты-жөні Әбу-Насыр Мұхаммед Иби
Мұхаммед ибн Ұзлағ ибн ... ... яғни ... Ұзлағ, арғы атасы
Тархан. Туған жері ... ... ... ... ... ... деп
атап кеткен, осыдан барып ол Әбунасыр Фараби, яғни Фарабтан шыққан Әбунасыр
атанған. Бұл қаланың орны қазіргі ... ... ... ... Сол ... өмір ... қалдырған нұсқаларына
карағанда, Отырар қаласы IX ғасырда тарихи қатынастар мен сауда жолдарының
торабындағы аса ірі ... ... ... Н. ... ... аса ... ... және керуен жолдарының
торабы болған Отырарға орта ғасыр авторларының көп назар ... ... ... көрінісі түрліше бұл өнір суармалы егіншілікпен
айналысуға да қолайлы болған.
 А. Н. Берштамның айтуынша, ... ... ... аса ... ... ... арғы ... қырдағы көшпенділер мен қала
тұрғындары жиі карым-катынас, тығыз байланыс жасап отырған деп пікір ... ... ... екі ... бар: 1218 жылм ... ... ... бұл
"Отырар апаты" деп аталды; онаң соң 1405 жылғы ақпанда мұнда Әмір Темір
қайтыс болды. Отырар ... ... ... Ибн ... Абул Фиданың,
қытай деректемелерінің мәліметтері бар. ... ... ... ... ... ... ел ауыздағы аңызға қарағанда, кітабының-
саны жағынан атақты ... ... ... ... ... ... Қазақстан территориясындағы бірден бір мәдени орталық
емес-ті. Зерттеушілердің кажырлы ... ... ... ... ... да мәдени орталықтар (Тараз, ... ... ... және басқа қалалар) болғаны көрсетілген.
Сондықтан, біз осы территорияны мекендеген тайпалардың сонау арғы ... ... ... қол өнері, ғылымы, түркі тілдес жазуы болған деп
қазір батыл айта аламыз. 
Осы жазба әдебиеттің пайда ... ... ол ... ... жыл ... одак да көп ... ... ма деген мәселені келешекте
тарихшылар мен тіл мамандарының анықтауына тура келеді. Міне, сондықтан да,
қазақ топырагынан шыққан ғалымдар Әбу-Насыр ... ... ... ... ... ... ... әл-Қыпшақи, Қадырғали
Жалаири және басқалар жазған еңбектердің белгілі бір мәдени негізде дүниеге
келуі әбден табиғи нәрсе. Осынау ... ... ... ... ... ... ретінде көзге көрінетін әл-Фарабидің орны ерекше.  
Ал енді әл-Фарабидің антика дәстүрімен байланыстылығынан, осының
арқасында оның ... ... ... Ұстаз" атанып, даңққа
бөленгенін айтатын болсақ, әл-Фараби ... ақ ұлы ... ерте ... ... басқа да философтарының шығармаларымен
түп нұсқасынан танысқаны жөнінде бізде деректер ... ... ... құштарлықтың жетелеуімен ол, жас ... ... ... бәрі ... әрі ... әрі таңсық көрінетін
кезде саяхат жасап, сол замандағы мәдени әлемнін ... ... ... ... ... ... Каирда (Мысыр) болған. Өз
өмірінің көп жылдарын ол, араб халифатының саяси және ... ... ... ... ... ол өз ... әбден тиянақты меңгеріп,
толықтырады, көрнекті ғалымдармен байланыс ... ... ... ... ... және ... ... арқасында көп
ұзамай олардың арасында үлкен аброй-беделге ие болды. Бірақ өресі тайыз
кертартпа ... оны жек ... ... ... ... олар ... бүкіл ойының негізгі мәніне қарсы шыққан, өйткені, оның дүниеге
көзқарасы шынайы болмысты танып білуге, адам ... о ... ... ... еді. Ақыр сонында әл-Фараби лажсыздан Бағдадтан кетеді.
Өзінің "Фусул ал-мадани" ... ... ... ... деген
соңғы шығармасында ол: "Адам ғылымға түрліше тосқауыл жасайтын мемлекеттен
кетіп, ғылыми өркен жайған елде ... ... ... Әл-Фараби
александриялық (мысырлық) ғалымдар, яғни бір кезде ... ... ... ... ... ... ... тебеді.
Өмірінің соңғы жылдарын Алеппо мен Дамаскіде өткізеді, мұнда ол солтүстік
Сирияның жетекшісі саяси қайраткері Сейд ... ... аса ... Әл-Фараби 950 жылы 80 жасында кайтыс болды.
Біздің заманға әл-Фарабидің тек негізгі шығармалары ғана келіп жетті.
Ол шығармалардың ... ... ... танымал болып, философиялық
және ғылыми ойдың одан кейінгі дамуына тигізген әсері толассыз. 
"Мүсылман ... ... ... ие болған сол заманға тән белгілері
оның шығармаларымен белгілі бір ... өз ... ... ... көне ... ... және ... Ұстаз" деп шығыста
аталып кеткен Аристотельдің ... ... ... ... ... әсері және исламның әсерімен Аристотель
идеяларының өзгеруі айқын көрінеді. Әл-Фарабидің Аристотельге бас игені
сөзсіз. Сол ... ол ... ... ең ... мен ... ... ала ... де даусыз. Бірақ біз үшін ерекше бағалы ... — ол ... ... ... жағымен ғана шектелмейді, ол
диалектика элементтеріне, мәселені қарама - қарсы қоюына белгілі дәрежеде
көңіл ... ... ... мен сезім мүшелері арқылы жүзеге асатын байланыс
таным логикасының ірге тасы болып табылатынын дәлелдейді.
Фараби Аристотельдің, ... ізін ... ... мен ғылымның
барлық салалары бойынша ... ... ... ... ... санын неміс ғалымы Ш. Штейщнейдер 117 еңбек десе, ... А. ... 160, ал ... ... Б. ... 200 ... деп
көрсетеді.     
Фараби философия саласы бойынша грек ... ... ... ... ... ... және екінші "Аналитика", "Топикасы" мен 4 сопылық еңбектеріне
түсініктемелер жазды. Ол еңбектері күні бүгінге ... де мәні — ... жоқ. ... ... ... пен ... ... мен ежелгі
мәдениетін таныстыруда зор роль атқарды.
Сондықтан да XI ғасырда өмір сүрген Фарабидің ізін қуушы атақты ... ... тек Әбу ... ... ... ғана ... ойын ... қуанғанынан қайыршыларға садақа үлестіргені жайлы
жазған екен.
Анығырақ ... ... ... сол ... өзінде-ақ араб
тіліне аударылып үлгіргенді. Араб шығысында ... ... ... ... ... ... көп  еңбектері
тәржімаланбағандықтан ұлы грек ... ойын ... қиын ... да, көп ... ... ... ұлы ... жерлесіміз Аристотель
шығармаларына араб тілінде түсіндірме жазуды үйғарды. Сөйтіп, ол ... ... ... ... тазартып, өз қалпында ... ... ... ... ... ... ... саласындағы үлкен
адамгершілік, азаматтық іс әрекетін таныта білді. Сондықтан да, шығыс
философтары оны "Ал ... ... ... ... деп атаған.
Ұлы Бабамыз Аристотельдің философиясын дамыта отырып, өз тарапынан да
"Ғалымдардың ... ... ... ... тізбегі", "Кемеңгерлік
меруеті", "Ізгі қала тұргындарының көзқарасы", "Музыканың үлкен кітабы",
"Философияны аңсап үйрену үшін ... ала не білу ... ... ... ... "Әлеуметтік-этникалық трактаттар", "Философиялық трактаттар",
т. б. көптеген философиялық еңбектер жазған. Фараби ғылымның философиялық-
логикалық ірге ... ... ... ... ... Ол ... жайлы күрделі
зерттеулер жүргізді. Фарабидің метафизика, тіл ғылымы, ... ... ... т. б. ... ... ... ... мәні ерекше зор.
Тарихқа неғұрлым терең үңілген сайын, біз жеке ұрпақтардың, тайпалар мен
ұлттардың мәдениеті мүлде ... ... ... ... ... ... көріп отырмыз. Дүние жүзі мәдениетінің дамуында із қалдырған
сол көрнекті қайраткерлер, шындығында, адамзат мөдениетінің бірлігін паш
етіп келеді. Әл-Фараби ... ... ... ... ... ... Ол туған елінің мәдени байлығын, иранның, үндінің ежелгі дүние
мәдениеттерінің жемістерін бойына ... Дәл, ... да, ол ... мен ... ... жоғары көтеріле білді, өзінің ойлау жүйесін
сындарлы да ... ете ... ... өз ... ... ... таңдап ала білді, өз дәуірінің шынайы энциклопедиясын жасап берді.
Оның терең мағыналы пікір ... жете зер ... ... ... ... білім саласы жоқ деуге болады. 
 Араб шапқыншылығы Орта Азия мен Қазақстанның ... ... ... ... ... дем берді. Терең ішкі
қайшылықтар, еркін қауым мүшелерінен феодалдарға тәуелді адамдарға айналған
шаруалар қозғалысы және ... да ... ... ... ... болғанымен, феодалдық қатынастардың дамуын тоқтата алған жоқ. X
ғасыр мәдени өрлеу заманы болды. Бұл Европадағы ... ... ... мұсылман Ренессансы деп аталды. Осы өрлеуге ықпалын ... ... ... біршама кең өріс алғанын, қолжазба
жинау, аудару ісінің ... ... жеке ... және ... ... атап ... ... Қазақстан, Орта Азия және Таяу Шығыс ... ... ... және ... процестердің барлық айқыш-ұйқыш қиын
өрнектерінің ... ... ... ... ... ... ... өзі IX—X ғасырлардағы мәдени байланыстардың мүмкін
жолдарын тамаша етіп көрсеткен болар еді. ... ... өзі, ... ... ... ... әрекеттеріне және оның іс жүзінде күйреуіне
байланысты, сол заманда Оңтүстік Қазақстан "Мұсылман дүниесі" деп ... ... ... ... ... ... ... біріне
айналғанын көрсеткен болар еді. Бұрынғы орталықтар, өзінің бір ... ... ... да, ... ... ... ... көрген
болар едік. Біз егінші және мал бағушы тайпалардың, түріктік және ирандық
этникалық компоненттердің байланыстарын, ... ... ... тайпалар
мен халықтардың қоян қолтық тығыз "өмір сүргенін" және т. б. ... ... ... орта ... ... бөтен діндегілерге төзімділікпен
қарағандығына қайран қаласың. Мұның бәрі сол замандағы Шығыста Екінші ұстаз
аталынып кеткен ... ... ... ... ... өмір кешкен заманын көз алдына келтірерліктей
тарихи мәліметтердің толық ... оның ... ... ... ... ... ... болмаған нәрсені оның есіміне жапсыруға
құқ ... ... өзі ... жат ... және оның есімін тануға
зиянын тигізеді. Сол сияқты әл-Фараби ... мен ... ... оны шындап білмейінше, азды-көпті үйреншікті өрнекке айналып
кеткен рыцарлық өмір ... ... ... ... ... ... жат ... болып табылады және оның танымдық-эстетикалық
тұрғыдан берері аз болып шығады. Әрине, сөз ... өз ... ... ... бар. ... мұның өзі шындыққа жақын қоспа болуы ... сол ... ... ... ... да, сол дәуір шыңдығына жанасатын қоспа
болуы тиіс. Ұлы адамдар ... ... ... ... ... ... Бұл ... Бертольд Брехтың "Галилейін" атасақ та жетіп жатыр.
Мұндағы ғалым тағдыры философиялық жалпылау ... ... ... ... ... қазіргі заманмен әбден үндесіп ... ... ... ... ... ... "Абайы" өз халқына зор әсер
еткен жеке адам туралы қалай жазудың тамаша үлгісін көрсетеді. Зерттеу,
тағы да ...... ... бейнелеуде жазушы мен суретшін
шығармашылық табыстарға жеткізетін ... ... ... ... ... ... мынаны ескерткен жон: сырттай әсер ету
емес, іштен серпіліп шығатын ой күшіне, идеялар драмасына баса назар аудару
керек. Әл-Фарабидің сарай ... ... ... ... ... ... тамаша лауазымдар ұсынып жатса да, күніне бір ... ... ... ғана өмір ... ... осы жағдай оны, алаңсыз
жұмыс істеуіне мүмкіншілік берді. Демек, рыцарлық-романтикалық әшекейлер
шындыққа қайшы келеді. Нақ осы сияқты, ... ... етіп ... да жасанды әрекет болады. Ол заманда ұлт болып ... ... әлі ... алыс ... негізіне сүйене отырып, әл-Фараби кейін қазақ ... ... ... тайпасынан 'шыққан және ол Шығыс халықтарынын
мәдениетіне жақын қатынасы бар ... ... дей ... ... ... түрікмендердің, қырғыздардың,
ұйғырлардың мәдениеті, дәстүрі және тұрмысы өте ерте заманнан бері ... ... олар ... ... мәдени аймаққа жатқан. Атап
айтқанда, көшпелі мал шаруашылығын жүргізудің бұл екі түрі ... ... бола ... ... ... қалалар көшпелі және отырықшы
халықтарды байланыстырушы буындар болып келген.
Оңтүстік Қазақстан мен ... орта ... ... ... ... ... археологиялық жағынан зерттеулер орта
ғасырлықтың алғашқы дәуірінен бастап (VI—VII ғ.) Оңтүстік ... мен Орта Азия ... ... және ... ... ... өзара әсер етіп отырғандығын көрсетеді. Бұған, әсіресе, сауда қатынасы
қолайлы жағдай жасаған. Батыс пен Шығысты жалғастырған ұлы ... ... ... ... мен ... ... ... және Отырармен
байланыстырған керуен жолдар мен жалғыз аяқ жолдарды атап көрсетуге болады.
Бұл кездерде ... қол ... ... ... канондар қалыптасады.
Бірақ олардың бір-бірімен ұқсастығына қарамастан, әрбір аймақта өзіне ... ... ... ... қалыптасқан. Бұған айғақтың бірі — Айша ... Дала елі мен ... ... ... пен ... ... ... сол замандағы аса маңызды сауда жолдарының тоғысқан жеріне
осы сынды кесек тұлғаны шығаруы тегін емес.
Әрине, әл-Фараби туған қаласының дәстүрлерінен ... кең ... ... ... Өйтпейінше, оның есімі дүние жүзі ... ... еді. Оның ... ... ... ... ... араби
тілдес деп аталатын мәдениеттің аймағы шеңберінде кең өріс алды.
Мәдениеттің кейінгі дамуына, ... ... ... Орта Азия,
Қазақстан, Кавказ халықтарының мәдениетіне әл-Фарабидің жасаған ықпалы әр
тарапты болды және ұзақ ... ... ... ... ... соның
ішінде, түркі тектілер өкілдерінің "мұсылман" ... ... ... түрде қатысуы әдеби тілді халықтық негізде дамыту әрекеттеріне
қолайлы жағдай ... ... ... ... ... және Жүсіп
Баласағұнның шығармаларынан тамаша ... ... және ... ... іздері айқын көрінеді.
Бақыт дегеніміз — ол абсолюттік игілік. Фарабидің айтуынша, ... ... ... ... ... мен ... деп ойлайды. Олар — өзіне
ұнайтын, керекті нәрселер, мысалы: ақша, атақ, тағы ... Адам ... ... ... күш ... ... тек теориялық ақыл парасат күші
арқылы ғана пайымдайды. ... ... ... ...... адамдар.
Фарабидің қолжазбалары дүниежүзінің көп кітапханаларына тарап кеткен
және сол ... ... тұр. Сол ... ... ... ... ... зерттеп, оқып үйренуде. Фарабидің көп шығармаларын қазақ ... ... ... ... ... ғалымдарымыз да, өз үлестерін
қосуда.
1975 жылы Мәскеу және Бағдад шаһарында халықаралық аренада Абу ... ... ... ... тойы атап ... ... Мемлекеттік Университетіне, Шымкент шаһарындағы
Мәдениет институтына ... ... ... ... 1991 жылы ... ... Университетінің ректоры профессор Т. ... ... ... ... рет ... ... ... Қазақ-
Американ мәдени практикумы аясында Фараби мұрасынан алған Фараби оқуы болып
өтті. Мұнда ... ... ... ... әсері,
байланыстары мәселелері талқыланды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әл-Фарабидің шығармашылығындағы адам және қоғам8 бет
Отырар- Фарабидің Отаны4 бет
Ежелгі ғасырлардағы қазақ ғұламалары6 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»6 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет
Жүсіпбек Аймауытұлы мақалалары мен аудармалары. Ақжан Машани «Әл-Фараби және Абай»14 бет
Махмұд Қашқари,Қожа Ахмет Ясауи, Әбу Насыр Әл-Фараби7 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы шикізат материалдарыннан алынатын орташа тығыздығы 950 кг/м3 көбікті бетонның құрамын сұрыптау және көбікті бетон бұйымдарын дайындау технологиясы51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь