Каспий экологиясы туралы

I.Кіріспе

II.Негізгі бөлім:

1.Каспий экологиясы
2.Каспийдің химиялық,органикалық заттармен ластануы
3.Каспийдің экологиялық мәселелерін шешу
жолдары
4. Арал теңізінің экологиялық ахуалы
5. Қатерлі ауруларға шалдыққан аралдықтар

III.Қорытынды

IV.Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Қазіргі кезде табиғаттағы тиімді пайдалану және оны қорғау дүниежүзілік маңызы зор проблемалардың қатарына көтеріліп отыр. Каспий теңізі (ескі тарихи атаулары: Каспи, Гиркан, Хвалын, Хазар тағы басқа) –Еуразия құрлығының орталығында, мұхиттардан алыста, оқшау жатқан жер шарындағы бірден–бір тұйық су айдыны. Дүние жүзіндегі ең ірі тұйық су айдыны, үлкендігіне қарап теңіз деп атайды. Ауданы 376000 км 2 . Меридиан бағытында 1200 км–ге созылған, орташа ені 300 км. Жағалау сызығының ұзындығы 7000 км, оның Қазақстанға тиесілі ұзындығы 2340 км (солтүстік жағалауының басым бөлігі және шығыс жағалаудың солтүстік жартысы), қалғаны Ресей, Әзербайжан, Түрікменстан және Иран жерімен шектеседі. Беті мұхит деңгейінен 28 м төменде жатыр. Ең терең жері 1025 м, орташа тереңдігі 180 м. Каспий теңізі оңтүстіктен солтүстікке дейін 1030 км,батыстан шығысқа дейін 196–435 км аралықты қамтиды. Солтүстік шығыс бөлігінің климаты континенталды, ал оңтүстік батысы субтропикалық климатты құрайды. Каспийдің солтүстік жағалауы таяз, көбіне қайраңдардан тұрады. Ірі шығанақтары: Маңғыстау, Қазақ, Қарабұғазкөл, тағы басқа 50-ге тарта аралдар бар. Ірі түбектері Маңғыстау, Апшерон, Аграхан, Красноводск, Шелекен.
1. Қасымов А.Г. Каспийское море, Ленинград 1987 г.
2. Шабанова Л.В. Экологические проблемы Казахстанской части Северного Прикаспия и их пути решения, «Информационный экологический бюллетень» , 1999 г.
3. Оспанова Г.С. Экология негіздері
4. Арал аспанындағы атом жарылыстары//“Егемен Қазақстан” 2003 жыл, 29 қазан
5. Арал өңірінің экологиялық проблемалары//”Атамекен” 2004 жыл, 24 маусым
6. “Экология және таза су проблемалары” А. Баешов, Алматы 2003 жыл
7. “Экология” Г. Оспанова, Алматы 2002
        
        Жоспар
I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім:
1.Каспий экологиясы
2.Каспийдің химиялық,органикалық заттармен ластануы
3.Каспийдің экологиялық мәселелерін шешу
жолдары
4. Арал ... ... ... Қатерлі ауруларға шалдыққан аралдықтар
III.Қорытынды
IV.Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазіргі кезде табиғаттағы тиімді пайдалану және оны қорғау дүниежүзілік
маңызы зор проблемалардың қатарына ... ... ... ... ... ... ... Гиркан, Хвалын, Хазар тағы ... ... ... ... ... ... ... жер шарындағы
бірден–бір тұйық су айдыны. Дүние ... ең ірі ... су ... ... ... деп ... Ауданы 376000 км 2 . Меридиан бағытында
1200 км–ге созылған, ... ені 300 км. ... ... ... 7000 ... Қазақстанға тиесілі ұзындығы 2340 км (солтүстік ... ... және ... ... ... ... ... Ресей, Әзербайжан,
Түрікменстан және Иран ... ... Беті ... деңгейінен 28 м
төменде жатыр. Ең ... жері 1025 м, ... ... 180 м. Каспий теңізі
оңтүстіктен солтүстікке дейін 1030 ... ... ... ... ... қамтиды. Солтүстік шығыс бөлігінің климаты континенталды, ал
оңтүстік батысы субтропикалық климатты ... ... ... ... ... қайраңдардан тұрады. Ірі ... ... ... тағы ... 50-ге ... ... бар. Ірі ... Апшерон, Аграхан, Красноводск, Шелекен .
Каспий теңізі Еуропа және Азия ... ... ... ... ... өте ... ... туындысы әрі өсімдіктер мен
жануарлардың қолайлы ... ... ... ... ... ... мен
жануарлар көптеп кездеседі. Тұйық су айдыны ... ... ... ... ... ... байлықтарының бірі – бекіре
тұқымдас балықтар. Олардың 5 түрі ... ... ... ... қорының 70% осы теңіздің үлесіне тиетін мақтанышпен айтуға
болады. Каспий ойпаты ... ... ... ... ... ... ... Мұнда өсімдіктердің 945,
балдырлардың 64, фитопланктондардың 100-ден астам түрі тіршілік етеді.
Арал - Қазақстан жеріндегі ... және ... ... ... ... ... ... шөлді белдемінде, Үстірттің ... ... ... көл. Алабындағы қарқынды антропогондік әрекеттерге
дейін ( 1960 – 70 ж. ) ... ... ... ... 53,0 м ... Осы деңгейдегі айдынының ауданы аралдарымен қосқанда 66,1 мың км
кв, ... ... 16,1 м, ... 428 км, ені 235 км, су ... ... 69 000 мың км кв. ... Сол кездерде жылына 50 - 150 мың ... ... ... ... ... ... ... игерілген.
Алабындағы шаруашылық мақсаттарға үздіксіз су алу барысында 1998 ж. ... 18 м - ге ... ... ауыр ... ... ... ... жоғарғы лауазымды мемлекет және партия қайраткерлері білді. ... ... ... келе жатқан апат туралы ащы шындықты халықтан жасырды. 1988 жылы
Көкарал аралы ... ... ... ... ... ... 2
суқоймаға – Үлкен Арал және Кіші ... ... ... Суы ... ... ... Кіші теңіз – Қазақстан жағында, ал ... ... - ... ... ... ... мұнай–газ өндіру және мұнай өңдеу кешендерінің
дамуына байланысты Қазақстанның ... ... ... ... ... және ... ... Каспий теңізі - әлемдегі
шаруашылық маңызы зор ең ірі ... су ... Жыл ... ... теңізінің
жыл–қума-желбөгет құбылыстарының нәтижесінде 0,5-1 м–ге ... ... ... ... жүргізілген бақылау жұмыстарының нәтижесінде
Каспий теңізінің су деңгейі мөлшерінің айтарлықтай өзгеруі 1930 және ... ... ... сәйкес келетіні анықталған. 1929 - 1941 ... ... 2 м-ге ... 1977 жылы бұл ... ең ... ... -29,01 м жетті. 1978–1995 жылдары су деңгейі -26,66 м болды. Су
деңгейінің ... ... ... ... ... болып отырған құбылыс. Судың ... 0-12 %0 . ... ... ... ... Солтүстік Каспий, Орталық
Каспий және Оңтүстік Каспий ... ... ... Қазақстандық бөлігі–
солтүстік шығыс ... ... және ... ... ... ... басқа бөліктерінен өзінің алып жатқан
географиялық орны, теңіз түбінің құрылымы, тұздылық және ... су ... және тағы ... ... ерекшеленеді. Оңтүстік
және Орталық Каспийге қарағанда таяз. Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... өзендердің жылдық су ағымының ... ... ... өзен ... ... 88%-ін ... ... жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне бай. Мұнда жануарлардың ... жуық түрі ... ... ... -1069 , ... ... ... - 325) тіршілік етеді. Теңіздің фаунасын негізін эндемик
жануарлар (шаянтәрізділердің 60%-і, моллюскілердің 80%-і, балықтардың 50 %-
і ) құрайды. ... ... ... қоры 2,9 ... ... ... оның 40%
Солтүстік Каспий бөлігінің үлесіне тиеді. ... ...... ... маңызды су айдыны. Бекіре тәрізділердің дүниежүзілік өнімінің 90%-
і осында ауланады.
Қазіргі заманның балық шаруашылығы – балық ... ... ... балық түрлерін (бекіре, қортпа, шоқыр және ... ... ... жолмен көбейту жұмыстарына негізделген. Жыл сайын 11 ... ... ... 75 миллион тонна балық шабақтарын жібереді. 1998 ... ... 2 ... ... ... 6 ... бекіре балығының шабағын
дайындайды. Балықтар ... тұщы суға ... қор ... үшін тұщы суға
шығады. Мысалы: шортан, оңғақ, қызылқанат балық, алабұға теңіздің атырауына
дейін өрістесе, қаракөз, табан, көксерке тұзды суда ... 10-11 ... ... тәрізділер судың өте тұзды жерінде тіршілік етуге бейімделген.
Каспий ... 2 ... жүйе ... ... ... құстардың 278 түрі мекендейді. Соның ... ... ... өте ... ... ... ... сары құтан, бұйра
бірқазан, тағы басқа бар. Ал ... ... қана ... ... ... ... 1920 жыл 1 ... астам итбалықтың 120 мыңы
ауланған болса, 1980 жылдың аяғында 360 - 450 ... ... ... -27 ... 1990 жылы -13,8 ... 1996 жылы 8 мыңы ... 2000
жылы сәуір-тамыз айларында індеттен олардың 15 мыңы қырылды.
Каспий итбалығының жаппай ... ... ... және ... ... ... теңіз
жануарлары иммунитетінің төмендеуін көрсетеді. ... ... ... ... 371 туысқа бірігетін 945 түрі өседі.
Соның ішінде, 357 түрі ... ... ... ... 6- ... «Қызыл кітабына» енгізілген. Ал теңіздің өзінде су
өсімдіктернің 728 түрі ... ... ... ... ... көп айырмашылығы бар. Құрлықта, негізінен, гүлді өсімдіктер,
ал суда балдырлар кездеседі. Солтүстік Каспийде негізінен ... ... ... ... ... ... ... Бұл өсімдіктер
балықтардың уылдырығының су түбінде бекуі үшін қажет, сондай-ақ, су құстары
мен кейбір балық түрлеріне қорек ... ... ... ... ... оның экологиялық жағдайына атмосфераның, топырақ ... ... ... ... ... ... экологиялық жағдайы соңғы жылдары су деңгейінің
көтерілуімен байланысты. ... ... ... көтеріліп , бірде тартылуы
жердің табиғи – тарихи эволюциясына ... ... ... ... ... ... Каспий теңізінің су деңгейі көтерілген. Оның
себептерін ауа райының ... және ... ... ... Еділ ... теңізге құятын барлық судың 80 % ... ... ... ... ... Еділ өзенімен тығыз байланыста
болды. Соңғы жылдары Қарабұғазкөл шығанағын бірде бөліп, ... қосу ... ... ... ... батыл араласуы еді. Мәселен, 1940-
1950 жылдардағы теңіз деңгейінің ... ... ... ... Осы ... теңізге құятын су мөлшері Еділден 12 %-ға, Жайықтан
24 % , ал ... 60 % -ға ... Осы ... ... теңіз
суының азаюын тежеу мақсатымен 1980 жылдары ... ... ... ... 100 метр ... ... салынды. Бөгет салынған бұғаздың суы
небәрі 3 –ақ жылдың ішінде кеуіп кетіп, айналасына теңіз тұз ... шаң ... ... ... теңіздің түбінен тұз өндірушілерге қиындық туды,
тұздың сапасы төмендеп кетті. Өйткені Қарабұғазкөл ... тұз ... ірі ... ... ... ... еді. 1978 жылдан
бастап теңіз деңгейі өздігінен ... ... ... ... ... 3 ... жуық ... Судың көтерілуінен жүзден астам мұнай
бұрғылары, ондағы мұнай ... 6 ... - газ ... ... ... коммуникациялық желілер, өнеркәсіп орындары су астында қалды.
Барлық ластағыш заттар мұнай теңіз суына араласып, оның ... 300 ... ... ... жылдары теңіз суының көтерілуінің табиғи процесс
екендігі дәлелденді.
Каспий теңізінің көтерілуі оның ... ... ... ... ... Оның ...... жағдайлар.Біріншіден,
су деңгейінің көтерілуі теңіз жағалауындағы табиғи жайылымдардың ... ... мен ... ... ... ... химиялық, органикалық заттармен ластануы.
Табиғатта кездейсоқ ештеңе болмайтыны баршамызға аян: ... ... ... не ... бар ... ... қыбырлаған жан-жануар,
жәндіктер, қалыптасқан ... ... ... тұздар мен бұлақтар,
сылдырап аққан өзен мен ... ... ... әр ағаш пен бұта-бұта
шөптесіндер бәрі де бір-бірімен тығыз байланысты, тәуелді және бір-біріне
тікелей әсер ... ... да ... ... ... бәрі де тығыз
ұштасып жатады, табиғи ұлы күштің әсерімен ғана дамуда, жаратылған бағыттан
ауытқу ... ... ... бұра ... өз ... ... ... адамдардың ған пендешілігінен туындайды» деген пәлсафалық тұжырымында
қаншама ақиқат жатқаны баршаға аян.
Каспий теңізінің деңгейі ... ... ... ... төне ... Ұзақ ... бойы ... қорғауға, халықты
экологиялық зардаптардан сақтауға жете назар аударылмай ... ... ... ... ... зиянды заттар мен керосиннің мөлшері 22,3 мың тоннаға
өскені немесе 1980 жылғыға ... 33,9 % -ға ... ... ... бола ... 1998 ... дерек бойынша облыстың ауа кеңістігіне, су
айдындарына және ... ... ... ... ... жан басына
шаққанда әр жан басына 404 кг улы-зиянды заттардан келді; әр ... 4 ... ... мен хром ... тасталады екен. Саралап
көрсетсек, аталмыш зиянды заттардың 7%-ы мұнай өңдеу, 53%-ы «Теңізшевройл»
бірлестігі, 28 % -ы ... және ... ... ... ... яғни өнім ... көлемі ұлғайған сайын
бүкіл қоршаған орта, сондай-ақ, су ... беті және ... ... түсуде. Зиянды заттарды ... ... ... ... ... ... ең ... орындардың бірін иеленеді.
Кәсіпорындарда тозаң мен газ ұстағыш жабдықтар ... ... ... ұтымды пайдалану тәсілі кешенді қолданылмай келеді. Каспий
теңізі ... ... ... ... қиындай түсуде.
Қарашығанақ пен Теңіз мұнай кен орындарында зиянды заттар шамадан тыс ... ... ... ... және ... бетіне тасталуда; теңіздің деңгей жыл
сайын көтеріліп, 20-30 км төңіректі су басуда не сумен батпақтануда. Мұнай
кәсіпшіліктерін ... су ... ... оның ... ... теңізге
қосылып, айдынның күрт ластануына әкеп соқтыруда. Химия зауытынан ... ... ... ... ... ... ... әдеттегіден
9 есе жоғарылағаны байқалады. Мұнай және мұнай өнімдерімен неғұрлым көбірек
ластанған сайын адам организміне де, ... да ... ... ... ... ... ... тыс ластануы бекіре тектес ... ... улы ... ... ет ... ... ... азуын
тудырады, бауырдың қоректенуін нашарлатады, белок қабығын бүлдіріп,
уылдырық қабығын ... ... ... ... ... ... ... шалдығуы – 100 % , уылдырық қабығының әлсіреуі 30% ... Оның ... ... ... ... ... және ... аулау
айдындарын мелиорациялау жұмыстары да тым баяу жүргізілуде. 1999 жылы
басталған ... ... ... ... ... бұрғылау
жұмыстарының теңіз балықтарына, итбалыққа, жан-жануарларға, құстарға,
өсімдіктерге зиян келтіретіні сөзсіз. Су жинау ... ... ... ... ... ісі де өте-мөте қанағаттанғысыз
жүргізілуде. Қорыта ... ... ... ... ... қысым көруде. Сөйтіп, көптеген түрлердің күрт азаюы, олардың
туған – мекендеген жерлерін тастап, басқа жаққа ауып ... ... ... ... ... газ ... және оны қайта өңдейтін
кәсіпорындар әсер етуде. Мысалы: 1998 жылы ... ... ... 135,1 мың тонна газ тәрізді заттар, 2,3 мыңтонна қатты заттар
шығарылған. Бұл улы ... ... ... ескі технологиялық
заттармен жабдықталған 3,5 мың ... ... ... ... ең басты экологиялық проблемасы – ілеспе газды іске ... ... 800 ... 3 газ ауада жанады. Мұнай кен ... ... ... кезінде мұнай мен қалдық сулардың топырақ пен грунтқа
төгілуі оларды ... ... ... ... мұнай өнімдері
қалдықтарымен ластанған аумағы 194 мың гектар алып жатса, ... ... 1 ... ... асады. Теңіз деңгейінің көтерілуіне және
мұнайдың ... ... ... ... суының құрамында мұнай
өнімдерінің қалдықтары, фенол, хлорлы органикалық ... ... ауыр ... ... рұқсат етілген шектен бірнеше есе жоғары
екені анықталған. Судағы мұнай өнімдерінің ең ... ... ... ... ... байқалады. Теңіз жағалауының ... және ... улы ... ... планктондар мен теңіз суында тіршілік
ететін ... мен ... ... ... ... ... шөгінділердің мұнай өнімдерімен ... ... ... ... мен ... , ... – ақ су құстары ... да ... ... ... 1990 жылмен салыстырғанда Каспий
теңізінде ... ... 3 ... яғни ... мың тоннадан 180 мың тоннаға
дейін азайды. Теңіз суын ең қауіпті ластаушы заттың бірі – ... ... (мыс, ... ... ... мыс пен ... ... 20 мкг/л, ал
баийдікі – 50 мкг/л. Каспий теңізі аймағының ластануы онда ... ... ғана ... ... ... денсаулығына да үлкен
қауіп төндіруде.
Сөйтіп, Каспий теңізі мен оның ... ... үшін тек ... көзі ... ... қатар экологиялық апат аймағы. Бұл
мәселелерді геоақпараттық ... ... ... ... ... ... ... бақылаусыз шешу мүмкін емес.
Каспийдің экологиялық мәселелерін шешу жолдары.
Геоақпараттық жүйелерді аумақтық мәселелрді шешу үшін ... өмір сүру ... ... көптеген жаратылыстанушылармен
зерттелген, территория туралы ғылым, классикалық ғылымдарға қарағанда
ертерек пайда ... ... ... ... ... ... ... алып келген кезде, аумақты ... ... ... талдау қажеттігі өршуде.Аумақтың табиғи және антропогендік
факторлар әсерімен даму ... ... ... ... ... ... зерттеуді осы әдіспен жүзеге асуына көп көңіл бөлінуде.
Негізгі мәселелердің ... ... ... ... ақпараттық
технологиялар пайда болуының алдында, шешім қабылдау үрдісі ... ... де ... ... ... ... үш ... көрсетуге болады. Ол – зерттеу бағыты, ол, берілген
аумақтың деградация үрдісі зерттеліп, оның ортақ ... ... ... оған негізделіп, нақты мәселелер шешіледі, мұнай
өндіріс маңындағы мазутталған жерлер ... ... де ...
ізденіс жұмыстар, мысалы, берілген аумақта экологиялық таза ... ... ... және ... тек соңғы қорытынды ... ... ... ... мұнай өндірісін қайта құру (реконструкция)
туралы. Мұндай көпсатылы үрдіс кешенді және сапалы ... ... ... Адам өмір сүру ... ... ... қайтарымсыз апат әкелеген
бұрыс шешімдер нәтижелеріне көптеген мысалдар келтіруге болады.
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... сатыларын-ғылыми зерттеуден жобалыққа дейінгі, бір уақытта ... ... ... ... ... негізінде шешім
қабылдау үрдісі тиімдірек, ал шешімдер негізделген болады.
Арал теңізінің экологиялық ахуалы
Арал теңізінің ... ... аз ... ... ... аулау, мал шаруашылығымен және көкөніс - бақша өсірумен айналысады.
Арал ... ... 1970 ... ... ... - ... ... қамтамасыз етілген тіршілік кешті. Теңіз өңіріедегі елді
мекендерде 17 балық колхозы, 10 ... ... ... және 2 ... ... істеген.
1960 жылдырдан бастап Арал өңірін игеру ... ... ... ... жер ... бұрынғыдан Өзбекстан мен Тәжікістанда 1,5,
Түркменстанда 2,4, Қазақсатнда 1,7 есеге өсті. Ал Амудария мен ... ... саны 1960 - 1987 ... ... 2,2 ... артты.
Халық санының өсуіне орай суға деген қажеттілік те артты. Осыған орай,
1970 - 1980 ... ... ... ... су ... ... ... себептері - антропогендік факторлар еді. Екі өзен бойындағы суды
көп ... ... ... пен ... ... ісі қарқындап дамыды.
Орта Азияда су баратын жердің бәріне ... ... ... әр ... ... ... ... тыңайтқыштар, ондаған
килограмм улы химикаттар қосылды. Әр гектардан 23 центнер мақта алу ... екі есе ... су ... ... ... ... Аралдың табаны жалаңаштана бастады. Жағалау, теңіз порттарынан
40 - 50 ... ұзап ... Ауа райы ... жан - жануарлар дүниесі
құрып, жоғала бастады, 178 ... ... ... ... күні 38 -
і ... ... Сейхун деп аталған Сыр ... ... ... ... бір ... 1948 жылы ... ГЭС - і ... бертін келе,
алпысыншы жылдары, Шардары ГЭС - і, ... ...... ... су ... ... ... Бұл іс - әрекеттер көптеген суару
- суландыру жүйелерін іске қосуға мүмкіншілік ... Жол ... ... әркім әлі келгенше жарып ала берді. Ақыр аяғы бір кездері кемерінен
асып, ... ... лай ... ... ... ... ... аталған. Мол
өзеннің жұрнағы ғана Арал теңізіне жетіп жатты. Дәл ... ... ... Амудария өзені де көріп жатты. Арал теңізіне негізгі суды
әкеліп жатқан екі өзен жабылып, 60 - шы ... ... 60 ... су ... 1980 ... ... ... орта есеппен, 4 текше шақырым
ғана су беріп келеді. Ал теңізге қажетті ылғалды беру үшін, кемінде жылына
40 - 45 текше шақырым су ... ... ... 66 мың ... ... су
айдыныннан, қазір небәрі, шамамен 25 шаршы шақырымға жуық су ... ... ... егіс далаларында көптеген жылдар бойы
мақтаның “ ...... ... ... ДДТ ... пайдаланылған. Ол
адам үшін өте қауіпті, өзі табиғат аясында ыдырау ... ... ... және де басқа да улы химикаттар, ... ... бойы ... ... ... ағып шығып, теңізге келіп қосыла ... ... Арал ...... балыққа, құсқа қорек болып,
адамдарды асырап ... ... ... ... ... ... балық аулау ауданында Арал ... ... ... ... ... ... ... зауыттары бұрын Әмударияның
атырауынан, Аван кентіне, Бөген ауылында, бұрынғы Ұялы және ... ... ... ... ... ... тұсы Арал теңізі
аталып ( аралдардың өте көп болуы себепті ), кейін теңіз түгелдей Арал
атанған.
Арал теңізі – ... інжу - ... шөл ... - бір көгілдір су айдыны еді. Мойнақтан Аралға дейін кемелер ерсілі
- қарсылы жүріп жататын. Енді міне, Арал теңізінің деңгейі 23 ... ... оның су ... 30 - 200 км - ге ... қусырылды. Табанының
біраз аумағы қолдан жасалған шөлге айналып шыға келді, оған “ Аралқұм ”
деген ат та ... ... ... улы ... миллиардтаған
тоннасы шөгіп жатыр. Судың тұздылығы 40 пайызға артты. Оның ... ... ... ... ... мен ... ... бұрын соңды болмаған көрсеткішке жетті. Тыңайтқыштарды қолдану 10
- 15 есеге өскен. Осындай анропогендік факторлар Арал өңірін ... ... ... қалған теңіз түбінен жыл сайын айналаға зиянды өте
жоғары 2 млн. ... тұз ... ... ... ... ... Арал ... себеп болған факторларға:
- жергілікті жердің тарихи - табиғи ерекшеліктерін ескермеу;
- ауыл ... ... ... судың қорын есепке алмау;
- суды өте көп қажет ... ... ... ... ... көбейтіп
жіберу;
- жерді игерудің агротехникалық шараларын сақтамау және суды ... ... ... ... ... қателіктер мен оны меңгерудің
ғылыми тұрғыдан негізделмеуі болып табылады;
Осы аталған фактілер Арал ... ... ... ... дағдарысқа әкелді. Бұл жағдайлар адам баласының
қолдан істеген қателігі ретінде ... ... ... ... өңірінде туындап отырған қазіргі экологиялық ... жыл ... ... ... суын ... Оның фаунасы мен флорасы
жойылып бітуге жақын. Топырақтың тұздалуы өте жылдам жүруде. Арал ... ... ... тоқталып, соңғы 1 - 2 жылда ғана қайта қолға
алынды. Ондағы ... ... ... ... кетті. Теңіз
түбінен көтерілген улы тұздың мөлшері жылына 13 - 20 млн. ... ... ... тұзды шаңдар әсері сонау Орта Азия ... ... ауыл ... ... тигізуде. Шаңды бұлттар –
Памирдің, Алтайдың, Тянь-Шаньға барып түсіп, бастауын сол ... ... ... де ... ... Арал ... ... өзгеруі шөл
белдемінің табиғи ландшафтарын бірте - ... ... әрі ... ... ... ... ... антропогендік факторлар ондағы тұрғындардың салт -
дәстүріне, экономикалық - ... ... ... әсер ... ... балықшылар әлеуметтік жағынан қорғаусыз ... ... ... ... аударуда. Бір кездері жайнап тұрған Аралдың құты қашып
барады. Тұз жеп тастағандай ... ... ... ... ... ... ... тал-теректер. Өлі теңіздің маңайындағы бұрынғы қалалық
портта, қаңсып-қираған балықшылардың кемелері. Арал маңында 29 ... ... ... Ауыл ... малы содан су ішеді.
1980 жылдардың аяғында Арал - 88 атты ... ... Олар – Арал ... ... мен Амудария
бассейндерінде 13 мың шақырым жер жүзіп өтті. Теңіз өз порттарынан 60 - ... ... ... ... ...... ... моторлы қайықтары мен баркастары, қу далаға ... ... ... ... ... ... тот ... шіріп жатыпты.
Теңіздің деңгейі жыл сайын жарты метрге төмендеп барады,
яғни қажетті шаралар қолданбаса ендігі ... ... Арал ... ... әр жерде бөлек - бөлек ластанған бірнеше су қоймаларына айналып
кетуі әбден мүмкін.
Қатерлі ауруларға шалдыққан аралдықтар
Қазақстан мен ... ... ... ... ... сол ... ... сырын толық ашылмай ... ... ... ... ... ... жарасы үшін ... ... алып та ... ... ... ойға ... бір жәйт, соңғы жылдары облыстың Арал
ауданы төңірегіндегі әр жерден бір бубонды обаның ошағы бұрқ етіп ... ... ... ... оны түйе үстіндегі бүргеден көруде. Ал, ... осы аса ... дерт ... ... екен? Осыны ойлаған жан бар ма?
Бәленің бәрі аралда ... жоқ па? ... ... ... атом
жарылыстарының әсері қандай? Сол сияқты соңғы жылдары тайлы - таяғымен
келіп, ... ... - ... ... ... ... тұрғындардың ауру
жұқтырып алулары да тым қиын емес қой. ... ... де, ... шым - ... ... көп. Енді оны түбегейлі шешу алдағы
күндердің еншісінде ... ... ... ... яғни ... ... ... тарататын
бактериядан бөлек КУ безгегі, оба, қара шешек, ботулизм, шиқан, ... ... ... ... ... сияқты қатерлі аурулардың да көмілген
нүктелері бар.
Жыл өткенсайын теңіз табанының кебуі, оның ұлтанындағы тұз, ... сол ... ... өсіп ... ... мен ... ... тигізуде. Бұл өңірде, Байқоңыр ғарыш орталығынан ұшып жатқан
зымырандардың ... кері ... ... ... де ... барады. Құлап келе
жатқан зымыранан өте улы ... ... ... ауаға тарап, оны ластап
отыр. Кейін ол жаңбырмен бірге ... ... ... ... ... бұрын - соңды есітпеген ауру түрлері көбейіп барады.
Қазіргі Арал өңірінде де адамдардың денсаулығы күрт төмендеп
кетті. Бұл ... ... ... ... ... бүйрекке тас
байлану, сарысу, өкпе - тыныс жолдарының қабынуы, жүрек, өкпе қан қысымы,
жұқпалы ... ... ... ... ... ... беріп отыр. Мысалы, Қызылорда облысында жыл сайын 850 - 950
адам онкологиялық сырқат ... ... ... Осы ... көлемінде бір
ғана туберкулез ауруымен науқастанған адам саны 19,5 мың. ... де ... ... 1994 - 1999 ... аралығында бұл жұқпалы
ауру 1,5 есеге көбейген. Адамдардың өзіне - өзі қол ... да ... ... ... ... 70 пайзы анемия ауруына шалдыққан. Ең
қорқыныштысы, балалар арасында кеміс ... ... ... ... ... бес ... біріккен, бітеу көтеншек, қол аяғы кеміс туғандармен
бірге сиям егіздерінің де туылуы кездесіп отыр. Бұлардан басқа балалардың
рахит, ... сары ... ... ... - ... көбейіп барады. Мұндай
ауру турлерінің жайылып келе жатуы келешек үшін өте қауіпті.
Бірқатар зерттеулердің ... ... Арал ... ... ... 91 ... ... пестицидтердің бар екендігі,
сондай - ақ ана сүтінің құрамындағы тұз бен ... ... ... ... ... ... орай бұл аймақта әлеуметтік -
экономикалық және санитарлық -гигиеналық жағдайлардың ... ... ... экологиясы, Арал қасіреті республика аумағынан ... ... бас ... ... отыр. Оны сауықтыру бағытында Орталық
Азиядағы бес мемлекет – Қазақстан, Қырғыстан Тәжікстан, Өзбекстан ... ... ... рет ... Оның ... ... Орта Азия мен ... ғана емес, көптеген Шығыс елдерінің тыныс -
тіршілігіне өзгерістер әкелмек. Ал әлемдік климаттың өзгеруі, шөлге айналу,
атмосферадағы ауытқушылықтар, ... ... ... Арал ... соңғы 10 шақты жылда географ және эколог ғалымдар
арасында жиі - жиі ... ... Арал ... туралы халықаралық
конференциялар ұйымдастырылды. Өркениетті елдер қаржылай көмек көрсетуде.
Олар негізінен Орта Азия ... ... АҚШ, ... т. ... қорыта келе «Каспий» ГАЖ құрылымы құрылып, оның ... ... ... ... ... қиын ... модельдер
қосуды, нақты картографияны және атрибутты ақпараттарды қолдану арқылы
жүзеге асыру мүмкіндігі бар.
- NOAA және Terra спутниктерінің ... ... ... ... ... ... мәселелерін шешу
технологиялары құрылған.
Олардың ішінде мына мониторигтер ... ... ... жағалауындағы су қайта көтерілу ... ... ... ... Қыс және көктем кезіндегі Каспийде мұз басу және қайтуы;
- Температуралық өріс пен теңіз асты ... ... ... ... режимі.
Болашақта, ГАЖ технологияны экономикалық ... ... ... ... ... ... кешендерді басқаруда
қолдану мәселелері шешілетініне сенімдімін.
Каспий проблемасы бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... қалу, қоршаған ортасын қорғап,
аялау әрбір Қазақстандық азаматтың борышы деп есептеймін.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. ... А.Г. ... ... Ленинград 1987 г.
2. Шабанова Л.В. Экологические проблемы Казахстанской ... ... и их пути ... ... экологический бюллетень»
, 1999 г.
3. Оспанова Г.С. Экология негіздері
4. Арал ... атом ... ... 2003 жыл, ... Арал өңірінің экологиялық проблемалары//”Атамекен” 2004 жыл,
24 маусым
6. ... және таза су ... А. ... ... 2003 ... “Экология” Г. Оспанова, Алматы 2002
.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий теңізінің экологиясы4 бет
Каспий теңізінің экологиясы мен құқықтық мәртебесі9 бет
Каспий теңізінің экологиясы туралы14 бет
Каспий экологиясы21 бет
«Қазақстанның экологиялық мәселелері»30 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы33 бет
Ауа алабының ластануы9 бет
Каспий бұзаубас балықтарының (perciformes, gobiidae) асқорыту жүйесінің морфо-функциональді ерекшеліктері25 бет
Каспий теңізі13 бет
Каспий теңізі. Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан экономикалық жөне экологиялық жағдай.4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь