Ұстаз бен шәкірттер арасындағы қатынас

Жас өспірімдер мен ұстаздар арасындағы өзара қарым – қатынас жасау мәселесі – психология ғылымындағы және тәлім тәрбие ісіндегі әрі маңызды, әрі күрделі проблемалардың қатарына жатады. Бұл салада жүргізілген бір сыпыра зерттеулер мен осы бағытта жинақталған тәжірибелердің нәтижелері жас өспірімдер мен ұстаздар, оқушылар мен тәлімгерлер арасындағы қарым – қатынас орнатуда айтарлықтай ерекшеліктер мен сипаттар, түрліше түсініктер бар екендігін көрсетті. Міне мұндай мәселедегі елеулі жәйттің бірі – мұғалім мен шәкірттер арасындағы қарым – қатынас жасауда әрқилы қиыншылықтардың үнемі кездесіп отыратындығы.
Егер кіші мектеп жасындағы балалар үшін мұғалім барлық бейнесімен ерекше із қалдырып, оларға күшті әсер ететін тұлға болып саналатын болса, ал ересек балалар мұғалімнің әрбір қимыл – қозғалысына, іс - әрекеті мен сөйлеген сөзіне, оның ақыл – кеңесіне, өзге адамдармен қарым – қатынасына, шәкірттерге қоятын түрлі талаптарына өздерінше іштей сын көзімен қарайды.
        
        ҰСТАЗ БЕН ОҚУШЫЛАР АРАСЫНДАҒЫ ҚАРЫМ – ҚАТЫНАС ПСИХОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТӘЛІМ
– ТӘРБИЕЛІК МАҢЫЗЫ
Ұстаз бен шәкірттер ... ... ... мен ... ... ... ... – қатынас жасау
мәселесі – психология ғылымындағы және тәлім тәрбие ... әрі ... ... ... ... жатады. Бұл салада жүргізілген бір
сыпыра ... мен осы ... ... тәжірибелердің нәтижелері жас
өспірімдер мен ұстаздар, оқушылар мен тәлімгерлер арасындағы қарым ... ... ... ... мен сипаттар, түрліше түсініктер
бар екендігін көрсетті. Міне мұндай ... ... ... бірі ... мен ... ... ... – қатынас жасауда әрқилы
қиыншылықтардың үнемі кездесіп отыратындығы.
Егер кіші ... ... ... үшін ... барлық бейнесімен
ерекше із қалдырып, оларға күшті әсер ететін тұлға болып ... ... ... ... ... ... ... – қозғалысына, іс - әрекеті мен
сөйлеген ... оның ақыл – ... өзге ... ...... ... ... талаптарына өздерінше іштей сын көзімен қарайды.
Осы мәселені анықтау ... ... ... ... ... ... ... класс оқушыларынан гөрі ересек оқушылар
арасында үлкендердің айтқан сөздеріне құлақ ... және ... ... көріністерінде әрқилы кедергілер мен себептер болатындығын
анықтады. Әрине мұндай мәселенің түпкі себептерін психологиялық ... ......... ісінде маңызды мәселе болып саналады.
Бізде атап айтқанда, Қазақстанда, әсіресе қазақ мектептері ... ... ... орта ... оқу ... ұстаз бен шәкірттер
арасындағы қарым – қатынас ... ... ... ... ... ... ... әлі де қызу қолға алынып, ... ... ... ... Ал ... мен ... қатынасты іздестірудегі ғылыми – педагогикалық бірен – ... пен ... тек ... қажетті сапаларды сөз етумен шектеледі.
Осы кезде тәлім – тәрбие ісіндегі жас өспірімдермен ...... ... ... сапа ерекшеліктерімен қатар, оның өзге адамдармен,
әсіресе шәкірт – тердің даралық ерекшеліктерімен санасып отыру ... мән ... ... ... ... оны жүзеге асыру жолында
мұғалімнің бойында өзіндік сапа , ұстаздық қасиет және ... ... ... ... ... ... өз ... бойынан көңілдеріне қонымды талап –
тілектеріне лайықты ұнамды қасиеттерді көргісі келеді. Осы орайда ... ... мен ... ... үшін ... ... белгілі жүйеге келтіріп іздестіру оларды күнделікті тәлім ... ... ... ... ... ... ... айрықша
көңіл бөлу керек болады. Осындай сапалар қатарына ұстаздардың жас ... ... мен ... – қатынас жасауы үшін өзіндік ...... ... Жас ... ... ... шақ пен ... адам –
дар арасындағы өтпелі кезең екендігін ескеретін болсақ, бұл ... ...... тек өз ... мен ... ғана ... ... айналасындағы кісілерге деген өзіндік сын көз ... ... ... мән – жайына үңіле қарап, оларды танып білуге деген ... ... арта ... ... ... ақыл – ойы өсіп, сана – ... ... шең – бері ... бастаған кез. Адамның дамып жетілуіндегі ... жас ... ... ... ...... де күрделендіре
түседі. Жас өспірімдер бұл кезеңде өздерін ересектер қатарына қосылдық деп
санап, үлкен ... ... ... ... ... ... қарауды
талап етеді. Керісінше үлкен адамдар мен ұстаздары оларға әлі де бала деп
қарайтын болса, онда олар ... ... ... шығып, өздерінің
қарсылығы мен наразылығын сөйлеген сөздерімен істеген істері мен мінез ... ... ... мен шәкірттер арасындағы қарым – қатынастың бір сыпыра
жәйттерін психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізіліп, онда мақсат
етіп қойылған мәселенің жай – жапсары іздестірілді. Бұл зерттеуде ...... ... ... жас ... талабын
психологиялық тұрғыдан негіздеп, ұстазға тән сапалар мен ... ашып ... және оны ... және ... ... ... арқылы іздестіретін мәселенің түйінін шешу үшін мынадай
тәсіл ... ... ... ... ... іс - әрекеттерін
оқушылардың ой – пікірлері бойынша қалай бағаланатынын анықтау ниетімен
ұнамды және ұнамсыз ... деп екі ... ... Осы ... ... ... ... даралық қасиеттері мен
мамандық біліктілігіне қойылатын талаптар айқындала түсер деген ... ... ... ... тарапынан мұғалімге қойылатын талаптар
мен тілектердің мән – ... ... ... төрт ... ... де, ... ... қорытындылар жасалды.
Бірінші топқа ұстаз бен шәкірт арасындағы қарым – қатынастағы
мұғалімнің адамгершілік ... ... ... игі ... ... ықыласты көмек көрсету, олардың жан дүниесін түсіну. Мұндай
қасиеттерді шәкірттер өз ұстаздарының ... ... ... Ал
ұстаздардың бұларға немқұрайды, селқос, ықылассыз қарауын ... ... ... деп санайды.
Екінші топқа мұғалімнің ұстаздық шеберлігіне байланысты
қойылатын талап – ... ... өз ... ... ... оқу ... жете түсіндіріп ұғындыра алатындығы, әр алуан
амал – тәсілдер ... ... ... және қызықты етіп өткізетіндігі.
Үшінші топқа ұстаздық жас өспірімдердің бірімен – бірінің өзара
қатынасына, олардың өміріндегі ...... ... ... әр түрлі қоғамдық – көпшілік жұмыстарға қатысуына ... ... ... бөліп, мән беруі, ұстаздық класс жетекшілік жұмысындағы іс ... ... ... шәкірттер, мұғалімнің жеке басына тән мінез –
құлық - ... ... атап ... ... ... сапалары мен ерекшеліктері туралы
көзқарастары мен өзіндік пайым – түсініктерін мынадай төрт ... ... ... 1. ... ... сапалары мен өзіндік
қасиеттері; оқушыларға деген қатынасы; 2. Мұғалімнің өз пәнін меңгеруі ... ... 3. ... класс ұжымын басқарып, оған ... ... 4. ... ...... ... сапалары, бойындағы
қасиет ерекшеліктері.
Арнайы зерттеу нәтижелерін талдай отырып, мұғалім жайындағы
шәкірттердің ... ... ... ... ... тән ... ... бірге 27 ұнамсыз ерекшелердің бар екендігін атап көр –
сетуге болады. Сол ... ... ...... ... ...
тын сапалары мен қарым – қатынас жасауда талап ететін жағымды сипаттар
мынадай:
Бірінші ... ... ... ... а) ... қасиеттерін ескеріп онымен үнемі санасып отыруы; ә) жас өспірімдер
мен ... ... ... ... ... – қатынас жасап, ... – мен ... б) ... ... ... в) ... ... – ліктерді көпшілік талқасына салмай, жеке өзіне оңаша
айтуы; г) шәкірттермен ... ... ... пен ... үлгісін
көрсету; ғ) кімге де болса игі ... ... ... көрсету; д)
шәкірттердің жан дүниесін ... - ... ... – ақ ... үнемі
сезімталдық көрсетуі; е) әрбір істе үнемі әділетті болуы; ж) шәкірттердің
табысы мен ықылас – ынтасын тез ...... з) ... ... ... ... топтағы сапаларға: а) өз пәнін ... ... тыс ... ... ... ә) ... ... ғылымдармен ұштастыра білуі мен білімінің әр тараптығы; б) ... әрі ... ... в) өз ... ... ... ... тез аңғарып, оларды көтермелеп ... г) өз ... ... ... – ынтасын арттыра білуі; ғ) сабақты шебер ұйымдастырып,
әрбір оқушының ... ... ... сабаққа класстың, түгел ... ... ... топтағы сапалар: а) қоғамдық ұйымдар мен класстан тыс
жүргі – зілетін ... ... әрі ... етіп ... ... бел – сенділігі мен дербестігін бағалап, балалардың бастамасын
үнемі қолдауы; б) ... ... ... оған мән ... ... ...... ылғи ескеріп отыратындығы; в) оқушыларға берген
уәдесін қалайда орындайтындығы; г) балалардың өзара қарым – ... ... зер ... тату ... ... ... ғ) ... мен қыздар
арасындағы достық қатынастарды дұрыс қалыптастырып, қамқорлық жасауы; д)
әрбір нәрсені істей ... ... ... ... де көп ... ...... топтағы сапалар: а) әрбір істі көңілді орындап сөзді
тапқыр сөйлейтіндігі; ә) мінез – құлқының қарапайымдылығы; б) өзін - ... ... ... ... ... көрсетілген сапалар шәкірттердің ұстаздары
жайындағы шынайы ой – пікірлерін білдіреді. Мұндай ұнамды сапалармен ... өз ... іс - ... мен ...... ... ... – қатынасындағы ұнамсыз ерекшеліктері мен жағымсыз
сипаттарын атап көрсетеді. Осы ... ... ... ... де ... төрт топқа бөліп жіктеп көрсетуге болады.
Бірінші топтағы ерекшеліктер: а) шәкірттерге немқұрайды қарап,
дара ерекшеліктерімен ... ... ... ... ә) ақыл – ... деп санап, оқушыларға көбінесе ақыл ... б) ... ... олардан тек өз айтқандарын ғана бұлжытпай орындауды
талап етеді; в) оқушылардың ағат ... мен ... ... ... ... г) ... дауыс көтере, зекіп сөйлеп, ... ... сөзі мен ... ... ... ... тастайды; ғ)
оқушылардың қиыншылықтары мен мұңын жете түсінгісі келмей, ... ... д) ... ... ... ... ... сырлары ішіне
сақтамайды; е) кейбір оқушыларды ғана ... ... ... білдіреді; ж) оқушылар бойындағы ұнамды қасиеттерді аңғармай,
олардың қабілеті мен күш – жігерін жете бағаламайды; з) оқушылардың мінез ... ... мін ... оның ... жаза ... ... ... топқа жататын кемшіліктер: а) оқу материалын оқулық
шеңбер - інде ғана түсіндірумен шектеледі; ә) ... ... ... ... көмескі және шала жауап береді; б) сабақты нақты
түсіндіре алмайды; в) сабақты ... әрі ... ... г) ... ... ... көңіл аудармай, оны түрлендіре отырып
түсіндіруге жете мән бермейді; ғ) оқушыларға бір ... ... ... ... ... қойып, сабақтың берекесін алады.
Үшінші топқа жататын кемшіліктер: а) мектептегі және класстағы
қоғамдық жұмыстардың жүргізілуіне жеткілікті көңіл аудармайды, ... ... ... ... ... ә) ... әлі ... қоғамдық жұмыстарды
өзі істеп, оқушыларға сенімсіздік білдіреді; б) оқушылардан тек өзінің ғана
айтқанын ... ... ... в) класс ұжымына берген уәдесін дер кезінде
орындамайды; г) балалардың көкейтесті мәселелеріне мән бермейді, ... ... ... ... ... мұндай істер оқушылардың өз
жұмыстары деп санайды; ғ) ұлдар мен қыздар ... ... ...... ... ... ... ерте деген пікірде болады; д)
қоғамдық жұмыстардың орындаудың жолын жете түсіндірмейді.
Төртінші топқа жататын кемшіліктер: а) ... ... ... ... ...... ... б) жүріс – тұрысының бәрі
асығыс, үнемі өз жұмыстарымен ғана шұғылданады.
Оқушылардың мұғалімдерге ... ... ... ұстаздар
үнемі ескеретін болуға тиіс.
Шәкірттердің өз ... ... ... ... ... – нің ... ... анықтау мақсатымен арнайы тәжірибелік
зерттеулер жүргізіліп, ондай зерттеу ... ... ... ... – жеке ... жазылады да, олар араластырылып ... ... ... Оқушыларға ұсынылған карточкалар бойынша
олар мынадай үш түрлі тапсырманы орындауы ... ... ... ... сапалар мен ерекшеліктерді, байыптап оқып ... ... тән ... ... бір ... ал ... қылықтардыекінші
жағына қойып, екіге ажыратып көрсетулері керек.
Екінші тапсырма бойынша оқушылар мұғалімге тән ... ... ... үшін аса ... ... алып, бір бөлек көрсетеді. Осы
тәсілмен оқушылар мұғалімге тән ұнамсыз қасиет – ... он ... ... ... ... сыналушылар онан әрі қарай мұғалімнің ... ... ... және ... жақтарын өздерінің ұғынуы мен
түсініктеріне сәйкес реттеп қоюға тиіс. Бұл ... ... аса ... ұнамды сапаларды алғашқы орындарға қояды да, ал екінші дәрежелі деген
сапаларын соңғы орындарға қояды. Сол сияқты мұғалімнің ұнамсыз ... ... ... ... ... да, ... соңғы орынға
қояды.
Мұндай зерттеулер үшін жүргізілген ... ... ... ... V және VIII – IХ ... ... төрт
жүзге жуық оқушылар қамтылды. Тәжірибе нәтижелері жас өспірімдердің ұстазға
тән аса ұнамды сапаларды өз ұғымдарының ... ... ... рет ... қарай және маңыздылығына орай көрсете білетіндіктері анықталды.
Ұнамды сапалардың алтауы мұғалім ... ... ...... көрсететін болса, ал төрт түрлі сапа ұстаздың класс ұжымымен
жүргізетін қоғамдық ... ... Ал ... ... ... көрсетеді. Жас өспірімдерге қарағанда жоғары кластағы оқушылар
ұстазға қоятын талаптары әлдеқайда жоғары болатындығы байқалады.
Ұнамды ... ... ... ... жете ... болуы – екінші орынға қойылады да, бұл сапа жоғары класс оқушылары
тара – пынан ерекше бағаланады.
Ұстаз бен шәкірттер ... ...... ...... нақтылы фактілерінен алынып, оларды салыстыра отырып,
өзара топтастырып көрсетілді. Осындай аталған ұнамды, ұнамсыз деген сапалар
мен ... ... ... көрсетілген өз пікірлері. Солай
дегенмен бұл қасиеттердің бәрі оқу – тәрбие ісінде жиі ... ... ... бәрі ... ... ... ... пікірлері мен
жанашыр – лық ниетімен айтылған олардың жан дүниесін ... ... ... ... ... – тәрбиеші ақыл – ойға салып, өз ... ... ... ... мен ... ... ... заманғы психологиялық зерттеулерде әлеуметтік өмірдің әр
түрлі өрісінде болып отыратын ...... мен дау – ... ... ... ... олардың себеп салдарын анықтап отыруға ерекше мән
беріп ... ... ... өмір тіршілігінің шындығы. Біз бұл еңбектің алғы
тарауларында өнеркәсіп ... мен ... ... ... әр алуан
ситуациялар мен шиеленісті жағдайлардың ... ... баса ... ондай жәйттерді жеңудің жол – жосығын, әдіс – ... ... ... ... ... алып ... ... – тартысты мәселелердің туындап отыруында әлеуметтік ... ... ... көз ... Ал бұл ... және ... ... мен сипаттарын ғылыми тұрғыдан
тереңірек ашып көрсету өз ... ... ... ... келешектен
күтеді.
Шәкірттер мен мұғалім ... ... ... мен ... ... ...... кездесіп қалатын тартыстар ... ... жете ... мәселе. Міне осы мәселені зерттеуді негізгі
объект етіп алып қарастыру ... ... ... 1. Орта ... ... өздеріне ерекше зейін қойып қарауды қажетсінеді. Олардың
өміріндегі өтпелі кезең, жоғарғы талаптар, сана – ... мен ақыл – ... ... жас ... жаңа ... ... ... етеді. 2. Өтпелі
кезең жасындағы балаларға дұрыс қалып көрсетпеуден ... ... ... болады. Балалардың жас ерекшелігін және тәлім – тәрбие
жұмысында соған сай әдіс – ... ... ... ... ... ... көптеген қиындықтарға кездесіп жүр. Олар бірер рет ... ... ... ... ... қатарына ой салмақтамай қосып, өз
жұмыстарын да қиындатады. Енді – енді ... ... ... ... ... кері ... тигізеді.
Мұғаліммен осындай тартысқа душар болған оқушының жан дүниесіне
үңіліп ... ... да ... мені жек ... ... ой санасына
ұялай бастаған оның оқуға ықыласы сөзсіз төмендейді, мектепте, тіптен, қай
жерде жүрсе де жаңағы қияли ой ... ... оны ... ... ... Бұл оның мұғалім әділетсіздігіне өзінше қарсылық білдіру ... ... ... ... ... ... ... оқушының сабақ ... ... ... дәл айту ... ... бұл орайда бір
шындық бар. Бұндайда кейбір оқушылар тіптен мектептегі ... ... ... Оған ... жан ... ... да ол мұғалімге сенімсіз,
көңілге күдік алып қарайды. Оқушымен осындай тартысқа ... ... ... ... ... ұстаздық мамандықты таңдағанына
өкініп, оқушылармен дұрыс қарым – қатынас жасай алмағанына құса ... ... ма, ... ... ... жас ... ... тартыстардың
шығу төркініне үңіліп қарамай, өзіне де, өзгеге де ... ... ... сияқты мұңлы күй кешеді.
Мұғалім қызметінің табыстарына қатысты жәйттерді ... ... ... ... ... ... ... даярлап
шығаруды да маңызы айрықша екендігіне ешқандай күмән жоқ. Ұстаз бен шәкірт
арасында ... шығу ... мен оның ... ... педагогикалық шеберлік
пен тиімді әдістерді қолданып жеңе білу оқушының сана – ... ... оған ... ... ... тәлім – тәрбиелік маңызы айрықша. Осындай
мақсаттарды мектеп тәжірибесінде ендіру ниетімен Алматы ... ... жыл ... ... ... ... ең алдымен, оқушылар
мен мұғалімдер (бір кластағы оқушылар мен онда ... ... ... қамтылды) арасындағы нақтылы жәйттерге байланысты талас –
тартыстың сырын ашу қажет ... ... келе олар ... ... ... ... ... оқушы – лармен қарым
– қатынас қалпын, оқу пәндеріне ықылас – ынтасын зерттеп, оларды ... ... ... Алға ... ... ... ... түсу
үшін жекелеген оқушылармен, пән мұғалімдерімен әңгімелер де ... ... ... бұл ... мұғалімдерді екі жаққа
бөлінетіндігін көрсетті. Кейбіреулерінің қызметінде тартыс ситуациялары
мүлдем жоқтың қасы. Ал басқа бір ... ... ... ... жиі ... ... ... өтудің орнына жылма – жыл қайталанып,
тіпті өрши түскен. Мұғалім мен ... ...... – ындағы осындай
тартыстардың мазмұны, ауқымдылығы ... ... ... санына орай),
шиеленістілігі (эмоциялық шиеленісті дәрежесіне қарай), тұрақтылығы (тартыс
ұзақтығына сәйкес) жағынан ерекшеленеді.
Мұғалім мен ... ... ... ... себептерге
оқушылар тобы, олардың жас және өзіндік ... ... мен ... ... ... ету ... де әсер етуі жетеді. Тәлім – тәрбие
саласында жүргізілген зерттеу нәтижелерін ... ... ... ... арасындағы тартыстардың туындап, олардың етек алуының бірнеше
түрлері ... ... 1. Оқу ісін ... ... оны бір ... жүргізуде кедергі болатын жәйттер мұғалімнің білім деңгейі мен
оны шәкірттерге тиімді әдіс – тәсілдермен жеткізе ... ... ... ... ықпал ете алмайды. Сондай – ақ ... ... ... ... өзгертіп қалыпты жағдайдан жиі ... ... ... шәкірттердің тәртібі де нашарлайды. Мұндай
кемшіліктер, ең ... ... ... ... мен ... методикалық олқылығынан пайда болып, шәкірттер сабаққа көпшілік
уақытын босқа жіберетін болады. ... ... ... ... оқу – ... ісіндегі өзге сипаттағы дау – дамайлардан кемдеу.
2. Жеке бастың өзі ұстанған адамгершілік қасиеттерге байланысты
кездесетін кедергілер мен ... ... өз ... ... ... зер ... ... нәрсеге мән беруі баланың өсіп жетіле
бастағанын көрсетеді. Мұндай ... ... ... ... ... қатынас жасап, өзінің есейгендігін байқатуы оның адами – этикалық жағынан
да талап – тілегінің ... деп ... ... ... ... салыстыр
– ғанда мұғалім мен оқушылар арасындағы өзара қарым – қатынас едәуір күр –
делі. Өйткені мұндағы ......... ... моралъ,
этикалық жағынан жетілген, мінез – құлқы орныққан адам. ... жақ – оқу ... ... ... өз ... ... мен ақыл – ... ынтыққандар ғана.
Мұғалім мен оқушының ойлану, түсіну сипаттары да ... ... ... анық құбылыс шәкіртіне нанымды бола бермейді. Кейде мұғалім мен ... ... ... ... қылыққа беретін бағалары да түрліше. Тіпті
қарама – қарсы ... де ... ... Ұстаз бен шәкірттер арасындағы қарым
– қатынаста тартыстың туындауына ұстаздық методикалық тұрғыдан қате жіберіп
жаңылысуы, не оқу материалын ... ... ... да ... болды.
3. Оқушылардың жас ерекшеліктерін елемей, олардың құрдастарымен
қарым – қатынастарының қыры мен ... жете мән ... ... ... ... ... тартыстар. Ал оқушылар тобы тарапынан
мұғалімге қойылатын ... ... ... ... ... ... мұндай жағдайда мұғалім оқушылар ұжымынан өз бойын ... ...... ... ... қатысады. Оқушылар ұжымының сан –
алуан жұмыстарына, ұжымдық пікірлерге жете мән бермейді. Мұндай ... ... ... ... ... ... сезіміне орай
тартыстың туындауына себеп болады.
4. Оқушылардың даралық ерекшеліктеріне тән жағымсыз қасиеттері
мен мінез – құлқына орай ... ... ... арасында ұшқалақ
мінезді, қызуқанды, айтқанынан қайтпайтын өжет, жан ... ... ... ...... ... ... балалар да бар. Олардың сөйлеген
сөзі істеген қылығы өзгелердің зығырданын ... ... ... балалармен
қарым – қатынас жасау мұғалімдерге оңай тие қоймайды. Негізгі мақсат мінезі
ерекше оқушылармен ... ... ... тиімді әдісі – оларды ұжымдық
өмірдің ыңғайына қарай бейімдеп, олардың іс - әрекеттерімен ... ... ... ... бен ... ... ... шығатын жәйттер
жиі болып тұрады. Мұндайда ұстамды ... ... пен ... ... шәкірттерімен тиімді қарым – қатынас орнаудың әдіс ... ... ... ...... жағымсыз қылықтарын
жөндеуге күш жұмсап, әрбір оқушының даралық ... баса ... ... өзге маман иелерінен басты айырмашылығы –
оның адаммен жұмыс істеп, оның өсіп жетілуіне күш – ... мен ... ... орай бұл мамандықтаң қыры мен сыры қат – ... ... де ... ... мен ... ... ... алып
отратын талас – тартыстар бір қырынан ұстаздық мамандықтың күрделілігі мен
жауапкершілігінің мол ... ... ... ... бір жағынан
қарастырғанда, адамның жан дүниесінің сыры, психикасы аса күрделі құрылым
екеніне көз ... ... ... біз бүл тақырыпта ... ... ... ... – қатынаста талас – тартыс пен дау – дамай
тудыратын ... мен оны ... оны ... ... психологиялық
тұрғыдан қарастырдық. Тартысты жәйттердің туындау себептерін ашып ... ... өнер ... ... ... әдіс – ... ...
тәрбие тұрғысынан іздестірдік. Қарым – қатынас жасаудың өзіндік жүйесі мен
мән жайы ... ... ... бірі – ... бен ... ... туындауы.
Өзара реніштің туындау себептері мен психологиялық ерекшеліктері
Мұғалім мен ... ... ... бірін – бірі жете түсінбей
өзара келіспеушілік сияқты қолайсыз жәйттер кездеседі. Мұндайда баланың
даралық ... мен жан ... ... ... бойлап, олардың мінез
– құлық ерекшеліктерімен санасқан ... Бала ... ... ... орай ... ...... мен қажеттіліктері, әрбір нәрсенің
сырын білуге құштарлығы арта түседі. ...... ... ... ... ақыл – ... ... саналы өзгерістерді ескеріп, оларды ... ... ... ... ... онда ... ... ұнамды
қасиеттерін бірізділікпен қалыптыстыруға болады.
Ұстаздар мен шәкірттер арасында дұрыс қалаыптаспаған қарым –
қатынастар ...... ... ... жүргізілуіне елеулі нұқсан
келтіреді. ... ... ... ... тәжірибелер арқылы
анықталады. Біріншіден, бір кластағы оқушылардың жеке пән ... ... ... ... пән ... ... оқушылардың жеке пәндерге деген ықылас – ынтасы; ... ... ... ...... ... мен ... арасындағы кездесіп отыратын наразылық пен
дау – ... ... ... ... ... ашып көрсетудің
маңызды екендігіне жете түсініп, мектеп тәжірибесінен ... ... ... іздестірілді.Осы мақсатқа орай мектепке
жүргізілген бақылау ... 4 – ... ... олар 6 – ... көшкенше
дейінгі мерзім арасында іздестірілді. Мұндай бақылаудан тиісті қорытындылар
жасау үшін 4 – ... ... ... ... Осы ... ... ... бойынша оқушылардың бәрін қамтып, олардың мұғалімдеріне
қандай көзқараста екенін анықтап, шәкірттер әр ... ... мен ... де ... көзқараста екенін байқатты. Мысалы, кейбір ... өз ... ... етіп ... ... ... ... оқушылар да белсене қатысып, өтілген материалдарды тиянақты
меңгеруге болады. Ал кейбір ... ... бір – ... оларға
енжарлықпен қатысып, кейбір реттерде оғаш қылық көрсетті. ... ... ... мен ... ... ... тудыруға себеп болады.
Мәселен, осы мектептің 5 – класында өткізілген орыс тілі ... ... ... көпшілігі бөгде нәрселермен шұғылданып, өзара дабырлап
сөйлеп отырды. Мұғалімнің тәртіпке шақырған ескертуіне де ... ... ... ... талдап, оқушылардың оғаш мінездерін көрсетудің басты
себептері неде екеніне келсек, ... ... ... ... ... ... ... Бұл оның даярлығындағы методикалық елеулі олқылығын
аңғартты. ... ... өз ... ... ... Үшіншіден, оқушылардың бағдарламалық материалдарды ... ... ... іздестірмейтінін сездірді. Керісінше, бұл
сабақта оқушылардың ықылас – ... ... ... бағытталды.
Төртіншіден, оқушылардың мінез – құлқына байланысты көтермелеу мен ... да ... Сөзі мен ісі бір ... шықпады. Сонан келіп
мұғалімдер мен оқушылар арасында дау – ... етек ... ... ... мұға – ... ... дәрежесінің төмендігі мен әдісінің ... ...... қанағаттандыра алмады. Осы мектептегі
оқушылардың ... ... ... оның ... әдісіне наразылықтары
олардың бұрынғы оқытқан мұғалімдері арқылы анықталады. ... ... ... тыс ... ... әр ... қызықты жұмыстар ұйым –
дастырып, шәкірттерін еліктіре білген. Ал қазіргі ... ... ... ... ... Тек ... үйірмесін ұйымдастырумен
ғана шектелген. Бұған да оқушылар көмектескен. Бұрынғы клсс жетекшісінің
қызықты істерін жылы ... жиі ... ... да ... екен.
Оқушылардың класс жетекшісіне наразылығы оқу жылының ... өрши ... Бұл жәйт ... мен ... ... қарым –
қатынастың шиеленісуіне себеп болды. Бір күні оқу ... ... ... қыр ... ... ... ... Ал класс жетекшісі: «Мен
сендердің ондай ... ... - деп ...... ... Өз класындағы шағымға құлақ аспай, тәрбие жұмысына салқын қарау
салдрынан, орыс тілі пәні ... мен ... ... ... сабақ
үстінде де өрши түскен. Кейбір оқушылар қызбалық көрсетіп, мұғаліммен
«салғыласу» сияқты өрескел қылықтарға да ... ... ... ... ... ... алған. Олардың елеусіз қимыл – қозғалыстарына да
қаһарын төгіп, дауысын көтеріп, сес ... ... ... ... ... көпшілігі барлық сабақтардан жақсы
үлгіретіндіктеріне қарамастан, пән ... ... ... ... ... шығару туралы мәселе қойған. Мұндай талабы іске
аспағандықтан ол шәкірттерінің екеуіне орыс ... төрт ... мен ... ... баға ... ... ... класс таратылып жіберген.
Мұғалімдер мен оқушылар арасында кездесетін ... ...... ... жеке басындағы мінез – құлқы мен қызметіндегі
кәсіби олқылықтарына байланысты екенін аңғартты. ... ...... мамандығының талаптарына сай болса, онда мұндай қолайсыз жәйттер
кездеспеген ... еді. ... ... ... ... мен реніштерді
тудырмаған жақсы. Ондай жәйттер кімге болса да ... ... ... ... мән – ... ... ... түсінгені дұрыс.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамдар арасындағы қарым-қатынас27 бет
Сопылықтағы төрт баспалдақ10 бет
1925-1933 жылдар арасындағы халықаралық қатынас3 бет
1986 жылғы желтоқсан. Аңыз бен шындық15 бет
Mercedes-Benz G 32026 бет
Windows 95/98 бен Windows 2000 — ды салыстыру23 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
«Оңтүстік Қазақстандағы татарлардың арасындағы этнотілдік үрдістер»26 бет
«Қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру» (өзгетілді ересектерге қазақ тілін оқытып-үйрету материалдары негізінде)37 бет
Абайдың ақын шәкірттері М.О.Әуезов зерттеулерінде10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь