«Алтын орда» мемлекетінің құрылуы туралы

Кіріспе
І.Негізгі бөлім
1.1.Ұлыстардың құрылуы
1.2.Алтын Орда мемлекеті
1.3.«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы.
1.4.Алтын Орданың коғамдық құрылысы.
1.5.Алтын Орданын гүлденуі мен құлдырауы.
1.6.Монғол хандарының ұлыс билігі үшін таласы.
1,6.Монғол шапқыншылығының Қазақстанға тигізген зардаптары.
Қолданылған әдебиеттер
Қазақ хандығының құрылуы қарсаңында (14 – 15 ғасырларда) қазақ рулары Сібірден, Сырдарияға, Ертіспен, Жайық жағасына дейінгі ұлан байтақ жерді иеленді. Қазақ халхы мемлекттілігінің қалыптасуы Алтын Ордада орныққан ұлыстық жүйенің тарихымен тікелей байланысты. Бұл империя Ордаларға, атап айтқанда, Көк Орда және Ақ ордаға бөлінеді, сонғы екеуінің пайда болуының қарастырылып отырған проблемаға тікелей қатысы бар.
Феодалдық бөлшектенуімен үкіметтік билік үшін Шынғыс ұрпақтары арасындағы таластың өріс алуы Алтын Орданы біртіндеп әлсірете береді. 132 жыл (1227 – 1359) әмірін жүргізген билеушілердің ең соңғысы Бати өлген соң 20 жыл ішінде осы әулетте шыққан 15 хан бірін – бірі алмастырды, срайдағы төкерістер үздіксіз жүріп жатты.
1.Отандық тарихтың ілгелі мәселелері., А 2007.- 81 бет.
2.Қазақстан тарихы. Очерк. Алматы,1994.
3.Қазақстан тарихы. 5 – томдық. 3 т. Алматы, 2000.
4.Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы Алматы «Қазақ университеті» 2005 жыл.
5.Қазақстан тарихы. Очерктер- Алматы, 1994
6.Күзембайұлы. Қазақстан тарихы. - Алматы, 1999
7. Ырыспайұлы. Қазақстан Республикасының тарихы.- Алматы, 2000
8.Қазақстан тарихы. Д.Бабаев. Алматы «Рауан» 1996.
9. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы. Қ.М.Байпақов, Б.Е.Көмеков, К.А.Пищулина. Алматы «Мектеп», 2001.
        
        Жоспар
Кіріспе
І.Негізгі бөлім
1.1.Ұлыстардың құрылуы
1.2.Алтын Орда мемлекеті
1.3.«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы.
1.4.Алтын ... ... ... Орданын гүлденуі мен құлдырауы.
1.6.Монғол хандарының ұлыс билігі үшін ... ... ... тигізген зардаптары.
Кіріспе
Қазақ хандығының құрылуы қарсаңында (14 – 15 ғасырларда) қазақ рулары
Сібірден, Сырдарияға, Ертіспен, Жайық жағасына дейінгі ұлан ... ... ... ... ... ... Алтын Ордада орныққан
ұлыстық жүйенің тарихымен тікелей байланысты. Бұл ... ... ... Көк Орда және Ақ ... бөлінеді, сонғы екеуінің пайда болуының
қарастырылып отырған проблемаға тікелей қатысы бар.
Феодалдық бөлшектенуімен үкіметтік ... үшін ... ... таластың өріс алуы Алтын Орданы біртіндеп әлсірете береді. ... (1227 – 1359) ... ... ... ең ... Бати ... ... жыл ішінде осы әулетте шыққан 15 хан бірін – бірі алмастырды, ... ... ... жатты.
Алтын Орданың ыдырауы процесінде Қазақстан жерінде жаңа ... ... ... ... ... басым көпшілігі, Арал теңізінен солтүстік
шығысқа қарай Еділ мен Сарысу өзендеріне дейнгі дала оның құрамына кірді.
І. Негізгі бөлім
1.1 ... ...... көп ... жаулап алған Шыңғысхан өз көзінің тірісінде
осы жерлерді төрт ұлына енші етіп үлестірді. Шыңғысханның үлкен ұлы ... ... мен Орал ... дейінгі жерлер, одан ары батысқа қарай
«монгол атының ... ... ... ... ... ... ... Каспий мен Арал теңізіне дейінгі ... ... ... ... аймақтар (солтүстік Хорезм) мен Сырдария
өңірі де Жошы ұлысына ... Бұл ... ... ... деп ... ... ұлы ... үлесіне Кашкария, Жетісу, Мауараннахр
тиді. Үшінші ұлы Өгедейге ... ... мен ... ... ... ұлы әкесінің қара шаңырағы Моңғолияны мұраға алды. Бұл ... Қара ... ... ұлы ... ... ... 1227 ... 25 тамызда Шыңғысхан жорық алдында ауырып қайтыс болды.
Шыңғысхан ... ... ... де ... мен ... ... ... берді.
1235 жылы Қарақорымда ашылған құрылтай Шығыс Европаға ... ... ... ... ... баласы) Батихан қолбасшылыққа
тағайындалды. Жүз елу мың ... ... ... ... жорыққа аттанған
Батихан 1236 – 1242 жылдар аралығында Еділ бойындағы ... ... ... ... ... Чехияны, Молдавияны, тағы
басқаларды ойрандап, ... ... ... дейін барып, «жер шетіне
жеттік» деп қайта қайтты да, Еділ сағасына келіп ... Орда ... ... Орта Азия мен ... ... алуы ... және
ол жерлерді ұлыстарға бөлуі натижесінде, қазақ халқының басым ... ... ... ... ... Жошы ұлысының құрамына қосылып,
алғашында Алтын Орда ... ... одан ... Ақ Орда ... Ежелден бері Іле алқабы мен Жетісу өңірін мекендеген үйсін, дулат,
тағы басқа тайпалар Шағатай хандығына қарады. Шағатай хандығы ... ... ... ... ... Бұл ... арасында казіргі мемлекет
шегерасы болған жоқ. Оның үстіне ... ... ... ... ... емес, ұлыстық басқару жүиесін тұтынған көшпелі тайпалар үшін ... ... ... ... Сол себепті, Жошы ұлысы мен Шағатай
ұлысына, Ақ орда мен Моғолстанға ... ... ... ... өріс
қоныстарында үнемі бір-бірі мен араласып, қыз алысып құдаласып ... ... орда ... Орда мемлекеті тарихи әдебиетте « қыпшақ ұлысы» деп аталды.
Оның ... бұл ... ... ... ... ... еді. «бұл мемлекет бұдан бұрын да қыпшақ елі атанып келген еді».
Осы қыпшақ ұлысын еншісіне алған Жошыхан 1227 – жылы ... ... ... екінші ұлы Бати хан отырды. ... ... ... ... Бати хан 1236 жылы қалың қолды бастап ... ... ... өтіп ... ... алқабындағы бұлғарларды бағындырды. 1237 жылы
қалың қолды бастап Рязань, Владимир, ... ... ... ... Молдавияны жаулап алды.
Бати хан 1942 жылға дейін ... ... ... ... ... кеңейтіп, Ертіс өзенінен Дунай дариясына дейінгі ұлан байтақ
өңірді қол астына қаратты. 1943 жылы Еділ ... ... ... ... ... ... ... , күміспен күптелген сән-салтанатты төңіректің
төрт бұрышынан келген саудагерлер ... ... ... ... ... астанасы алғашқы кезде Сарай- Бату қаласында ... ... ... ... ... ... көшірілді.
Бати хан шығыс Европаға жасаган жеті жылдық (1236 – 1242) ... Арал ... ... шығыс жағындағы жерлерді ағасы Орда ... ... Ақ Орда деп ... Арал ... ... ... ... берді, ол Көк Орда деп аталды. Шайбанға ... омақ ел: ... ... ... және қарлық тайпалары еді. Алтын ... өзге ... қай – ... да ... еді. Онда ... мал ... ... далалық өңір, отырықшы ... ... ... ... қатар өмір сүрді. Отырықшы аймақтар
мен қала кенттерінде Еділ ... ... мен ... қала
қыпшақтары, хорезмдіктер, орыстар, армяндар, гректер тұрды.
Алтын Орданың ... ... ... қыпшақ, қаңлы, арғын,
найман, қоңырат, керей, уақ, т.б. ... ... ... мекендеп, негізінен
мал шаруашылығы кәсібімен айналысты. Алтын Орда халқы этникалық ... оның ... ... осы ... ... ... ... әскери
күші қыпшақтар болды. Бұл түркі тілдес ... ... ... ... ... ... бәрі де жеңіліс тапқаннан кейін , жаппай бағынды
да , оның жорығына қатнасты.
Алтын Орда хандығы өз ... ... ... тілдес тайпалар мен
халықтардың ежелден келе ... ел ... ... ... бұрынғы
қалпында қалдырды. Жеогілікті басқару ... ... ... ... ... ... Алтын Орда ханы жергілікті халықты өз
феодалдары арқылы басқарды. ... ... ... ... ... мен моңгол әскерлерінің феодал шонжарлары арасындағы ауыз
жаласқан одақ барған ... ... олар өз ара ... қыз ... мен ... ... ... шонжарлары бұдан бұрын да қыз
алысып қыз ... ... ... ... Ұлұн Еке ... ... Шыңғыстың байбішесі Бөрте де коңырат қызы, екінші әйелі Хот ... ... Жошы ... бір ... ... ... ... енді бір әйелі
Бектумыш керей қызы болатын. Ал Шыңғысхан бір қызын ұйғыр идиқұтына, ... ... ... ... ... Жошы хан ... үлкен қызын Бикені
қаңлының ұлыс – бегі Тұгырылдың баласы Сұнақ тегінге ... Бұл ... Орда ... одан әрі ұдей ... ... ... балалары
аналарының тілін үйреніп ... тілі ... бұл ... жаулап
алушылардың жергілікті халыққа сіңісіп кетуін тездетті. Келе–келе ... ... ... ... болды. Сөитіп Алтын Орда мемлекетінің
ресми әдеби тілі қыпшақ тілі болды.
13 – ... ... ұлы ... ... ... ... ... ұлысы көп ұзамайақ өз алдына дербес мемлекетке айналды. Бұл мемлекет
Жұңғонның тарихи деректерінде «қыпшақ ... ... ... ... орыс ... ... орда» деп аталды. Бати өлгенен кейін
(1256 жылы), Берке (1257 – 1266), ... (1266 – 1280), Туда ... – 1287), ... (1287 – 1291), ... (1291 – 1312), ... (1312 ... Жәнібек (1342 – 1357) хандар тұсында Алтын ... ... ... ... ... ... Егер Жошы мен Бати ... ұлы ханға
бағынышты болса, ал Беркеден ... ... Орда ... ... тәуелсізбіз
деп санады.
Алтын Орда феодалдық мемлекет еді. Алайда Алтын ... ... даму ... әр ... ... Оның Еділ ... Бұлға, Хорезм,
Кырым, және Солтүстік Кавказ қатарлы дамыған отырықшы – егінші аймақтарында
феодалдық қатынастар үстем болды. Ал ... ... ... ... ... ... түркі тілдес тайпалармен түріктенген манғол
тайпалары арасында жартылай патриархалдық, жартылай феодалдық ... ... ... ... құрылымы әскери негізінде болды. Алтын
Орданың билеуші хан ондағы барлық қарулы күштердің бас қолбасшысы ... ... ... ... - ... феодал – шонжарлар мен алпауыт
бектердің құрылтайы болды. Шешуші ... осы ... ... тағдырына қатысты, маңызды саяси, әскери мәселелерді ақылдасып
шешіп отырды. Алтын Орда ... ... оң қол ... сол қол ... екі ... ... бөлінді. Шыңғыстың үлкен ұлы Жошы хан өлген соң
(1227), оған мұрагерлік еткен Жошының ... ұлы, Бати хан ... ... қанатын тікелей өзі басқарды да, сол ... ... Орда ... ... ... ... ... қанаты: түмендік, мыңдық, жүздік
және ондықтарга бөлінді, оларды түмен басы, мыңбасы, ж
Алтын Орда халқының басым көпшілігі түркі ... ру ... ... ... ... ... ... Алтын Орда дәуірінің
әдебиеті түркі тайпалары мен ... бәрі не ... ... ... тілі ... ... ... оның қыпшақ оғыз яғни
солтүстік диалектісінде жасалды. Бүл ... ... ... асыл ... ... 1233 жылы Алтын Орда ақыны Али «Қиса Жүсіп» дастанын жазды.
1303 жылы қыпшақ тілі сөздігі және ... мұра ...... 1341 – 1342 жылдары қыпшақ ... ... ...... дүниеге келді.Махмұд Әли ұлы( На жи ұлпарадис) кітабын жазды. 1359
жылы Ахмет Хорезмидің махаббат дастаны - ... ... ... ... Орда ... ... ... бірлестік болмады, оның халқы ала
– ғүла, әлеуметтік және ... даму ... ... әкономикалық,
негізі әлсіз еді. 1342 – 1357 жылдары Алтын Орданы ... ... ... соң, ... тұқымынан тараған билеуші топтар арасында хан тағына
таласқан феодалдық қырқыс өріса алып, ... ... ... Алтын
Орда мемлекетін «ала жылан аш балық» жегідей жеді. Осындай қат – қабат
қайшылықтар ... ... ... Орда ХІV ... ... жартысында
өз-ара тәуелсіз бірнеше аймаққа бөлінді. Жошы хан ... соң ... ... ұлесіне алған Орда Ежен және оның ... ... ... ұлан ... өңірде- дешті қыпшақта қазақ ру – тайпаларын
тұлға еткен дербес Ақ Орда ... ... 1380 жылы ... ... шайқаста Алтын Орданың Мамай бастаған қалың қолын жеңген орыс княздары
Алтын Ордадан тәуелсіздік ... ... ... ...... ... Еділ
бұлгарлары бөлініп шықты, Хорезм Темір мемлекетіне тауелді болды.
Алтын Орда мемлекеті мен Ақ Орда мемлекеті арасында елеулі айырмашылық
барды: Алтын Орда - ... және ... даму ... ... түрлі
тілде сөйлейтін сан алуан халықтарды жаулап алу ... ... ... ... ... ... құрау), шаруашылық негізі әлсіз, этникалық
жақтан ала – құла ел болатын. Осындай ... ... мен ... ... ... Орда 14-ғасырдың екінші жартысында өзара
тәуелсіз бірнеше аймаққа бөлінді. Жошы хан өлген соң ... ... ... алган Ордд Ежен және оның мұрагерлері ... ... ... ...... қыпшақта қазақ ру-тайпаларын тұлға еткен дербес
Ақ Орда мемлекетін құрды. 1380-жылы Куликов даласындағы зор ... ... ... ... ... ... ... орыс княздары Алтын Ордадан
тәуелсіздік алды. Алтын Ордадан ... ... Еділ ... ... ... Темір мемлекетіне тәуелді болды.
14-ғасырдың аяқ шенінде Алтын Орданы билеген ... хан мен ... ... Әмір Темір арасында сұрапыл соғыстар болды. 1391 — 1395-
жылдары Әмір ... екі рет ... ... жорық жасады. 1391-жылы Әмір Темір
екі жүз мың ... ... ... ... жасады, 1395-жылы Алтын Орданың
ханы Тоқтамыстың әскерін талкдндап, оның астанасы Сарай-Беркен басып алып,
бас көтертпестей ... ... ... ... ... ... ... қарсы күрестері, ішкі феодалдық тартыстар мен сыртқы соғыстар
салдарынан. Алтын Орда мемлекеті ... ... ... құлады.
ҚАЗАҚСТАН МОНҒОЛ ИМПЕРИЯСЫНЫҢ ҚҰРАМЫНДА
«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы. Қазақстан аумағы үш монгол ... ... ... ... бөлігі Жошы ұлысына, Оңтүстік жөне Оңтүстік-
Шығыс Казакстан Шағатай ұлысына, Жетісудың солтүстік-шығыс ... ... ... Жошы ұлысы Ертістен батысқа ... ... ... ... ... мен бүкіл Дешті-Қыпшақты, Еділдің төменгі бойын
қоса алып жатты. Шағатай ұлысы жоғарыда аталған жерге қоса, Шығыс Түркістан
мен Мәуереннахрды ... ... ... Монғолияны, Жоғарғы Ертіс пен
Тарбағатайды биледі. Шыңғыс ... өз ... ... ... тырысты. 1227 ж. Шыңғыс хан өлгеннен кейін бұл ұмтылыс күшейе
түсіп, империя бірнеше тәуелсіз мемлекеттерге ыдырап ... ж. Жошы ... соң ... ұлы ... ... Ол Батыс Дешті-Қыпшақ
даласына, Еділ бұлғарлары жеріне, одан әрі ... ... ... Ірі орыс ... ... ... Венгрия, Чехия
және басқа көптеген елдер тонауға ұшырады. Жеті жылға созылған ... ... қол ... ... ... ... ... дейінгі жер,
Солтүстік Кавказ, Батыс қыпшак (половецтер) даласы қосылды. ... ... ... ... аясында Алтын Орда атты жаңа монғол мемлекетін құрды.
Оған Жошы ұлысының жері — ... ... ... мен ... ... бір
бөлігі және батыстағы жаңадан жаулап алынған жерлер ... ... ... орыс ... ... тәуелділікте болды. Орыс князьдері
Алтын Ордаға тәуелділіктерін мойындап, ұлы ... ... ... атағын
алып, алым-салық төлеп тұрды.
Батый құрған мемлекет шығыс деректерінде Жошы ұлысы деп, сондай-ақ Жошы
ұрпактары — хандардың атымен (Батый ... ... ... т. б.) ... ... ... маңында), кейіннен Сарай-Берке қаласында
болды.
Алтын Орда көп ұлтты мемлекет. Оның құрамына ... ... даму ... ... ... бар, ... ... мен
салт-дәстүрлері сақталған көптеген ұлттар мен халықтар кірді. ... ... ... — ен көбі ... ... қаңлылар,
наймандар және т. б. болды. Отырыкшылардан ... ... ... ... т. б. ... ... монголдар азшылык болды. XIII
ғ. аяғы мен XIV ғасырда монғолдар толығымен ... ... ... ... ... атау алды.
Алтын Орданың коғамдық құрылысы. Алтын Орда мемлекетінің ... ... хан ... ... ... ... ... Жошы хан
әулетінің меншігі болып саналды. Манызды ... істі шешу үшін ... ... мүшелері бастаған ақсүйектер жиналысы — құрылтай шақырылды.
Армияны және өзге мемлекеттермен ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ішкі істерін жүргізетін
орталык аткарушы орган — диванның ... ... ... Қалалар мен
бағынышты үлыстардан алым-салык., сыбаға жинау міндетін атқаратын даругтер,
басқақтар ... Хан ... ... ... ... ... нояндар, бектер, әмірлер, баһадурлер түмендерді, мындық, жүздіктерді
басқаратын әскербасылары болып сайланды.
Алтын Ордада жаулап алынған жер мен ... ... үшін үлыс ... ... хан тұсында Жошы ұлысында екіге — оң және сол қанатка,
негізінен екі ... ... ... ... Оң ... ... ... ханның өзі мен ізбасарлары тұрды. Ал сол қанатты Жошының
үлкен ұлы Орда Ежен ... ... ... көп ... сол ... ... мен Орда Еженнің үлыстары өз ішінде тағы да кіші ... ... ... Жошының өзге ұлдары отырды.
Үлысты (үлесті жер) билеуге өкімет басындағы әулет мүшелерінің барлығы
күкықты болды. Ал өзге монғол аксүйектеріне ... жер ... ... ... ... берілді. Біртіндеп аксүйектер ... арта ... ... жерді ұрпзғына мұра етіп калдыра алатын дәрежеге ... ... ... ... ... ... ... да сақталды.
Алтын Орданын гүлденуі мен құлдырауы. Алғашында Алтын Орда Монғолиядағы
үлы ханға тәуелді болды. Алайда 1260 ж. ... ... ... тәуелсіз
ұлыстарға ыдырап кетті.. Алтын Орда Батыйдың ... ... ... (1256 ... жж.) ... ... кол жеткізген. Одан кейінгі Мөңке хан
(1266 — 1280 жж.) өз ... ... ... ... ... ... ішкі қайшылыктарына коса, орыс князьдіктерімен,
Ирандағы Күлағу ханның әулетімен, Ак Орданын және Хорезмнін ... ... толы ... ... Орданың XIV ғ. алғашқы жартысында,
әсіресе Өзбекхан (1312 — 1342 жж.) мен одан кейінгі Жәнібек ... (1342 ... жж.) ... ... арта түсті. Ханның дара үстемдігі орнап,
құрылтай шакыру аяқсыз калды, билік бір адамның колына жинакталды.
1312 ж. ... хан ... ... ... ... дін деп ... түркі-монғолдык мәдениет Еділ бойы (бұлғарлар) және Орта Азия
(Хорезм) мүсылмандык, салт-дәстүрлерінін әсерімен ісләмді ... ... ғ. ... ... Алтын Орда алауыздықтан әлсірей бастады. 1357
жылдан 1380 ... ... ... ... ... ... ... бірін-бірі
елтіріп, орнын тартып алып жатты. 1380 ж. ... ... ... ... Дмитрий Донской бастаған орыс әскерінен Куликово даласында
тас-талкдн боп женілді. Жошы ұрпағы Токтамыс хан осы ... ... ... ... ... ... Өз билігін соғыс жеңістерімен бекіте
түспек болған ол 1382 ж. ... ... ... ... ... бірнеше рет жорық жасады. Тоқтамыстың соңына түскен ... ... ... ... ... ... халқын қырып, байлығын тонап,
енді кайта көтеріле алмастай етіп тұралатты.
XV ғ. ортасына карай бірнеше үлкен үлыстар өз ... хан ... ... ... ... Бүл ұлыстардың ең ірісі XV ғ. 30-жылдары Еділ ... ... ... Ақ Орда болды. 20 — 60-жылдары ... ... ... ... ... ... бөлініп шықты.
Монғол хандарының ұлыс билігі үшін таласы. Қазақстаннын оңтүстік-шығысы
үш ірі монғол ұлыстарының ... ... ... ... ... арасында саяси бөлініске түсті: солтүстік бөлігі Жошы ... ... ... ... ... ... болса Үгедей
үлысының маңызды орталығы болып есептелді. Ұлыс ... ... ... Шағатай ұлысына жататын Жетісу аумағында билікке
таласкан Шағатай және Үгедей ... ... ... ... ... ... әулетініц арасындағы мүндай соғыстарда екі жак та кешпелі
феодалдар арасынан ... ... ... да ... ... ж. ... ... жойылды. Жері Мөңке ханның (Шыңғыс ханның кіші ұлы
Төленің ... ... ... ... Шағатай үлысында да билік
колдан-қолға өтті. Әсіресе Мөңке өлгеннен кейін феодалдар ... ... 1260 ж. ... мен ... ... де ... үлы хан деп
жариялады. Үздіксіз шайқастардан жергілікті қалалар мен егіс алқаптары
зардап ... ... ... ... ад-Диннің айтуынша, XIII ғ. 60-
жылдарында «Арығ-Бүғының тағылық әрекеттерінен Іле ... ... ... ... ... ... ж. үлы ханнан тәуелсіз Хайду мемлекетінің күрылуы жергілікті
халықтан шыққан феодал билеушілердің бас ... ... ... еді. ... ... ... ... кұрылтайда олар отырықшы-егінші аудандарды
кұрып кетуден қорғау әрекеттерін ... ... ... арасындағы толассыз талас-тартыс пен Хайдудын
ұлы хан ... ... ... ... кұрылтай шешімін жүзеге асыруға
мүмкіндік бермеді.
Хайду ізбасарлары арасында басталған өзара тартыстар XV ғ. ... ... ... кұлдырауын шегіне жеткізді. Махмуд ибн
Уәли Хайду ... мен ... ... Доба ... қақтығыстар
туралы былай деп жазды: «Біздін аталарымыз өзара соғысып жатқан кезде
көптеген ... ... ... ... канырап калды, иелігіндегі
жерлер сағымға айналды, ... ... ... ... мен ... жылы орнын тастап, кезбе кайыршыға айналды».
Монғолдар келгенге дейін дамудың ... ... ... ... — Баласағұн, Тараз, Алма«-лық, Алмату, ... ... т. б. ... калалац мен елді мекендер жер
бетінен жоғалып кетті.
Монғол хандарының арасында ... ел ... ... ... ... және ... мәдениет негізіндегі бір орталыктан
баскдрылатын билік жүйесін жактаушылар да болды. ... ең ... ... ... үлы ... хані (1318—1326 жж.) еді. Ол көшпелі
тұрмыстан қол үзіп, Жетісудані ... ... ... ақша ... ... ... Орта Азиядағы кираған ... ... ... кала салынуына ықпал жасады. Оның қамқорлығы ... ... ... ... ... ... XV ... Хайду мемлекетінещ Моғолстан бөлініп шыкты.
Монғол шапқыншылығының Қазақстанга тигізген зардаптары.
Монғолдар халыкты жаппай қырып-жою соғысын ... ... мен ... ... ... мен ... суландыруі жүйелері әдейі
киратылды, өңделген егістіктер караусыз калды. Мындаған колөнер шеберлері
құлдыкка айдап ... ... ... ... ... көрмеген қаталдык,
жауыздык әрекеттерге жол берілді.
Монғол ... ... ... ... ... және ... тежеу салды. Қазақстанның егіншілік және калалық мәдениеті мешеу
қалды. Марко Полонын ... ... ... ... алған жерінде
калалардың «әскер енгізуге бөгет жасайтын камал-қабырғалары мен кақпалары
болуына рұксат етпеді. ... ... ... ... келеді, бас көтере
алмайды».
Жетісу калалары жаугершілік кезінде киратылған жоқ. Бірақ Жетісудың
үстімен ... ... көп ... ... ... ... бұл
ауданның шаруашылығына ... зор зиян ... ... ... ... он ... ... калалар қиратылып, егістік
жер мал жайылымына айналдырылды.
Осы окиғадан кейіи отыз жыл өткенле Іле анғарын ... ... ... былай деп жазды: «Бұл анғарда бүрын көптеген калалар болатын, казір
олардын көбін татарлар ... ... мал ... ... Мухаммед Хайдар Дулати XVI ғасырда: «Моғолстанның кең-байтақ
даласында кезге ілінсрлікбіркаланемесеелді мекен қалмады, бұл ... ... ... ... тек кана ... ... ауыз екі әңгімеден ғана
білуге болады» деп жазды.
Монғол феодалдары үстемдік кұрған бір ... мың жыл ... ... ... ... отырыкшы-егіншілік дамыған, халык ... ... осы ... ... экономикалық саяси және мәдени
маңызынан түгелдей айырылды. ... әр ... ... болды.
Өзінің стратегиялық жағдайына байланысты Оңтүстік-Шығыс Қазақстан
монғол шапқыншылығы жоспарында маңызды орын алды. Ұлыс ... ... ... және сан ... ... осы араны астана етті. Мұнда
көшіріп ... ... мал ... ... ... монғол
көшпелілеріне (200 мын адам) кең-байтақ жайылымдар кажет болды. Осынын бәрі
егістік жерді кыскартуға әкелді. Елді ... ... ... ... ... ... ... мен суару жүйелерін жою, қалаларда сауданың
тыйылып, олардың ... ... және ... ... ... — осының бәрі Жетісудағы қалалар өмірінің ... ... ... ... ... Бұл ... көп жылдар бойы монғол феодал
ақсүйектерінін, калалықжәне отырықшы-егіншілік мәдениетке жаны қас, ... ... ... ... тобы ... етіп келді. Жетісу
аумағындағы саяси жағдайдың тұрақсыздығы да бұл ... ... ... одан әрі құлдырай түсуіне ықпал етті. Жаулаушылар бұл ... ... те, ... ... те, бейбіт тұрмыс та орната алмады. Қол
астындағы халықты ауыр ... мен ... ... ... етті: жер
салығы, алым жинау, байланыс міндеткерлігі, тұрақты және өтпелі әскерлердің
қажетін қамтамасыз етудің жиырма ... ... оның ... ... — жергілікті халык монғол әскерінін катарын толықтыру үшін
жауынгер беріп ... ... ... ... бірқатар жағымды әсері де бар. Монғол
билеушілері сауданың ... ... ... ... косты, байланыс және көлік кызметін жаппай енгізді. Бұрын бір-бірін
білмейтін халыктар арасында сауда және ... ... ... ... сауда керуендері, елшілік адамдары жүріп жатты, саяхатшылар ... алыс ... ... ... ... ... болып келген азиялык
елдер мен халыктар жайлы мәліметтер таратты.
Монғолдар бір орталықтан ... ... ... ... ... ... тайпаларды жакындастырды.
Кешпелі тұрмыс салтын Шыңғыс ханның «Жаса» деп аталатын, жаңа жағдайда
бейімделген карапайым күкыктар жиынтығы реттеп ... ... ... ... зандар жинағын жасаганда «Жасаны» да ... ... ... де кейіннен Қазакстанда, монғол дәуірінен
соңғы кезенде ... ... ... ... ... ... аумағындағы этностык процестерге үлкен әсерін тигізді. Дегенмен,
Шынғыс хан мен оның ізбасарлары жүргізген соғыстар жаулап алынған ... ... ... ... де ... күштерінің кұлдырауына алып
келді.
Қолданылған әдебиеттер:
1.Отандық тарихтың ілгелі мәселелері., А 2007.- 81 ... ... ... ... тарихы. 5 – томдық. 3 т. Алматы, 2000.
4.Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихы Алматы «Қазақ университеті»
2005 ... ... ... ... ... Қазақстан тарихы. - Алматы, 1999
6. Ырыспайұлы. Қазақстан Республикасының тарихы.- Алматы, 2000
7.Қазақстан тарихы. Д.Бабаев. Алматы «Рауан» 1996.
8Орта ... ... ... ... ... ... «Мектеп», 2001.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы7 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Моңғол мемлекеті11 бет
Моңғолдардың қазақ жерін жаулап алуы4 бет
Хандықтардың құрылуы және шайқастары18 бет
Шыңғысхан және Алтынорда9 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстан тарихы туралы15 бет
"Алтын орда."6 бет
Алтын Орда 6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь