XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі

Кіріспе
Темүжінің тегі мен балалық, және жастық шағы.

Негізгі бөлім:
а) Меркіттің жойылуы және Темүжінге Шыңғыс
хаған атағын беруі.
ә) Жамұқамен және тайшуыттармен күресі.
б) Татарды жоюы Уаң ханмен ажырасуы.
в) Керей мен Уаң хан елінің күйреуі.
г) Ұйғыр, Қытай, Бағдатты және орысты иеленуі.

Қорытынды
Шыңғыс хағанның қайтыс болуы.
Шыңғыс хан ХII – XIIIғғ Моңғол жерін біріктірген. Моңғолша аты Тимучин "Құрыш" деген мағынада. Әкесі Ясукай батыр.
Ясукай батыр құс аулап жүріп,олқыноуыт аймағынан әйел алып келе жатқан меркіттің Дәу Шіледу дегеніне кезігіп, Ясукай батыр үйіне шауып келіп, ағасы Негуін тәйжі мен бауыры Даридай – отшы екеуін ертіп алып, Дәу Шілеуді қуады.Үшеуі оның артынан қуып жете алмаған соң қайтады, жолда Уәлін Үжінді Ертіп алады. Ясукай батыр Уәлін үжінді үйіне алып келіп өзіне әйел етеді. Ясукай батыр татардың Темүжін-үкі,Қори-бұқа деген адамдарын ұстап әкелгенде, екіқабат Уәлін-үнжіннен Онынның Делуін бұлтық деген жерінде Шыңғыс хаған туады, Шыңғыс хаған туғанда, оң қолымен асықтай қан шеңгелдей туылыпты. Татардың Темучин-үкісін ұстап әкелген кезде туды деп ырымдап, атын Темучин қойыпты.
        
        Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
ХII – XIII ғасырдағы
Моңғолдың тарихындағы
Шыңғысханның билік құру кезеңі
Орындаған :
Шығыстану бөлімі.
3 к. студенті.
Сейтказиев ... : т.ғ.д ... ... ... – 2005
Жоспар
Кіріспе
Темүжінің тегі мен балалық, және жастық шағы.
Негізгі бөлім:
а) Меркіттің жойылуы және ... ... ... ... ... және ... күресі.
б) Татарды жоюы Уаң ханмен ажырасуы.
в) ... мен Уаң хан ... ... ... ... Бағдатты және орысты иеленуі.
Қорытынды
Шыңғыс хағанның қайтыс болуы.
Шыңғыс хан ХII – XIIIғғ ... ... ... ... аты Тимучин
"Құрыш" деген мағынада. Әкесі Ясукай батыр.
Ясукай батыр құс аулап жүріп,олқыноуыт аймағынан әйел алып ... ... Дәу ... ... ... ... батыр үйіне шауып
келіп, ағасы Негуін тәйжі мен бауыры Даридай – отшы екеуін ... ... ... ... оның ... қуып жете ... соң қайтады, жолда Уәлін
Үжінді Ертіп алады. Ясукай батыр Уәлін үжінді үйіне алып келіп ... ... ... ... ... ... ... адамдарын ұстап
әкелгенде, екіқабат Уәлін-үнжіннен Онынның Делуін ... ... ... ... ... ... ... туғанда, оң қолымен асықтай қан шеңгелдей
туылыпты. Татардың Темучин-үкісін ұстап әкелген кезде туды деп ... ... ... ... батырдың Уәлін-үжіннен: Темучин, ... ... ... төрт ұл бір қыз ... туады. Ясукайдың екінші әйелі
Сошигіл шешейден Бектұр мен Белгітеи ... екі бала ... ... ... ... келген кезде, Уәлін шешенің төркіні – Олқыноуыт елінен,
нағашы жұртынан қыз ... ... ... ... ... мен
Шікіркудің арасында отырған Қоңыраттың Дей шешенге ... ... ... ... ... Дей шешеннің қызы Ясукай батырға ұнайды.
Қыздың есімі –Бөрте екен ... бір жас ... онда ... ... бұл
үйге бір қонып, баласын құданың үйіне қалдырады. Өзінің жетек ... ... етіп ... ... Өзі ... Сексірдің сары даласында
кетіп бара жатып, келін ... той ... ... ... ... бір үйге түседі.Татарлар Ясукай батыр ішкен сусынға у қосып
береді. Ясукай ол жерден аттанып, жолда келе жатқанда қаты ... үш ... әрең ... ... дауыстап: Менің ішім өртеніп барады. Менің қасымда кім ... ... ... ... ... Мен бармын, дейді, Меңлігім менің
сөзімді сен тыңда. Ұлымның қабырғасы қатпаған еді. Теміжүнімді ... ... келе ... ... у ... ішім ... ... Жетім
қалған бауырларыңды, Жесір жеңгеңді саған тапсырдым . Теміжүнді тез ... кел, ... ... ... ... ... Ясукай қайтыс болады.
Меңлік Ясукай батырдың айтуы бойынша Дей ... ... ... ... ... ... Теміжүнді алмақ болып келдім,- дегенде, Дей
шешен: Құда баласын сағынса, жіберейін. Кешік тірмей қайта келтірсін, -
дейді. Бұл ... риза ... ... Теміжүнді алып қайтады. Сол ... ... ... ... ... мен ... ... барып тілек
тілегенде, Уәлін үжін кешігіп барғандықтан, ... құр ... әйел ... ... ... көшейік, сендер де ертпеңдер, -
деп, соның ертеңінде тайшуыттың Тарғұдай- қырылдағы мен Тадойн-кірті Онын
өзеніне ... ... үжін ... ... ... ... шырқа ақсақалы көшіп кеткендердің ... ... ... ... ... ... құрыды ,
Асыл таста күйреді. -
деп, Шырқа қарияның сөзіне мән бермей, онан әрі ... Сен ... - деп, оны ... ... қуып жібереді. Жараланған
Шырқа ақсақал үйіне келіп, қынжылып ... ... ... ... ... ... атаңның жинастырған елі бытырлап көшкендіктен, азғырмақ
болып барып, арандалып қалдым, - ... , ... ... шығып
кетеді.Бір күні Теміжүн, Қасар, Бектұр, Белгітей төртеуі ... ... ... мен ... ... ... мен Белгітей тартып алады.Бұны көрген
шешесі: Бәрің бір әкенің баласы емессіңдер ме? Несіне таласасыңдар?
Көлеңкеден басқа дос жоқ,
Құйрықтан басқа күш ... ... ... ... әлі де ... толық ала алмай
отырғанда, сендер неге мені көзге түрткі етіп, көңілге күдік тұттыңдар?
Көлеңкеден басқа дос жоқ,
Құйрықтан басқа күш ... неге ... ... кеттіңдер?Менің түтінімді өшірмеңдер.
Белгітеиді мерт етпеңдер. Осы кезде жүресінен отырған оны Теміжүн ... ... ... ... Тарғұдайқырылдығы деген кісісі өзінің
қарулас серіктерін ертіп, тонамақ болып келеді.Олардан қорыққан Уәлін үжін
балаларын ерте ... ну ... ... Белгітей ағаштан бөгет жасайды.
Қасар таудың қуысына Қашиун, Темүге, ... ... ... ... өзі
жалғыз атысады. Осы кезде тайшуыттар: Теміжүн ағаңды шығарып бер. Басқаңның
қажеті жоқ, - деп ... Бұны ... ... Теміжүнді ну орманға
қашырып жібереді.Аштан аш тоғыз күн өткен соң,бүйтіп ат-атақсыз өлгенше,
тәуекел, шығайын деп, ... атын ... шыға ... аңдып тұрған
тайшуыттар ұстап алады.Жаздың бас айының ... ... 16 - сы ... Онын өзенінің жағасында той істеп, күн ... ... ... өзін күзеткен жігітті қолға салған бұғаумен бір періп серейтеді де,
су ішіне жасырынады.Тайшуыттар іздеп таба алмайды. Тайшуыттар тарап кеткен
соң, Теміжүн ... ... Күні кеше ... ... еткен кезде,
Сорқын-сарының үйіне де қонып едім- ау. Сонда оның ұлы Шымбай мен Шолуын
екеуі бұғауымды ... ... ... ... ... ... ... тағы да
сол Сорқын-сары кездесіп, ешкімге ләм демеді. Олар мені ... ... ... ... тұра Онын ... ... ... жүн нығаған қара күйменің ішіне жасырып қойады. Үшінші күні
оны біздің біреулер жасырып қойған шығар.Осы маңдағы ауылдарды ... ... соң ... сары ... атқа ... Бұрхан
қалдұнның күнгей бетінен ағатын Сеңгүр бұлағының Қаражүрек деген жерге үш
күн, үш түн ... ... ... үйіне келеді. Қамығып отырған шешесі
мен бауырлары ол келген соң қуанып, ... ... ... Бөрте-үжінді
тоғыз жасар кезінде көрген, Бөрте-үжінді көру үшін ... ... мен ... ... ... Дей ... ... барған соң. Дей шешен Теміжүнді көріп қуанады. Енді өзіңді көргеніме
қуанып отырмын деп, батасын ... ... ... ... ... Теміжүндер
Сеңгүр бұлағынан көшіп өзенінің жоғарғы жағындағы ... ... ... ... ... ... ... әкелген қара бұлғын ішігін алып,
Теміжүн, ... ... ... ... ... батырдың ежелгі досы Уаң ханға
дидарласпақ болып барады.
Әкеміздің досы әкеміздей болар деп ойлаған Теміжүн, Тула ... ... ... ... Уаң ... ... сәлемдескен соң, былай дейді. Әкем
марқұмның ежелгі досы сізді әкемдей көріп,өзім үйленгенде енеміз ... қара ... ... ... әкеліп отырмын деп , ішігін ұсынады.
Бұған Уаң хан риза болады.Керлін өзенінің бас жағында ... ... келе ... Теміжүн және оның туыстары таң сәріден ... ... ... ... ... ... Бұрхан қалдұн тауын үш
айналып қараса да, таба алмайды.
Сол жерден Теміжүн, Қасар, ... ... ... Тула өзенінің
Қара орманын Уаң хан Тұғырлыға барып: Үш ... ... ... ... қатын - баламызды тартып әкетті. Хан атай, сізге үй ... ... деп ... ... - ... Уаң хан: Мен ... айтпап па едім.
Теміжүн, Қасар, Белгітей үшеуі Тұғырыл хандыкінен үйіне келген соң,
Теміжүн Жамұқаға ... мен ... ... ... ... айт, деп және
Керейдің Тұғырыл ханының сөзін Жамұқаға жалғастырып, бүй дейді: ерте кезде
әкең марқұм Ясукай тілектес ... енді екі ... ... ... оң ... ... Жамұқа інішек те екі түмен әскер алып, сол қол ... ... ... ... ... мен ... ... соң,
Тұғырыл ханға жалғастырды. Тұғырыл хан Жамұқаның ... ... ... ... алып ... ... ... жүрді. Бұл жайды естіген
Теміжүн Бұрғы тұсынан ... ... ... ... ... ... жөнеп, Тана бұлағына келіп қонады. Тұғырыл хан бір ... ... ... ... бір ... ... келіп Қимұрға бұлағының
Әйілқарғын деген жеріне келіп түскен кезде, оларға Теміжүнде өз ... ... ... ... ... үшеуі бірге қозғалып,
Онынның басындағы Ботахан боржы ... таяп ... ... бұл ... күн бұрын келіп , тосып ... ... ... бұл үшеуінің әскери
баранын көрген соң, ... екі ... ... ... тұрғызады. Кілкі
өзенін мекендей- тін балықшылар, бұлғын аулаушлар мен ... жау ... деп ... ... ... тіл жеткізгендіктен, Тоқта бек пен Убас
меркіттің Дайыр ұсыны екеуі аз жолдастарымен ... ... ... ... қашады. Меркіттер үркіп , түні бойы ... ... ... қуа ... ... Теміжүн қашқан елдердің
ішінен Бөрте,Бөрте деп айқайлап іздегенде, үркіп бара ... ... ... ... ... ... ... кемпір екеуі
күймеден түсе жүгіріп, Теміжүннің жалбарына орала ... ... ... Теміжүн оны құшақтап аймалайды. ... сол ... хан мен ... ... ... ... табылғандықтан, осы
түнгі шабуылды доғарып осы жерге қонайық., деп кісі жібереді.
Теміжүн мен Жамұқа ... ... ... ... ... ... ... Тұғырыл хан Бұрхан қалдұнды жоталай Өкірті ... ... ... ... ... аң аулай жүріп, Тула өзенінің Қара
орманына қарай беттейді. Теміжүнмен Жамұқа екеуі Қорқынық ... ... анда ... еске түсіріп енді қыл өтпес дос болып, той
жасайық дейді.Ең алғаш дос ... ... он бір ... еді. Сол ... ... ... Теміжүнге беріп, Теміжүн құйма сақасын Жамұқаға
береді.Екеуі Онын мұзында асық ойнап дос болады.
Теміжүн мен ... ... ... жыл ... ... ... бұл ... көшпек болып , жаздың бас айының он алтысында, ... күні ... ... сол түні ... ... ... ... жалайыр тайпасының ағайынды үш кісісі, Қашуын Тоқырауын, Қарқай
Тоқырауын,Қырылдай Тоқырауын бірге көшіп келеді ... ... ... ... ағайынды бесеуі көшіпті. Бауырлас тайпасынан
ағайынды Құбылай Құдыстарда келген екен . ... ... ... мен ... ... келіпті. Боршидың бауыры Үгілін арулат тайпасынан
бөлініп, ағасы Қоршымен еріп келіпті. Зелменің бауыры Шауырхан мен Сүбедей
батыр ұраңқай ... ... ... бірге келіпті. Бесүт
тайпасынан ағайынды Дегей, Күшігір екеуі келіпті. ... ... ... ... ... ... Жалайыр тайпасынан Сесі-
Домық пен Арқай Қасар - Бала екеуі ... ... ... ... сері ... Сүкегіннен Жегей Қондығардың ұлы Сүкекей-жауын
келіпті. ... ... да ... ... ... Соқа ... ... балаларымен келіпті. Сондай-ақ бәрін тайпасынан ... ... ... пен ... ... ... ... ел болып келіпті.
Қорши келіп бүй дейді: Біз Бодыншар боғданың ... ... ... ... ... да Жамұқадан іргені бөлек сала алмаймыз.
Егер, Теміжүн сен менің алдын ала ... ... ... ... мағанқандай жақсылық істер едің? Сонда Теміжүн: Шынында мен мұқым
елді билер болсам, Сізді түменнің ... ... ... ... ... ... ісін алдын ала болжаған мені түменнің нояны болдыру қандай
ғанибет. Маған түменнің нояны болып, байтақ елдің ең сұлу отыз ... ... ет. Және ... ... бәріне көңіл бөл, дейді. Құнан
бастаған Геегис бір топ болып, Даридай отшы бір сүбе ел ... ... ... ... ... келеді, Ұнжын-сахайты біртоп болып
келеді. Жамұқадан осылайша ажырап көшіп, Қимұрға бастауының ... ... ... ... ... Саша бек ... бәрі ... Теміжүнге Сені хан
етейік дейді. Осылайша сөз сөйлеп, серт ... ... ... ... ... хаған болып ,Боршидың Үгілін сері, Қашуын Тоқырауын , аға
бауырлы, Жетей мен ... ... ... асындырады. Сондай – ақ
Шыңғыс хаған тағы да: ... ... ... ... ... ... ... деп келген алғашқы достарым ... ... ... ... тұс ... ... ... Шыңғыс хағанды хан
болғыздық деп, Керейдің Тұғырыл ханына Тақай мен ... ... ... хан: ... ... ... хан ... өте
орынды. Моңғолдар хансыз қайтіп болады ... ... ... деп Жадыраның он үш руының басын қосып, үш түмен әскер
алып, Алағауыт, Тұрғықуыт тауларын асып, ... ... ... ... жатыр деп Екіріс ... ... ... мен ... ... ... ... келіп айтады.Бұл хабарды естіген соң, Шыңғыс
хаған он үш күреден , үш ... ... ... ... ... ... ... соғысады. Жамұқа қайтқаннан кеиін, ұруыт тайпасының
Жүршідейі мен маңғуыт тайпасының ... ... ... ... ... ертіп келіп, Шыңғыс хағанды паналайды Қоңқатандық Меңлік
қария да ... ... жеті ұлын ... кеп, ... ... ... бұның бәрі бөлініп, бізге келді деп қуанады. Шыңғыс хаған Уәлін
– ужінге, Қасар мен Саша бекі және ... бәрі ... ... ... той жасайды. Белгітей бәйек болып ... ... ... ... ... ... Екі жақ ... бұтағымен ұрысып, сабанның
піспегімен сабаласады. Жүркіндерді құйылған торсықпен ұрады. Тайшуыттар
Белгітейді ұстап алып, ағаш ... ... ... Жүркіндердің татуласайық
деген тілегін біздің жақ та қабыл алып, Қоржын мен ... ... ... кезде Қытай елінің Алтын ханы айтқаныма көнбеді , ... ... ... ... деп, Вангін Шансінді басқып әскер аттандырған-ды
Мегүжүн құйрық бастаған татарлармен ... ... ... ... ... ... ... жылқысымен қоса қуып келеді деген хабар ... ... елші ... ... хағанның Вангін – шансіні ... ... ... ... өрлете қуып келеді. Ата ... ... ... соғысайық. Тұғырыл хан атай үдере келсін дейді,
Бұл хабардыфестіген соң, Тұғырыл хан ... ... сөз ... Біз күш ... ... деп ... күні ... жинастырып
аттанып, тура Шыңғыс қа жетіп келеді. Шыңғыс хаған мен ... хан ... бек ... елші ... алты күн ... да, олар ... соң, ... хаған мен Тұғырыл хан екеуі әскерін алып, Вангін ... күш қосу үшін ... ... ... ... Құсты - шітүн,
Нарату-шітүн деген жерінде Мегіжүн – құйрық бастаған ... ... ... ... ... мен ... хан ... Мегіжүн-құйрықты сол
жерде ұстап, сол жерде өліреді. Шыңғыс хаған мен Тұғырыл хан ... ... деп ... Вангін-шансін қуанып, Шыңғыс хағанды
шауытқури деген атақпен сыйлайды. Керейдің Тұғырыл ... Ван хан ...... уаң ... ... ... ... уаң деп
атайды. Алтын ханға үлкен жәрдем еттіңдер Мен бұл ... ... ... ... ... ... ... артық атақ беруді алтын ... ... ... ... ... ... ... жылы (1201жыл ) Уаң хан келісімен Шыңғыс хаған
екеуі күш қосып, Жамұқамен соғысу үшін аттануға келісіп, Керлін ... ... ... хаған Алтын ,Құшар, даридай үшеуін алғы сапқа
жүргізеді. Уаң хан сенгүн, Жақа – ... ... бек ... алға ... ... сапқа жіберген әскерлерін моңғолдың Аушу ... ... ... ... ... бегінің ұлы Құту, ойраттың Құту
бегі бастап келіпті. Алғы ... ... ... ... ... . ... екі жақ ... деген жерде кездесіп, біресе ұмтыла,
біресе шегіне ... . ... хан мен Құту ... жай ... ... Ол екеуі күнді жайлатқанда жайы ... ... ... ... жүре алмағандықтан, бізге тәңір қаhарын төкті деп қорқып қашады.
Аушу батыр мен Қодуын- ... ... ... ... ... арғы жағында. Соғыспақ болып тосады. ... ... ... ... ... ... ... кеш болған соң сонда түнейді.
Үріккен ауылдар өздерінің әскерерлерін қоашай қонады. ... ... ... оғы ... ... ... ... садақшыны ұстап әкелгенде
Шыңғыс хаған мені атқан сенба дегенде, мен едім деп ... ... жау ... ... садақшы мойындағаны үшін, оны
кешіріп Зебе деген атын ... Жебе ... ... ... сол ... соғысып, Аушу батыр, Қодуын оршан, Құдудар тәрізді тайшуыттар
әулетін ұрық ... ... тып- ... ... Халқын көшіріп, Шыңғыс
хаған Құбақай деген жерге келіп қыстайы. 1202 жылдың күзінде Шыңғыс хаған
ақ ... алшы ... ... татар, алуқай татарлармен Далын неміргі
деген жерде соғысудан бұрын: Жауды жеңер кезде олжаға ... ... ... соң оның ... ... бізідікі. Сондықтан оны бөлісу оңай.
Егер біз шегінер болсақ, ең ... ... ... жерге тез оралу керек.
Болжалды жерге келмеген адамдар өлтірілсін деп әмір ... ... ... ... ... ... олар қашып кетеді. Оларды қуа соғысып
, Ұлқұй шілугелжі деген жерде басып алады.
Ақ татар, алшы татар, ... ... ... ... ... халқын иеленгент кезде, алғашқы айтқан заңын Алтын, Құшар,
Даритай ... ... ... ... ... ... Жебе мен ... жіберіп, олардың олжаланған дүние- мүліктерін түгелдей әкелдіреді.
Сол кезде Шыңғыс хаған татардың Дәу Шерінінің қызы ... жар ... ... ... ... ... ... әпкем Есүй менен де артық,
хағанға лайық сұлу еді. Шыңғыс хаған, әпкең әлбетте, сенене сұлу ... ... . Есүй ... ... ... Есүеген ханым әпкесіне орнын
береді. Есүй ханым шынында сұлу ... ... ... ... ... ... орын ... Бұдан соң Шыңғыс хаған мен Уаң ... ... ... ... ... ... аттанып,Ұлықтақтың
Соғақ су деген жеріне барған кезде, Бұйрық хан төзе алмай, ... ... ... ... мен Уаң хан екеуі қуып, Қызылбас көлінде қуып ... сол ... ... ... ... мен Уаң хан екеуі Тула өзенінің ну
орманында бас ... ... ... ... ырым ... Ерте ... Ясукай
батыр мен Уаң хан дос болғандықтан, Уаң ханды әкесіндей көріп, осылайша
әкелі балалы ... Уаң хан ... ... ұлы ... ... хаған Жошыға Сангүмнің қарындасы Шауырбикені айттырмақ
болады.Сангүм паң ... ... ... ... ... ... ... Уаң хан мен Сангүм екеуін ішінен жек ... ... ... 1203 ... ... ... ... Құшар, қара
қытайдың кәртеміш ноянқыны, Сүбедей, Тұғырыл, Қашиун бектер ым-жымы бір
болып ... ... ... ... жамандап, менің Темүжін досым
Найманның Дайын ханына елші жіберіп, үнемі қатынас жасап ... ... ... мен ... дейді. Жамұқа Уаң ханды ... ... хан өзі ... деп, соғысқа бармай, Жамұқа бауыртай өзің бүкіл
әскердің әміршісі бол дейді. Жамұқа мен ... ... ... ... мененде өткен қорқақ екенғой деп , Темүжін досыма
хабарласайын ... ... ... ... ... кісі ... бүй дейді:
Уаң хан менен Темүжінде бізбен соғыса алатын кімдер бар дегенде, мен Ұруыт
пен Маңғуыт бастаған ... ... бар ... ол ... ... жүркін
батырларын нұсқады. Онан соң Уаң ханның сан ... ... ... ноян Қоришіремүн тәижіні нұсқады. Темеүжін досым Уаң хан әлжуаз
адам ... ... өзі әмір ете ... ... Мен ... ... досыммен
соғысқанда жеңе алмаған едім. Ал, Уаң хан ... ... жан ... дос, сен ... . ... ... ... естіген Шыңғыс хаған: Жоршыдай: Шыңғыс хаған үшін біздер,
уруыттар мен маңғуыттар, ең алдымен тиісейік, дейді. Осы ... ... ... жетіп келеді. Олар келісімен ұруыт пен маңғуыттар шайқасып,
жүркіндерді жаныштайды. Шыңғыс хаған Жамұқа досын ұстап алып тергеп ... Сен ... арам ... хан ... ... ... хаған
Алтын мен Құшар екеуіне: Сен екеуің мені арбап , безбек ... ... ... ... ... сен ... Тәйжінің баласы болғандықтан,
біз Сен хан бол дегенде өзің хан болмай қойдыңғой. Алтын ... ... ... ... ... ... араласып жүгендіктен, Алтын, саған
хан бол дегенде сенде ұйғармағансың. ... ... ... ішінен аға
буындасы болғандықтан, Саша мен Тайшу екеуіне хан бол деп ... ... ... хан ... мен ... хан болып
қошеметтеліп, әмір еттім. 1204 жылы ... ... ... ... ... күні ... сиынып аттанып, Жебе мен ... ... ... барлаушы етіп жіберді. Шыңғыс ... ... ... ... ... ... ... Шыңғыс хағанға бүй дейді: Біздің әскеріміз
аз, әрі жолда ат соғып шаршады. ... сәл ... ат ... ... ... ... тірі жан басы түнде бес жерге от жағып үрейін
ұшырайық Наймандар көп деседі. Бұл пікірді бәрі ... соң, ... ... отты ... - деп ... сарбаздарына. Әскерлер Сарыгерге
бытырай орналасып, әрбірі бес бөлек от жағады . ... ... ... ... ... көп отты ... , ... аз дейтіні
қайда? Жұлдыздан да көп от жанып тұр , деп ... Таян ... ... Сарыгерге құжынап кетті . Күн сайын шұрқылдаған судай
молайып барады. ... ... көп от ... кеш ... соң ... ... Нақу гүң тауын қоршай қонуға әмір етеді. Түнде ... ... ... түсе қашпақ болғанда,тайғанап талайы өледі. Найманның еліне
Алтай алқабында ойран сап, оларда тұтас ... ... ... ... ... ... ... еріп жүрген жадыран, қатағын, салжуыт,
дөрвін, тайшуыт, қоңырат қатарлы ... ... ... ... Таян ... ... Гүрбесу ханымды Шыңғыс хаған алдырып Сен
моңғолдың иісі ... ... ғой? Енді неге ... ? - деп ... жылы ... Қара даланың тұмсығы ... ... ... хаған соғысып, оны жеңіп, Сарыгер деген жерде ... ... ... ... қой жылы (1211 ж.) ... елін жаулауға аттанады.
Фужоуға ... ... ... Қара ... және Шулылты есігінің
батысындағы) Үнігін (түлкі) мойнақтап ... ... ... ... мен ... ... ... бас болғызып жібереді.Сапшалға
(Цзюй-юн-гуан бекетіне) беттеп, Сапшал мойнағындағы ... ... ... ... бекеттен шығарып соғысайық деп әскерін
шегіндіреді. Жебенің әскері ... ... ... ... ... деп, ... ... ... ... ... ... жеткенде, Жебе кенет қайырыла тиісіп, жаудың ... ... ... ... ... әскерлерін алып, өкшелей келіп,
қытайды қуып, қара қытаймен Шүршіттің және ... ... ... ... етіп, Сап шалға дейін Қытай әскерлерін күйрете ... ... ... Жебе ... алып , ... асып ... Шыңғыс хаған
Сартек деген жерге дамылдайды.
Сол арадан Шыңғыс хаған Қашын еліне ... яғни ... ... ... Қашын шын деп аталған) аттанады. Оған жетіп барғанда ,
Қашын хан елінің Бұрхан ханы ... " оң ... ... күш ... ... Шаға ... ... Шыңғыс хағанға әкеліп береді., және Бұрхан: "Мен
Шыңғыс хағанның ... ... әрі ... әрі ... жүр ... Енді
айбынды өзіңіз жетіп келген соң, қатты ... ... ... ұшқан
біздің Таңғыттар оң қолыңыз болып, күш қосайық" - ... ... осы ... ... Қытай елінің хағанын бағындырып, көп нәрсесін
алады және ... ... ... ... ... көп ... ... Сөйтіп,
Шыңғыс хаған сол қой жылы Қытай жұртының Ақұдай атты ... ... ... ... ... ... соң Сарыгерге келіп қонады.
Шыңғыс хаған ит жылы (1214ж) ... ... үшін ... ... ... Дүңгуан бекетіне барғанда, Қытай әскелері тауда қаптапр, жазықта
бақып тұр екен. Шыңғыс хаған Илә, ... ... ... соғысып Ұлан
Дегелеңді қиратып, Илә мен Қаданның ... ... ... Қытайды күл
талқан етеді. Алтын хаған жеңілгендігін біліп Жүнду қаласынан безе ... ... ... ... ... хаған сартауыл Ортаазиялық
Түркістан еліне жіберген жүз елшісін ... ... ... ... үшін ... бармақ болады.
Тышқан жылы (1219ж) Арай асуын асып, сартауыл елімен ... ... ... ... отырып Хан Мәліктің қалаларын ... ... ... ... ... ... ... бірге соғысады. Шыңғыс
хаған әскері мен Жебе бастаған әскерлер ... ... ... ... Шің ... ... ... Шыңғыс хаған Жошы, Шағадай, Өгедей
үш ұлын оң қол ... ... ... ... өтіп , ... ... деп тапсырады. Жошы, Шағадай, ... ... ... ... ... ... ... бөлісіп әкелеріне
ештеңе қалдырмайды. Шыңғыс хаған оларға ренжіп 3 күн сөйлемейді. Борши,
Мұқылай, Шикіқұдық ... біз ... ... ... ... ғой ... Шыңғыс хаған үш ұлын кіналап ұрсады. Кейін Қоңқай, Қонқатыр,
Шормағын үшеуі Шыңғыс хағанға шығар ... ... ... ... ... ... соларды жаулауға біз аттанайық басқада алмаған елдерді тонап сізге
алып келеміз дейді. Шыңғыс ... қай ел ... ... ... ... ... бар ... Шыңғыс хаған сартауыл елінде жеті жыл жүріп
Тауық жылы (1925ж.) ... ... ... жүріп күзде Тула өзенінің
Қара орманында қондырады. 1226 жылы күзде Таңғыт елін жаулауға ... ... ... ... ... жығылып қатты ауырады. Борши мен
Мұқылайға қытай елін теңдей бөліп алыңдар дейді. Шыңғыс ... ... ... ... ... ... ... аттан жығылғаннан кейін қатты ауырып
1227 жылы 7 айдың он екісінде Дөрмегей кентінде Шыңғыс хаған ... ... ... табытын қазақ арбаға тиеп ғайып болдырып келеді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтын Орда дәуіріндегі 6 бет
Түркі және монғол көшпелі қоғамы: саяси – әлеуметтік және этникалық байланыстар мәселесі (VI-XIII ғғ.)119 бет
Шыңғыс хан мемлекетінің нығаюына түрік тайпаларының ықпалы6 бет
Құпия шежіре5 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
1912-1913жж синьхай төңкерісінің екінші кезеңі38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь