Мемлекеттің сыртқы сауда жағдайының теориялық негіздері

Кіріспе

1 МЕМЛЕКЕТТІҢ СЫРТҚЫ САУДА ЖАҒДАЙЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Сыртқы сауданың мәні, негізгі түрлері және теориялық негізі ... ... ... ... .

1.2 Халықаралық сауда және оның классикалық теорияларың дамуы
1.3 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясаты және оның құралдары, аспектілері

2 ЖАҺАНДАНУ ЖАҒДАЙЫНДЫҒЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ СЫРТҚЫ САУДАСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ

2.1 Қазақстан экспортының әлемдік нарықта алатын орны

2.2 Қазақстан Республикасының сыртқы саудасының бүгінгі ахуалына талдау

2.3 Сыртқы сауданы дамыту барысындығы мемлекеттік бағдарламалар мен олардың нәтижесі


3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САУДАСЫНЫҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ МЕН НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ

3.1 Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік Сауда ұйымына кіру мүмкіндіктері мен күтілетін нәтижелері

3.2 Қазақстан мен Кедендік Одақ мемлекеттері арасындағы сыртқы сауда жағдайы

3.3 Сыртқы сауданы дамыту жолдары мен ұсыныстары

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Қосымшалар
Қазіргі заманда нарықтық экономика жағдайында материалдық өндірістік қорларды алу және дайындау, олардың тиімді жұмсалуы, оған бақылау жүргізілуі, қозғалысына бақылау жүргізу үшін бухгалтерия жүргізудің алатын орны ерекше.
Халықаралық нарықта Қазақстан Республикасының экономикалық қатынастардың дамудың жаңа жолына түсті, осыған байланысты бухгалтерлік есепте және салық заңнамасына жасалып жатқан өзгерістер мен толықтыруларды ескеріп кәсіпорынға аудитті ұйымдастыруды жетілдіру туралы шешім қабылдау қажет. Кез-келген кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметінде маңызды орынды тауарлық материалдық қорлар алады.
Тауарлы-материалдық қорларды дұрыс пайдалану бойынша мақсатқа жету үшін бухгалтерлік есеп қызметінде ай сайын тауарлық материалдық қорларды дайындау немесе алу бойынша іс-әрекеттерге талдау жүргізуге мүмкіндік беретін толық, ашық ақпарат болуы керек.
1. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері, Алматы: Экономика, 2003 – 474б.
2. №2 «Қорлар» ХҚЕС. 2009 жылдың 15 ақпанындағы жағдайы бойынша ЕО – та қолданылатын ХҚЕС ресми мәтінінің толық аудармасы – М.: АСКЕРИ, 2009
3. Дефлиз Ф.Л.және т.б., Основы бухгалтерского учета. Перевод с англ./Под ред. Я.В.Соколова – М.: Аудит, Юнити, 2006 -
4. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субьектілердегі бухгалтерлік есеп. Алматы: Экономика, 2005ж.
5. Толпаков Ж.С. Бухгалтерский учет, Караганда: Финансы, 2004 – 382б.
6. Сейдахметова Ф.С. Современный бухгалтерский учет, издание 2-ое переработанное и дополненное. Алматы, 2005
7. «Бухгалтерлiк есеп пен қаржылық есептiлiк туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы N 234 Заңы/«Егемен Қазақстан» 2007 жылғы 12 наурыз N 63-64
8. Красова О.С. Управленческий учет в США, М: Финансы и статистика, 2007 г.
9. Бухгалтерский учет/ под ред. Безруких П.С. М: Бухгалтерский учет, 2002г.
10. Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета. Алматы: Центраудит-Казахстан, 2000г.
11. Назаров В. Отражение в учете товаров. Практика учета / Главбух, №2, 2007
12. Терехова И.А. Документооборот по учету товарно-материальных запасов, Издательский дом «БИКО», №5, 2006
13. Радостовец В.К., Ғабдулин Т.Ғ., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, Алматы: Экономика, 2003ж.
14. Щербик Е.Е., Садивская О.П. Система учета материалов. Текст «Экономика и право» № 4, 2004
15. Абдыкалыков Г.А., Сатмурзаев А.А., Основы бухгалтерского учета и аудита. Уральск: Дастан, 2001г.
16. Кеулимжаев К.К. и др. Финансовый учет на предприятии: Учебник Под ред. Р.М.Рахимбековой/ Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж., Кинхузова К.К., Сальменова А.Т. – Алматы: Экономика, 2003.-474с.
17. Қазақстан Республикасының Ұлттық қаржылық есептіліктің № 2 стандарты /«Егемен Қазақстан» 2007 жылғы 12 наурыз
18. «Салық және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 12 маусымдағы N 209-2 Кодексі // «Казахстанская правда» 2001жылғы 17 маусым
19. Маринин А.В. Бухгалтерский учет и аудит товарно-материальных запасов. М., «Главбух». 2001г
20. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә. Қаржылық есеп. Алматы, 2003ж.
21. Лашун Л.Г. Бухучет на практике, Центральный дом бухгалтера – Алматы, 2005
22. Ажибаева З.Н. «Аудит». Алматы 2004ж.
23. Самоучитель по бухучету и налогообложению, Знакомство с учетом: ТМЗ Издательский дом «БИКО» Алматы, 2004г.
24. Шеремет А.Д., Суйц В.П., Аудит – М.:ИНФРА, 2001
25. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ финансовой отчетности: Учебние.-Алматы: Экономика, 2009 - 366с
26. Инвентаризация в 2008г.: ситуация из практики, Библиотека бухгалтера и предпринимателя - Алматы, 2008
27. Нурсеитов Э.О. Аудиторская деятельность, М: Эксмо, 2007
28.Осташенко Е.Г., Аудит – М:Экономика, 2000
29.Помощник бухгалтеру об аудите, Бухгалтер - Алматы 2009
30.Аудиттің Халықаралық Стандарттары, Ақпараттың дұрыстығын растау
және Әдеп жинағы – Алматы, 2007, -1260 б.
31. Луговой В.А. Аудит материалов. - М.: АО Инкосаудит, 2007
32. Подольский В.Н., Савин А.А., Сотникова Н.В. и др, Аудит - М: 2003.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1 МЕМЛЕКЕТТІҢ СЫРТҚЫ САУДА ЖАҒДАЙЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ..............................................................................................................
+ Сыртқы сауданың мәні, негізгі түрлері және теориялық ... ... ... және оның классикалық теорияларың дамуы
1.3 Қазақстан Республикасының ... ... ... және оның құралдары, аспектілері
2 ЖАҺАНДАНУ ЖАҒДАЙЫНДЫҒЫ ... ... ... ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстан экспортының әлемдік нарықта алатын орны
2.2 ... ... ... ... ... ахуалына талдау
2.3 Сыртқы сауданы дамыту барысындығы ... ... мен ... нәтижесі
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ СЫРТҚЫ САУДАСЫНЫҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАСЫ МЕН НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасының Дүниежүзілік Сауда ұйымына кіру мүмкіндіктері мен ... ... ... мен ... Одақ ... ... сыртқы сауда жағдайы
3.3 Сыртқы сауданы дамыту жолдары мен ... ... ... ... ... экономика жағдайында материалдық өндірістік қорларды алу және дайындау, олардың тиімді жұмсалуы, оған бақылау жүргізілуі, қозғалысына бақылау жүргізу үшін ... ... ... орны ... ... нарықта Қазақстан Республикасының экономикалық қатынастардың дамудың жаңа жолына түсті, осыған байланысты бухгалтерлік есепте және салық заңнамасына жасалып ... ... мен ... ... кәсіпорынға аудитті ұйымдастыруды жетілдіру туралы шешім қабылдау қажет. Кез-келген кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметінде маңызды орынды ... ... ... ... ... қорларды дұрыс пайдалану бойынша мақсатқа жету үшін ... есеп ... ай ... ... материалдық қорларды дайындау немесе алу бойынша іс-әрекеттерге талдау жүргізуге мүмкіндік беретін толық, ашық ақпарат болуы керек. ... ... ... ... ... ... ... негізін материалдық құндылықтар құрайтындықтан, олардың кәсіпорында алатын орнының ерекшелігімен және ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-ның мысалында кәсіпорында материалдық құндылықтардың есебін және ... ... ... ... ... ... ... міндеттер туындады:
-Тауарлық материалдық құндылықтардың теориялық негіздері мен ... ... АҚ ... қызметінің ТМҚ есебін ұйымдастыру;
- АҚ 2010-2012 ... ... ... мен ... АҚ ТМҚ ... ұйымдастыру жолдарын ашу;
- АҚ шаруашылық қызметінің ТМҚ есебі мен аудитінің ұйымдастырылуын ... АҚ ТМҚ ... ... ... жұмыс кіріспе, үш бөлім, қорытынды, қолданылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
Бірінші бөлімде жалпы тауарлық материалдық қорлардың ... мәні және ... ... ашу ... ... АҚ шаруашылық қызметінің тауарлық материалдық қорлар есебі мен ... ... ашып ... ... тауарлы-материалдық қорлардың аудитін талдамалық әдістерін ... ... ... жұмысты дайындау барысында автор тауарлық материалдық қорлар ... ... ... ... ... Сондай-ақ заңдылық пен нормативтік актілері, оқулық және тәжірибелік құралдары қолданылды.
1 ТАУАРЛЫ-МАТЕРИАЛДЫҚ ҚОРЛАР ЕСЕБІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ- ... ... ... ... ... есептегі теориялық ерекшеліктері мен есебінің халықаралық тәжірибесі
Кез-келген өндірістік кәсіпорынның өндірістік үрдісінің қажетті элементтерінің бірі дайын табиғи немесе алын ала өңделген ... ... ... еңбек заты болып табылады: шикізат пен материалдар, шала фабрикаттар, жанар-жағар май, қосалқы бөлшектер және т.б. ... ... адам өнім ... үшін ... ... ... оларға әсер етеді және олар сол ұйымның тауарлы-материалдық қоры түріндегі ағымдағы активі болып табылады.
Олардың өндіріс құралдарынан өзгешелігі, өндіріс құралдары шаруашылық ... ұзақ ... ... ... ... қалпын сақтай отырып өндірілетін өнімге өз құнының бір ... ... ... ... ... заттары өндірісте пайдаланылған кезде өздерінің бастапқы құнын түгелдей өндірілетін өнімге ауыстырады. Шығарылатын өнімнің, атқарылатын жұмыстың өзіндік құнының көп бөлігі еңбек ... ... ... ... ... ... - бұлар шикізаттар мен материалдар, жартылай фабрикаттар, тағы басқа активтер, яғни олар шоттарында ... ... ... ... халықаралық стандардартында көрсетілгендей тауарлы-материалдық қорлар дегеніміз - төменде көрсетілгендей ... ... ... ... ... ... отын, қосалқы бөлшектер, және де тағы басқа өндіріс пен жұмысты, қызметті атқаруға арналған тауарлы материалдар;
- қызметті атқаратын аяқталмаған өндіріс;
- ... ... ... ... ... ... [2].
Өндірістік ұйымдарда материалдық ресурстар шығарылатын дайын өнімнің өзіндік құнының ... ... ... ... ие. Сондықтан да олардың есебі, сақталуы мен өндіріс барысында рационалды пайдалануы ... ... ... ... ... маңызды орын алады.
Еңбек заттары біртекті емес. Олардың бір-бірінен ... ... ... ... ... ... және ... қасиеттеріне қарай өзара айырмашылықтары бар. Сондықтан да материалдар есебін дұрыс ұйымдастырудың ең басты ... - ... ... ... ... жіктеу жасау болып табылады.
Шетел әдебиеттерінде материалдық құндылықтар қызметі бойынша негізгі және көмекші деп жіктеледі.
Негізгі материалдар - өнімнің ... ... және ... негізін құрайтын құндылықтар. Мысалы, нан өндіргенде - ұн және т.б.
Көмекші материалдар - өндірілетін өнімнің құрамына кіреді, бірақ ... ... ... оның ... ... ... ... және т.б.) [3, 378б.].
Отандық әдебиеттерде тауарлы-материалдық құндылықтарды өздерінің өзгешеліктері мен өнім дайындауда атқаратын міндеттеріне қарай төмендегідей бөледі:
- шикізат және ... ... ... ... ... ... ... фабрикаттар және жиынтықтаушы бұйымдар;
- отын;
- ыдыс және ыдыс материалдары;
- қосалқы бөлшектер;
- құрылыс материалдары;
- өзге материалдар (Кесте 1).
Кесте 1
Тауарлы-материалдық құндылықтардың жіктелуі

р/с
Түрлері
Мысалдары
1
2
3
1.
Негізгі ... ұн, ... ... ... ... ... ... мұнай, сүт, газ
4.
Жартылай фабрикаттар
Машина жасау саласындағы моторлар, доңғалақтар, тоқыма өнеркәсібіндегі ... ... ... ... ... отыны, бензин, керосин, ағаш, көмір
7.
Қосалқы бөлшектер
тетіктер, бөлшектер
8.
Өзге материалдар
Өндіріс қалдықтары, кесінділер, ... ... ... ... ... ... ... түріне мысал келтіріп жасалынған.
Енді осы тауарлы-материалдық құндылықтардың әрбір жіктемесі бойынша, олар қай ... ... және ... ... анықтамалар беріп кеткен дұрыс болады.
Шикізаттар мен материалдар - бұл өнім ... ... ... Олар өнімнің материалдық негізін қалайды. Бұл орайда шикізат - бұл ... мен ... ... ... Ал ... ... және ... материалдар болып бөлінеді. Шикізат пен материалдар есебі шоттар жоспарының 1310 деп аталатын синтетикалық шотында ... ... ... ... ... және ... ... - бұл белгілі бір өңдеу сатыларынан өткен, бірақ әлі ... өнім ... ... ... пен материалдар. Әзірленген өнімде негізгі материалдар сияқты рөлді атқарады, яғни оның ... ... ... ... ... бұл түрі шоттар жоспарының 1310 шотында ашылған субшоттарында ... ... ... - бұл ... ... (мұнай, бензин, керосин, дизель отыны), қатты отын (көмір, фтор, ағаш отын) және газ тәрізділер. Отындар былайша ... ... ... мақсат үшін);
ә) қозғалтқыш (жанармай);
б) шарушылық (жылу үшін).
Отынның барлық түрлері шоттар жоспарының 1350 ... ... ... ... ...
Ыдыс және ыдыс материалдары - бұл әр ... ... ... қаптауға, тасымалдауға, сақтауға пайдаланылатын заттар, былайша бөлінеді:
а) қызмет мерзімі мен құнына байланысты негізгі құралдар немесе материалдың ... ... ... ... ... қорлардың құрамында ескерілетін инвентарлық емес ыдыстар.
Жеткізу талаптарына сай ыдыстар қайтарымды немесе кепілді болуы мүмкін. ... ... ... сатып алушыдан кепіл алады, ал оны ыдыс тапсырылғаннан кейін қайтарады. Ыдыс пен ыдыс материалдары шоттар жоспарының 1350 синтетикалық ... ... ... ... ... ... - тозған тетіктер мен машиналық жабдықтарды жөндеуге және алмастыруға қызмет етеді. Бұл құндылықтар да шоттар жоспарының 1350 ... ... ... ... ...
Құрылыс материалдары - құрылыс кәсіпорындарында қолданады және құрылыс бұйымдарын ... ... ... және ... ... мен ғимараттар үшін бөліктер салу үшін құрылыс-монтаж жұмыстары кезінде тікелей пайдаланылады [4, 187б.].
Өзге материалдар - бұл ... ... ... ... ... ... ... құралдар шығарылуынан алынған материалдық құндылықтар. Өзге материалдар шоттар жоспарының 1350 синтетикалық шотының субшоттарында есепке алынады.
Енді тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... ... компания иеленуге құқығы жоқ тауарлар анықталуы мүмкін. Бұл тұтынушы ... ... ... ... ... ... алу-сату шарты жасалған), тұтынушы иелігіндегі және жөнелтуді күтіп жатқан тауарлар болып табылады. ... ... ... ... ... ... Материалдық құндылықтар құрамына кірмейтін тауарлардың басқа да категориясына консигнациядағы тауарлар жатады. Консигнация - комитенттің ... ... яғни ... ... өз ... басқа компания қоймасында сақтауы [5, 277б.]. Консигнатор мұндай тауарларды өз материалдық қорлар құрамына қоса алмайды, себебі тауарларды өткізу сәтіне ... ... ... яғни ... ... ... ...
Қазақстанда соңғы уақыттарда есеп жүйесінде түбегейлі өзгерістер болғаны ... ... ... ... есеп ... ... әлі де ... Еліміздің Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сүйене отырып есеп жүргізуі бухгалтерлік есептегі халықаралық тәжірибені ... оның ... ... ... пайдалануға итермелейді. Сондықтан да, әр елдің бухгалтерлік есептегі халықаралық тәжірибесін ... ... ... әрі ... дамуына өз септігін тигізеді.
Қазіргі қоғамда бүкіл әлемде Халықаралық Қаржылық Есептіліктің Стандарттары - бұл ... ... ... ... болып табылады. Ол бірнеше себептермен айқындалады.
Біріншіден, егер кәсіпорындар халықаралық стандартқа сай жұмыс жасайтын болса, онда ол кәсіпорынның болашақта дамуына жол бар. Яғни ол ... ... ... ие бола ... ... ... батыс инвесторларының көзқарастары бойынша халықаралық стандартпен жұмыс ... ... ... ... әрі бәсекеге қабілетті болып табылады.
Екіншіден, халықаралық тәжірибе көрсеткендей аталған стандартқа сай жұмыс істейтін кәсіпорын өте ... ... ... қамтамасыз етілген болып табылады. Осының дәлелі ретінде 1995 ... ... ... ... ... халықаралық ұйым өздерінің осы стандартпен есеп жүргізетінін ... ... ... ... қаржылық есептіліктің халықаралық стандартымен жұмыс істеген барынша ыңғайлы және уақытты үнемдеуге қолайлы болып табылады.
Осы себептерге сүйене отырып көптеген елдер ... ... ... ... ... жүргізеді.
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары әлемдегі аса дамыған және алдыңғы қатарлы бухгалтерлік есепке алу стандарттары деп есептеледі. Сондықтан да ... ... ... ... Германияда, Ұлыбританияда шетел эмитенттері биржалардағы өздерінің есептілігін осы елдердің ұлттық стандарттарына емес, халықаралық стандарттарға сәйкес ұсына алады. Басқа мемлекеттерде, мысалы ... ... мен ... ... да жол ... ... ХҚЕС бойынша есептілік дайындайтын компаниялар оның осы елдердің ... ... ... ... есептіліктен айырмашылығының тізімін қосымша ұсынуы тиіс. Кейбір елдерде (мысалы Чехияда, Балтық елдерінде) есептілікті ХҚЕС бойынша барлық ірі кәсіпорындар ... тиіс [6, ... ... ... Стандарттарына сәйкес тауарлы-материалдық қорлардың есебі Шоттар жоспарының белгілі бір құрылымын регламенттемейді. ХҚЕС - жеке есеп ... ... ... ... ... мен ... ... кәсіпорынның есеп саясатында көрініс табатын қағидалар жиынтығы. Сәйкесінше ХҚЕС-ке сәйкес есебін жүргізетін және қаржылық есептілігін жасайтын компаниялар ... да ... ... жоспарынан өзгеше Шоттар жоспарын жасап қолдана алады. Мысалы, АҚШ пен Ұлыбританияда әрбір компания өзінің жасаған Шоттар ... ... ... ал ... мен ... ... Шоттар жоспары бар және Қазақстандағы секілді оны барлық компаниялар қолдануға міндетті.
Қазақстан Республикасында шаруашылық жүргізуші субъектілермен қаржылық есептлікті ... мен ... ҚР 2007 ... 28 ... N ... ... ... ірі кәсіпкерлік субъектілері мен жария мүдделі ұйымдар 2009 жылдың 1 ... ... ... ... ... стандарттарына негіздеп жасайды [7, 2-бап, 4-тармақ].
Алайда, ХҚЕС-тің кешенділігі мен әдістемелік күрделілігіне байланысты шағын және орта ... ... үшін іс ... ... Ол ... ... Қазақстанның көптеген ұйымдары ХҚЕС-ке міндетті түрде көшуден босатылып, бухгалтерлік есепке ... ... есеп ... ұлттық стандарттары бойынша жүргізетін болады. Олар үшін ХҚЕС қолдануды ерікті түрде таңдауға тыйым ... [7, ... ...
Қазіргі уақытта халықаралық стандарт есебін қолданудың бірнеше ... ... ... ұлттық стандарт ретінде қолданатын мемлекеттер: Кипр, Кувейт, Латвия, Мальта, Пәкістан, Тобаго, Таиланд және Хорватия.
- ХҚЕС-ын ұлттық стандарт ретінде қолданады, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер: Малайзия мен Жаңа Гвинея.
- ХҚЕС-ын ұлттық ... ... ... ... ... ... өзгертулер орын алатын мемелекеттер: Албания, Бангладеш, Кения, Колумбия, Польша, Уругвай, Ямайка.
- Ұлттық стандарт ... ... ... негізделген мемлекеттер қатарына Қытай, Иран, Филиппины, Тунис жатады [5, 471б.].
Әр елдің өзіндік ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... ... ... әлемнің дамыған елдерінің бірі - Америка Құрама Штаттарының бухгалтерлік есеп жүйесінің пайда болуын, нормативтік-құқықтық реттелуі мен тауарық-материалдық ... ... ... ел ... ... 1899 ... бері, яғни есеп жүргізу кәсібі дамуын бастаған кезден және Бухгалтерлердің американдық ассоциациясының мүшелеріне бухгалтер атағы берілген уақыттан ... ... Ол ... ... қызметі Нью-Йорк штатында шектелген болатын, бірақ кейіннен бухгалтерлерге заңды құқықтар беріліп қызметі басқа штаттарға да ... ... осы ... ... әр ... ... кәсіби қоғамдар құра бастады. 1902 жылы АҚШ бухгалтерлер қоғамының федерациясы құрылды. 1904 жылы ... 1 - ... ... ... ... 1905 жылы Бухгалтерлердің американдық ассоциациясымен біріктірілді. 1910 жылы Ассоциацияда ... жуық ... ... 1916 жылы ол АҚШ ... Институтына қайта құрылды (1150 мүше), ал кейіннен 1917 жылы Американдық ... ... ... ие ... Ол 1957 ... ... жұмыс жасап, жоғары білімі бар қоғамдық бухгалтерлердің Американдық институтына қайта құрылды [6, 407 б.]. ... ... ... есеп жүйесі (GAAP) сәйкес құрылады. Бұл жүйе негізінен Жоғары білімі бар қоғамдық ... ... ... Қаржылық есеп стандарттары бойынша комитет, Бағалы қағаздар мен биржалар бойынша комиссия сияқты ұлттық уәкілетті ұйымдармен жасалынады.
Қазіргі ... ... ... ... ... бухгалтерлердің 9 негізгі ұйымдары бар. Олардың әрқайсысы өз құзыреттілігі шегінде ... ... есеп пен ... ... ... ... және ... дамытуға қатысады.
Жалпы алғанда GAAP - бұл әр түрлі көлемді құжаттарды қамтитын бухгалтерлік стандарттар мен ... ... ... GAAP ... ... ... ... құжаттардың орындалуын анықтайтын төрт деңгеймен реттеледі.
Бірінші деңгей құжаттары негізгі және міндетті есеп ... ... ... ... ... ... осы құжаттардың талаптарын қанағаттандырмайтын болса, онда жалпы қабылданған ... ... ... ... ... ... жағдайлардан басқа жағдайда аудитор стандартты қорытынды беруге құқығы жоқ.
Екінші деңгей құжаттары белгіленген бухгалтерлік қағидаларды (стандарттарды) орнатады және жалпы қабылданған қазіргі ... ... ... бұл ... ... ... есеп ... бухгалтерлік түсіндірмесі бірінші деңгей құжаттарына негізделмеген жағдайда сүйене алады.
Үшінші деңгей құжаттары белгілі бір салада есеп жүргізу әдістерін ... және ... бір ... кең ... ... және ... деңгей құжаттары міндетті болып табылатын бірінші деңгей құжаттарына қарағанда кеңінен қолданылады. Екінші және ... ... ... бухгалтерлік түсіндірмені негізге ала отырып стандартты қорытынды бере алады.
Төртінші ... ... ... ... бір ... - ... ерекшелігіне, құжатты шығаратын кәсіпорын мәртебесіне тікелей байланысты болып табылады. Аудитордың қорытындысы бұл жағдайда ... ... ... [8, 448б.].
АҚШ компаниялары жоғарыда аталған құжаттарға сүйене отырып бухгалтерлік есепті, оның ішінде тауарлы-материалдық қорлар есебін жүргізеді. Ендігі кезекте осы ... ... ... ... ... ... тоқталайық. АҚШ-та тауарлы-материалдық қорлар есебін жүргізуде үздіксіздік жүйесі қолданылады [9, 459б.].
Кәсіби бухгалтерлердің үздіксіздік есеп жүйесіндегі ұстанатын негізі тұжырымдамасы Кәсіби ... ... ... ... ... көрсетілген бекітілімдерге сүйенеді:
Бірінші бектілім бойынша түсінігіне кәсіпорынның қызметі барысында сатуға арналған; осы сатылымды ... ... үшін ... ... ... ... сатуға арналған тауарлар мен қызмет көрсетулер өндірісімен байланысты ... ... ... ... ... ... АҚШ ... тауарлы-материалдық қорлардың бухгалтерлік есебінің негізгі мақсаты айқындалған. Компанияларда ... ... ... ... мақсаты - алынған кірістер мен оларға сәйкес шығыстарды салыстыру нәтижесінде ... ... ... ... бекітілім бойынша тауарлы-материалдық қорлар есебінің негізіне алынған активтер үшін төленген баға немесе берілген орнын толтыру ... ... ... ... ... Яғни, тауарлы-материалдық қорлардың бастапқы құнына сатып алу бағасы мен құндылыққа кеткен барлық шығындар кіреді.
Төртінші бекітілімде тауарлы-материалдық ... ... ... ... Оған сәйкес тауарлы-материалдық қорлар құны тауарлы-материалдық қорларды бағалау ... ... ... , яғни ФИФО ... орташа өлшемді құн әдісі; , яғни ЛИФО әдісі. ... ... ... ... ... критерийі есепті кезең ішінде пайданың дәл көрініс табуына байланысты болып табылады.
Бесінші бекітілім ... ... ... тауарлы-материалдық қорлар құнының қалдығын анықтау қажеттілігі тұтынушылық құны мен тауарлық ... ... ... ... ... пайда болады. Егер де тауарларды кәсіпорынның қалыпты қызметінде пайдалану ... ... ... құны ... тозудан, моральдық тозудан, бағалар өзгерісінен немесе басқа да себептерден өзіндік құнынан ... ... ... ... ... ... ... танылады. Мұндай жағдай деп аталатын төмен баға бойынша бағалау нәтижесінде орын алады.
Алтыншы бекітілім құндылықтардың мен ... ... ... ... ... бағалауындағы термині ағымдағы жағдайға байланысты құндылықты сатып алуға немесе қайта ... ... ... шығындардың барлығын қамтиды. Дегенмен, келесі жағдайлар ерекшеленеді:
- нарықтық құн өткізудің таза құнынан (қалыпты қызмет кезіндегі бағаламалы сату бағасынан қажетті ... ... ... ... ... шегергендегі шығатын құн) аспауы керек;
- нарықтық құн өткізудің таза ... ... ... ... ... ... сомадан төмен болмауы керек.
Жетінші бекітілім бойынша тауарлы-материалдық ... ... мен ... байланысты сатып алу құнының ең төменгісімен және нарықтық құнымен бағалау ережесі қорлардың жеке бірліктеріне де, сонымен қатар ... ... да ... ... ... ... кезең ішіндегі пайданы неғұрлым дәл көрсететін әдіс таңдалады.
Сегізінші бекітілім бойынша тауарлы-материалдық қорлар есебінің қағидалық негіздері тұрақты ... ... ... ... ашып ... ... Егер де елеулі өзгерістер болатын болса, олардың себептері, ... ... ... егер ол ... ... ... әсер ... ашып көрсетілуі керек.
Тоғызыншы бектілімге сәйкес тауарлы-материалдық қорлардың бухгалтерлік есепте оларды сатып алу ... ... ... ... ... тек ... жағдайларда ғана бола алады.
Соңғы бекітілім бойынша кәсіпорынның тауарлы-материалдық қорларды толықтыру ... ... ... алумен байланысты келісім-шарттар бойынша залалдары тауарлы-материалдық қорлар бойынша залалдардың көрініс табу тәртібіне сәйкес пайда мен заладар ... ... жеке ... анық көрсетілуі керек [9, 460б.].
АҚШ компаниялары тауарлы-материалдық қорлар есебін жүргізгенде ... ... он ... ... ... ... ... нұсқалардың бірін таңдап, есеп саясатында көрсетеді.
Сонымен, тауарлы-материалдық қорлар кәсіпорынның өндірістік үрдісінің қажетті ... ... ... ... ... табылады. Олардың бухгалтерлік есептегі алатын орны маңызды. Себебі, тауарлы-материалдық ... ... ... ... көзі ... табылады. Ал, құндылықтардың есебі, оларды қандай әдіспен бағалау мұның бәрі ... ... ... кіріс және шығыс есебіне көп әсерін тигізеді. Міне, осы себептен тауарлық-материалық қорларды сыныптау, есебін жүргізу, басқару кәсіпорын үшін өте ... ... бірі ... ... айтқанда, АҚШ-тың тауарлы-материалдық қорлар есебінің тәжірибесін зерттей келе, Кәсіби бухгалтерлердің американдық қоғамы бекіткен ... ... ... яғни ... есеп ... ... ... болады деген қорытынды жасауға болады.
Мәселен, ... ... ... ... ... ... оңай болып табылатын орташа өлшенген құн әдісін ... Ал, егер ... ... ... ... айқындалған құндылықтарды бағалау әдістерінің бірін таңдауда есепті кезең ішінде пайданың дәл ... ... ... әдісті қолданатын болса, кәсіпорын қызметінің нәтижесін көрсететін көрсеткіштерін жоғарылата алар еді.
1.2 Тауарлы-материалдық қорлардың синтетикалық және аналитикалық есебін ұйымдастыру
Тауарлы-материалдық құндылықтардың ... ... ... - бұл ... ... қозғалысы, яғни құндылықтардың кәсіпорынға келіп түсуі, оларды кәсіпорында орналастыру және олардың ... ... ... ... әр ... ... ... түседі және есептен шығарылады. Бұл жағдайларды 5-суреттегі сызбадан көре аламыз.
Қорлардың қозғалысы
Келіп түсу
Орналастыру
Есептен ... ... ... алу
2. Айырбас
3. Құрылтайшы-лардың жарғы-лық капиталға салған салымы
1. Қоймадан ... ... ... және ... ... ... ... Айырбас
3. Өтеусіз беру
4. Басқа кәсіпорын- ның жарғылық капиталына салған ... ... 1 - ... ... ... суретте тауарлы-материалдық құндылықтарды кәсіпорындағы қозғалысы туралы, яғни құндылықтар үнемі қозғалыста, айналымда жүріп ... [10, 362б.]. ... және ... ... есеп - ... түгел сақталуына, үнемді пайдаланылуына көмегін тигізеді. Кәсіпорында материалдық ресурстардың сақталуы мен рационалды пайдалануына қатаң бақылау жасау ... ... ... етеді:
* материалды-техникалық жабдықтаудың дұрыс ұйымдастырылуы;
* қойма мен салмақты өлшейтін ... ... ... ... ... ... ... нормаларын пайдалану;
* материалдық ресурстардың сақталуы мен жіберілуіне материалды жауапты тұлғаларды анықтау [11, ... АҚ ... ... ... ... ... ... түскен, сыртқа жіберілген материалдарды уақытында есептейді, кіріске алады, есептен шығарады;
2) материаладарды қоймада және ... ... ... ... бақылайды;
3) материалдарды неғұрлым ұтымды пайдаланады.
Кәсіпорынның ағымдағы активтеріне, яғни тауарлы-материалдық қорларға: ... ... ... (А4 ... А4 файлдар, қаламдар және т.б.), отындар, құрылыс ... ... ... және тағы ... ... жатады. Сонымен қатар кәсіпорынның ағымдағы активтеріне ақша қаражаттары (кассадағы, банктегі) және тағы басқалар жатады. Кәсіпорынның ағымдағы активтері үнемі айналымда жүреді. Яғни ақша ... ... ... ақша ... ... кәсіпорынның жұмысы үнемі айналымда болады.
Акционерлік қоғам 2008 жылдан бастап Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарымен, яғни жаңа шот жүйесімен ... ... ... ... ... ... шоттар жоспары бар.
Жақсы және дұрыс ұйымдастырылған есеп материалдардың түгел ... ... ... ... ... ... да бұл кәсіпорында материалдардың түгел және дұрыс сақталуы, сондай-ақ ұтымды пайдалануына, жұмсалуына мынадай жағдайлар жасалған:
- тиісті түрде жабдықталған материалды-қорларды ... 3 ... бар;
- ... ... материалдарды қабылдайтын және босататын адамдардың топтарын алдын-ала белгілеп, олармен материалдарға ... ... шарт ...
АҚ ... материалдық құндылықтарының шығысы мен түсімі бойынша жасалатын алғашқы құжаттар материалдық есепті ұйымдастырудың негізі болып табылады. Тікелей алғашқы құжаттардың ... ... ... ... ... және сақталуын, қозғалысын алдын ала, ағымдағы және келешектегі бақылануын жүзеге асырады. Мұнда есепті тиімді ... ... ... ... мен есепке алынуына қатысы бар барлық тұлғаларға баға көрсеткішінің номенклатурасын жасап, таратудың ... зор. Онда ... ... ... ... қорлар белгілі бір белгілері бойынша әзірленеді.
Кәсіпорында тауарлы-материалдық құндылықтарға әрбір ... ... ... ... сандық белгілері бар номенклатуралық нөмір (коды) беріледі, содан соң барлық құжаттарда тауарлы-материалдық қорлардың бары мен қозғалысы бойынша ... ... ... ... нөмірі жүйесінде алдын ала енгізілген және сол бойынша анықталады. Ол жүйеленген материалдар тізімі бойынша жасалады және оны кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ... ... бөлімдері) анықтама ретінде пайдаланады.
Материалдық қорлардың қозғалысына байланысты барлық операциялар ... ... ... ... ... ... ... алады: жабдықтаушының қоймасынан; темір жол станциясынан, айлақтардан, аэропорттан, материалды жауапты тұлғалар арқылы өз қоймаларынан өзіне керекті, ыңғайлы, ... ... ... ... ... ... ... мына құжаттар негіз болып саналады:
1) шот- ... ... ... ... ... ... ... жауапты тұлғаның жазған накладнойы мен құжаттары, атап айтқанда:
- ... ... ... ... ... ... ... құндылықтардың өндірісте дайындалған және сақталған кезіндегі жетіспеушілігі мен жоғалуы туралы актісі;
- ... ... ... ... ... ... ... актісі;
- материалдардың бүлінуі, сынуы, қирауы туралы актісі.
Қорлардың ... ... (З-1 ... Бұл құжат АҚ-да жабдықтаушылардан немесе тысқары кәсіпорындардан келіп түскен қорларды есепке алу үшін пайдаланылады. Ол бір ғана ... ... және ол ... ... ... қоймаға келіп түскен кезде толтырылады.
Материалды қабылдау туралы акті (А-1 нысаны). Жабдықтаушылардың ілеспе ... ... ... және сапалық айырмашалақтары бар босалқаларды ... ... ... ... ... ... ... қабылдаған кезде де қолданылады. Қабылдау комиссиясы ... ... ... ... ... жіберуші (жабдықтаушы) өкілінің немесе мүдделі емес мекеме өкілінің қатысуымен актіні 2 дана етіп ... ... ... ... құжаттармен қоса (тауарлық-көліктік жөнелтпе қағаздар, спецификациялар және басқалары) актілердің бір данасы материалдық қорлардың қозғалысын есепке алу үшін ... ... ... ... жазу үшін, жабдықтау бөліміне немесе олардың бухгалтериясына ... ... ... ... ... және сақталған кезіндегі жетіспеушілігі мен жоғалуы ... ... ... ... ... ... материалдық қорларын дайындау, сақтау немесе өндіру процесінде орын ... ... ... үшін қолданады. Қорлардың сақталуына жауапты бөлімдердің балансынан шығаруға және ... ... ... ... ... ... бола алады.
Бұл құжат материалды қабылдау жөніндегі актіге тіркеледі. Екі ... ... ... мүшелері мен кінәлі кісілер қол қояды. 1-ші данасы бухгалтерияға жіберіледі, ал ... ... ... ... ... ... материалдардың жоғалуы туралы актісі. Субъектінің қоймасына жабдықтаушылардан келіп түскен кезде табиғи шығын нормаларына сай қорлардың кемігені анықталса немесе өңделгеннен кейін ... ... ... ... ... болса, осы акті жасалады. Қорларды қабылдауды жүргізген кезде жасалынған актіге кіріс ордері қосымша ... ... ... 2 дана етіп ... қол ... 1-ші ... бухгалтерияға өткізеді, ал қорлардың жоғалуына материалды жауапты тұлғалар ол сол адамдардың есебіне есептен шығаруға ... бола ... ал оның ... ... қоймада қалады.
Материалдардың (тауарлардың) бүлінуі, сынуы, қирауы туралы актісі. Кәсіпорында бүлінудің, ... ... ... ... және ... (тауарларды) есептен шығару үшін пайдаланылады. Ол 2 дана етіп жасалынады. 1-ші дана бухгалтерияға жіберіліп, қорлардың жоғалуына ... ... ... ... тұлғаларға есептен шығаруға негіз болады, 2-ші данасы бөлімшеде қалады.
Тауарлы-материалдық қорлардың түсуін құжатпен рәсімдеу төмендегінше жүргізіледі. ... ... ... ... қорларды алған кезде кәсіпорын бұл процесті өздерінің жауапты тұлғалары арқылы жүзеге асырады. Жабдықтаушылардың қоймасынан тауарларды алу үшін ... ... ... ... ... ... хат (Д-1 нысаны) - белгілі бір тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... хатты дұрыс берілуіне, олардың есебі мен жүзеге асырылуына бақылау жасау бухгалтерияға жүктеледі. Сенім хатқа басшы мен бас ... ... ... ... ... берілген тұлғалар қол қояды. Берілген сенім хаттар міндетті түрде есепке ... ... Ол үшін ... ... арнайы тігілген, нөмірленген, мөр басылған (Д2 нысаны) тіркейді. Онда сенім хат ... ... ... ... ... ... хат ... тұлғаның лауазымы, аты-жөні, оның қолы, жабдықтаушының атауы, тауарлардың атауы, саны немесе құндылықтарды қабылдау құжаты (нөмірі, наряд күні, шоттар және т.б.) ... Бұл ... ... ... ... ... қолхат және сенім хаттың пайдаланғандығына көрсететін бухгалтерияның белгісі болуы керек, Сенім хатты алған жұмысшы бухгалтерияға тапсырысты орындалғандығын көрсететін құжаттарды тапсырып есеп ... ... ал егер ... хат ... оны бухгалтерияға қайтарып беру керек. Толтырылмаған немесе ... ... қол ... ... ... ... тыйым салынады. Сенім хат белгілі бір мерзімге беріледі, бірақ он күннен ұзақ ... ... ... ... жататын тауарлы-материалдық қорлар алынған жағдайда оған бірнеше накладной керек болса, ... ... ... ... бір ... беруіне болады, бірақ онда берілген барлық накладнойдың ... күні ... ... Егер де бір ғана ... ... ... ... тауар алуына тура келсе, онда оған әрбір қоймаға ұсыну үшін жеке сенімхат беріледі.
Материалды жауапты тұлға сенім хатты алғанннан кейінгі ... ... ... ... ... материалдық қорларды кірістеп (З-1 нысаны) бір дана етіп толтырып ... ... ... ... тапсырады. Сенім хаттарды есепке алу журналында сәйкес белгі жасалынып, тапсырылған құжаттардың нөмірі, күні ... Егер ... ... сенім хат жарамдылық күнінен кейінгі күннен кешіктірілмей бухгалтерияға тапсырылады. ... деп ... ... ... есепке алу журналында белгі қояды. Пайдаланылмаған сенім хаттар есепті жылдың соңына дейін оларды ... ... ... ... ...
Жабдықтаушылар (жіберушілер) тауарлы-материалдық қорларды осы кәсіпорынға босатқан кезде, әрбір жіберілген бөлігіне үш данада накладной жазып, онда сенімхаттың нөмірі, күні көрсетіледі. Оның ... ... ... ... яғни АҚ кәсіпорнында, екіншісі жіберушінің өзінде қалады, оны ол алдағы кезеңде жіберілетін тауарлы-материалдық қорларды бақылау жасау үшін ... Ал ... ... ... Тауарлы-материалдық қорларды босатып біткен соң, ең соңғы ... ... ... сенімхатын да бухгалтерияға тапсырады. Тауарлы-материалдық қорларды мынадай жағдайларда сенімхат бойынша босатуға болмайды:
- ... ... ... ... ... жөнделген немесе өшірілген болса;
- көрсетілген сенімхаттағы құжаттары болмаса;
- сенімхаттың мерзімі ... ...
- ... ... ... ... туралы хабар болса;
- сенімхат берген субъекті өз қызметін тоқтатса (жойылса, қайта құрылымдық ... ... ... ... ... ... қозғалысы 1310 , 1330 1350 және сияқты шоттар бөлімдерінде көрсетіледі және жинақталады. Кәсіпорында тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... Бұл жүйеге әрбір материалдық құндылық топтарына келесідей субшоттар енгізілген:
- шикізат пен материалдарға - 1311, 1312, 1313, 1314, 1315, 1316, 1317 және ... ... ... ... қорлары 1300 синтетикалық шотында жинақталады.
Кәсіпорынның тауарлы-материалдық құндылықтарының кәсіпорынға келіп түсуі төмендегіде көрсетілген бухгалтерлік шот жазбаларымен ... ... ... ... және ... да ... ... түсті:
Дт 1330, 1350 Кт ... Жеке ... ... алынды:
Дт 1330 Кт ... ... мен ... да ... ... ... алынды:
- жеке тұлғалардан : Дт 1310, 1350 Кт ... ... ... Дт 1310, 1350 Кт ... АҚ ... автотранспортпен тауарлы-материалдық қорларды жеткізіп берген кезде осы орталықтың материалды жауапты тұлғасы (қойма ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорлардың санын және брутто салмағын, тауарлық-транспорттық (көліктік) накладной мәліметімен салыстырады, олар екі данада жазылады. Егер олардың мәліметінде айырмашылық болмаса, онда оның бір ... қол ... және ... ... ... ... қабылданды деп жазады. Накладнойдың бір данасы материалды жауапты тұлғада қалады. Ал егер ... ... онда оның саны мен ... Акті ... Ол екі дана етіп ... және оған екі ... да жауапты тұлғалары қол қояды. Оның біреуін жабдықтаушыға жібереді, ал екіншісі тауарлы-материалдық қорлар қабылдаған жауапты тұлғада қалады, одан әрі ол ... ... Акт ... талап-тілек қоюға негіз бола алады.
Тауарлы-материалдық қорларды босатқанда ... ... ... ... ... ... да бір шаруашылық қажеттілігі үшін басқа қоймаларға, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... кезде пайдаланады.
Материалдардың шығысы мынадай құжаттар бойынша рәсімделеді:
Лимитті-заборлық карта - ... ... ... ... қолданылатын қорларды есептен шығару үшін, сонымен қатар өндірістік қажеттіліктерге қорларды босатудың белгіленген лимитін сақтауды ... үшін және ... ... ... үшін қолданылады. Лимитті-заборлық карталар жабдықтау бөлімімен бір материалға екі дана етіп жасалады, оның біреуі - цехқа беріледі, ал ... ... ... ... ... ... (қосымша босату). Бұл құжат қорлардың белгіленген лимиттен артық босатылуын немесе олардың ... ... алу үшін ... ... ... ... шығаруға негіз болып табылады. Ол екі дана етіп дайындалады: бірі алушыға, екіншісі - ... ... ... екі ... да ... қорлардың күні мен мөлшерін белгілеп, содан соң қалдығын шығарады. ... ... ... ... ал ... ... ... өкілі қол қояды.
Материалдарды босатуға талап накладнойы (ішкі қозғалыс). Бұл құжат ... ... ... ... есебін жүргізуге, өз ұйымының аумағынан тыс орналасқан шаруашылықтарына қорларды босатуға, сонымен қатар басқа ұйымдарға қорларды ... ... Екі дана етіп ... ... ... ... босатқан жағдайда талап накладнойы келісімшарттардың, нарядтардың және тиісті құжаттардың негізінде жасайды. Материалдарды алушы өзі алып кететін жағдайда есептен ... ... қол ... ... қоймашы есептік төлем құжаттарын шығару үшін бухгалтерияға береді.
Кәсіпорынды материалдық-техникалық жабдықтармен қамтамасыз ету жұмысымен арнайы ... және ... ... Олар ... бойынша келер жылы кәсіпорынға керек болатын материалдардың көлемін ... ... ... ... ... ... ... көлемі туралы шарт жасайды. Кәсіпорынның жабдықтау бөлімі шартта ... ... ... ... отырады.
Кесте 4 - Операциялардың бухгалтерлік шоттар жазбасы
Тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға материалдар және басқа да қорлар келіп түсті
1310,1350
3310
Жеке тұлғалардан тауарлар алынды
1330
3390
Материалдар мен басқа да қорлар өтеусіз түрде алынды:
-жеке тұлғалардан
-басқа ұйымнан
1310,1350
6220
Түгендеу ... ... ... мен ... да ... ... табиғи апат кесірінен жоғалуы
7210
1330
Қоймадағы тауарлардың бүлінуі және жоғалуы
7210
1330
Сапасыз шыққан тауарларды жабдықтаушыға қайтару:
А) құнын төлеу алдында:
- келісім құнымен
- қосымша құн салығымен
Б) ... ... ... келісім құнымен
- қосымша құн салығымен
3310
3310
1280
1280
1330
1420
1330
1420
4-кестеде көрсетілген тауарлы-материалдық қорлардың ... ... алу ... ... ... ... қарастырайық.
1) Тауарлы-материалдық қорлар жабдықтаушылардан келіп түсті:
Дт (1310-1350)
Кт (3310) ();
2) Жабдықтаушылардан тауарлы-материалдық ... ... ала ... ... (1610) () ... (1030) ... ... қорларды тасымалдау шығыстары өтелді:
Дт (3390) ()
Кт (1030) ... ... ... ... ... материалдар кіріске алынды:
Дт (1350) ()
Кт (6280) ();
5) Жабдықтаушылардан бірнеше рет ... ... ... ... ... ... ыдыс жабдықтаушыға қайтарылатын шартпен алынған:
- материалдар құнына:
Дт (1310) ()
Кт (3310) ();
- ... ... ... ... ... ... (1420) ... (3310) ().
Материалдар өздері сақталып тұрған жері бойынша, яғни кәсіпорынның қоймаларында және ... ... ... АҚ ... бухгалтериядағы есебі баяндалған, енді құндылықтардың қоймадағы есебін қарастырайық.
Материалдық қорлардың қоймадағы есебінің дұрыс ұйымдастырылуы олардың ... ... ... ... ... жүргізілуіне және олардың жұмыстың қалай қойылғандығына байланысты. АҚ ... үш ... бар, ... ... ... ... ... ағымдық қалыпты жағдайын ұстап түру үшін және өндірістік-шаруашылық қызметті жүзеге асыру үшін қажетті ... ... ... ... ... есебі белгіленген түрі бойынша олардың ішінде сорттары мен маркалары бойынша жүргізіледі. Материалдардың әрбір номенклатуралық нөмірі бойынша ... ... түрі (З-3 ... ашылған. Бұл карточкада материалдық қорлардың аты, мөлшері, көлемі, сорты, өлшем бірлігі, номенклатуралық нөмірі және есептеу ... ... Бұл ... ... кіріске алынған материалға кәсіпорынның бухгалтериясы дайындап, одан ... ... ... мен ... ... ... қоймаға беріледі. Қойма қызметкері алынған карточкаға материалдық қорлардың қай жерде сақталып тұрғаны жайлы деректер толтырады. Материалдың ... ... ... сол ... ... адам жүргізеді. Қоймашы белгіленген тәртіп бойынша толтырылған алғашқы құжаттардың негізінде ... ... ... және ... ... ... ... іске асырылған күнін қойманың есеп карточкасына жазып, онда материалдық құндылықтардың сол күннің соңындағы қалдығын ... ... ... Бұл ... ... қалдығы әрбір операциядан кейін шығарылып отырылады.
Қоймалық сорттық карточканың дұрыс жүргізілуін бухгалтерия бақылап отырады. Бухгалтерия қызметкері ... ... ... 10 ... қоймашымен қоймадағы операцияларды жүргізуге негіз болған алғашқы құжаттардың дұрыс жазылуын, қоймалық ... ... ... ... және ... ... ... дұрыс шығарылуын тексеріп отырады. Карточкадағы жазылған операциялардың дұрыстығын және оны тексергені жайлы осы кәсіпорындағы бухгалтерия ... есеп ... ... ... қол қояды. Қоймалық-сорттық карточкалардағы жазуды тексеру, қойма меңгерушісінің бухгалтерияға материалды ... алуы ... ... ... ... ... ... жауапты адамның келісімі бойынша бухгалтерия қызметкері әр операцияның дұрыстығын тексергені жайында және құжатты қабылдағаны жайында ... қол ... Ал, ... және ... ету ... белгіленген уақытта тіркелімдермен бірге бухгалтерияға табыс етіледі. ... ... ... ... күні ... екі дана етіп ... ай соңындағы қалдық тізімдемесін (ведомосын) тапсыруы керек. Тізімдеме құрамында өзгерісі (кірісі мен ... бар ... ... ... онда тек қана ... сандық қалдығы көрсетіледі. Тізімдемеге қойма, бөлімше бастығы және ол құжатты толтырушы қол қояды. Дұрыстығын тексеріп болғаннан кейін тізімдеменің бір ... ... ... ... ... ... ...
Материалдың есебін жедел оперативтік, бухгалтерлік, қалдықтық әдіспен жүргізген ... ... есеп ... ... ... ... (З-7 ... жүргізіледі. Қойма бастығы карточкалардағы ай бойындағы жиынтық деректері бойынша ... ... ... бірінші жұлдызына қалған қалдықтарын осы тізімдемеге көшіріп жазады. ... ... ... ... ... номенклатуралары бойынша аралық шоттарға (субшоттарға) және синтетикалық шоттарға топталғаны күйінде көрсетіледі. Бухгалтерияда материалдардың қалдығы олардың ... ... ... ... ай ... ... материалдардың жалпы сомасы анықталады. Егер пайдаланатын материалдар номенклатуралары аз болған жағдайда материалдарды алған адамдардың қолын тек қоймалық есеп ... қою ... ... болады. Мұндай карточкалар тек бір айға ғана ашылып, ай соңында бухгалтерияға тапсырылады. Келесі айда олардың ... жаңа ... есеп ... ашылып, оған материалдардың ай басындағы қалдығы жазылады. Қойма шаруашылығының жақсы жағдайы тауарлы-материалдық құндылықтардың есебін дұрыс ұйымдастырудың ... ... ... ... Қойманың үй-жайы тұйықталған, дабылдамамен, механизация жабдықтарымен приборлардың қажетті мөлшерімен жабдықталған.
Қойма ішіндегі материалдардың әрбір тобы, топшасы мен түрі ... бір ... ... ... ... жерге материалдық затбелгі бекітілген. Басшының бұйрығымен қоймада жұмыс істейтін материалды жауапты адамдардың тізімі бекітілген. Олармен материалдық жауапкершілік шарты жасалған. ... ... ... тікелей осы адамдар жүргізеді. Бухгалтерияда материалдық құндылықтардың есебін жүргізгенде сорттық, номенклатуралық нөмірі бойынша есепке алу немесе оперативті-бухгалтерлік (сальдолық) ... ... ... [12, 34б.].
Сорттық әдіс бойынша бухгалтериядағы аналитикалық есеп материалдар қозғалысы бойынша ... ... ... ... Ай ... ... мерзімі басталғанда карточкада тіркелген материалдардың ай ішіндегі кірістер мен шығыстарын санап, олардың қалдығын анықтайды. Осы мәліметтер негізінде әрбір ... ... ... ... аналитикалық есептің айналым ведомосы жасалады. Аналитикалық есептің барлық айналым ведомостары бойынша жалпы сома синтетикалық шоттардағы ... және ... тең ... ... ... нөмірлері бойынша аналитикалық есеп әдісінде аналитикалық есеп карточкалары жүргізілмейді және номенклатуралық нөмірлер бойынша кіріс және шығыс бастапқы ... ... ... ... ... ... ... келіп түсуі мен шығуы туралы жалпы мәліметтер ... және ... ... аналитикалық есеп айналым ведомосы құрылады. Айналым ведомостары заттай және ақшалай өлшеммен синтетикалық шоттарға және ... ... ... ... қоймаға құрылады.
Оперативті-бухгалтерлік (сальдолық) әдісте бухгалтерияда материалдардың аналитикалық есебі тек ... ... ... ... ... жауапты тұлғалар сандық-сорттық есепті материалдар есебінің карточкасын пайдаланып жүргізеді. Олар материалдардың қозғалысы бойынша бастапқы құжаттаға сәйкес толтырылады. Бастапқы ... ... ... ... және бухгалтерия қызметкері аптасына бір рет (одан жиі емес) материалдар есебі карточкасының мәліметтерін бастапқы құжаттар мәліметтерімен салыстырып отырады. Карточкаларды ... ... ... ... ... [13, 133б.]. ... ... есебі үш әдістің біреуімен ұйымдастырылуы мүмкін.
Кәсіпорынның қоймадағы есебі екінші әдісті қолданады, яғни қойма есебі карточкаларының жүргізілуін бухгалтерия ... ... ... ... немесе он күнде кем дегенде бір рет ... ... ... ... ... ... операциялары бойынша бастапқы құжаттар мен карточкалардағы жазудың мерзімділігі мен дұрыстығын тексеруді жүзеге асырады. Операциялардың жазылуы мен қалдықтардың ... ... ... ... ... ... қолын қою арқылы растайды. Тексеру қойма меңгерушісінің бухгалтерияға бастапқы құжаттарды табыс етуімен ұштасады. Өткізілетін құжаттардың деректері З-7 ... ... ... ... ... бұл ... олардың нөмірі мен саны көрсетіледі. Тізілім құжаттарды қоса отырып, бір данада жасалады. Ай соңында ... ... ... есебінің кітабы қоймаға беріледі. Қойма меңгерушісі оған материалдар ... ... ... ... ... ... жинақтау және жалпы кітап бойынша материалдық құндылықтардың есептік топтары бойынша жиынын есептен шығару үшін бухгалтерияға қайтарылады. Бұл әдіс ... ... есеп ... есепке негізделеді және онымен тығыз байланысты;
- қоймадағы және бухгалтериядағы есепті жедел салыстыру, демек ... айда ... ... жою ... туындайды;
- есептік бағаларды қолдану ай сайын қорлардың орташа құнын анықтау жөніндегі қиын жұмыстарды жояды.
Бұл түгендеу ... ... және ... ... ... күшейтеді, құжаттарды өңдеу және есептік тіркелімдердің жағдайын жақсарту бойынша компьютерлік техниканы қолдану мүмкіндігін кеңейтеді. ... ... ... синтетикалық есептен қалуына жол берілмейді.
Материалдардың бухгалтериядағы аналитикалық (талдамалық) есебі сандық және ... ... ... ... есепті ұйымдастырудың көп қиындығына байланысты бухгалтерияда ... ... ... ... ... үздіксіз жетілдіріліп келеді. АҚ есеп жұмысына есеп тіркелімдерінің өте ұтымды жаңа түрлері енгізіліп, есеп жұмысының тәртібі ... есеп беру ... ... ... ... да түрі ... Соңғы кезгі уақыттарға дейін ұйымдардың бухгалтерияларында материалдардың талдамалық (аналитикалық) сорттық, сандық, бағалық есебін карточкаларда жүргізіп келді. Кәсіпорынның бухгалтериясында материалдың әр ... ... ... карточка ашылған. Материалдың кіріс етілуіне, босатылуына жасалған әр құжат деректері тиісті карточкаға жазылады. Ай ... ... ... ай ... әр карточка бойынша материалдың кіріске алынуы мен шығыс етілуінің қорытындысы шығарылып, олар материалдың айналым ... ... ... ... ... қоймадағы карточкаларда жазылған деректер қайталанады.
Егер қоймадағы материалдық қорлардың қалдықтары қорлардың белгіленген нормасынан жоғары немесе тең ... онда ... ... бұл ... ... бөліміне хабарлауы тиіс. Бұл мақсатта қорлардың белгіленген нормаларынан нақты қалдық қорының ауытқушылығы туралы дабыл анықтамасы қолданылады. Ол нақты қалдық ... ... ... ... бақылау үшін және қозғалыссыз жатқан қалдыққа бақылау жасау үшін қолданылады. Анықтаманы бір дана етіп қойма меңгерушісі материалдарды ... алу ... ... ... жасайды. Анықтамаға деректерді енгізудің өлшемдерін субъектінің материалдық-техникалық бөлімі белгілейді.
Бухгалтерияға берер алдында жазбалардың дұрыстығы және ... ... ... қойманың өзінде тікелей тексеріледі. Материалдық құндылықтардың қозғалысын ресімдейтін құжаттарды бухгалтер қоймадағы ... ... ... мен ... жағынан жауапты адамдардың қызметіндегі тәртіп бұзушылықтар туралы, сондай-ақ іріктеп ... мен ... ... ... ... бухгалтерияның қызметкері бас бухгалтерге хабарлауы тиіс.
Айдың аяғында қоймадан материалдардың қалдықтарын есепке алатын кітабін қоймашыға береді, оған ... ... ... ... алу карточкасындағы қалдықтарын өшіріп жазады. Содан кейін деректерді салыстырып тексеру үшін ... ... ... ... ... ... және бүтіндей алғанда кітап бойынша жиынын бухгалтерияға қайтарады. Сөйтіп, қойма меңгерушісі материалдарды есепке алуға, олардың карточкаларын жүргізуге, құжаттардың ... ... және ... есеп ... ... ... міндетті.
Қоймалардан түскен құжаттар жік-жігімен жинақталып, жөнелту қағаздарымен жинақталады, содан соң олардың деректерін бухгалтериядағы мәліметтермен ... ... ... кейінгі есептік өңдеуге дайындалады, ал екінші даналары - материалдар сақталатын орындарда қалады, олар құндылықтар топтары және номенклатуралық ... ... ... Олар ... ... және қоймалар бухгалтериядағы есеп деректерін салыстырып тексеру үшін ... ... ... ... деректері кәсіпорында белгіленген есеп топтары бойынша материалдарды жинақтап есепке алудың жинақтаушы тізімдемесінде топтастырылады, ол тауарлы-материалдық қорлар кірісі мен ... ... 1310 ... жинақтаушы шоттары және материалдар топтары бойынша жүргізіледі. Бұл тізімдемеде материалдардың әрбір тобы ... ... ... тізімдемеден келесі айдың басындағы қалдығы, ағымдағы құжаттарындағы өткізу тізімдерінің топтары бойынша материалдардың кірісі мен шығысы сомалық ... ... және ... ... ... ... шоты мен материалдар тобы бойынша қалдығы шығарылады.
Жинақтаушы ведомосы қойма мен ... есеп ... ... үшін ... ол ... есебінің Карточкасы мен қорлардың қалдық Кітабы бойынша жүргізіледі. Қорлардың қалдықтарының кітабы есеп бөлімінде электонды түрде жүргізіледі және ... ... оны ... ... ... ... алу үшін ... Айдың аяғында кітап бухгалтериядан қоймаға беріледі, қойма меңгерушісі есепті жылдың аяғындағы ... ... ... оған ... өз ... қойып оны растайды. Материал қалдықтарының кітабы есепті айдан кейінгі, айдың 1-3 күні бухгалтерияға тексеруге және топтар мен ... ... ... алу жөніндегі шоттар бойынша жинақталған есебі беріледі.
Айдың аяғында ... ... ... алудың жинақтаушы тізімдемесіндегі қалдықтар туралы әрбір есептік топ бойынша сомалық түрдегі деректер материал қалдықтарының кітабындағы топтарының жиынтығымен салыстырылады. ... ... ... қоймадағы есебі мен есеп бөліміндегі есебінің айырмашылығы мынада: қоймадағы карточкаларда ... есеп қана ... есеп ... карточкаларда сандық есеппен қатар олардың құндары да көрсетіледі. Есеп бөлімінде материалдың сорттық, сандық, бағалық есебін жүргізу көптеген адам күшін және ... ... ... Сондықтан да бұл кәсіпорынның есеп бөліміндегі карточкалар мен айналым тізімдемелерін толтыру кейде кешігіп ... ... ... ... ... орнына кейінгі кезде сандық, сорттық, сомалық айналым ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... тек қоймалық сорттық, сандық есеп карточкалырында жүргізіледі. Оперативтік (жедел) бухгалтерлік ... ... ... ... үшін міндетті түрде керек жағдайлардың бірі есептеу жұмысына жоспарлы есептеу бағасын енгізу қажеттілігі болып табылады. ... ... яғни ... (талдамалық) есебі осы бағамен жүргізіледі. Материалдар синтетикалық (топтамалық) шотта нақтылы өзіндік құнмен есептелінеді.
Кәсіпорындағы тауарлы-материалдық құндылықтардың есеп бөліміндегі және ... ... ... ... болса, сол материалдарды түгендеу де өте маңызды ... ... ... ... - бұл меншіктің сақталуын, материалдық құндылықтардың ... ... ... ... және бухгалтерлік есебін жүргізуді қамтамасыз ететін бақылау әдістерінің бірі. Оны меншік нысанына, қызмет түріне және жұмыс ... ... ... ... ... ... Құралдардың жағдайын жылдық есеп беруде обьективті түрде ... үшін ... кем ... бір рет ... ... ... ... оны материалдық жауапты тұлға ауысқан кезде істі қабылдаған күні, ... ... ... ... ... ... өрт және ... апаттардан кейін жүргізіледі. Түгендеудің негізгі мақсаты - тауарлы-материалдық құндылықтардың ... ... ... ... және ... ... ... Түгендеу процесінде:
- тауарлы-материалдық құндылықтардың сақталуын;
- олардың ... ... ... және өлшем құрал-саймандарының жағдайының дұрыстығы;
- тауарлы-материалдық қорлардың қозғалысы есебін жүргізудің тәртібі тексеріледі.
Түгендеу тексерудің көлеміне қарай ... және ... ... ... - ... және ... болып бөлінеді. Кәсіпорынның басшысы, оның орынбасары немесе бас бухгалтері түгендеуді ұйымдастырады және оның жүргізілуіне басшылық ... ... ... тағайындалған өкілетті адамдардан тұратын комиссия түгендеу жүргізу ... ... ... ... [14, 45б.]. ... тауарлы-материалдық құндылықтардың нақты қолда барын тексеруді бастағанға дейін түгендеу комиссиясы:
- тауарлы-материалдық құндылықтар ... ... ... ... және кіріп-шығатын жері бар басқа да орындарды пломбалауға;
- барлық салмақ өлшеу проборларының дұрыстығын және ... ... ... ... ... түгендеу сәтінде кіріс және шығыс құжаттарының инвентарлық тізілімінің немесе тауарлы-материалдық құндылықтардың қозғалысы туралы есептемелердің соңғыларын алуға;
- түгендеу ... ... ... кіріс және шығыс құжаттарының бухгалтерияға тапсырылғандығын, келіп түскен ... ... ... кіріске алынғандығын, ал шығарылғандары шығысқа есептен шығарылғандығын растайтын қолхатты материалдық жауапты тұлғадан ... ... ... ... (Инв. №10 ... ... ... комиссияның тек толық құрамы материалдық-жауапты адамның қатысуымен жүргізеді. Материалдардың бар-жоғы міндетті түрде салмақ өлшеу және шамалау және есептеу негізінде анықталады. ... ... емес ... ... жеке ... ... ... сақтауға қабылданған тауарлы-материалдық құндылықтар бойынша инв. №7 нысаны, ал есептік деректерден ауытқуы анықталған құндылықтар ... (инв. №18 ... ...
АҚ-да тауарлы-материалдық құндылықтардың артықшылығы мен кемшілігінің құны бағалауымен ... ... ... келтіріледі. Тауарлы-материалдық құндылықтарды сақтау кезіндегі барлық кемшіліктер мен артықшылықтар бойынша, сондай-ақ ысыраптар бойынша материалды ... ... ... түсініктемесі беріледі. Бұл түсініктемелер түгендеу нәтижелері бойынша шешім қабылдаған кезде мұқият тексеріледі.
Жұмыс ... ... ... ... ... онда ... ... жағдайын инвентарлық тексеру нәтижесі және тауарлы-материалдық қорлардың сақталуын қамтамасыз ету жағдайы көрсетіледі.
Тауарлы-материалдық құндылықтардың бүліну себептері, пайдаланылмайтын және ... ... ... ... оған ... ... ... сондай-ақ қорытынды жасалып, анықталған кемшіліктерді жою жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері рәсімделеді.
Жол үстіндегі тауарлы-материалдық қоларды түгендеу актісінде әрбір жеке жөнелту бойынша мынадай деректер келтіріледі: атауы, саны мен ... тиеу ... ... осы ... ... ... есепке алынуына негіз болған құжаттардың тізбесі мен нөмірлері. Бұл ретте белгіленген мерзімде келмеген және есепте жолда келе ... ... мен ... ретінде есепте тұрған жүктер бойынша оларды іздестіру үшін қандай шаралар жүргізіліп жатқандығын тексеру керек. ... және ... ... ... ақы ... ... қорларға арналған түгендеу тізіміндерінде әрбір жеке тиеу бойынша сатып алушының аты, тауарлы-материалдық қорлардың атауы, тиеу ... ... ... ... ... және ... ... сомасы жүргізіледі.
Басқа кәсіпорындардың қоймаларында сақталатын тауарлы-материалдық қорлар осы құндылықтардың сақтауға өткізілгендігін растайтын құжаттардың негізінде Түгендеу тізіміне ... ... ... осы ... қолданылып жүрген ереже бойынша кәсіпорындар жылына кем дегенде бір рет өздерінің меншігіндегі материалдық қорларына ... ... ... Сол ... АҚ ... да жыл сайын құндылықтарға және басқа да мүліктеріне түгендеу жүргізіліп тұрады. Түгендеу жүргізу үшін кәсіпорын басшысының бұйрығымен орталық түгендеу ... ... Бұл ... ... ... ... оның ... басқарады.
Кәсіпорын басшысының бұйрығымен түгендеу жүргізу оның басталуы және аяқталуы мерзіміне ... адам ... ... ... ... жауапты адамның жауапкершілігіндегі материалдардың түрлері және олардың сақталуы тұрған жерлері бойынша жүргізіледі. Кәсіпорында сақталып тұрған, бірақ оның өз ... ... яғни ... ... ... жеке ... ... түгендеу керек.
Түгендеу нәтижелерін есеп бөлімінде мынадай тәртіппен реттейді:
- ... ... мен ... ... ... 1300 ... ... дебеті мен кредиті бойынша бейнелейді;
- артық болып шыққан құндылықтар кірістелуі тиіс және ... ... болу ... мен ... ... ... артылып қалған құндылықтардың сомасына 1300 бөлімшесінің шоттары дебеттеліп, 6280 шот кредиттеледі. Құндылықтардың жетіспеушілігі, зияны мен ... ... 1280 ... 7470 ... ... шот ... 1330 ішкі бөлімінің шоттары кредиттеледі;
- табиғи кемуінің салдарынан ... ... ... ... жетіспеушілігін өндіріс қалдықтарына есептен шығарады: 1280 шотының 7470 деген аралық шоты кредиттеледі және 7210 , 7470 ... және ... ... кему ... тыс жетіспеушілік құндылықтардың бүлінуінен болуы мүмкін зияндар сондай-ақ құндылықтардың ұрлануынан болуы мүмкін және соған себепті болған тұлғалар ... ... ... оған ... ... қойылған талап негізсіз болған жағдайда 1280 шотының 7470 аралық шотының кредитінен, 7210 шотының ... ... ... нәтижелері түгендеу жүзеге асырылған айдың есебінде, ал жылдық түгендеу - бір жылдағы қаржылық есеп беруде көрініс табады.
Сонымен, тауарлы-материалдық ... ... ... есеп ... жүргізілсе, аналитикалық есебі қоймада жүргізіледі. Есеп бөлімінің есебі мен қойма есебі өзара тығыз байланысты. Тауарлы-материалдық құндылықтардың есеп бөліміндегі есебінің ... өте зор, ... ... ... ... яғни ... ... келіп түсуін, оларды кәсіпорында орналастыру мен олардың босатылуын есепке алуын қамтамасыз ...
АҚ ... ... ... зерттей келе анықталған кемшіліктер бойынша келесідей іс-шаралар жүргізуді ұсынамын:
* Қойма шаруашылығындағы есеп жүйесін компьютерлеу.
Кәсіпорында қойма шаруашылығы картотекалар бойынша жүргізіледі. ... ... ... өте көп ... ... ... ... өңдеу және сақтау өте көп уақыт пен жұмысты талап етеді. Сондықтан да ... есеп ... және ... жауапты тұлғалардың жұмыс уақытын үнемдеу үшін қойма шаруашылығындағы есепті компьютерлеу кәсіпорын үшін маңызды.
* Кәсіпорында ішкі аудит ... құру ... ... ... есебіне қосымша бақылау шараларын ұйымдастыру.
Басшылық тарапынан осындай шараны ұйымдастыру кәсіпорын үшін маңызды. ... ... ... ... ... осы ... қолданыстағы нормативтік актілермен таныса алады. Сонымен қатар, тауарлы-материалдық қорларға қосымша бақылау жасау нәтижесінде құндылықтарды сатып алу ... ... ... ... ... ... ... сатып алу үшін көзін жеткізуге аз уақыт жұмсауға, кәсіпорын қызметкерлерінің тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... ...
Қорытындылай келе айтар болсақ, айналым қаражаттары АҚ мүлігінің елеулі бөлігі болып ... ... ... мен ... ... - ... ... қызмет етуінің басты шарттарының бірі. Инфляция, қызметте үшін төлемеу жағдайлары және басқа да дағдарыстық жағдайлар кәсіпорынды айналым қаражаттары бойынша ... ... жаңа ... көздерін іздеуге, оларды тиімді қолдану мәселесін зерттеуге мәжбүр етеді.
1.3 Тауарлы-материалдық қорларды ... ... ... мен ... ... ... басты алғы шарты оларды дұрыс бағалау болып табылады.
Тауарлы-материалдық құндылықтар бухгалтерлік ... ... ... бабы ... ... ... ... болашақта экономикалық пайдалар алуды күтеді. Бухгалтерлік есепке алуда қорларды көрсету тәртібі №2 деп аталатын халықаралық қаржылық есептілік стандартымен ... Бұл ... ... ... ... ... танылуға жататын шығындар шамасын және есепті кезеңдегі шығыстар ретінде танылатын шығындар шамасын айқындауға саяды [2]. ... ... ... тауарлы-материалдық қорларды бағалаудың мынадай әдістері қарастырылған:
1) Орташа өлшемді құн ...
2) ФИФО ...
3) ... ... ... өлшемді құн әдісі бойынша ай басында қолда бар материалдық құндылықтар мен ай ішінде ... ... ... материалдық құндылықтардың бірлігінің санына бөлу жолымен есептеледі. Орташа өзіндік құнын есептеу әдісі бойынша кәсіпорынға кіріске алынған әрбір материалдық ... ... ... ... ... шоты ... бағасын анықтау мүмкін болмаған жағдайда жүргізіледі. Материалдық қорлар ... ... ... құны ... ... ... ... басындағы қалған қалдығының құнымен ай бойы кіріске алынған материалдар құнының жиынтығын материалдардың ай басындағы сандарының қалдығымен ай бойы ... ... ... ... ... қосындысына бөлу арқылы анықталады. Орташа өлшемді құн бойынша - ... ... ... ... ... ... есептің кезең соңында қолданылмағандардың да, өндіріске босатылғандардың да бірлік орташа құнын есептеулер мен анықтауларды қолдануға негізделген [15, 225б.]. ... (FIFO - first in-first out) - бұл ... ... олардың бастапқы құны бойынша бағалау әдісі. Мұндай әдісте мынадай қағида қолданылады: , яғни материалдық құндылықтардың шығынын оларды сатып алу құны ... ... бір ... ... алдымен бірінші сатып алынған топтаманың бағасы бойынша материалдың шығындарын ... ... одан ... - ... содан кейін - үшіншісін және сөйтіп ... ... ... саны біткенге дейін жалғасады. Бағалау тәртібі материалды жұмсаудың нақты кезектілігіне тәуелді емес. Бұл әдісте есептен шығарылған материалдық қорларды олардың алғашқы ... ... ... ... құны ... ... ... болып табылады. Бұл әдіс қағидасы бойынша материалдық қорлардың бірінші кезекте кіріске алынғаны, алғашқы болып, яғни бірінші кезекте шығыс ... деп ... [16, 343 б.]. ... ... болсақ, барлық келіп кіріске алынған материалдар бірінен соң бірі кіріске алынғандағы ... ... ... ... деп есептелінеді. Бұл жағдайда ай соңында кәсіпорынның қоймасында қалған материалдардың өзіндік құны соңғы кіріске алынған материалдардың бағасымен бағаланады. ФИФО - ... ... ... ... тұрған материалдардың құнын ескеріп кезеңде алғашқы сатып ... ... құны ... материалдарды есептен шығаруды болжайды. Яғни алдымен есепті кезең соңында пайдаланылмаған өзіндік құн анықталады.
Ерекшеліктеріне ... ... ... - бұл әдіс ... ... топтамалық есебін ұйымдастыру мүмкін болған жағдайларда ғана қолданылады. Егер ай соңындағы қалдықта ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір саны болса, онда материалдық құндылықтардың шығысын да, қалдығын да анықтауға болады. Ерекшеліктеріне қарай теңестіру әдісі әдетте бірімен бірін ... ... ... ... ерекше тәртіппен пайдаланылатын (асыл металдардың, асыл тастардың тағы басқа) нақтылы бір материалдық қорлардың бағасын есептеуге арналған. Бұл әдіс ... ... мен ... ... ... ... құнын есептеп шығаруды көздейді. Сондай-ақ бұл есептеу әдісі сатылып алынғанына немесе кәсіпорынның өзінде ... ... ... ... ... ... ... құнын есептеуге арналған [16, 189б.]. №2 ХҚЕС-да атап өтілгендей, бірін-бірі алмастырмайтын босалқылардың жекелеген баптарының, сондай-ақ арнаулы жобалар үшін ... және ... ... ... ... қызмет көрсетулердің өзіндік құны оларға жұмсалатын жеке шығындарды ерекше сәйкестендіру арқылы ... тиіс [2].
... ... 2006 ... 31 ... № 124 Заңына сәйкес айқындалған шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Қазақстан Республикасының аумағында тіркелген ... ... ... ... емес ... филиалдары мен өкілдіктері, сонымен қатар жедел басқару құқығына негізделген ... ... ... №2 ... ... ... бағалаудың келесідей әдістері көрсетілген:
- ерекшеліктеріне қарай теңестіру;
- ФИФО әдісі;
- орташа өлшенген құн [17, ... 66-68 б.]. ... ... бойынша да өзара алмасатын болып табылмайтын қорлардың, сондай-ақ арнайы жобаларға шығарылған және арналған тауарлардың ... ... ... ... ... құны ... жұмсалған жеке шығындарды ерекше сәйкестендіру жолымен айқындалуға тиіс. Ал, қалған қорлар ФИФО және ... ... құн ... бағаланады. Осы стандарт әдісін (LIFO) пайдалануға жол бермейді.
... ... ... ... ХҚЕС (IAS) №2 стандартына сәйкес жүргізіледі. Қорлар екі ... ең азы ... ... құнымен және сатудың мүмкін болатын таза құнымен бағаланады. Олардың ... ... ... өлшенген құн әдісі бойынша бағаланатын өзіндік құн бойынша жүргізіледі. Яғни, тауардың өзіндік құнын бағалау орташа ... құн ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорларды бағалау әдістерінің тағы мынадай түрлері бар: ... (LIFO - last in-first out ) - бұл ... ... ... орай ... ... ... бағалау әдісі. Материалдық құндылықтардың есебі соңғы сатып алудың құны бойынша, одан кейінгісі - ... ... ... Бұл әдіс ... ... ең ... ... кіріске алынған материалдар тобы бірінші болып шығыс етіледі ... ... ... ... негізделген, яғни алғашқы жұмсалатын немесе шығыс етілетін материалдар кәсіпорынға ең соңғы кіріске алынған материалдардың тиісті өзіндік құны бойынша ... ЛИФО - ... ... алулардың өзіндік құны бойынша материалды есептен шығару ағымдағы кірістер мен шығындардың сәйкестілігін қамтамасыз етеді және инфляцияның ... ... ... ... ... ... береді [13, 321б.]. ЛИФО әдісін №2 қаржылық есептің халықаралық стандарты бойынша 2006 жылдан бастап қолданыста тоқтатып қойған [2]. ... ... ФИФО ... ... сол - ... процестер кезеңінде таза табыстың неғұрлым жоғары деңгейіне және инфляция кезеңінде таза пайданың өте аз ... ... Бұл ... ... сол - ... ... ... қорлар құны нақты мәнінен алшақтау болады.
НИФО - ... ... ... ... ... шамалайды. Бұл тәсілде материалды босату бағасын түскен бағасымен теңестіру үшін түзетулер қажет. Бұл тәсіл орнын толтыру ... ... ... ... ... материалдарды есептен шығару келесідей жүзеге асырылады: ең жоғары құнмен кірістелген материал бірінші есептен шығарылады. Ай соңындағы қоймада ... ... құны ең ... ... ... ... құны бойынша бағаланады, ал сатылған өнімнің өзіндік құнына құны ең жоғарғы сатылымның құны ... ... ХИФО ... ... ... ... алатын және салық салу базасының төмендеуі нәтижесінде өзінің қаржылық ... ... үшін ... ... азайтуға тырысатын кәсіпорындарға арналған.
ЛОФО әдісі бойынша өндірісте материалдардың есептен шығарылуы келесі ... ... ... ... ең төмен құнмен кірістелген материал бірінші есептен шығарылады. ЛОФО әдісін потенциалды инвесторлады тарту мақсатында есепте ... ... ... көрсету үшін қолданған жөн [6, 405б.].
Халықаралық қаржылық есеп берудің стандарттары ұсынған тауарлы-материалдық құндылықтарды есептеу жүйесінің мынадай екі түрі бар: ... есеп ... - бұл ... ... ... жыл ішіндегі егжей-тегжейлі есептеу жүргізілмейді. Олардың нақтылай бар-жоғы ... ... ... ... ... ... қорытындылары бойынша анықталады. Өткізілген қорлардың өзіндік құны тек түгендеу аяқталған соң жән 1 - формула бойынша анықталады:
Есепті ... ... ... ... қалдығы
+
Келіп түскен тауарлы-материалдық қорлар
=
Сатып өткізуге дайын тауарлы-материалдық қорлардың өзіндік құны
-
Есепті кезеңнің аяғындағы тауарлы-материалдық қорлардың қалдығы
=
Сатып өткізілген тауарлы-материалдық қорлардың ... ... ... қорлардың белгілі бір түрлерінің осы кезеңдегі нақты барының есебі егжей-тегжейлі жүргізілмейтіндігі кезеңдік есеп жүйесінің негізгі кемшілігі болып табылады. ... ... ... есеп ... негізінен біртекті өнім шығаратын және оны өндіруге шикізаттардың материалдардың азғантай ... мен ... ... ... ... өнеркәсіптік өндіріс кәсіпорындарында, көтерме және бөлшек сауда, қызмет көрсету сферасындағы кәсіпорындарды қолданылады.
Үздіксіз есеп жүйесі - бұл ... ... ... ... ... ... түсуі мен жұмсалуы толық көрсетіледі. Кезеңдік есепте қолданылатын шығыстардың уақытша шоты бұл жүйеде пайдаланылмайды. Сатып-өткізілген тауарлы-материалдық қорлардың ... құны ... ... ... 7010 ... көрсетіледі.
№2 Халықаралық қаржылық есептің стандартына сәйкес қорлар екі өлшемнің ең кішісімен өзіндік құнның және өткізудің таза құнымен бағалануы тиіс [2]. ... ... ... ... ... тұрған жеріне дейін жеткізуге кеткен шығындар мен өңдеуге, ... ... ... ... ... есеп ... ... алуға кеткен шығындырға сатып алу бағасы, шеттен әкелу бажы, жабдықтаушы ұйымдар төлеген делдалдық (комиссиялық) сыйақылар, ... ... мен ... ... ... байланысты басқа да шығындар (саудалық жеңілдіктер, артық төлеуді қайтару және тағы ... ... ... алу ... ... ... қоса ... кіреді [2].
Шикізаттар, материалдар, сатылып алынған жартылай шикізаттар, ... ... ... және басқа босалқы материалдар кәсіпорын балансында ... ... ... ... ... Осы баға бойынша құндылықтар синтетикалық есепте де көрсетіледі, ... ... - ... есеп ... ... ... субъект материалды құндылықтарды келісімді бағасымен есепке алса, онда олардың нақты өзіндік құнына көліктік дайындау ... ... ... Ол ... ... ... ... автомобиль, ұшақтар және басқа да көлік түрлері арқылы ... ... ... ... ... кіреді; жабдықтаушылардың теміржол және басқа көлік мекемелерінің қоймаларынан материалды жеткізу; ... алу және ... ... ... шығындары, қоймалардағы тұрақты қойма жұмыскерлерінің еңбек ақысынан басқа тиеу, түсіру және қаттау шығындары; жабдықтаушы, ... ... ... ... ... және ... ... алумен тікелей байланысты басқа шығындар жатады.
Сауда ... ... ... және ... да ... ... ... анықтаған кезде шегеріледі. Тауарлы-материалдық құндылықтардың таза сату құнын шығару үшін олардың жай ... ... ... ... бағасынан сату мен комплектацияға кеткен шығынын алып тастағанға тең [9, 282б.].
Өзіндік құн мынадай себептер бойынша қалпына келтіруі мүмкін, онда ... ... таза сату құны ... осы ... ... ... ... олар тұтастай немесе ішінара ескірген;
- олардың сату құны төмендеген.
Алынған материалдар нақты өзіндік құны ... ... ... ... ... соң олар ... немесе өндіріске босатуға не нақты өзіндік құны бойынша, не сатылатын таза құны бойынша босатылуы мүмкін. Әдетте, өнеркәсіп өндірістерінде ... ... ... ... ... ... есептен шығарылмайды, егер де шығарылатын дайын өнімнің бағасы оның өзіндік құнына тең немесе жоғары бағаға сатылады деп ... ... ... де ... ... ... материал қоры сатылатын таза құнына немесе одан да ... ... ... мүмкін.
Бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес тауарлы-материалдық қорларды өткізудің таза құны әдеттегі іс-әрекет ... ... ... алым ... тең ... сатуды ұйымдастыру мен жинақтап, құрастыру шығындары алынады. Басқаша айтсақ, егер қорлардың ... құны ... ... ... ... ... толық немесе жарым-жартылай ескірген және соған сәйкес бағасы да ... ... ... ... әзірлік немесе өткізуді іске асыруға арналып бағаланған шығындар өсуі ... ... ... ... таза құны ... ... ... жағдайда қорлардың баланстық құны өткізуден немесе материалдық қорларды қолданудан алу күтілетін сомадан артпайды.
Сатудың таза құны бойынша ... ... ... ... ... ... Қорлардың нарықтық құнының кемуі;
2) Қорларға залал келтіру;
3) ... ... ... ... қорларды бағалау кезінде неғұрлым арзан өзіндік құнымен, не таза өзіндік құнымен бағаланады. Қолда бар тауарлық-материалды қорлардың бүлінуі немесе ... ... әлде ... ... немесе олардың бағасының төмендеуі, яғни бір сөзбен айтқанда, өзіндік құнының деңгейіне келтіру мүмкіндігі болмаған жағдайда, өзіндік құнының орнына сату бағасы ... ... ... ... ... ... нақты заттар үшін;
- жалғыз заттар тобы үшін;
- қорлардың бірнеше тобы үшін;
- коммерциялық қызметтің қандай да бір ... ... ... үшін ... ... елдерінде сатудың таза құны материалдық құндылықтардың шынайы құны ... ... ... бірі ... ... Оны ... құндылықтарын нарықта сата отырып, бұл құнды қорларды сату жөніндегі субъект ... ... ... ... ... ... бағалаудың жылдан жылға пайдаланылатын әдісін таңдап ала алады. Шынайы негіздеме болған ... ... ... мен ... ... ... баяндай отырып, басқа әдісті қолдана бастайды [19, 27б.].
Сатылатын таза құнын да, ... ... ... да ... ... ... анықтау үшін тауарлы-материалды қорларға мына төмендегідей әдістерді қолдануы мүмкін:
- баптық әдісі - әрбір ... ... ... ... және ... таза ... ең кіші мәні алынады;
- негізгі ... ... ... - ... ... топтарының баланстық және сатылатын таза құнының ең кіші мәні ... ... ... ... ... - ... тауарлы-материалды қорлардың баланстық және сатылатын таза құнының ең кіші мәні алынады.
Материалдар алу сәтінде нақты құны ... ... ... ... баға ... ... бойынша көрсетіледі.
Материалды алудың нақты құны субъектінің осы қорларды дайындау мен жеткізу шығындарынан және ... алу ... ... ... бағалар (алудың жоспарлы өзіндік құны орташа сатып алу бағасымен және тағы басқалар) ... ... ... ... баға ... ... құны мен қор алудың нақты құны арасындағы айырма осы шоттағы есептеу арқылы ... ... ... есебі нақты құны бойынша көрсетіледі, осы баға ... олар ... ... ал ... ... - ... ... бағалармен (келісім-шарттық немесе жоспарлы-есептік) есептеледі [2].
Егер материалды есептеу келісім-шарттық ... ... ... онда ... нақты құны осы бағалар бойынша материалдар сомасына қосу ... ... ... ... ... сәйкес ол шығындардың құрамына жабдықтау-өткізу ұйымдарына төленген үстеме бағалар, барлық қосымша алымдарымен бірге жүкті ... үшін ... ақы ... ... ... ... ... мен жеткізу шығындары, дайындау орындарында ұйымдастырылған арнайы дайындау кеңселерін, қоймалар мен агенттіктерді ұстауға арналған шығындар, материалды алу мен ... ... ... жүк ... ... ... жүк ... және іссапар шығындары кіреді.
Егер материалдар есебі алудың жоспарлы өзіндік құны бойынша жүргізілсе, онда ... ... ... құны осы ... бойынша материалдардың құнына қосу, есептік бағалар бойынша ... алу ... ... ... ... ... шығарылады. Жоспарлық-есептік бағаларды көліктік-дайындау шығындары жоспарлы мөлшердегі есепке алынған келісім-шарттық бағалар негізінде субъектінің өзі жасайды. Егер қорлар ... ... ... ... ... ... материалдардың нақты құнының ауытқушылықтарын жекелей есептеп, жоспарлы-есептік ... ... ... ... ... ... жоспарлы-есептік бағаларды материалдық құндылықтардың атауы, түрлері және топтарына орай, сол шекте белгілейді, ал ауытқулар өндірістік қор ... ... ... және ай сайын материалды пайдалану есеп шотына, жұмсалған және ... ... ... ... мен ... ... есеп шоттарында жекелей ескеріледі) үйлесімді (пропорционалды) жоспарлы-есептік құны есебі объектілеріне есептен ... [20, 338б.]. ... ... ... ... меншігіне жатпайтын тауарлар кездесуі мүмкін. Бұл тауарларға консигнациядағы және сатылған, бірақ ... ... ... ... жатады. Жолдағы тауарлар:
- ФОБ-жөнелту пункті - сатушы тұлға біздің жеткізуші агентімізге жүкті берген сәттен бастап, ... ... иесі біз ... ... және баланста көрсетеміз.
- ФОБ-қабылдау пункті - ... ... ... жүк ... қоймаға түскен кезде барып меншік иесі біз болып табыламыз, сол сәтте баланста көрсетеміз [20, 340].
Осындай операцияларды дұрыс көрсету ... ... ... және ... ... ... ... азайтылып көрсетілуіне әсер етеді.
Баланстағы тауарлы-материалдық құндылықтардың құнына төмендегілер кіреді:
а) түгендеу нәтижесінде анықталған барлық тауарлы-материалдық құндылықтар;
б) + жолдағы тауарлар ... ... ... ... ... + жолдағы сатылған тауарлар (клиент алған сәтінде меншік құқығы ...... ... әлі қоймада тұрған тауарлар;
д) + өзге фирмаға консигнацияға бергендер;
е)─ консигнациядағы ... [20, ... ... субъектінің әр түрлі тәсілдерді таңдау, қорларды бағалау мүмкіндігі бар, бірақ тәсіл таңдалғаннан ... ол ... ... бір ... ... соң екіншісінде қолданылуы тиіс. Алайда материалдардың түрі үшін бір ғана тәсілді қолдануға болатынын есте сақтау қажет. Бағалау тәсілдерін таңдауды субъектінің есеп ... ... ... ... ... тұрақты болған кезде әрбір әдіс қорлардың өзіндік есептеп шығару әдістемесінде қарастырылған айтарлықтай нәтиже береді. Практика жүзінде ... ... ... ... ... есептемелердің қарапайым болатынын басшылыққа алып, бұл ретте орташа өлшенген құн әдісін таңдайды, әдістің қаржы ... ... ... Біздің ойымызша, бұл мәселені шешетін уақыт жетті және мұқият талдаудан кейін компанияның операциялық циклінің ерекшілігіне және Қазақстандағы нақты ... ... ... ... ... біріне артықшылық беру керек.
2 ТАУАРЛЫ-МАТЕРИАЛДЫҚ ҚОРЛАР ЕСЕБІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
2.1 АҚ жалпы ... және оның ... ... ... АҚ ... ... Үкіметінің 2004 жылғы 16 ақпандағы №178 қаулысымен жарғылық капиталға мемлекеттің жүз пайыз қатысуымен құрылды. Қоғамның жалғыз акционері Қазақстан ... ... іс ... ... ...
АҚ ... ... Республикасының "Акционерлік қоғамдар туралы" Заңымен, АҚ Жарғысымен, сонымен ... ҚР өзге де ... ... және АҚ ішкі ... ... ... бухгалтерлік есеп ҚР "Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік ... ... және ... есеп және ... ... ... ҚР өзге де ... актілерге сәйкес жүргізіледі.
АҚ Ақмола облысы Целиноград ауданының әділет Басқармасымен қайта ... ... ... мемлекеттік тіркеу туралы куәлігі 17.09.2009 берілген, сериясы В ... ... ... № 354-1902-12-АҚ. Алғаш тіркелген күні 29.04.2004 жыл. ... ... ... (БСН) - 040 440 005 686
АҚ ... ... 121803 ... ... Целиноград ауданы, Красноярка селосы.
АҚ нақты орналасқан жері: 010000 Астана қаласы, Алматы ауданы, Мичурино поселкесі, Бастау көшесі 17/3.
АҚ ... ... АҚ ... ... ... саны ... кезең қорытындылары бойынша 242 адамды құрады.
АҚ қызметінің негізгі түрлері келесілер болып табылады:
1) Қазақстан Республикасының мемлекеттік резиденциялары және өзге нысандар үшін ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өнімін өндіру, сақтау және сатып өткізу;
3) асыл тұқымды мал шаруашылығы;
4) етті-сүтті мал шаруашылығы;
5) өсімдік ... ... ... дәнді дақылдар өсіру;
6) ет-сүт өнімдерін қайта өңдеу, өндіру және сатып өткізу;
Есепті кезеңге АҚ бас ... ... ... ... АҚ ... ... ... - ҚР Президентінің іс Басқармасының стратегиялық және инновациялық даму бөлімінің бастығы Идрисов Канат Муратович болып табылады.
АҚ директорлар ... ... ... ... ... - ҚР ... ... мемлекеттік мүлік және жекешелендіру Комитеті төрағасының орынбасары;
- Кугабаев Тленды Жанкозыевич - АҚ бас директоры.
Тәуелсіз директорлар:
- Болховитин ... ... - ... Құс" АҚ бас ... ... Иван Адамович - "Агрофирма Родина" АҚ директоры.
АҚ бөлімшелері (еншілес ұйымдары, филиалы, өкілдігі) ... ... 10 ... № 09/66 "ҚР ... іс ... ... кәсіпорындарда және ұйымдарда түгендеу жүргізу Ережесіне" сәйкес, нақты қолда барды анықтау үшін ... 2012 ... 17 ... №267 ... 2012 ... 1 ... жағдай бойынша Қоғамның барлық активтеріне жыл сайын міндетті түгендеу жүргізу жүктелді және жүргізілді. Сонымен қатар, есепті кезең ішінде 14.12.2009 ... №141/1 және ... ... №53 ... сәйкес тауарлы-материалдық қорларға (кассаға, сатып өткізуге арналған қорларға және дайын өнімдерге) төтенше түгендеу жүргізілді.
Есеп саясатының негізгі ережелері:
Қазақстан Республикасының "Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... ... АҚ қаржылық есептілігі қаржылық есептіліктің Халықаралық стандарттарына сай жасалған.
Осы түсіндірме жазбада пайдаланылған ... ... ... Республикасының "Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы" Заңында, ҚР өзге, соның ішінде бухгалтерлік есеп және ... ... ... нормативтік-құқықтық актілерінде, сонымен қатар ХҚЕС анықталған мағыналарда қолданылады.
Әрбір ХҚЕС қолданудың негізгі ережелері ... ... ХҚЕС (IAS) ... есептілікті ұсыну"
Қаржылық есептілік қоғамдық мүдделі ұйымдармен жарық көру үшін ҚР ... ... 2010 жыл 20 ... №422 ... ... ... ... есептілік нысандарына сәйкес жасалады.
2 ХҚЕС (IAS) "Қорлар"
Қорлардың өзіндік құнын анықтауда орташа өлшенген құн әдісі қолданылады.
7 ХҚЕС (IAS) "Ақша қаражаттарының ... ... ... ... және ... ... ... ақша қаражаттарының ағындары тікелей әдіспен анықталады және ҚР қаржы Министрінің 2010 жыл 20 ... №422 ... ... есептілік нысаны бойынша көрсетіледі.
8 ХҚЕС (IAS) "Есеп саясаты, бухгалтерлік бағалаулардағы өзгерістер және қателіктер"
Есепті кезеңде есеп саясатындағы ... ... ... ... байланысты түзетулер болмады.
10 ХҚЕС (IAS) "Есепті күнінен кейінгі оқиғалар"
Есеп беру күні және қаржылық есептілікті шығаруға бекіту күні арасындағы кезеңге ... ... ... және ... ... ... ХҚЕС (IAS) ... келісімшарттар"
Ұйым құрылыспен айналыспайды, осыған байланысты аталған стандартқа сәйкес көрсетілетін оқиғалар жоқ.
12 ХҚЕС (IAS) "Салықтар және ... және ... ... өзге де ... ... ... ҚР ... сәйкес, пайдаға салынатын салық салықтық пайдаға 20%-дық мөлшерлемені қолданумен ... ... ... қортыныдысы бойынша салық салуға дейінгі бухгалтерлік пайда 2 169 мың теңгені құрады.
16 ХҚЕС (IAS) "Негізгі құралдар"
Алғашқы танудан кейін ... ... ... ... бойынша есеп үлгісімен өлшенеді. Негізгі құралдардың тозуы тік сызықты әдіспен жүргізіледі.
ҚР Президенті іс Басқармасының 26.10.2009 жылғы № 08-05-02/3999 ... ... "ҚР ... ... және Үкіметінің әкімшілік ғимараттарының дирекциясы" РМҚК балансынан 2427 мың теңге баланстық құнымен 17 (он жеті) дана ... ... ... басқаруға қабылданды.
ҚР Президенті іс Басқармасының "Мемлекеттік резиденциялар дирекциясы" РМК директоры міндетін атқарушының 07.09.2012 жылғы №02/85 бұйрығы ... ... ... жалпы құны 1 139 884,92 теңгеге тауарлы-материалдық қорлар өтеусіз берілді.
17 ХҚЕС (IAS) ... ... ... ... ... асхананы, техниканы жалға беруден, "GSM Казахстана" АҚ-не жер учаскесінің сервитутынан табыстар алынды.
18 ХҚЕС (IAS) "Түсім"
"Бухгалтерлік есеп және қаржылық ... ... ҚР ... ... ... ... қағидасына сәйкес танылады.
Қызметтер көрсетуде операцияның аяқталғандық стадиясы орындалған жұмыстар актісін құру әдісімен анықталады.
19 ХҚЕС (IAS) "Қызметкерлерге ... ... ... ... ... саны 242 адамды құрады. ҚР еңбек заңнамасына сәйкес еңбекақы есептеу және төлеу ай сайын жүргізіледі.
Қызметкерлердің еңбекақысынан ұсталатын ... ... ... ... төлеу бойынша Мемлекеттік орталыққа аударылады.
20 ХҚЕС (IAS) "Мемлекеттік субсидияларды есепке алу және мемлекеттік көмек туралы ақпаратты ашып ... ... ... ... кезеңде қолданылған жоқ.
21 ХҚЕС (IAS) "Валюталық бағам өзгерісінің әсері"
Қолданыстағы валюта, сонымен қатар есептілікті ұсыну валютасы қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... туралы келісімшарттарға сәйкес евро-валютаны сатып алу және аудару бойынша банктік операциялар жүргізілді.
23 ХҚЕС (IAS) ... ... ... ... кезең ішінде қарыздар бойынша жалпы шығындар Қазагрофинанс және "АТФ ... ... ... ... пайыздық шығындар ретінде есептелді.
24 ХҚЕС (IAS) "Байланысты жақтар туралы ақпаратты ашып ... ... жақ ... ... ... іс ... МК және оған ... ұйымдар болып табылады.
Есепті кезеңде АҚ 2013 жылға Бюджеттік тапсырысқа сәйкес "Қазақстан Республикасы Президентінің іс ... МК ... ... ... ... ХҚЕС (IAS) ... жоспарлары бойынша есеп және есептілік"
Қызметкерлерге сыйақылар бойынша бағалау міндеттемелері жөніндегі резервтерді есепке алу, ... ... ... ... ... алу ... мәліметтер қысқа мерзімді міндеттемелер туралы ақпаратты ашып көрсету тарауында сипатталған.
27 ХҚЕС (IAS) ... және жеке ... ... "
АҚ ... ... кірмейтіндігіне, сонымен қатар топ құрамайтындығына байланысты шоғырландырылған қаржылық есептілік жасалмайды.
28 ХҚЕС (IAS) "Қауымдастырылған кәсіпорындарға инвестициялар"
АҚ қауымдастырылған ұйым ... ... ХҚЕС (IAS) ... ... ... есептілік"
Қазақстандағы экономикалық ортаның сипаттамалары гиперинфляцияның жоқтығын айғақтайды.
31 ХҚЕС (IAS) ... ... ... АҚ ... ... ... ХҚЕС (IAS) ... құралдары: ақпаратты ұсыну", 39 ХҚЕС (IAS) "Қаржы құралдарын: тану және бағалау", 7 ХҚЕС (IAS) ... ... ... ашып ... АҚ ... ұйым ... ... сонымен бірге қолда бар қаржылық активтер мен міндеттемелер бойынша мәліметтер активтер мен міндеттемелер туралы ақпаратты ашып көрсету ... ... ХҚЕС (IAS) ... ... АҚ ... ашық нарықта айналмайды, осыған байланысты аталған стандарттың ережелері АҚ-на қолданылмайды.
36 ХҚЕС (IAS) "Активтердің құнсыздануы"
Есепті кезеңде активтердің құнсыздануы болған жоқ.
37 ХҚЕС (IAS) ... ... ... және шартты активтер"
Есепті кезеңде Қоғамның Есеп саясатына сәйкес күмәнді талаптар бойынша, қызметкерлердің төленетін еңбек демалыстарының күтілетін төлемдері бойынша резервтер ... ХҚЕС (IAS) ... емес ... ... ... материалдық емес активтер (МЕА) нақты шығындар бойынша есеп үлгісімен өлшенеді. МЕА тозуы тік ... ... ...
40 ХҚЕС (IAS) ... ... ... кейін инвестициялық мүлік әділ құны бойынша есеп үлгісімен өлшенеді. Негізгі құрал болып табылатын инвестициялық мүліктің пайдалы ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Инвестициялық жылжымайтын мүлік ретінде оперативтік жалға берілген ғимараттар танылған. Оперативтік жалдан экономикалық пайда жал төлемдері ... ... ... инвестициялық мүлік ретінде 2010 жылдың 24 тамызында ауылшаруашылық өндірісін жүргізу үшін №44 ... алу ... ... ... ... ... ауданы 305 га жер учаскесі танылған. Ақмола облысы Целиноград ауданы әкімшілігінің 01.05.2010 жылғы №А-6/200 Қаулысымен жоғарыда аталған жер ... ... ... ... шаруашылығын жүргізуге және саяжай массивтерін орналастыруға өзгертілді.
41 ХҚЕС (IAS) ... ... АҚ ... ... (жануарлар мен өсімдіктер) әділ құны бойынша өлшенеді.
2 ХҚЕС (IFRS) ... ... ... ... ... ... төлемдермен операциялар жүргізілген жоқ.
3 ХҚЕС (IFRS) "Бизнестің бірігуі"
Есепті кезеңде бизнестің бірігуімен байланысты ... ... ... ХҚЕС (IFRS) ... ... АҚ ... ұйымы болып табылмайды, сонымен бірге мүлікті сақтандырумен байланысты операциялар осы ... ... ... ... ...
6 ХҚЕС (IFRS) ... ... қорларын барлау және бағалау"
АҚ қызметі пайдалы қазбаларды барлау және бағалаумен байланысты ұйым болып табылмайды. Бұған Бурабай ауданындағы ... мал ... ... мал ... ... үшін жер асты ... (ұңғыма) өндіру қосылмайды.
Кесте 5 - АҚ 2010-2012 жылдардағы табыстарының динамикасы

Көрсеткіштер
2010 ж.,
Нақты
2011 ж.,
Нақты
2012 ж.,
Нақты
2010-2012 динамикасы, % ... ... ... ... ... ... және ... көрсетуден табыс
323856
32,7
323454
30,2
354225
65,7
109,4
2.
Сатылған өнімді қайтару
-42
-0,004
-11
-0,001
3.
Активтерді шығарудан табыс
1103
0,1
205189
19,2
79161
14,7
7176,9
4.
Зиянды қалпына келтіруден табыс
31610
5,9
5.
Бағамдық ... ... ... ... ... ... ... бағалауға резерв
3770
0,4
6586
1,2
9.
Мүлікке инвестициялармен операциялардан табыс
536343
54,1
10.
Қаржыландырудан түскен өзге табыстар
30981
3,1
11.
Биологиялық активтердің әділ құнының өзгеруінен табыстар
26144
2,6
Е с к е р т у - ... АҚ ... ... ... ... ... АҚ негізгі экономикалық көрсеткіштеріне талдау:
АҚ 2010-2012 жылдардағы табысына талдау жасайтын болсақ, 5-кестеден және 1-суреттен көріп отырғанымыздай, АҚ ... ... 2010 жылы 991503 мың ... ... бұл ... 2011 жылы 1069675 мың теңгеге ұлғайған. Ал 2012 жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда табыс азайып 538819 мың ... ... ... мен ... ... бойынша табыс 2010 жылы 323856 мың теңгені құраса, бұл көрсеткіш 2011 жылы ... ... 323454 мың ... ... Ал 2012 жылы 354225 мың ... ... 9,4%-ға артқан.
Сатылған өнімді қайтару көлемі 2010 жылы жалпы табыстың 0,004%-ын ... ... 2011 жылы ... ... ... құраған. 2012 жылы бұл көрсеткіш бойынша операция орын ... ... 2010 жылы 63045 мың ... ... жалпы табыстың 6,36%-ын құраған. Тиісінше 2011 және 2012 жылдары бұл ... ... ... ... және ... ... 2 - АҚ ... жылдардағы табыстарының динамикасы
Енді АҚ шығыстарына тоқталайық.
Талдамалы кезеңде (2010-2012 ж.ж.) АҚ 2010-2012 жылдардағы шығыстарының динамикасы кәсіпорын шығыстарының ... ... ... ... Бұл ... әкімшілік шығыстардың, жер учаскелерін сату кезінде резевті құрудан шығыстар және биологиялық активтердің әділ құнының өзгеруінен болған шығыстардың азаюымен ... Атап ... ... 5-кестеде және 2-суретте көрсетілгендей,
Кесте 6 - АҚ 2010-2012 жылдардағы шығыстарының динамикасы

Көрсеткіштер
2010 ж.,
Нақты
2011 ж.,
Нақты
2012 ж., ... ... % ... теңге
%
мың теңге
%
мың теңге
%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Шығыстар, барлығы
1009691
100
1029913
100
583820
100
57,8
1.
Сатып өткізілген өнімнің өзіндік құны
510664
50,6
483950
46,9
395700
67,8
77,5
2.
Өнімдерді өткізу және қызметтер көрсету бойынша шығыстар
12940
1,3
37090
3,6
21698
3,7
167,7
3.
Әкімшілік шығыстар
115578
11,4
120568
11,7
80680
13,8
69,8
4.
Сыйақылар бойынша шығыстар
12521
1,2
12368
1,2
9738
1,7
77,8
5.
Активтерді шығару бойынша шығыстар
10899
1,1
161858
15,7
64029
10,9
587,5
6.
Активтердің ... ... ... ... ... ... құру және үмітсіз талаптарды есептен шығару бойынша шығыстар
3273
0,3
-361
-0,04
10090
1,7
308,3
9.
Өзге шығыстар
144995
14,1
10.
Биологиялық ... әділ ... ... ... ... сату ... ... құрудан шығыстар
339862
33,7
Е с к е р т у - Мәліметтер АҚ қаржылық ... ... ... алынған
сатып өткізілген өнімнің өзіндік құны 2010 жылы жалпы шығыстардың жартысынан астамын, яғни ... ... 2011 жылы бұл ... ... ... 46,9%-ын құраған. Ал 2012 жылы 395700 мың ... ... ... ... ... ... ... және қызметтер көрсету бойынша шығыстар 2010 жылы 12940 мың теңге көлемінде ... ... ... ... бұл ... ... 2011 және 2012 ... 24150 және 8758 мың теңгеге ұлғайған.
Әкімшілік шығыстар 2010 жылы жалпы шығыстардың 11,4%-ын құраса, 2011 жылы 0,3%-ға көбейіп 120568 мың ... ... Ал 2012 жылы бұл ... айтарлықтай төмендеп 80680 мың теңгені құраған.
Кәсіпорындағы жалпы шығыстар көлемінің ұлғаюындағы ... ... ... өткізу мен қызметтер көрсету бойынша шығыстар, активтерді шығару бойынша шығыстар және резевті құру және ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Сурет 3 - АҚ 2010-2012 жылдардағы шығыстарының динамикасы
АҚ активтері 2012 жылы 76 838 мың ... ... және 2 978 189 мың ... ... 2011 ... ... АҚ активтері келесідей түрде көрсетілген:
Кесте 7 - АҚ ... ... ... ... ... ... тг.
%
мың тг.
%
мың тг.
%
1
2
3
4
5
6
7
8
1.
Қысқа мерзімді
активтер
666525
22,9
837942
28,14
171417
5,24
6-кестенің жалғасы

Көрсеткіштің атауы
2011 жыл
2012 жыл
Ауытқу
мың тг.
%
мың тг.
%
мың ... ... ... ...
активтер
0
0
0
0
0
0
4.
Барлық активтер
2901351
100
2978189
100
76838
-
Е с к е р т у - Мәліметтер АҚ ... ... ... жазбадан алынған
АҚ қысқа мерзімді активтері 2012 жылы 171 417 мың теңгеге ұлғайды және ақша қаражаттары 190 642 мың ... ... де 837 942 мың ... ... ... ... 16.05.2012 жылғы №172 келісімшарт шарттарына сәйкес құнажындарды жеткізуге "EURASIA GROUP AG" біз ... 147 852 мың ... ... алдын-ала төлем есебінен қалыптасты.
Есепті кезеңнің басымен салыстырғанда АҚ қысқа мерзімді активтері ... ... ... 8 - АҚ ... ... қысқа мерзімді активтері

Көрсеткіштің атауы
2011 жыл
2012 жыл
Ауытқу
мың теңге
%
мың теңге
%
мың теңге
%
1
2
3
4
5
6
7
8
1.
Ақша қаражаттары және олардың ... ... ... 17
187881
-38,31
2.
Сатуға арналған қолда бар қаржылық активтер
3.
Туынды қаржы құралдары
4.
Пайда мен зияндар арқылы әділ құны ... ... ... ... ... ... ... ұсталатын қаржылық активтер
6.
Өзге қысқа мерзімді қаржылық активтер
7.
Қысқа мерзімді саудалық және өзге дебиторлық берешек
26 332
3,9
26 124
2,98
-208
-0,92
7-кестенің жалғасы

Көрсеткіштің атауы
2011 ... ... ... ... ... табыс салығы
169
0,03
169
0,02
0
-0,01
9.
Қорлар
158 145
23,73
372 883
47,03
214738
23,3
10.
Өзге қысқа мерзімді активтер
8 777
1,32
156 306
17,80
147529
16,48
11.
Сатуға арналған активтер (немесе істен шығарылатын топтар)
12.
Барлық қысқа мерзімді ... ... ... с к е р т у - ... АҚ ... есептілігіне түсіндірме жазбадан алынған
2012 жылы АҚ-да міндеттемелер 120 221 мың ... ... 852 489 мың ... ... 2011 ... ... ... АҚ-да келесідей түрде көрсетіледі:
Кесте 9 - АҚ 2011-2012 жылдардағы міндеттемелері

Көрсеткіштің атауы
2011 жыл
2012 ... ... ... ... ... міндеттемелер
612 649
83,67
788 358
93,46
175709
9,79
Ұзақ мерзімді міндеттемелер
119 619
16,33
55 123
6,54
-64496
-9,79
Міндеттемелердің барлығы
732 268
100
843 481
100
111213
-
Е с к е р т у - ... АҚ ... ... ... ... ... жылы АҚ-да қысқа мерзімді міндеттемелер 175 709 мың теңгеге көбейіп 788 358 мың ... ... 2011 ... ... ... мерзімді міндеттемелер АҚ-да азайып 55 488 мың ... ... 2014 ... ... ... ... ЖАҚ алдында 2007-2008 жылғы қаржылық лизингі ... ... ... ... ... ... 2012 жылы қарыздар 35 259 мың теңгені ... АҚ ... ... жасайтын болсақ, 4-суреттен кәсіпорын персоналының жалпы саны 2010 жылы 225 адамды құрағанын, 2011 жылы 8 ... ... 233 ... ... және 2012 жылы тағы да 30 ... ... персоналдың жалпы саны 263 адамды құраған. Құрамы бойынша талдайтын болсақ, 2010 жылы өндірістік персонал саны 191 ... 2011 жылы 218 ... және 2012 жылы 242 ... ... Ал ... және ... персоналы 2010 жылы 34 адамды, 2011 жылы 15 ... және 2012 жылы 20 ... ... 4 - АҚ ... ... ... саны мен құрамы
2.2 Кәсіпорынның бухгалтерлік қызметін ұйымдастыру шаралары
Қоғам қызметі есебінің бүкіл жүйесі шартты түрде келесідей түрлерге бөлінеді:
а) Қаржылық есеп - ... ... ... ... ... ... мен ... қалыптасатын жұмыс шоттар жоспарының 1-7 бөлімдерінің синтетикалық шоттарында жүргізіледі.
Қаржылық есеп құзыреттілігі шегінде ... ... және ... ... ... ... ... аудиторлармен бақыланады.
б) Өндірістік есеп - жұмыс шоттар жоспарының 8 бөлімінің синтетикалық шоттарында көрсетіледі және өнімдердің, ... мен ... ... ... өзіндік құнын қалыптастырады, сонымен қатар Қоғамның өндірісіне барлық тікелей және үстеме шығындарды есепке алады.
Бұл есептің мәліметтері коммерциялық ... ... және ... құрамның тар шеңберіне арналған, сонымен бірге Қоғамның ... ... ... ... ... жағдайын бағалау мен ағымдық және перспективалық қызметті ... ...
в) ... есеп - ... есептің мәліметтеріне негізделеді және олардың құзыреттілігіне сәйкес Қазақстан Республикасының статистика органдарымен белгіленеді (көлемі және нысаны).
г) ... есеп - ... ... сәйкес бухгалтерлік есептің соңғы нәтижелерінің негізінде қалыптастырылады және есептің балама әдістерін қарастырмайды.
Салықтық есептің мәліметтері салық салу объектілері мен салық ... ... ... туралы, сонымен қатар салықтық міндеттемелерді және бюджетке салықтар мен өзге де ... ... ... мен ... ... ... ... салық декларациялары мен есептемелерінде көрініс табады.
д) Басқару есебі - Қоғам басшылығының тапсырмасымен, өндірістік, статистикалық, қаржылық және ... ... ... ... ... ағымдық және болашақтағы жағдайларды талдауға және тиімді басқару шешімдерін қабылдауға қажетті жиынтық ақпарат. Ол Қоғамның басқару органдарымен анықталатын ерікті ... ... ... - АҚ ... ... жеке ... ... болып табылады және акционерлік қоғамның Ережесіне сәйкес қызметін жүзеге асырады.
Бухгалтерия бөлімі өзінің жұмысында келесідей құжаттары басшылыққа алады:
- 2007 ... 28 ... ... ҚР Заңы;
- 2003 жылдың 10 ақпанындағы №145 ҚР ... ... 2009 ... 10 ... ... ... ... ҚР Заңы;
- 2007 жылдың 21 шілдесіндегі №303-ІІІ ҚР ... ... ... ... ... ҚР ... ... мен өкімдері, ҚР Үкіметінің қаулылары мен өкімдері, өзге де нормативтік-құқықтық құжаттар, ҚР Президенті іс Басқармасы Бас бухгалтерінің өкімдері мен нұсқаулары, ... ... ҚР ... ... ... Жарғысы, Қоғамның ішкі құжаттары, Қоғамның Ережесі, қызметтік нұқсаулықтар, Бас директордың өкімдері, Бас директордың экономика бойынша ... ... ... ... ... Бас ... (Бөлім басшысы);
2. Өндіріс бойынша аға бухгалтер;
3. Аға бухгалтер;
4. Бухгалтер;
5. Бухгалтер.
Бас бухгалтер лауазымына жоғары экономикалық ... ... ... бар, ... ... ... ... еңбек өтілі 5 жылдан кем емес және кәсіби бухгалтер сертификатына ие ... ... Бас ... ... ... мен оның құрамына кіретін құрылымдық бөлімшелердің бухгалтерлік қызметін ұйымдастырады, ол тікелей Бас директордың экономика бойынша орынбасарына бағынады. Бас ... ҚР ... ... ... ... ... ... стандарттарын, типтік шоттар жоспары мен бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік нысандарын негізге ала ... ... ... бухгалтерлік есепті жүргізеді.
Бас бухгалтердің міндеттері:
1) Қоғамның қаржылық-шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебін қамтамасыз ету және барлық ресурс ... ... ... меншіктің сақталуына, Қоғамның шаруашылық қызметітиімділігінің артуына белсенді әсер етуді бақылау;
2) Қоғам басшылығының бухгалтерия бөліміне бағытталған тапсырмалары мен өкімдік құжаттарын ... ... ... ... Қолданыстағы заңнама мен Қоғам басшылығының бұйрықтары негізінде ... ... ... ... ... ... шешу;
4) Қоғамның есептерін жасау мен оларды тиісті уәкілетті органдарға уақытында тапсыруды қамтамасыз ету;
5) ҚР ... ... ... тәртіпте Қоғамда түгендеу жүргізуді қамтамасыз ету;
6) Бухгалтерия бөлімінің жұмысына қатысты барлық есептеулердің дұрыс және өз ... ... ... ету, ... мен ... пайда болған жағдайда шаралар қабылдау.
Өндіріс бойынша аға бухгалтер лауазымына жоғары кәсіби ... ... ... бар, ... ... саласында еңбек өтілі 5 жылдан кем емес тұлға тағайындалады.
Өндіріс бойынша аға бухгалтердің міндеттері:
1) Бас кітапты ... ... ... ... жүргізу;
3) Материалдық емес активтер есебін жүргізу;
4) Тозудың ... ... ... ... ... ... жүргізу;
6) Аяқталмаған құрылыс есебін жүргізу;
7) Алдағы кезең шығыстары есебін жүргізу;
8) ... ... мен ... ... ... Сенімхаттарды беру есебін жүргізу.
Аға бухгалтер қызметіне жоғары кәсіби білімі (экономикалық, қаржылық-экономикалық) бар, ... ... ... ... ... 3 жылдан кем емес тұлға тағайындалады.
Аға бухгалтердің міндеттері:
1) Бухгалтерлік есептің тиісті учаскелері бойынша Қоғамның бухгалтерлік есебін ... ... ... ... ... ... тиісті учаскелері бойынша бастапқы құжаттарды қабылдауды және бақылауды қамтамасыз ету;
3) ... есеп пен ... ... ... ... қаржылық-шаруашылық қызметіне талдау жүргізуге қатысу;
4) Бухгалтерлік есептің тиісті учаскелері бойынша есептер дайындау.
Бухгалтер лауазымына жоғары кәсіби білімі (экономикалық, қаржылық-экономикалық) бар, қаржылық-бухгалтерлік ... ... ... ... 1 ... кем емес тұлға тағайындалады.
Бухгалтердің міндеттері:
1) Дайын өнімнің есебін жүргізу;
2) Дайын өнімді сатудың есебін ... ... ... ... ... ... ... Өнімдерді сатып алушылар мен тапсырысшылармен есептеулер жүргізу;
5) Тиісті бөлімшелер ... ... ... ... және ... ... ... Бухгалтерлік есептің шоттарында орын алған операциялар бойынша тиісті жазбаларды көрсету.
Бухгалтерлік жазбалардың кезектілігі келесідей тәртіпте ... ... ... тіркеудің алғашқы құжаттары мыналар болып табылады:
- ҚР Азаматтық кодексінің және тараптардың талаптарына байланысты рәсімделетін ... ... ... ... және ... ... ... фактісі бастапқы құжаттарды бухгалтерлік жазбалармен тіркеледі;
- бастапқы құжаттардың мәліметтері журнал-ордерлерде, аналитикалық тізімдемелерде жинақталады;
- бухгалтерлік есеп жүйесіндегі барлық жазбалар ХҚЕС бойынша ... ... ... жіктемесіне сәйкес келуі және Бас кітапта көрсетілуі қажет.
б) есепте өңделген мәліметтер негізінде түрлі пайдаланушылар үшін ... ... және ... есеп ...
в) есеп ... - журнал-ордерлік нысан.
Қаржылық-шаруашылық операцияларының фактілерін тіркеу және топтау үшін Қоғам, Жарғылық қызметтің ... ... ала ... ХҚЕС және ХҚЕС ... ... ... бойынша шоттар жоспарының негізінде жұмыс шоттар жоспарын әзірлейді. Жұмыс шоттарымен қарастырылмаған операциялар туындаған жағдайда оны ... ... ... ... ... ... ... жоспарын толықтырады.
Бухгалтерлік есепті жүргізу тәсілі ретінде қабылданады:
а) дербес компьютерлерде 1С-Бухгалтерия бағдарламасын қолданумен, автоматтандырылған түрде - есептік ... және ... ... және ... ... ... ... қағаз тасымалдағыштарда, автоматтандырылмаған түрде - шаруашылық операциялардың болу сәтінде ... ... ... үшін.
Дербес компьютерлерде есеп жүргізген жағдайда Қоғам қамтамасыз етеді:
а) ... есеп ... ай ... ... қол қоятын және жеке журналдарға тігетін қағаз тасымалдағыштарға ауыстыруды;
б) ... ... ... ... ... жасау үшін бухгалтерлік есеп мәліметтерін апта сайын электрондық тасымалдағыштарға ауыстыруды. Электрондық тасымалдағыштар сейфтерде сақталады;
в) магниттік тасымалдағыштардағы құпиясөздің және есеп ... ... ... ... ... көмегімен есеп мәліметтеріне рұқсат етілмеген қол жеткізуден қорғауды.
Бухгалтерлік есеп тіркелімдері мен ішкі ... ... ... коммерциялық құпия болып табылады. Кәсіпорынның есеп-бухгалтерлік ақпараттарымен танысу кәсіпорынның басшылығының рұқсаты бар ... ғана ... ... ... ... ... олардың құзыреттілігіне сәйкес мемлекеттік органдардың міндетті тұлғаларына беріледі.
Бухгалтерлік есеп, есептілік, қаржыландыру және несиелеу мәселелері ... ... ... жаңасына ауыстырылғанға дейін сақталады.
Айлық бухгалтерлік есептер, ақша қаражаттарының қозғалысы мен есебі 1 жыл сақталады.
Негізгі құралдар есебінің ... 3 жыл ... ... ... және ... да ... ... көшірмелері қосымшаларымен, накладнойлар, жұмысты орындау актісі, кассалық кіріс және шығыс ордерлері, еңбекке жарамсыздығы туралы анықтамалар, нарядтар, еңбек уақытысын ... ... алу ... ... ... ... ... негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі, және т.б.), шот- фактуралар, өзара есеп айырысу салыстыру актісі, хабарлама (авизо), жетіспеушіліктер, ұрлықтар туралы құжаттар, ... ... мен ... ... ... ... еңбекақыны төлеу бойынша төлем ведомосттары, айналым ведоствалары 5 жыл ... ... және ... ... ... 5 жыл ... мүлік және тауарлы-материалдық құндылықтар бойынша құжаттар 10 жыл ... жаңа ... ... пайдалануға қабылдау актілері, негізгі құралдардың келіп түсуі туралы актілер тұрақты түрде сақталады.
Тұрақты түрде жылдық қаржылық есептілік пен ... ... ... 10 жыл сақталады.
Қоғамның қаржылық есептілігі 1 ХҚЕС-на, 7 ХҚЕС-на сәйкес жасалады. Қаржылық ... ... ... жасалады және келесі құрамдас бөліктерден тұрады:
1) бухгалтерлік баланс;
2) ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп;
3) меншікті капиталдағы өзгерістер туралы есеп;
4) табыстар мен ... ... ... қаржылық есептілікке түсіндірме жазба.
Қоғам жылдық қаржылық есептілікті есепті жылдан кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей ұсынады. Жылдық қаржылық есептілік үшін есепті жыл 1 ... 31 ... ... ... жыл болып табылады.
Есепті жылдағы есептерді қабылдағаннан кейін, жыл бойы бухгалтерияда болған барлық құжаттарды мұрағатқа тапсырады. Бастапқы құжаттардың, ... және ... ... ... есеп тіркелімдерін, салықтық және статистикалық есептілікті, есеп саясатын, есеп мәліметтерін электрондық өңдеудің бағдарламаларын ... ҚР ... ... ... ... ... өкімдік құжаттарымен жүзеге асырылады.
2.3 Кәсіпорында тауарлы-материалдық қорлар есебін ұйымдастыру
Кәсіпорындардағы тауарлы-материалдық құндылықтар есебінің қозғалысы 1310 , 1330 1350 және ... ... ... ... және ... Кәсіпорында тауарлы-материалдық қорлардың синтетикалық есебі бағдарламасында жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... топтарына келесідей субшоттар енгізілген:
- шикізат пен материалдарға - 1311, 1312, 1313, 1314, 1315, 1316, 1317 және ... ... ... тауарлы-материалдық қорлары 1300 синтетикалық шотында жинақталады.
Кәсіпорынның тауарлы-материалдық құндылықтарының кәсіпорынға ... ... ... ... ... шот ... ... Жабдықтаушылардан кәсіпорынға тауарлар және басқа да қорлар келіп түсті:
Дт 1330, 1350 Кт ... Жеке ... ... ... 1330 Кт ... ... мен басқа да қорлар өтеусіз түрде алынды:
- жеке ... : Дт 1310, 1350 Кт ... ... ... Дт 1310, 1350 Кт ... ... қолданудан болашақ экономикалық пайда ағынының ықтималдығы бар болғанда ғана баланста мойындалады, қорлардың иеленуге немесе өндіріске нақты жұмсалуын қорларға деген меншік ... ... өтуі ... да ... ... ...
Қаржылық есептілікті құру мақсаттары үшін Қоғам қорлардың келесідей топтамаларын қабылдайды:
- сатуға үшін сатып алынған және арналған тауарлар;
- қайта сату үшін ... ... (жер, ... ... және ... ... үшін арнаған және шығарылған дайын өнім;
- шикізаттар мен материалдар, сатып алынатын жартылай фабрикаттар және кешенді бұйымдар, ... ... ... өзге де ... ... ... өзге де қосымша материалдар.
Қорлардың бухгалтерлік есеп бірлігі қорлардың Қоғамға келіп түсу ... ... ... ... ... ... Қорлар қозғалысының аналитикалық есебі әрбір баланстық шот және материалдық жауапты тұлға бойынша сандық-сомалық әдіспен жүргізіледі.
Қорлар ... түсу ... ... құны ... ... ... өзіндік құнына жатады: оларды иелену, қайта өңдеу, шығындары, қорларды ағымдағы күйіне және ... ... ... ... жасалған өзге шығындар.
Қорларды иеленуге шығындар сатып алу бағасынан, кіргізу алымдарынан, өтелмейтін ... ... және ... ... ... ... сыйақылардан, көліктік-дайындама шығыстарынан және қорларды иеленуге тікелей байланысты өзге де шығыстардан тұрады. Сауда ... ... ... ... және өзге де ... ... ... анықтау кезінде алынып тасталады. Қойма орындарын жалға алу шығындар қорларды иелену ... ... ... және ... ... ... ретінде жіктеледі.
Қорларды қайта өңдеу шығындары өндірілетін өнімдердің өзіндік ... ... ... жүктеме кезінде тікелей өндірістік шығындар мен өндірістік үстеме шығыстарды ... ... ... ... алу мен калькуляциялау мақсатында өндірістік үстеме шығыстар тұрақты және айнымалы өндірістік үстеме шығыстарға бөлінеді.
Өзге шығыстар қорларды ағымдық ... ... мен ... орнына әкелу үшін қажетті өндірістік емес үстеме шығыстарды білдіреді.
Келесідей шығыстар қорлардың өзіндік құнынан алынып тасталады және ... ... болу ... ... шығыстар ретінде танылады:
- шикізаттар, еңбек немесе өзге де өндірістік шығыстардың нормадан артық ... ... ... өту үшін өндірістік үдерісте қажетемес сақтау шығыстары (мысалы, технологиялық үдерістің істен шығуы кезінде);
- қорларды ағымдық күйіне келтіру мен ... ... ... ... емес әкімшілік үстеме шығыстар;
- сату шығыстары.
Қорлардың өзіндік құнын ... ... ... құн ... ... ... есептілікте екі шаманың ең азымен бағаланады: өзіндік құнымен және өткізудің мүмкін таза ... ... ... мен ... құны, егер дайын өнім (олар қолданылатын өндіріс үшін) болжам бойынша өзіндік құны ... ... ... ... артық бағаға сатылатын болса, нақты иелену құнынан төмен бағамен есептен шығарылмайды.
Әрбір кезеңде қорлардың өзіндік құнынан да ... ... ... өзгерісі жағдайында (мысалы, өткізу бағаларының өсуі) олар ертеректе есептен шығарылған бағасына дейін жеткізіледі.
Өткізудің таза құнына ... ... ... шығарулар және қорлардың барлық жоғалтулары есептен шығаруды жүргізу немесе жоғалтулардың пайда болу ... ... ... ... ... ... ... болған кез келген қорлардың кері есептелуіне дейінгі шама ... ... ... ... ... ... ретінде танылады.
Жаңа өнім түрлерін игерумен байланысты шығыстар болашақ кезең шығыстарына жатқызылады және бұл шығыстардың ... мен осы ... ... өнім санына қарай олардың сериялық немесе жаппай ... ... ... ... ... ... ішінде өнімнің өзіндік құнына бөлшектеліп кіргізіледі.
Қорлардың барлық түрлерінің есебі 1300 бөлімінің негізгі активті шоттарында жүргізіледі, оған келесідей ... ... ... - ... - ... - ;
1313 - ;
1314 - ;
1315 - ... - ... - ... - ... - ;
1340 - ... - ... - ... ... ... мүмкін: жеткізуші қоймасында, темір жол станциясында, айлақта, аэропортта немесе ... ... ... ... ... алуды Қоғамның (алушының) материалды жауапты тұлғасы жүргізеді. Қоймадан тауарларды алу үшін материалдық жауапты тұлғаға жетекші мен бас ... қол ... және ... ... ... ... Сенімхат бойынша тауарлы-материалдық қорларды алу және тауарлы-материалдық қорларды босату үшін сенімхаттарды беру Ережесін жетекшілікке ала отырып Қазақстан Республикасы Президенті істерінің ... және 2007 жылы 1 ... ... істерін Басқарушының бұйрығымен бекітілген оның ұйымдарында парақтар саны жазба түрде көрсетіледі. Журнал жазуындағы реттік нөмір сенімхат ... ... ... ... ... беру кезінде олардың міндетті тіркелуі жүргізіледі, ол нөмірленуі және тігілуі тиіс. ... ... ... ... бас директоры мен бас бухгалтерінің қолдарынан кейін нөмірленген беттер саны туралы жазу ... және ... ... ... ... ... сенімхаттарды беру және тіркеуге жауапты тұлғада сақталады.
Әрбір қор алынған күннен кейінгі күннен кеш емес кезде сенміхатты алған материалдық ... ... оның ... ... ... ... ... алынуына қарамастан қорларды қоймаға тапсыру бойынша тапсырманың ... ... ... бухгалтерияға тапсырады. Қолданылмаған сенімхаттар олардың мерзімі өткеннен кейінгі күні Қоғамның бухгалтериясына қайтарылады. Қолданылмаған сенімхаттардың қайтарылуы туралы ... ... Бұл ... 8 ... ... ... және ... жылдың соңына дейін оларды тіркеуге жауапты тұлғада сақталады. Жыл аяқталғаннан кейін қолданылмаған сенімхаттар, сәйкес акт құрылып белгіленген тәртіппен жойылады. ... ... ... жеткізушінің автокөлігімен жеткізу кезінде материалды жауапты тұлға жеткізушінің ... ... ... саны мен ... ... бойынша қабылдайды және оларды тауарлы-көліктік накладной мәліметтерімен салыстырады. Айырмашылықтар болған жағдайда, немесе ... ... ... Акт жасайды, ол жеткізушіге наразылық білдіруге негіз болады.
Қорларды темір жол көлігімен жеткізу кезінде ... ... ... ... ... ... орнында немесе темір жол қоймасында жүргізеді. Қорды алушының өкілі оларды жүкқұжат - жүкті тасымалдау накладнойы негізінде қабылдайды, онда ... ... және де егер ... ... ... жеткізушінің өкілі болады. жеткізушінің жүкқұжаттарсыз жүгі келген жағдайда қорларды түсіруді актпен рәсімдейді, онда қорлардың ... саны мен ... ... ... ... ... ... қорларды автомобиль, су, әуе көлігімен әкелу кезінде де жүргізеді.
Халықтан тауарды сатып алу кезінде сатып алу жүргізетін материалдық ... ... ... ... ... ... қорлардың атауы мен бағасы, сатып алуды жалпы бағасы көрсетілген сатып алу актісін жасауы тиіс. Бұл актіде ... ... ... жарамдылық мерзімі және нөмірі, патент (куәлік) берілген қызмет немесе басқа құжат түрін (нарықта өткізу ... ... бір ... ... ... көрсету қажет. Патент көшірмесі (куәлік) сатып алу актісіне тіркеледі.
Жабдықтаушылар АҚ ... ... ... ... ... ... ... осы орталықтың материалды жауапты тұлғасы (қойма меңгерушісі) жабдықтаушылардың экспедиторынан алған тауарлы-материалдық қорлардың санын және брутто салмағын, ... ... ... ... салыстырады, олар екі данада жазылады. Егер олардың мәліметінде айырмашылық болмаса, онда оның бір данасына қол қойып және штамп басып, ... ... ... деп жазады. Накладнойдың бір данасы материалды жауапты тұлғада қалады. Ал егер ... ... онда оның саны мен ... Акті ... Ол екі дана етіп ... және оған екі жақтың да жауапты тұлғалары қол қояды. Оның ... ... ... ал ... ... ... қабылдаған жауапты тұлғада қалады, одан әрі ол бухгалтеряға беріледі. Акт жабдықтаушыға талап-тілек қоюға негіз бола алады.
Тауарлы-материалдық қорларды босатқанда ... ... ... ... ... ... да бір шаруашылық қажеттілігі үшін басқа қоймаларға, сондай-ақ сыртқа артығын сатуға немесе айырбастауға босатқан кезде пайдаланады.
Материалдардың шығысы мынадай ... ... ...
Лимитті-заборлық карта - өнімді дайындауда жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... қатар өндірістік қажеттіліктерге қорларды босатудың белгіленген лимитін сақтауды бақылау үшін және қорларды қоймадан босату үшін ... ... ... ... ... бір ... екі дана етіп жасалады, оның біреуі - цехқа беріледі, ал екіншісі қоймаға беріледі.
Материалды айырбастауға арналған талап-акті ... ... Бұл ... ... ... ... ... босатылуын немесе олардың ауыстырылуын есепке алу үшін қолданылады, сондай-ақ қоймадан қорларды шығаруға негіз болып табылады. Ол екі дана етіп ... бірі ... ... - қоймаға. Қоймашы актінің екі данасына да босатылған қорлардың күні мен мөлшерін белгілеп, содан соң қалдығын шығарады. ... ... ... ... ал қойма актісіне алушының өкілі қол қояды. ... ... ... ... ... ... Бұл ... қорлардың субъект ішіндегі қозғалысының есебін жүргізуге, өз ұйымының аумағынан тыс орналасқан шаруашылықтарына ... ... ... қатар басқа ұйымдарға қорларды босатуға қолданылады. Екі дана етіп жасалады. Басқа ұйымдарға қорларды босатқан жағдайда талап накладнойы келісімшарттардың, ... және ... ... ... ... ... ... өзі алып кететін жағдайда есептен шығарғанда, алушы қол қойған накладнойды қоймашы есептік төлем құжаттарын шығару үшін бухгалтерияға береді.
Кәсіпорынды ... ... ... ету ... ... бөлім және мамандар шұғылданады. Олар кәсіпорын бойынша келер жылы кәсіпорынға керек болатын материалдардың көлемін алдын-ала ... ... ... ... ... материалдар көлемі туралы шарт жасайды. Кәсіпорынның жабдықтау бөлімі шартта көрсетілген келісімдердің орындалуын қадағалап отырады.
Материалдар өздері сақталып тұрған жері ... яғни ... ... және ... есептеледі. Жоғарыда АҚ құндылықтарының бухгалтериядағы есебі баяндалған, енді құндылықтардың қоймадағы есебін қарастырайық.
Материалдық қорлардың қоймадағы есебінің ... ... ... ... ... қоймадағы жұмыстың дұрыс жүргізілуіне және олардың жұмыстың қалай қойылғандығына байланысты. АҚ кәсіпорнының үш қоймасы бар, оларда цехтардың, бөлімшелердің, ... ... ... ... ... ... түру үшін және өндірістік-шаруашылық қызметті жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... аналитикалық есебі белгіленген түрі бойынша олардың ішінде сорттары мен ... ... ... ... ... номенклатуралық нөмірі бойынша бөлек үлгілі түрі (З-3 ... ... Бұл ... ... ... аты, ... көлемі, сорты, өлшем бірлігі, номенклатуралық нөмірі және есептеу бағасы көрсетілген. Бұл карточканы жаңадан кіріске алынған материалға кәсіпорынның бухгалтериясы дайындап, одан ... ... ... мен ... ... ... қоймаға беріледі. Қойма қызметкері алынған карточкаға материалдық қорлардың қай жерде сақталып тұрғаны жайлы деректер ... ... ... ... есебін сол материалдарға жауапты адам жүргізеді. Қоймашы белгіленген тәртіп бойынша толтырылған алғашқы құжаттардың негізінде материалдың кіріске ... және ... ... ... олардың іске асырылған күнін қойманың есеп карточкасына жазып, онда материалдық құндылықтардың сол күннің соңындағы қалдығын шығарып отыруы керек. Бұл ... ... ... ... операциядан кейін шығарылып отырылады.
Қоймалық сорттық карточканың дұрыс жүргізілуін ... ... ... Бухгалтерия қызметкері жиі-жиі (апта сайын, 10 күнде) қоймашымен қоймадағы операцияларды жүргізуге негіз болған алғашқы құжаттардың дұрыс жазылуын, қоймалық сорттық карточканың ... ... және ... материалдар қалдығының дұрыс шығарылуын тексеріп отырады. Карточкадағы ... ... ... және оны ... жайлы осы кәсіпорындағы бухгалтерия қызметкері есеп карточкасының тиісті жеріне қол қояды. Қоймалық-сорттық карточкалардағы жазуды тексеру, ... ... ... ... кіріске алуы кезінде тапсыратын есептерінің негізінде жүргізіледі. Материалдарға жауапты адамның келісімі бойынша бухгалтерия ... әр ... ... ... ... және құжатты қабылдағаны жайында карточкаға қол қояды. Ал, кіріс және шығыс ету құжаттары белгіленген уақытта тіркелімдермен бірге бухгалтерияға табыс етіледі. ... ... ... белгіленген күні бухгалтерияға екі дана етіп материалдардың ай соңындағы қалдық тізімдемесін (ведомосын) тапсыруы ... ... ... ... (кірісі мен шығысы) бар материалдар бойынша жасалынып, онда тек қана материалдардың сандық қалдығы көрсетіледі. Тізімдемеге қойма, ... ... және ол ... ... қол ... ... тексеріп болғаннан кейін тізімдеменің бір данасы жіберілген қателіктер жөніндегі ескертумен қоймаға қайтарылады.
Материалдың есебін жедел оперативтік, бухгалтерлік, қалдықтық әдіспен жүргізген ... ... есеп ... қатар үлгілі қоймадағы (З-7 нысаны) жүргізіледі. Қойма бастығы карточкалардағы ай бойындағы жиынтық деректері бойынша материалдардың келесі айдың ... ... ... ... осы тізімдемеге көшіріп жазады. Тізімдемеде материалдар қоймалық есепте қаралған номенклатуралары бойынша аралық шоттарға (субшоттарға) және синтетикалық шоттарға топталғаны күйінде ... ... ... ... ... жоспарланған есептеу бағасына көбейтіліп, ай аяғына қалған материалдардың жалпы сомасы анықталады. Егер пайдаланатын материалдар ... аз ... ... ... алған адамдардың қолын тек қоймалық есеп карточкасында қою арқылы босатуға болады. Мұндай карточкалар тек бір айға ғана ... ай ... ... ... ... айда ... орнына жаңа қоймалық есеп карточкасы ашылып, оған материалдардың ай ... ... ... ... шаруашылығының жақсы жағдайы тауарлы-материалдық құндылықтардың есебін дұрыс ұйымдастырудың маңызды шарты болып саналады. Қойманың үй-жайы тұйықталған, дабылдамамен, механизация жабдықтарымен ... ... ... жабдықталған.
Қойма ішіндегі материалдардың әрбір тобы, топшасы мен түрі белгілі бір жерде сақталады. Сақтайтын әрбір жерге материалдық затбелгі бекітілген. Басшының ... ... ... ... ... ... адамдардың тізімі бекітілген. Олармен материалдық жауапкершілік шарты жасалған. Материалдардың қоймадағы есебін ... осы ... ... Бухгалтерияда материалдық құндылықтардың есебін жүргізгенде сорттық, номенклатуралық нөмірі бойынша есепке алу немесе оперативті-бухгалтерлік (сальдолық) ... ... ... [12, 34б.]. ... есепті жетілдіру үдерісі кезінде кәсіпорынға есеп жұмыстарының оперативтілігі мен дәлдігін арттыратын бухгалтерлік кешенге біріктірілген бухгалтерлік есептің автоматтандырылған құралдарын қолдану ... ... ... ... ... ... жүйесінде тауарлы-материалдық босалқылардың қозғалысы бойынша кәсіпорынның алғашқы мәліметтері мен шаруашылық операцияларын өңдеу ... ... және ... ... ... ... ... құжаттармен, шоттармен, жцрнал-ордерлермен жүргізіледі.
Компьютерлік өңдеу бухгалтерлік есептің бірдей операцияларын орындау кезінде бірдей командаларды қолдануды ... бұл ... ... ... тән ... ... пайда болуын жоққа шығарады.
Одан басқа, компьютерлік жүйелер әкімшіліктің қолына кәсіпорын қызметін бағалауға және бақылауға мүмкіндік беретін аналитикалық құралдардың кең ... ... ... құралдардың бар болуы тұтас ішкі бақылау жүйесін нығайтуды, және осылайша, оның тиімсіздігінің тәуекелін төмендетуді қамтамасыз ... ... ... ... ... кезінде нақты шығындарды жоспардағымен қарапайым сәйкестендіру, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... отырады.
бухгалтерлік есептен басқа өндірістік есеп, өткізу мен қамтамасыз етубойынша операцияларды орындау, қаржылық жоспарлау мен талдау, сонымен қатар ... ... ... үшін ... ... бағдарламалар пакетінің негізі Бас модулі, сонымен қатар есептің жекелеген учаскелерін орындауға арналған модульдер болып табылады. Әр түрлі ... ... емес ... ... ... өңдеуді қамтамасыз ететін модульдер құрамы. Негізінен бұл ... ... ... ... негізгі құралдар есебі және қоймадағы тауарлы-материалдық босалқылар, еңбекақы есебі бойынша аналитикалық есепті жүргізуді жүзеге асырылатын модульдер.
Біріктірілген жүйелердегі есеп ... ... ... келесідей болады. бастапқыда есеп учаскелері бойынша жеке бухгалтерлік тапсырмалар ... ... ... ... құру ... ... ... өңдеу аяқталғаннан кейін (немесе өңдеу барысында) бухгалтерлік өткізбелер бас модульге түседі және шаруашылық операциялардың біртұтас журналына жазылады, оның негізінде ... ... Бас ... шот ... ... есептілік нысандар алынады. Осылайша, барлық бухгалтерлік тапсырмаларды өңдеудің біріктірілуі жүргізіледі.
Сәйкесінше, бағдарлама кәсіпорында бар бухгалтерлік есеп жүйесіне, оның қазіргі ... ... ... ... және ... ... үшін ... ақпаратты алуды қамтамасыз етуі тиіс. Бағдарламада кәсіпорын профиліне, оның ... ... ... ... ... болуына назар аударған жөн. Бағдарлама аналитикалық есептің жеткілікті деңгейіне, яғни өндірістің жекелеген учаскелерінде және жалпы ұйымда тереңірек, толығырақ есеп ... ... ие ... ... ... мен ... ... есептіліктерді құруды, сонымен қатар алғашқы есептілікті жүргізудің тиімділігін және бухгалтерлік қызмет ... ... ... алғашқы құжаттарды қалыптастыруды автоматтандыруды қамтамасыз етуі тиіс.
"1С: ... - бұл ... ала ... ... ... ... бағдарламалардың әьбебап біріктірілген кешені. Бухгалтерия 8.0 - "1С: Предприятие 8.0" және "Бухгалтерия ... " ... ... ... ... ... мақсаттағы әмбебап бағдарлама.
"1С: Бухгалтерия 8.0" кез келген коммерциялық қызмет түрлерімен айналысатын: бөлшек-көтерме сауда, комиссиялық сауда (субкомиссияны қосқанда), ... ... ... және т.с.с ... ... (регламенттелген) есептілікті дайындауды қосқандағы бухгалтерлік және салықтық есепті автоматтандыру үшін ... ... ... 8.0" егер бухгалтерлік қызмет кәсіпорынның бухгалтерлік қызметінің алдында тұрған алғашқы құжаттарды шығару, сатуды есептеуді және т.с.с ... ... ... ... ... ... ... онда барлық тапсырмаларды шешуді қамтамасыз етеді. Одан басқа, қызметтің жекелеген түрлері, сауда және өндірістік операциялар туралы ақпаратты кәсіпорынның аралас ... ... емес ... ... ... ... ... бухгалтерлік қызмет бухгалтерлік және салықтық есепте құжаттарды автоматты көрсетуді қамтамасыз ететін ақпараттық базасын ... ... ... және ... ... ... ...
"1С:Бухгалтерии 8.0"-де ТМҚ-ның кешенді есебінің тапсырмасы шешілген. Есеп ... ... ... бар ... мен ... ... ... қойма есебін бақылауды қамтиды.
Бағдарламада қоймадағы және басқа сақтау орындарындағы тауарлы-материалдық қорларды, дайын өнім есебі жүзеге асырылған. Тауарлы-материалдық қорлар және дайын өнім ... ... және ... ... ... ...
Кәсіпорын мүлкінің сақталу кепілі түгендеуді жүргізу болып табылады. Конфигурация барлық келіп түсулерді есепке алып ... ... база ... бойынша құндылықтар қалдығымен салыстырылатын қоймадағы тауарлы-материалдық қорларды түгендеуді тиімді қолдауды қамтамасыз етеді. Түгендеуді дайындап және оның нәтижелерін ақпараттық базада ... үшін ... ... ... ... мен ... өнімдерге түгендеу жүргізу және олардың нәтижелерін автоматты өңдеу қарастырылады. Түгендеу нәтижелері бойынша қорлардың есептік саны (келіп түсу құжаттарын жүргізу ... ... ... ... мен ... саны ... ... автоматты түрде есептеледі. Одан кейін есептен шығару (жетіспеушілік кезінде) немесе ... ... ... ... ...
"1С: Бухгалтерия, версия 8.0"-де тауарлы-материалдық қорлардың келіп түсуі және оларды есептен шығару толығымен автоматтандырылған. Тауарлы-материалдық ... ... ... түсу ... ... үшін ... ... Бұл құжаттың көмегімен ақпараттық базаға материалдық қорлардың құны, номенклатурасы және ... да ... ... ... ... ... ... алынуы құжатының көмегімен рәсімделе алады.
Дайын өнімнің қоймадан алынуы кезінде оны өткізу нәтижесінде ... ал ... ... ... құжаты қолданылады.
Конфигурация әр түрлі түгендеу жүргізуді қолдайды. Сонымен, жұмысты ... үшін ... ... ... құжатын ақпараттық базадағы дайын өнім қалдықтары туралы мәліметтермен автоматты түрде толтырып, одан кейін ... ... ... типтік нысанын қағазға басып шығаруға болады.
Түгендеу комиссиясының жұмысы аяқталғаннан кейін ... ... бары ... мәліметтер құжатын түзету немесе қайта толтыру жолымен ақпараттық базаға енгізіледі. Артықшылықтар ... ... ... ... туралы құжатты, жетіспеушілік анықталған кезде құжаты негзіндегі есептен шығару құжатын автоматты түрде жасауға болады. Конфигурация түгендеу тізімдемесін, түгендеу қорытындысын ... үшін ... ... ... ... ... қалыптастыруды қамтамасыз етеді.
Ендігі кезекте кәсіпорындағы қорлар қозғалысына тоқталайық.
Кесте 10 - АҚ 2011-2012 ... ... ... ... жыл
2012 жыл
Ауытқу
мың теңге
%
мың теңге
%
мың теңге
%
1
2
3
4
5
6
7
8
1.
Шикізаттар мен материалдар
85 254
53,9
199 818
53,59
114564
-0,31
2.
Дайын өнім
72 754
46,0
5 122
1,37
-67632
-44,63
3.
Тауарлар
137
0,1
0
0
-137
-0,1
4.
Аяқталмаған өндіріс
0
167 943
45,04
167943
45,04
10-кестенің жалғасы

Көрсеткіштің ... ... ... ... теңге
%
мың теңге
%
1
2
3
4
5
6
7
8
5.
Өзге қорлар
6.
Қорларды есептен шығару бойынша резерв
7.
Қорлардың қозғалысының барлығы
158 145
100
372 883
100
214738
-
Сурет 5 - АҚ ... ж.ж. ... ... ... есептілікті құру мақсатында өндіріске кеткен шығындар мен өнімнің өндірістік ... ... үшін ... ... ... әдісі қолданылады - өнімнің өзіндік құнына айнымалы және тұрақты үстеме шығындар қосылады.
10-кестеде және ... ... 1310 шоты ... 2012 жылы ... 286 870 мың ... сомасына шикізат кірістелді, өндірістен 370 648 мың теңгеге келіп түсті, өндіріске 535 348 мың ... ... ... 3 130 теңгеге материал өткізілді, 4 476 мың теңгеге әкімшілік шығындарға есептен шығарылды. 2012 жылға шикізат қалдығы 199 818 мың ... ... шоты ... 2012 жылы ... 756 мың ... сомасына дайын өнім кірістелді, өндірістен келіп түскен дайын өнім 347 059 мың теңгені құрады. 257 550 ... ... ... ... өнім құны ... шығарылды, өндіріске 157 897 мың теңгеге дайын өнім босатылды.
2012 жылға дайын өнім қалдығы 5 122 мың ... ... шоты ... 249 мың теңге сомасына тауар келіп түсті, 386 мың теңгеге тауар өткізілді. 2012 ... ... ... шаруашылығы бойынша аяқталмаған өндіріс 31.12.2012 жылға 167 943 мың теңгені құрады.
3 ТАУАРЛЫ-МАТЕРИАЛДЫҚ ҚОРЛАР ... ... ... ... ... ішкі және ... аудитінің мақсаты, міндеттері мен кезектілігі
Кәсіпорында өнім өндірісі ... ... мен ... ... жұмысынының ырғақтылығы материалды-техникалық жабдықтауын дұрыс ұйымдастыруымен байланысты. Сондықтан да тауарлы-материалдық қорлардың аудитінің ... ... ... есебінің дұрыс құрылуын, сақтау орындарындағы тауарлы-материалдық қорлардың нақты бары мен ... ... ... ... болуын, тауарлы-материалдық қорлардың сақталынуының қамтамасыздығы және өндірістік тұтыну нормативтерінің сақталынуын тексеру жатады.
Аудит ішкі және ... ... ... ... ... ішкі ... - ... ішкі бақылау жүйесінің ажырамас бөлігі. Оны әкімшілік ... ... ... ... ... нәтижелерін тексеру және бағалау жөніндегі тәуелсіз қызмет ретінде сипаттауға болады. Ішкі аудиттің мақсаттары мен ... ... ... анықталады.
Тауарлы-материалдық қорлар аудитіне мұқтаждық әдетте ірі кәсіпорындарында туындайды. Сондықтан да ҚР ... ішкі ... ... құру ... кездейсоқ қарастырылмаған [22, 24б.].
Тауарлы-материалдық қорлардың сыртқы аудиті жалпы ... ... бір ... болып табылады. Ол клиентпен жасалған келісім-шарт негізінде аудиторлық фирмалармен жүргізіледі.
Кәсіпорында тауарлы-материалдық қорлардың ... ... ...
- олардың есебінің дұрыс құрылуын;
- сақтау орындарындағы тауарлы-материалдық қорлардың нақты барын;
- ... ... ... ... болуын;
- тауарлы-материалдық қорлардың сақталынуының қамтамасыздығы және өндірістік тұтыну нормативтерінің ... ... ... ... ... ... материалдардың қозғалысы бойынша операциялардың есепте дұрыс көрініс табуы мен уақылы құжаталуын ... ... ... ... мен нормативтермен жұмсалуын тексеру;
- тауарлы-материалдық қорлардың сақталуы мен қозғалысына бақылау жасау;
- материалдардың өндірісте дұрыс пайдалуын ... ... және ... ... ... ... ... бекітілген тәртіппен өткізілуін тексеру.
Аудиторлық тексерістің қайнар ... ... №2 ХҚЕС ... №2 ... ... ... ... оларды қабылдау мен өткізуді реттейтін нормативтік актілер;
- тауарлы-материалдық қорларлы сақтау, босату мен ... ... ... кұжаттама, мысалы табиғи кему нормаларының есептемесі, шаруашылық мақсаттарға материалдарды жұмсау нормалары, қорлар нормативтері, ТМҚ айналымдылығы және т.б.
- 1310 , 1330 , 1350 ... ... ... және аналитикалық есесбінің тіркелімдері;
- тауарлы-материалдық қорларды түгендеу бойынша ведомостер;
- тауарлы-материалдық қорларды сақтау, өткізу мен пайдалану бойынша есептілік [23, 158б.].
Тауарлы-материалдық ... ... ... аудиті кезінде қолданатын тексерудің әдіснамалық тәсілдеріне органолептикалық әдістер (түгендеу, сұрыптамалық және ... ... ... бақылау, тауарлық сараптама және т.б.) жатады. Аудитор осы ... ... ... ... нәтижелер (сұрыптап түгендеу актілері, химиялық лаборатоиялардың, бақылау өлшемдернің қорытындылары), аналиткалық топтамалар (тауар қозғалысын экономикалық талдаудың машинограммалар ведомостері, табиғи кему ... ... ... және жарамсыз тауарлардың ведомостері және т.б.), негізінде аудиторлық қорытынды жасап есебіне тіркейді.
Тауарлы-материалдық қорлардың ... ... ... есеп ... ... және ... бір кезең ішіндегі олардың қозғалысы туралы алғашқы құжаттарды қарастырудан басталады. Бастапқы есепті ұйымдастыруда қабылдауды, құжатта рәсімдеуді, тиеу-тасу жұмыстарын, материалдық ... ... ... және ... ... ... мен ... тікелей жүзеге асыратын қойма шаруашылығы қызметкерлері маңызды рөл ...
... ... ... ... ... ... ресурстармен жабдықтауды ұйымдастыру жағдайын тексеру;
2) Қалыптасқан тауарлы-материалдық қорларды басқару жүйесін талдау;
3) Қорлардың жағдайын және олардың қолданылу деңгейін ... ... ... ... жағдайын тексеру;
5) Тауарлы-материалдық қорлармен жасалатын операцияларды есепте көрсетудің дұрыстығын тексеру;
6) Қорларды ... ... мен ... ... ... ... қолдануды ішкі бақылау жағдайын бағалау;
8)Жабдықтау-дайындау іс-қызметі есебін, басқаруды және талдауды жақсарту бойынша ұсыныстар әзірлеу.
Кәсіпорынның тауарлы-материалдық ... ... ... ... мына ... ... ... Тауарлы-материалдық қорлардың баланстағы көрсеткіштерінің дұрыстығын тексереді;
2) Қоймадағы есеп пен ... ... ... ... ... ... ... толық қамтамасыз етілгендігін тексереді;
3) Тауарлы-материалдық қорлардың нақты бары мен сақталуын тексереді;
4) Тауарлы-материалдық қорлардың қозғалысы ... ... ... ... дұрыстығын тексереді;
5) Құндылықтардың толық және уақытында келіп түскендігін және сол кезде толтырылған бухгалтерлік жазбалардың дұрыстығын тексереді;
6) Тауарлы-материалдық қорлардың бағалау әдістерін ... ... ... өз ... және ... ... тексереді.
Аудит жүргізілген кезде Бас кітап, №6, №7, №10 және басқа да есеп тіркелімдердегі синтетикалық есеп пен ... есеп ... ... ... өте ... орын алады [24, 139б.].
Тауарлы-материалдық қорлардың нақты қолда бары мен құжаттардағы тізімінің сай келуін тексеруде біріншіден жылдық түгендеудің ... ... ... ... ... ... ... тексерілуі мен бөлек немесе теріліп тексеру орындарын таңдау қажет.
Материалдық ... ... ... ... ... және құндылықтардың бөлек түрлерінің сақталыну орындарына аса маңызды көңіл бөлінеді.
Тауарлы-материалдық құндылықтар аудитінің кезектілігі төмендегінше: аудиторлар тауарлы-материалдық қорлардың нақты және ... ... ... үшін ... ... және тауарлы-материалдық қорлар бойынша жүргізілетін инвентаризацияны тексеруден ... ... ... ... ... ең алдымен қойманың жағдайы мен оның дұрыс қолдануына және өлшеу құралдарына көңіл бөлу ... [25, 322б.]. ... ... ол ... ... жұмысының тиімділігіне, өрт және сигнализациясының бар болуы, материалдық құндылықтардың қабылдануы, жіберілуі және сақталуы ... ... ... ... ... ... ... тұлғалармен жасалынған толық материалдық жауапкершілік келісім-шартының, материалдық кіріс және шығыс құжаттарының ... ... мен ... ... ... мен ... құрылуына көңіл бөледі.
Материалдық құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етудің негізгі шарты болып қорғаныстың дұрыс ұйымдастырылуы болып табылады. Бұған тексеруді күтпеген жағдайда ... ... ... ... мен ... шығаруды тексеруден бастау керек. Ал нақты тоқталатын болсақ қорғаныс ... ... ... және ... ... бекітілген тәртіпке сәйкестігін қадағалау және қолданылған куәліктерді есеп бөліміне өз уақтында тапсырылғанын тексеру ... Бұл ... әр ... ... ... мүмкін. Тауарлы-материалдық қорларды бір куәлік бойынша екі рет, куәлікке қол ... ... жоқ ... қолы ... ... ... ... шығару, сонымен қатар материалдық құндылықтарды ауызша рұқсатпен шығару және тағы ... ... ... ... ... куәліктерін таза тексеруді талап етіледі.
Кәсіпорын қызметінде заңсыздықтар ... ... бұл ... ... көзі ... қолданады. Бұл куәлікте тауарлардың сапасы, ассортименті, шот фактурада көрінісі табылғандығы, және тағы басқа құжаттарда көрініс табылғандығы көрініс ... ... ... ... ... ... аудитор қоймадағы өндірістік құндылықтарының инвентаризациясын жүргізуге дайындалу керек. ... ... ... аудитор кәсіпорын басшысымен инвентарлық комиссия құру туралы келісім жасайды. ... ... ... ... береді және оның текстін комиссия мүшелеріне таратады, ал комиссия басшысына бақылау пломбирін тапсырады.
Инвентарлық комиссияның ... ... ... тұлғамен қатар әдетте осы кәсіпорынның қызметкерлері және осыған байланысты мамандар мен есеп бөлімінің қызметкерлері ... ... ... ... жауапты тұлғаның қатысуы міндетті. Кейбір аудиторлар материалды жауапты тұлғасыз түгендеу ... ... ... Егер де ... ... ... байқалса, материалды жауапты тұлға қорытындыны дауласып жетіспеушілікті мойындамауы мүмкін. Егер де ... ... ... белгілі себептермен келмеген болса, онда аудитор қойманы жауып оның келуін күтеді. ... ... ... ... ... ... материалдық құндылықтардың кіріс және шығыс есебін екі дана етіп құрады. Біріншісі ... ... ... ... беріледі. Бұдан басқа комиссия төрағасы материалды жауапты тұлғалардан материалдық құндылықтардың кірісі мен шығысына қатысты құжаттар туралы қолхаттар алуы ... ... ... ... ... ... ... жолдарымен нақты материалдық құндылықтарды тексереді. Кейбір жағдайларда аудитордың өзі ... ... ... ... ал бұл ... ... жауапты тұлғалар сәйкес жазбаларды құрады. Бірақ бұлай істеу дұрыс емес. Аудитор өзі жасалған жұмыстардың дұрыстығын және тексерудің қорытындысын бақылау ... ... ... ... ... материалды жауапты тұлғаның да міндеті[26, 66 б.].
Түгендеудің нәтижесін әрбір ... ... ... ... ... ... бөлек-бөлек инвентарлық тізім көрсетіледі. Бұл инвентарлық тізімде материалдық құндылықтар номеклатурасы мен өлшем бірлігі бойынша есепке алынғаны көрсетіледі. Комиссия тексеру ... ... ... ... номеріне және атауына көңіл бөледі. Өйткені көп жағдайда тексеру ... ... ... және жаңа ... ескіге немесе қымбат материалдың арзанына ауыстырып қою фактілері анықталып жатады.
Берілген түгендеу ... ... ... оған ... ... мүшелері қол қойып, ал материалды жауапты тұлға әрбір тізімге қолхат береді. ... ... ... ... ... ... үшін есеп бөліміне өткізеді. Салыстыру ведомость тек қана есеп ... жоқ ... ... Бұл ... ... бас ... немесе материалды жауапты тұлға қол қояды. Егер жетіспеушілік немесе артықшылық анықталатын болса, онда материалды жауапты тұлға жазбаша түсініктеме береді. Материалдық ... ... ... ... ... ал артықшылығы кірістеуге жатқызылады. Егер жетіспеушіліктер мен артықшылықтар бойынша нақты кінәлі адам табылмаса онда ... оны ... ... ... ... ... ... ведомостің дұрыс толтырылғанын тексереді.
Материалдардың қозғалысы мен қалдығының есебі ... ... ... ... ... ... номенклатуралық нөмірге бөлек карточка ашылады. Бұл карточкалар бухгалтерияда ашылады және қойма ... ... ... ... ... ... ... бірлігі, есептік бағасы және лимиті жазылады. Осыдан кейін карточка ... ... ал ... кіріс, шығыс және қалдық бағаларын толтырады. Қоймашы ... ... ... ... ... ... ... жазудан ол материалдық қалдықты шығарып отырады. Осының арқасында қоймадағы материалдардың жағдайы туралы оперативтік ақпарат алып отырады [27, 17б.]. ... ... ... алғашқы құжаттағы мәліметтерді жазып болған соң, алғашқы құжаттарды бухгалтерияға өткізеді.
Кәсіпорында есеп беруге тиісті кәсіпорындардағы материалды жауапты тұлғалар материалдардың қалдығы мен ... ... ... есеп ... және оны ... ... Бұл есепте материалдардың ай басындағы қалдығы, олардың келіп түскені, шығыны және ай соңындағы қалдықтары туралы мәліметтер көрсетіледі. Бұл ... ... ... ... ... бойынша басқа материалдық құжаттарға қажеттілік болмайды, сонымен ... есеп ... ... ... ... ... жұмысының ең маңыздысы болып қабылданған материалдық құндылықтардың өз уақытында және толық кірістелуінің тексеру болып табылады. Бұл үшін жабдықтаушылардан қабылданған ... ... ... қойма есебінің карточкаларындағы, қоймадағы кіріс -ордерлердегі және тағы басқа құжаттардың нөмірі мен күнін және осы құжаттардағы материалдардың аты, ... ... ... ... ... ... керек [28, 68 б.]. Егер салыстыру кезінде айырмашылық байқалатын болса, аудитор қарама-қарсы тексеру жүргізеді ... есеп ... ... ... ... ... Аудитор келіп түскен материалдық құндылықтардың өлшем бірлігіне аса көңіл аударады.
Жергілікті жабдықтаушылардан келіп түскен материалдарды тексерген кезде ... ... ... құрылғанына көңіл бөлінеді.
Нарықтық құны бойынша нақты ақшаға жеке тұлғадан қабылданған материалдық құндылықтарға тексеру жүргізгенде осы операциялардың дұрыстығына және ... ... ... ... ... ... ... реквизиттерінің нақтылығы, ақша алған тұлғалардың адрестері мен қолдары, кәсіпорын қызметкерлерінің қолдарының бар болуы, материалдардың нарықтық баға ... ... ... ... ... ... ... қолдарының бар болуы, сатып алынғанын растайтын акт және тағы басқаларды тексереді.
Төленген, бірақ есептік кезең соңына ... ... ... ... ... ... құнының бухгалтерлік есепте дұрыс көрініс табуын тексерудің ... зор. Бұл ... аса ... аударған жөн, себебі кейбір жағдайларда заңсыздықтар көрініс табады. ... ... ... обьектісі болып №6 журнал - ордер немесе жолдағы материалдық құндылықтарға төленгенін растайтын ... ... [29, 211б.]. ... ... есептен шығару кезінде келесі құжаттар қолданады: накладной, материалдарды шығару бойынша растау құжаттар мен талаптар, материалдардың ... ... ... ... ... ... және ... сальдо ведомосы тағы басқалар.
Сонымен қатар өнеркәсіп орындарында тауарлы-материалдық құндылықтардың артық ... ... ... мен ... ... ... қолданылады:
1) тым арттырылған норма бойынша есептен шығарылған материалдардық құндылықтарды қымқыру, оларды нақты іс жүзіндегі шығыс бойынша емес, кей ... ... ... табылатын, бекітілген нормамен белгіленген қажеттіліктер есебіне қарай есептен шығару;
2) ескерілген тауар үшін қолданылатын және заңсыз ... ... ... ... ... есептен шығаруда шығыстың орташа нормаларын қолдану;
4) тауарларды ... ... ... ... өте ... ... ... қолдану салдарынан тауар сапасының нашарлауы, бір компоненттерді екіншісімен ауыстыру;
5) материалдардық қорлардың іс жүзіндегі және бар ... ... ... ... ... іс жүзіндегі орындалмаған жеке технологиялық операцияларды шығынға негізсіз есептен шығару;
6) материалдардық қорларды жабдықтаушылардан қоймаға қабылдағанда толық кіріске ... ... ... ... ... ... олардың шынайы іс жүзіндегі мәліметтеріне қарағанда төмендетілуі.
8) қабылдау, тиеу, тасымалдау, оларды қоймаға, базаға, аймаққа және теміржол станциясына тасу кезінде ... ... кем ... ... ағуы және ... арналған комерциялық және ішкі актілерді негізсіз жасау;
9) жабдықтаушыдан тауарларды ілеспе құжаттарда ... гөрі көп ... ... ... ... құндылықтардың мүлдем құжатсыз рәсімделуі;
10) ілеспе құжаттарда көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... салмағын оны өлшеу туралы актіні жасағанда артық жазу;
12) материалдарға оның саны немесе салмағын ұлғайту мақсатымен басқа немесе төмен сападағы біртектес зат ... бір ... ... ... ... рәсімдеудің және тағы басқа ауыстыру жолымен артық шығатындай етіп жасау.
Ескерілмеген материалдардың артығын жасау мен иелену тәсілдерінің ... ... атап ... ... ... Қазақстанның көптеген өндіріс кәсіпорындарында аудит өткізу іс-тәжірибесінде ең жиі кездеседі.
Функционалды аудиттің жұмыс бағдарламасында қоймалар мен материалдық ... ... ... тексеру оларды белгілеу бойынша қолдануға жарамдылығын; өртке қарсы қауіпсіздік ережелерін сақтау; дабыл ... ... ... және ... өлшегіш құралдардың бар болуын анықтау мақсатымен жеке қарастырылады. Сонымен бірге мезгілде материалдарды өндіріске босату жүйесі, олардың ... ... ... цех ... ... бақылаудың жағдайы, тиісті бастапқы және жиынтық құжаттарда ... ... ... мен ... тексеріледі.
Сонымен, кәсіпорында тауарлы-материалдық қорлардың аудитінің негізгі мақсаты - олардың есебінің дұрыс құрылуын, сақтау орындарындағы тауарлы-материалдық ... ... ... ... туралы нақты мәліметтердің болуын, тауарлы-материалдық қорлардың сақталынуының қамтамасыздығы және өндірістік тұтыну нормативтерінің ... ... Бұл ... жету үшін ... органолептикалық әдістерді қолданады, яғни түгендеу, сұрыптамалық және жаппай бақылау, химико-технологиялық бақылау, тауарлық сараптама және т.б. ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорларлың нақты барымен салыстыра отырып құндылыұтар есебінің дұрыстығын немесе бұрыстығын растайды.
3.2 Тауарлы-материалдық қорлар аудитінің ... ... ... ... ... ... ... процедуралар - маңызды коэффиценттерді және ... ... ... ... да релеванттық ақпараттармен дәйекті емес немес жобаланған соммадан өзгеше өзгерістер мен өзара байланыстырды зерттеулермен қоса алып талдауды білдіреді [29]. ... ... ... ... - болашақ тәуекелділікті (қауіпті) анықтауға мүмкіндік беретін ерекше фактілерлің және шаруашылық қызметтің ... ... ... ... ... ... көмегімен тәуекелділіктер анықталып, шоттар арасындағы қатынастар зерттеледі, аудиторға тәуекелділікті бағалауға көмектесетін тенденциялар мен заңдылықтар анықталады. Тенденциялар былайша ... ... ... өндірістік шығындар құрамы мен бағалар ауытқуы арасындағы қатынас;
- дайын өнім ... ... ... ... ... ... өнімнің орташа қорына апару).
Аудитор осы қатынастарға сараптама жасап, оларды өткен кезең мәліметтерімен және ... ... ... ... ... ... ... процедуралардан басқа аудитор мыналарға сараптама жүргізеді:
- шикізат пен материалдарға кеткен ... ... ... ... ... ... мен құрылымы;
- тауарлы-материалдық қорлардың шығуы (ескірген, сұранысқа ие ... ... ... ... ... ... ... басқа да есептен шығарула)
- тауарлы-материалдық қорлардың өтімділігі [30, 213б.].
Аудитор талдамалы процедураларды бастамас бұрын кәсіпорынның тауарлы-материалдық қорлары есебі мен ішкі ... ... ... аудиті бағдарламасын әзірлейді. Қорларды сатып алу мен басқарудың функционалды аудит бағдарламасы ... ... 11 - ... ... алу мен ... ... аудит бағдарламасы

Аудит процедуралары
Ақпарат көздері мен бағалау критерийлері
1
2
3
1
Материалдық-техникалық қамтамасыз ету мен ... ... ұйым - ... талдау
Жылдық, тоқсандық және ағымдағы есеп, сонымен қатар жедел мәліметтер
2
Бастапқы есепті, бухгалтерлік тіркелім - дерді және ... ... ... есеп беру ... ... ... ... кіріс ордерлер, материалды қабылдау туралы актілер, кем шығу, тауарлы-материалдық құндылықтарды жоғалту тура лы және т.с.с актілер
3
Тауарлы-материалдық қорлардың син - ... және ... ... дұрыстығын тексеру
Бас кітап, журнал-ордерлер, есеп регистілері
4
Баланстағы тауарлы-материалдық қор - ларды бағалаудың дұрыстығын тексеру
Материалдық қорларды ... деу ... ... бар бо- луы мен ... ... ... ... уақытылығы мен дұрыстығын талдау
Материалдарға жауапты адам дар мен ... ... ... есеп кар- ... түгендеу актілері
6
Қойма шаруашылығын ұйымдастырудың дұрыстығын зерттеу
Техникалық құжаттама, қой ма ... ... ... ... мен ... есебін, тауарлы-материалдық қорлардың қозғалысы бойынша бастапқы құжаттарды рәсімдеудің дұрыстығын тексеру
Бастапқы құжаттар, қойма есебінің карточкалары, мате- риалдардың қозғалыс есебі бойынша тізімдеме ... ... ... соңғы есеп беру күндерінің қамтамасыз етілуін бағалау
Стандарттар, нормалар мен нормативтер, ... ... есеп ... бас- ... және ... ... материалдарды кіріске алудың то- лықтығы мен ұзақтылығын тексеру
Бастапқы ... ... дау, ... ... ... ... ... малары), шот-фактуралар, кірістік ордерлер
10
Өніммен жабдықтау, жұмыс пен қызметті орындау жөніндегі шарттардың сақталуын ... ... ... ... ... ... ... Бас кітап, шарт- тар, нарядтар, сертифи - каттар, шот-фактуралар
11
Тауарлы-материалдық қорларды өнді- ріске ... ... ... ... мен ... шоттарда көрсетудің дұрыстығын талдау.
Бастапқы құжаттар (лимит- тік-заборлық карталар, талаптар, жүкқұжаттар), материалдар қозғалысы есебі бойынша тізімдеме.
12
Тауарлы-материалдық қорларды бағалау тәсілдерін таңдаудың дұрыстығын анық - ... ... ... ма- ... ... ... бойынша тізімдеме
13
Қорлардың қозғалысын ішкі бақылау жағдайын тексеру
Ішкі тәртіп, қызметтік нұс- қаулар.
14
Басқа жақтағы тысқары ұйымдарға тауарлы-материалдық қорларды өткізу мен ... ... ... ... операциялар бойынша бухгалтерлік жазбалардың дұрыстығын тексеру
Шарттар, калькуляциялар, сенімхаттар, тауарлық- көліктік жүкқұжаттар, қа- былдау туралы акт. Кірістік ордерлер. Шоттардың ... лік ... ... ... ... бүліну және оларды арзандатудағы белгіленген нормадан тыс кем шығуын есептен шығаруға арналған құжаттар мен әкімшіліктің шешімдерін ... ... ... шығаруға арналған актілері мен шешімдері, түгендеу актілері, нарық-тық баға мен ... алу ... ... ... ... ... аудит процедуралары көрсетілген. Сол процедураларға қатысты ақпарат көздері мен оларды ... ... ... нақты көрсетілген.
Аудитордың жұмысының маңызды бағыты болып құндылықтарды талдау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... айналым ведомосі, түгендеу описі және алғашқы құжаттар қолданылады.
Материалдық қорларға соңғы ... ... ... жүргізгенде кәсіпорынның үздіксіз жұмыс істеуі үшін барлық материалдық құндылықтардың жеткілікті екеніне көз жеткізуі және 1310 , 1330 , 1350 ... ... ... ... ... ...
Жабдықтау бөлімінде келіп түскен құжаттар бойынша келісілген жағдайға байланысты материалдардың сапасына, бағасына, жеткізу мерзіміне, ... ... ... ... ... ... тексерудің нәтижесінде есеп айырысудың өзіне немесе басқа құжатқа толық немесе жеке ... ... ... ... ... ... жабдықтау бөлімі жүктердің келіп түсуіне бақылау жасауды және де ... ... ... ... жүзеге асырады. Осындай мақсатпен жабдықтау бөлімінде келіп түскен жүктердің есебінің журналын жүргізеді. Онда тіркеу нөмірі, жазу ... ... ... аты-жөні, көлік құжаттарының мерзімі мен нөмірі, шоттың мерзімі мен ... ... ... ... ордерінің немесе қабылдау туралы актісінің нөмірі мен мерзімі көрсетіледі. Ескерту деген жеріне шотты төлеуге немесе акцептен бас тарту туралы белгі ... ... ... мен ... ... арасында айырмашылық болмаса, материалдар кіріс ордерсіз қабылдануы мүмкін. Бұл кезде жабдықтаушының құжатына штамп қойылады. Алғашқы құжаттардың саны азаяды [32, 185б.]. ... ... ... саны мен ... ... ... ... сәйкес келмеген жағдайда, комиссия материалдарды қабылдап, жабдықтаушыға талап қою үшін акт толтырады. Комиссия құрамына жабдықтаушылар мүшелері немесе қызық ... ... ... ... мүмкін.
Егер де материалдар көлікпен тасымалданатын болса, онда алғашқы құжат ретінде тауарлы-көліктік накладной толтырылады. Бұл құжатты жүктерді жөнелтуші төрт көшірме етіп ... Оның ... ... ... ... үшін қолданылады, екіншісі материалдардың кірістелуі үшін, үшіншісі автокөлік ұйымымен есеп айырысу ... ... ... ... ... негіз болып табылады және жол парағына тіркеледі.
Есеп беруге тиісті тұлғалар материалдарды сауда ұйымдарынан, басқа кәсіпорындардан және ... ... ... ... ... ... ... алады. Қабылданған материалдардың құнын көрсететін құжат болып есеп беруге тиісті тұлға құраған ... ... ... ... алу ... ... аты, саны және ... көрсетілген тауар есебі немесе ай саналады. Мүмкіндігінше бұл актіде тауар сатушының паспортының мәліметтері де көрсетіледі. Бұл акт есеп ... ... ... ... ... қоса ... ... өндірістік материалдардың қоймаға келіп түсуіндегі бухгалтерлік құжаттардың қабылданған өңделу ретін жақсы біле ... ... ... ... тексеруі және осыған байланысты бухгалтерлік жазбалардың дұрыстығын ... ... ... ... ... ... бақылау жабдықтаушылардан келіп түсетін есеп айырысу құжаттарын талдау жолымен жасалады. Мұндай құжаттарға , , тағы басқа құжаттар жатады [29, 54б.]. ... ай ... ... ... ... және ... есептік баға бойынша қоймадан алынып тасталады. Айдың соңында ведомостарда ... ... ... ... баға ... есептелінеді. Түсірілген өнімнің нақты өзіндік құнын есептеу жолымен табады.
Кейіннен аудитор оның құнын ... ... ... ... өзіндік құнын дұрыс есептелін және түсірілген өнімді, қоймада ... ... ... керек.
Аудитор өнімді өткізу және түсірумен байланысты бухгалтерлік есеп операцияларының шоттарындағы жазулар дұрыс жүзеге ... ... ... ... бөлу ... тауарлардың төлемін кассада нақты және валюталық шотта жүргізуге болады.
Жұмыс пен қызметті өткізу кезінде олардың ... және ... ... ... ... ... жасалынады.
Нарықтық қатынас жағдайына байланысты Қазақстан Республикасында ... ... ... ... мақсатында өнімді өткізу консигнациялық негізде тәжірибе жасалынады. ... ... ... ... ... ... бойынша бухгалтерлік есеп шотындағы жазулардың дұрыстығын, ұқыптылығын тексеру керек.
Соңында, ұйымның тауарлы-материалдық қорларының есебін ... ... соң ... сату үшін алынған тауарлардың есебімен байланысты шаруашылық операциялардың ... ... ... ... ... ... шот-фактурасының төлемі бухгалтерлік есептің келесі жазулармен көрінеді: 3310 ... ... 1010 және 1030 ... ... ... ... және ... тауарлардың шот-фактурасында бейнеленген қосымшы құн салығының сомасы ... ... ... ... есепке алынады: 3130 шотының дебеті, 1010 және 1030 шотының кредиті.
Сатып ... ... ... ... ұсынылған шот-фактура келесі бухгалтерлік жазуларды құрайды: 1210 шотының дебеті, 6010 шотының кредиті, сонымен қатар ҚҚС сомасы ... ... 1210 ... ... 3130 ... ... ҚР ... сәйкес 2009-2010 жылға ҚҚС ставкасы 12% бекітілген.
Консигнациялық тәртіпте өткізуге берілген тауарлар 1330 немесе 1350 ... ... ... ... ... алынып, ескеріледі.
1330 немесе 1350 шоттары бойынша аналитикалық есеп жауапты ... ... ... қажет болған жағдайда тауарды сақтау орны бойынша да жүргізіледі.
1330 шотының кредиті бойынша есеп айырысу ... ... ... ... ... сатып алушылардың тауарлардың тиеу немесе шығарылған құны көрініс табады.
Қазақстан ... Заңы ... ... сәйкес негізгі құралдарды қоса алғанда, тауарлардың бүлінуі, жоғалуы кезінде осы тауарлардың құны салық салынатын айналым ретінде қарастырылады [18]. Бұл ... ... ... ... ... 7210 ... 1420
Сонымен қатар, өнім табиғи кему нормасының шегінде есептен шығарылуы мүмкін:
Дт 7210 (шегерімге жататындары)
Кт1280 , ... апат ... ... ... шығару кезінде келесідей бухгалтерлік жазба құрылады:
Сақтандырылмаған өнім ... 7470 , ... 1330 ... 6280 , ... 1330 ... шетелдік валютамен төлеу үшін экспорттық операцияларды өткізудің өз ерекшеліктері бар. Валюта бағамының құбылуы бағамдық айырма ... ... ... ... ... ... ... уақыты мен ұлттық валютамен өткізу уақытындағы мәмілелік құн баламасы арасындағы экспорттық операциялар бойынша бағамдық айырма ... ... ... ... ... не сатып алушылардың борышын арттырады, не болмаса кәсіпорынның кірістері мен ... ... ... ... оны азайтады.
Ақпарат функционалды аудит өткенге дейін қасақана бұрмалануы және ... ... ... мүмкін. Ағымдағы активтердің қозғалысы туралы ақпараттың анықтығына қарама-қарсы тексеру, ішкі ... ... ... ... синтетикалық және аналитикалық есеп, қаржылық, статистикалық және жедел есептіліктің тіркелімдерін бағалауды өткізу қажет.
Сарапшылық іс-тәжірибені талдау құндылықтарды электронды есептеуіш машиналармен ... ... ... ... ... негізгі тәсілдерін анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге мыналар да оған қосылады:
- есеп мәліметтерін машинаграммада кірісті төмендету немесе шығысты тым ... ... ... ... ... код беру ... қасақана қателер мен жалған құжат жасау;
- материалдық құндылықтар есебін ... ... ... немесе жалған құжаттардың мәліметтерін электронды есептеуіш машиналарға енгізу ... ... ... ... ... мен ... ... бұрмалау;
- есеп мәліметтерін бастапқы құжаттардан көшіру сәтіндегі бұрмалаулар.
Ақпаратты машиналық мәліметтерді ... ... ... ... ... ... ... есеп регистрлері болып табылатын, машинаграммалар шығарылатын бастапқы құжаттарды тексеру ұсынылады. Материалдарды электронды есептеуіш машиналарда есептеу ... ... ... дәлелдейтін белгілер мыналар:
- электронды есептеуіш машиналарға өңдеуге жіберілген бастапқы құжаттарда түзетулердің болуы мен талап етілетін ... ... ... ... ... ... дебиттік және кредиттік айналымдар жиынтығының үйлеспеуі;
- құжаттар мен ... ... ... ... [32, 210б.]. ... ... орындалуы, тауарлардың өзіндік құнының азаюы, пайданың өсуі, сондай-ақ рентабельділіктің өсуінің негізгі шарттарының бірі болып кәсіпорынды қажетті деңгейде материалдар мен ... ... ... ету. ... ... ... ... материалдар мен қажетті құндылықтармен қамтамасыз ету функциясын жабдықтау бөлімі атқарады. Алайда, тәжірибеде көптеген ... ... ... ... тым ... ... кем құндылықтарға тапсырыс береді. Бұл ресурстардың ысырабына немесе жетіспеушілік себебінен өндірістің тоқтап қалуына әкеп ... ... ... ... ... үшін ... ... басқару жүйесі мен кәсіпорынды қажетті құндылықтармен қамтамасыз ету деңгейін талдау жүргізудің маңыздылығы зор. ... ... мен ... ... ... ету ... ... ақпарат көздеріне материалдық-техникалық жабдықтау жоспары, мәлімдемелер, материалдық құндылықтарды жеткізіп беру туралы шарт, материалдық ресурстардың қолда бары мен ... ... есеп ... ... ... және ... бөлімінің оперативтік мәліметтері, материалдық ресурстардың келіп түсуі, шығарылуы және қалдығы ... ... ... ... ... және т.б. жатады [25, 342б.].
Кәсіпорынның материалдар мен ... да ... ... ... ... ... қажеттіліктің жоспардағы көрсеткіштері нақты көрсеткіштерімен салыстыру жолымен анықталады.
Сондай-ақ жабдықтау келісімінің орындалуы алынған және ... ... ... ... ... ... келуі, техникалық шарттар және келісімшарттары, сондай-ақ шарттардың бұзылу жағдайында жабдықтаушыларға жасалған арыздар да қарастырылады. ... ... ... ... ету ... ... бөлінеді. Материалдар мен кезеңдер бойынша жабдықтау жоспарының орындалуына да ... ... ... ... ... ... ... және сату көлемінің орындалмауына негіз болады.
Жабдықтаудың ырғақтылығын бағалауда ырғақтылық коэфициенті және варияция коэфициентін ... ... [25, 422б.] . ... ... ... мен ... да ... көп көңіл бөлінеді. Құндылықтар ағымдық, мерзімдік сақтандыру мақсатындағы қорларға жіктелінеді.
Ағымдық ... ... ... ... және орташа күндік шығындарға байланысты болады. Ағымдық қордағы құндылықтарды анықтау үшін 1- формуланы қолдануға болады.
Зсм = Ип * ... ... Зсм - ... ... құндылықтар;
Ип - жабдықтау интервалы;
Реут - орташа күндік шығындар.
Қорларды басқару өте жауапты жұмыстардың жұмыстардың бірі ... ... ... оптималды қолдануына барлық нәтижелік көрсеткіштер тәуелді болады. Қорлардың эффективті қолдану негізінде капитал және оның табыстылығы артады, сондай-ақ ... ... ... және ... ... жылдамдайды.
Қорларды басқару өнері - бұл:
а) тауарлы-материалдық қорлардың құрылымы және оның жалпы мөлшерінің оптимизациясы;
ә) оның ... етуі ... ... ... ... ... ... тексерумен қамтамасыз ету.
Ағымдағы қорларды оптимизациялау үшін шетелде бірнеше ... ... ... ... ... ... деп аталатын EOQ моделі қолданылады. Бұл модельдің есептеу ... ... ... ... және ... алу ... шығындардың минимизациясына негізделеді [9, 273б.]. Бұл ... екі ... ... тауарды тасымалдау және жеткізу шығындары;
2) Кәсіпорын қоймасында тауарларды сақтау шығындары (қойма құрылғылары мен ... ... ... ... және ... жасалған капитал шығыны).
Тапсырыстар неғұрлым көп және тасымал шығындары неғұрлым төмен болған сайын ... ... ... ... соғұрлым аз болады. Бұл байланысты 3-формулада көре аламыз:
Zзм = VПП / ... ... ... - ... ... ... және ... шығындары;
VПП - осы материалдық қорлардың өздеріне қажет
көлемі;
РПП - ... ... бір ... - бір тапсырыстың орындалуының орташа құны.
Бұл формуладан байқағанымыздай, материалдық ... ... ... ... мен бір ... орындалуының орташа құнының өзгермеуінен және жабдықтау партиясының бір мөлшерінің өсуінен шығын ... ... және ... ... ... ... көп ... алып келу пайдарырақ болады.
Бірақ екінші жағынан, бір партияның мөлшері жоғары болғанда ... ... ... ... көлемі артады. Мысалы, тауарлар айына бір рет сатып алынатын болса, оның орташа сақталу мерзімі 15 күн, ал екі рет ... ... ... ... ... 30 күн болады.
Осы тәуелділіктің есебі бойынша қоймадағы тауарларды сақтау бойынша шығын ... ... ... ... = РПП / 2 * Схр ... ... - ... тауарларды сақтау бойынша шығын сомасы;
РПП - жабдықтау партиясының бір мөлшері;
Схр - ... ... ... ... ... ... ... көрініп тұрғандай жабдықтау партиясының орташа мөлшері (Схр) төмендеуінде қоймада тауарларды сақтау бойынша шығын сомасы минимизацияланады.
EOQ ... екі топ ... ... ... ... ортақ шығын сомасы минималды етіп оптимизациялауға мүмкіндік береді.
Мұндай орташа жабдықтау партиясы және орташа ... ... ... ... етуі ... ... ... минималды болады.
Нарықтық қатынас дамыған елдерде материалдардық қорлардың ... ... ... АВС - ... ХYZ - ... және ... ... кең қолданылады [9, 277б.].
АВС - анализі басқару есебінде материалдар, жабдықтаушылар, ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда қолданылады.
Материалдық қорлардың қозғалысын тексеру жүйесінде барлық ... ... ... ... және шығындалу жиілілігіне, жетіспеушілік жағдайындағы кері әсерлеріне байланысты үш топқа бөлінеді:
А категориясы - бұл категорияға ... ... ... ... ... түрлері және олардың жетіспеушілігінен болатын, маңызды қаржылық қорытындысымен байланысты ... ... ... ... қорлар жатады. Олардың қозғалысын әр күні тексеріп тұру қажет.
В категориясы - бұл категорияға ... ... ... ... ... және соңғы қаржылық қорытындыны жасауда маңызы аз тауарлы-материалдық құндылықтар жатады. Бұл топтағы ... ... бір рет ...
С ... - бұл ... ... құндылығы төмен және соңғы қаржылық қорытынды жасауда маңызы жоқ тауарлы-материалдық ... тобы ... ... ... қозғалысын кварталда бір рет тексереді.
АВС - анализі проритеттік тауарлы-материалдық құндылықтар топтарының ... ... ... - ... материалдар тұтыну құрылымына сәйкес жіктеледі.
Х тобы - тұрақты ... ...
Y тобы - ... ... тобы - әр ... ... материалдар.
Қорлардың мұндай классификациясы тауарларды сатып алу мен қоймаға орналастыру бойынша қабыданатын шешімдердің тиімділігін арттырады.
Логистика өнім өндірудің ... ... ... Ол тізбегі бойынша тауарлардың қозғалысын үйлестіреді және қажет материалдар өз ... ... ... ... ... сан мен ... ... кепіл береді. Қорытындысында капиталдың қорларда тұруын және қоймаға сақталу шығындарын азайтады, мұның ... оның ... және ... ... ... ... арттырады [9, 280б.].
Қорытындысында әрбір түрінің өзгерісі бойынша тауардың ... ... ... анықталынады:
а) сатып алынған материалдық қорлардың саны (КЗ);
б) материалдық қорлардың ауыспалы қалдығы (Ост);
в) ... ... ... ... ауысуына байланысты жоғары нормативтік шығыс (Отх);
г) тауар бірлігіне шикізаттардың салыстырмалы шығысы (УР).
Жұмысшылардың квалификациясын ... ... ... ... ... ... ... өндіру және оны сақтау мен жеткізу кезінде жоғалтпау, өндіріс техникасы мен технологиясын жетілдіру, конструкциялық бұйымды ... және тағы да ... ... өнім ... ... ... ... төмендетуге болады.
Сонымен, тауарлы-материалдық қорлар аудитінде талдамалы процедуралар елеулі орын алады. ... ... - ... ... және ... олардан туындайтын басқа да релеванттық ақпараттармен дәйекті емес ... ... ... ... ... мен өзара байланыстырды зерттеулермен қоса алып талдауды білдіреді. Қорларды талдау барысында коэфициенті және варияция ... ... ... Ал, ағымдағы қорларды оптимизациялау үшін шетелде жиі қолданылатын тапсырыстың экономикалық негізі деп аталатын EOQ моделі қолданылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... АВС - анализ, ХYZ - анализ және логистика жүйелері кең қолданысқа ие.
АҚ ... ... ... ... жабдықтау бөлімі жабдықтаушыларға тапсырыс беріп отырады. Тапсырыс көлемі вагондарды жөндеу түріне (ағымдық, деполық және күрделі), жөнделетін вагондар санына байланысты ... ала ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер нақты көрсеткіштерге сәйкес келмейді. Нәтижесінде тауарлы-материалдық қорларға жетіспеушілік пайда болып тапсырыс уақытында орындалмай қалады, бұл клиенттерді жоғалтып алу ... әкеп ... ... Ал, ... ... ... ... рентабельділігін төмендетеді.
Жоғарыда аталған мәселелер АҚ-да тауарлы-материалдық қорларға талдау, қорларды басқару бойынша шаралар жүргізілмейтіндігінен туындады. ... ... шешу үшін ... ... бойынша келесідей жетілдіру жолдары ұсынылады:
- кәсіпорында тауарлы-материалдық қорларға құндылықтармен қамтамасыз ету деңгейіне талдау жүргізу жүйесін енгізу;
- тауарлы-материалдық қорлар ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар, соның ішінде АҚ де аталған қорларды талдау мен басқару әдістерінің бірін қолдану арқылы қызметінің нәтижесін ... ... ... ... ... ... ...
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмысты жазу барысында келесідей қорытындылар жасауға болады:
1.Тауарлы-материалдық қорлардың бухгалтерлік есептегі алатын орын ерекше. ... ... ... ... кәсіпорынның есеп саясатын анықтайтын және қабылданатын басқару шешімдерінің сапасын сипаттайтын негізгі факторлар ретінде танылады. Өндіріс ... ... әр ... ... ... ... Біреулері өндірісте толығымен пайдаланылса (шикізат, материалдар, шала фабрикаттар және т.б.), басқалары - тек ... ... ... ... ... лак, бояулар), үшіншілері өнімге еш өзгеріссіз кіреді (қосалқы бөлшектер), төртіншілері өнімді дайындауға көмектеседі және оның массасына ... ... ... ... ... арнайы киімдер және т.б.). Жалпы алғанда, тауарлы-материалдық ... ... ... ... өте зор, ... олар ... ... негізін құрап, өндірістік қуаттылығын анықтайды.
Тауарлы-материалдық қорлардың экономикалық мәні, сыныптамасы, бухгалтерлік есептегі маңыздылығы мен ерекшеліктері дипломдық жұмыстың бірінші бөлімінде ... ... үшін ... ... ... оның еліміз үшін тиімді жақтарын тәжірибеде қолдану өте маңызды мәселе болып ... ... да ... жұмыстың теориялық бөлімінде тауарлы-материалдық қорлар есебінің халықаралық тәжірибесі кездейсоқ жайт ... ... ... ... ... бірі - ... Құрама Штаттарында тауарлы-материалдық қорлар есебі жүргізу тәжірибесі баяндалған және Қазақстан ... үшін ... ... ... ... ... бағалау - бұл олардың құнын ... ... ... ... ... өндіріске есептен шығаруда бухгалтерлік есепте дәстүрлі қолданатын бағалау әдісі орташа өлшенген құны болып ... ... ... ... ... ... ... есепті бағалар бойынша есептен шығарылып, ал кезең соңында сәйкес шығындар шоттарына тауарлы-материалдық қорлардың есепті бағаларының нақты құнынан ауытқулары ... Ал, ФИФО ... ... ... ... тек түрлері бойынша ғана емес, сонымен қатар жеке париялары бойынша аналитикалық есеп ұйымдастыруға бағыттайды.
Кәсіпорынның таңдалған ... ... ... әдісі есеп саясатында көрсетіледі. Кәсіпорын қай бағалау әдісін таңдағанына ... ... есеп ... ... ... таңдау себептерін түсіндірілуі тиіс, себебі материалдық құндылықтарды ... ... ... ... әсер етеді. Тауарлы-материалдық қорларды бағалау әдістерінің ерекшеліктері, артқышылықтары мен кемшіліктері дипломдық жұмыстың екінші бөлімінде қарастырылған.
4. Елімізде тауарлы-материалдық қорлар ... ... ... 2007 ... 28 ... ... ... сәйкес ірі және жария мүдделі ұйымдар Халықаралық қаржылық есептілік ... ... ... міндетті болса, шағын және орта кәсіпкерліктер Қазақстан ... ... ... ... стандарттарын басшылыққа алуға құқылы
Тауарлы-материалдық қорлар есебінің тәжірибелік ... АҚ ... ...
АҚ ... ... ... ... әкімшілік және үкіметтік кешендерді экологиялық сапалы ет-сүт өнімдерімен қамтамасыз ету және астана айналасындағы азық-түлік белдеуін қалыптастыруға қатысу болғандықтан, ... өз ... ... ... ... ... ... Кәсіпорында дайын өнімдерді өндіру барысында пайдаланылатын материалдар тауарлы-материалдық қорлардың негізгісі болып табылады. Сонымен қатар, кәсіпорынның материалдық құнылықтар құрамына ғимараттарды ... ... ... тұру үшін ... ... ... да ... 2008 жылдан бастап ХҚЕС-на көшкен, сондықтан тауарлы-материалдық қорлар есебі №2 деп аталатын ... ... ... ... қорларды бағалаудың орташа өлшенген құн әдісі таңдалған. ... ... ... ... алу тәртібі, ерекшеліктері мен кемшіліктері дипломдық жұмыстың тәжірибелік екінші бөлімінде баяндалған.
АҚ тауарлы-материалдық қорларды тиімді қолдану мен есебін жүргізу ... ... ... ... мен іс-шаралар жүргізуді ұсынамыз:
а) автоматтандыру жүйесін жетілдіру;
б) қойма шаруашылығындағы есеп жүйесін компьютерлеу;
в) кәсіпорында ішкі аудит құру арқылы ... ... ... қосымша бақылау шараларын ұйымдастыру.
Тауарлы-материалдық қорлар аудиті - бұл ... ... ... яғни ... кәсіпорынға келіп түсуі, оларды кәсіпорында орналастыру және олардың босатылуының есепте дұрыс көрініс табуын, құжатталуын ... ... ... ... ... ... келесі сұрақтарға жауап беру керек:
* тауарлы-материалдық қорлардың баланста дұрыс көрініс табуын;
* ... ... ... бары мен ... ... шаруашылығының ұйымдастырылуы мен кәсіпорында тауарлы-материалдық қорлармен қамтамасыз етуін;
* тауарлы-материалдық қорлар қозғалысы бойынша бастапқы құжаттардың толтырылуын
Тауарлық-материалды ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорларға құндылықтармен қамтамасыз ету деңгейіне талдау жүргізу мен тауарлы-материалдық қорлар қозғалысына талдау тенденциялары арқылы ... ... ... ... ... жетілдіру жолдары ұсынылады:
- кәсіпорында тауарлы-материалдық қорларға құндылықтармен қамтамасыз ету деңгейіне талдау жүргізу жүйесін енгізу;
- тауарлы-материалдық қорлар қозғалысына ... ... ... ... келе, кәсіпорында тауарлы-материалдық қорлардың есебін және аудитін жүргізуді ұйымдастыру өте ... ... ... ... қорлардың негізгі міндеті өндіріс процесінің үздіксіздігі мен тауар айналымының жылдамдығын қамтамасыз ету болып табылады. Кәсіпорын өзінің қызметін үздіксіз әрі ... ... ... үшін тек қана ... ... қамтамасыз етілуі жеткіліксіз, ол сонымен қатар сол материалдарды тиімді пайдалануы керек.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... Қ.К., ... З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері, Алматы: Экономика, 2003 - 474б.
* №2 ... 2009 ... 15 ... ... ... ЕО - та ... ХҚЕС ресми мәтінінің толық аудармасы - М.: ... 2009
* ... ... т.б., ... ... ... ... с англ./Под ред. Я.В.Соколова - М.: Аудит, Юнити, 2006 -
* ... В.Л. ... ... ... бухгалтерлік есеп. Алматы: Экономика, 2005ж.
* Толпаков Ж.С. Бухгалтерский учет, Караганда: Финансы, 2004 - 382б.
* ... Ф.С. ... ... ... ... 2-ое переработанное и дополненное. Алматы, 2005
* Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 28 ақпандағы N 234 ... 2007 ... 12 ... N 63-64
* ... О.С. ... учет в США, М: ... и ... 2007 г.
* Бухгалтерский учет/ под ред. Безруких П.С. М: Бухгалтерский учет, 2002г.
* ... В.В., ... О.И. ... и отраслевые особенности бухгалтерского учета. Алматы: Центраудит-Казахстан, 2000г.
* Назаров В. Отражение в ... ... ... ... / ... №2, 2007
* ... И.А. Документооборот по учету товарно-материальных запасов, Издательский дом , №5, ... ... В.К., ... Т.Ғ., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, Алматы: Экономика, 2003ж.
* Щербик Е.Е., ... О.П. ... ... ... ... № 4, 2004
* Абдыкалыков Г.А., Сатмурзаев А.А., ... ... ... и ... ... ... 2001г.
* Кеулимжаев К.К. и др. Финансовый учет на ... ... Под ред. ... Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж., Кинхузова К.К., Сальменова А.Т. - ... ... ...
* ... ... Ұлттық қаржылық есептіліктің № 2 стандарты / 2007 жылғы 12 наурыз
* Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 12 ... N 209-2 ... // ... 17 ...
* Маринин А.В. Бухгалтерский учет и аудит товарно-материальных запасов. М., . 2001г
* Кеулімжаев Қ.К., ... З.Н., ... Н.А., ... А.Ә. ... есеп. Алматы, 2003ж.
* Лашун Л.Г. Бухучет на практике, Центральный дом бухгалтера - Алматы, 2005
* ... З.Н. . ... ... Самоучитель по бухучету и налогообложению, Знакомство с учетом: ТМЗ Издательский дом Алматы, 2004г.
* Шеремет А.Д., Суйц В.П., ... - ... 2001
* ... К.Ш. ... и ... финансовой отчетности: Учебние.-Алматы: Экономика, 2009 - 366с
* Инвентаризация в 2008г.: ситуация из практики, Библиотека бухгалтера и предпринимателя - ... ... ... Э.О. ... деятельность, М: Эксмо, 2007
28. Осташенко Е.Г., Аудит - М:Экономика, 2000
29. Помощник бухгалтеру об аудите, Бухгалтер - Алматы ... ... ... ... Ақпараттың дұрыстығын растау
және Әдеп жинағы - Алматы, 2007, -1260 б.
31. Луговой В.А. Аудит материалов. - М.: АО ... ... ... В.Н., Савин А.А., Сотникова Н.В. и др, Аудит - М: 2003.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Конституциялық құқық пәнінен дәрістер78 бет
Мемлекеттің әлеуметтік саясаты17 бет
Қазақстандағы ұлттық идеологияның негізгі мәселелері65 бет
Дамушы мемлекеттердің сыртқы сауда саясаты9 бет
Сыртқы сауда30 бет
Сыртқы сауда жүйесі13 бет
Сыртқы сауда саясаты14 бет
Сыртқы сауда туралы26 бет
Сыртқы саудада тауарларды сату-сатып алу57 бет
Сыртқы саудадағы мемлекеттік саясат29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь