Қорқыт ата туралы ақиқат пен аңыз

Жоспар:

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім
1. Қорқыт туралы ақиқат пен аңыз
2. Қорқыттың өліммен күресі
3. Қорқыт атаның өсиет.нақыл сөздері.

ІІІ. Қорытынды

IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Қорқыт туралы ақиқат пен аңыз
Қорқыт ата - түркі халықтарының бәріне ортақ ұлы ойшыл-кемеңгер, жырау, күйші-қобызшы. Ол туралы деректер бізге үш түрлі жолмен жеткен. Бірі - ел аузындағы Қорқыт туралы аңыз-әфсаналар, екіншісі - тарихи шежірелер, үшіншісі - «Қорқыт ата кітабы».
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 1997 жылғы 12 қарашада «Қорқыт және түркі әлемі» халықаралық ғылыми-теориялық конференциясына қатысушыларға арнаған құттықтауында төмендегідей пікір айтты: «Түбі бір түркі халықтарының ортақ ойшылы саналатын атақты ақын, дәулескер күйші, философиялық мазмұны аса терең аңыздардың кейіпкері Қорқыт бабамыз - баршамыздың рухани болмысымыздың алтын арқауы болып табылады. Егемендікке қолжетіп, өзінің өткеніне көз жіберебастаған қазақхалқы үшін Қорқыт бабамыз қалдырған гуманистік ниеттегі дидактикалық мұралардың маңызы өзгеше зор дер едім. Өйткені оның осыдан он ғасырдан астам уақыт бұрын айтқан өсиет қағидалары қоғамымыздың бүгінгі тыныс-тіршілігімен дежақсы үйлесім тауып отыр.
«Өлген кісі тірілмес, өткен қайтып келмес», - дейді абыз өзінің сөзінде. Иә, өткенді қадірлеуге, одан сабақ алуға болады, бірақ оған қайтып оралу жоқ екен, тек ілгері ұмтылу қажет. Осы қарапайым айтылған кемел ойды келешегіне үлкен бағдар белгілеп, әлемдік өркениет көшіне ілесіп, Орталық Азияның Барысы болуға бекем бел байлап отырған бәріміз де мұқият зерделесек болады.
Аңыз бойынша Қорқыт бабамыз артына адамның өлімнен қашып құтылмайтындығы, оның ғұмырын жарық дүниеде бітіріп кеткен жасампаздық ісі мен өшпес өнері ғана жалғастыра алатындығы туралы данышпандық пәлсапалық байлам қалдырды. Осы ғаламат ой әрбір саналы жанның ғұмыр бойы темірқазық етіп ұстар бағдаршамы болуға лайық десек, қателеспейміз...»(67,1).
«Қорқыт ата кітабы» - түркі тектес халықтардың ежелгі тарихын, байырғы түрмысын, әдет-ғұрпын, салт-санасын, ақындық дәстүрін танытатын эпикалық әрі тарихи мұра. Қорқыт ата хикаясы - VІІ-VІІІ ғасырларда Сырдария бойын мекен еткен оғыз-қыпшақ тайпалары арасында туып, сан ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққатараған, рухани қазына ретінде бүгінгі күнге дейін өзінің әдеби, тарихи, этнографиялық, т. б. мәнін жоймаған, аса құнды көркем туынды.
Ал Қорқыт атаның өзі туралы бұл тақырыпты ұзақ жылдар бойы зерттеген ғалым Ә. Марғұлан төмендегідей пікірайтады: «Қорқыт - тарихи дәуірлерде Сырдария өлкесін қоныс еткен оғыз-қыпшақ тайпаларының ортасынан шыққан данышпан қария, ақылшы батагөй, асқан ақын (ұзан), болашақты болжап сөйлеген сәуегей кісі болған. Ол кісі туралы айтылатын қария сөз Азиядағы түрік тілдес елдердің көбінде бар. Бірақ қазақ халқы ескі оғыз-қыпшақ тайпаларының тарихи қонысына мирас болған, олардың түбегейлі ұрпағы болғандықтақ Қорқыт туралы айтылатын тарихи жырлар, аңыз-легендалар, ән-күйлер қазақпен түркімендерде көбірек жолығады» (76, 135).
Тарихи деректер мен халық шежіресі бойынша, Қорқыт - сегізінші ғасырда Сыр бойында өмір сүрген батыр, атақты ақын, асқан күйші, аңыз кейіпкері. Қорқыттың анасы қыпшақ тайпасынан, әкесі Қара-қожа оғыздарынан екені мәлім. Міне, сондықтанда Қорқыт қыпшақтар мен сол кезде Сырдария бойын жайлаған оғыздар арасында екі жаққа бірдей ел ағасы атанған. Данышпан қарттың ұзақ жылдар бойы ел басқарған көсем болғанын, өз өмірінде үш хан тұсында уәзірлік қызмет атқарғанын дәлелдейтін тарихи деректер бар. Ал оның тендесі жоқ күйші-композитор болғандығын халық жадында сақталған «Қор қыт ата күйі», «Қорқыт сарыны», т. б. музыкалық шығармалары дәлелдейді. Қазақ арасынан шыққан атақты күйші-бақсылар, ақын жыраулар өздеріне Қорқыт атаны пір-ұстаз тұтқан. Олар өздерінің өлең жырларын бастар алдында, алдымен Қорқыт атаның есімін ауызға алуды шарт депбілген:
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақтар IV том
2. Наследие народов Казахстана
3. Қазақ совет энциклопедиясы.
4. Егемен Қазақстан газеті №24 ,26 қыркүйек 2006ж
        
        Жоспар:
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қорқыт туралы ақиқат пен ... ... ... ... Қорқыт атаның өсиет-нақыл сөздері.
ІІІ. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Қорқыт туралы ... пен ... ата - ... халықтарының бәріне ортақ ұлы ойшыл-кемеңгер,
жырау, күйші-қобызшы. Ол туралы деректер ... үш ... ... ... ... ел ... ... туралы аңыз-әфсаналар, екіншісі - тарихи шежірелер,
үшіншісі - «Қорқыт ата кітабы».
Қазақстан Республикасының ... ... ... 1997 ... 12
қарашада «Қорқыт және түркі әлемі» ... ... ... ... ... ... пікір
айтты: «Түбі бір түркі халықтарының ортақ ойшылы саналатын атақты ақын,
дәулескер күйші, ... ... аса ... ... кейіпкері Қорқыт
бабамыз - баршамыздың рухани болмысымыздың алтын ... ... ... ... ... ... көз жіберебастаған қазақхалқы үшін
Қорқыт бабамыз қалдырған гуманистік ниеттегі дидактикалық мұралардың маңызы
өзгеше зор дер ... ... оның ... он ... ... уақыт бұрын
айтқан өсиет қағидалары қоғамымыздың ... ... ... ... ... кісі ... өткен қайтып келмес», - дейді абыз өзінің
сөзінде. Иә, өткенді қадірлеуге, одан сабақ ... ... ... оған қайтып
оралу жоқ екен, тек ілгері ұмтылу қажет. Осы қарапайым айтылған ... ... ... ... ... ... ... көшіне ілесіп, Орталық
Азияның Барысы болуға бекем бел ... ... ... де ... зерделесек
болады.
Аңыз бойынша ... ... ... ... өлімнен қашып
құтылмайтындығы, оның ғұмырын жарық дүниеде бітіріп кеткен жасампаздық ісі
мен өшпес өнері ғана ... ... ... данышпандық пәлсапалық
байлам қалдырды. Осы ғаламат ой ... ... ... ғұмыр бойы темірқазық
етіп ұстар бағдаршамы болуға лайық десек, қателеспейміз...»(67,1).
«Қорқыт ата кітабы» - түркі тектес халықтардың ... ... ... әдет-ғұрпын, салт-санасын, ақындық дәстүрін ... ... ... мұра. Қорқыт ата хикаясы - VІІ-VІІІ ғасырларда Сырдария бойын
мекен еткен оғыз-қыпшақ тайпалары арасында туып, сан ... бойы ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін ... ... ... т. б. ... ... аса ... ... туынды.
Ал Қорқыт атаның өзі туралы бұл тақырыпты ұзақ жылдар бойы зерттеген
ғалым Ә. Марғұлан төмендегідей пікірайтады: «Қорқыт - ... ... ... ... еткен оғыз-қыпшақ тайпаларының ортасынан ... ... ... ... ... ақын (ұзан), болашақты болжап
сөйлеген сәуегей кісі болған. Ол кісі туралы айтылатын ... сөз ... ... елдердің көбінде бар. Бірақ қазақ халқы ескі оғыз-қыпшақ
тайпаларының тарихи ... ... ... ... ... ұрпағы
болғандықтақ Қорқыт туралы айтылатын тарихи жырлар, аңыз-легендалар, ... ... ... ... ... (76, 135).
Тарихи деректер мен халық шежіресі бойынша, Қорқыт - сегізінші ғасырда
Сыр бойында өмір сүрген ... ... ... ... күйші, аңыз кейіпкері.
Қорқыттың анасы қыпшақ тайпасынан, әкесі Қара-қожа оғыздарынан екені мәлім.
Міне, сондықтанда Қорқыт қыпшақтар мен сол ... ... ... ... ... екі жаққа бірдей ел ағасы атанған. Данышпан қарттың ұзақ
жылдар бойы ел ... ... ... өз ... үш хан ... ... ... дәлелдейтін тарихи деректер бар. Ал оның тендесі
жоқ күйші-композитор болғандығын ... ... ... «Қор қыт ... ... ... т. б. музыкалық шығармалары дәлелдейді. Қазақ
арасынан шыққан атақты күйші-бақсылар, ақын ... ... ... ... ... Олар ... өлең жырларын бастар алдында, алдымен
Қорқыт атаның ... ... ... шарт ... ... пірі Қорқыт ата,
Бата алған барлық бақсы асқан ата.
Таңғалып жұрттың бәрі тұрады екен,
Қобызбен ... ата күй ... ... ... Қорқыт ата өзінің жүйрік желмаясына мініп алып,
халқына мәңгі ... ... ... ... бойы өлімге қарсы күресуші,
өлім дегенді білмейтін ғажайып қайсар жан ретінде сүреттіледі. ... ... ... ... « ... ... жоқ ... деген пікірге келеді. Енді
Қорқыт ата мәңгілік өмірді қобыз сарынынан іздейді. Ұлы ... ... өзі ... ... ... шынында да тапқан секілді. Қорқыт атаның
жан тебірентерлік сиқырлы күйлері,ұлағатты ғибрат сөздері, ... жолы ... ... ... өлең-жырлары ұрпақтан-ұрпаққа асыл мұра, мәңгілік
қазына ретінде ауысып, мың жылдан астам уақыттан бері өмір ... ... ... ... ақылгөй, данышпан, атақты жырау деп, мазар-
күмбезіне (қорым, пантеон) бас ию сонау оғыз-қыпшақ ... ... ... ... ... ... ... ауданында) халық сан
ғасырлар бойы қадірлеп, оны Қор-қыт атаның күй ... жері деп, ... ... адам ... ... Қорқыт ата күмбезі шамамен ІХ-ХІ
ғасырларда салынған.
Қорқыт - жыр мен күйдің атасы, ерте кезде ... ... және ... ... ... кісі ... ... ғасырларда-ақ аңыз
кейіпкері болғанжан. Қорқыт ата жөніндегі жыр-дастан алғаш қыпшақ даласы
мен Сыр бойында ... ... ... ... ... ... бойы
ауызша айтылып келген. Тек XVI ғасырда ғана Қорқыт есімімен байланысты бұл
дастан қағазға ... ... ... ... сөз айта ... Оғыздар Кавказ өңіріне
қоныс аудармай тұрған кезде олардың түбегейлі мекені Қаратау ... ... Арыс ... ... Араб ... Әбу ... ибн Мүхаммед әл-Фариси
әл-Истахридің ... ... ... ... даласында болған
оғыздар қонысы туралы құнды деректер бар. Осы еңбекте «Келес даласында,
Ангрен мен ... ... ... және Угам ... ... ... және ... түркі тілдес топтармен аралас мекендеген»,
- деп жазылған (254, 269).
Оғыз тайпалары, сондай-ақ Сырдарияның төменгі ағысында ... ... ... ... Сыр бойыңда тұрған оғыз тай-паларының ең маңызды
қалалары Янги-Кент (Жаңакент), Жент, ... ... ... ... ... т. б. болған. Оғыз-дармен қатар Сырдария бойыңда
қыпшақтайпалары да ... ... ... ... - Сығанақ, Сауран,
Отырар, т. б. кенттер еді. Демек, қазақ халқының рухани тұрмыс-тіршілігіне
оғыздардың тигізген ықпалы аз ... жоқ. ... XI ... ... бір ... топтары қыпшақтардың тегеурінінен ... ... ... ... ... ... Ал сонда осында қалып қойған оғыз
тайпалары ... ... ... қатынасып, солардың этникалық құрамына
біржола сіңіп кеткені мәлім.
Қадым заманнан Сыр суының төменгі ағысында тұрған Жаңакент ... ... бойы оғыз ... ... болған. «Су аяғы Қорқыт» деген мақал
осыдан шыққан. Сөйтіп, ... ... ... мәлім Қорқыт атаның туып,
өмірге келген, тіршілік еткен, атақты күй-жырларын, нақыл-ғибрат ... ... ... ... өмір ... ... ... салған жері
де -осы Сырдарияның төменгі ағысы, Қармақшы қыстағының ... ескі ... ... ... ата туралы сан қилы аңыз-әңгімелер қазақ арасында ерте кезден-
ақ кеңінен тараған. Солардың бірі – Қорқыттың ... ... ... ... Қорқытты құрсағында үш жыл бойы көтеріп жүріпті. Оны жылына
бір рет толғақ қысып ... ... ... туар алдында күллі әлемді үш күн,
үш түн бойы ... ... ... ... ... ... Сұрапыл қара
дауыл соғып, ел-жұртты қатты қорқыныш ... ... Сыр бойы мен ... ... да ... ... қарауытып кетіпті. Сондықтан бұл маңай
«Қараспан» аталыпты. Ашық күн тастай қараңғы түнге айналған ... ... үшін ... атын ... деп қойған екен.
Қорқыт туралы аңыздар тарихта болған шын оқиғалармен тығыз байланысып,
ұштасып жатады. Мәселен, ... ... ... ел ... ... ... ... бірі - Баршын- кент. Бұл қала шынында да Сыр
бойындағы сол ... ең ... қала ... ... Баршынкенті «сұлудың қаласы» деген сөз. Оны қазақтар соңғы
кезге дейін «Қыз қала» деп атап келді. Аңызда ... ... сұлу ... ... ... ... ... Ал тарихшылар ; XII
ғасырдың ... ... өз ... түркі, араб және парсы тілдерінде жазған
дарынды ақынХ. Баршынұлының осы қалада ... ... өмір ... күй ... жыр ... ... қарт ... ата туралыі қазақ
арасында ежелден-ақ сан қилы аңыз-әфсаналар кең тарағаны жақсы мәлім. ... ... ... ... сол ... ... шындығына
жақын тұрады.
2. Қорқыттың өліммен күресі
Мазмұны жағынан сан қилы болып келетін аңыздардың бірін ... ата ... ... ... ... өмір ... сол үшін ... мініп алып, дүниенің төрт бұрышын түгел шарлайды. Бармаған жері,
баспаған тауы ... Ол ... ... да ... көр, яғни мола ... ... шыға ... Олардан: «Бұл кімнің көрі?»,- деп сұрайды. Бәрі
де бірауыздан: «Қорқыттың көрі»,- деп жауап береді. ... ... ... ... ... да - ... көрі» деген сөзі осыдан қалса керек.
Тіршіліктің тұрақсыздығына, өмірдің өтпелілігіне қарсы күресу идеяның
аса күрделіфилософиялық ... бар. Бұл ... көне ... сан қилы құнды пікірлер айтқан. Біз осы орайда академик Ә.
Марғұланның пікірімен ... жөн ... «... ... өмір бойы ... - ... ... беретін өмір іздеу, сол үшін күресіп, өлімге қарсы
тұру. Мұнда ажалмен айқасумен бірге, құдайдың өзімен ... ... ... ... бұл ... ... тарихында өте сирек жолығатын, адам
баласы туғызған ойдың ең жарқын бейнесінің бірі болып суреттеледі. Мұны ... не ... ... ... ... жүзілік әдебиет мұрасына теңеуге
болады. Қазақ аңыздары бойынша ... бар ... ... ... ... ... өткізеді. Өлмейтін өмірді көксеп, тағдырға, өлімге
қарсы тұрады. Жас Қорқыттың іздегені адам баласының өлмей,уайымсыз еркін
жасауы. Қорқыт ... ... өлім оның ... ... басы ... ... күресуді Қорқыт өзіне бірінші міндет етіп қояды.
Өліммен күресу, адам баласына өлмейтін өмір ... ... ... қорғаушысы, халық бұқарасына жан-тәнімен болысатын, оған дем
беруді өзіне мұра еткен кемеңгер бейнесіңде ... ... ... ... қазақ пен Алтай елінің аңызында өте
жарқын сарынмен айтылады. Бұл ... ... ... ... ... ... келісті түрде суреттелген. Қазақ халқының өлімге қарсы аялғысы бірғана
Қорқыт аңызымен байланысты.
Қорқыттың өлімге ... ... ... ... ... ... ... Ол әсіресе «Қорқыт пен ажал» деген халық аңызын
суреттейтін поэмада толық айтылған. ... ... ... аңыз ... деп басталады:
Қорқыт қашып ажалдан,
Аңыратты қобызын.
Қобызында көп арман –
Тоқсан толғау әдемі үн.
Желмаясын желдіртіп,
Ілгері басып келеді.
Күй сарыны - сел ... ... ... ... ... боп та ... ... шулатып,
Дауыл боп та жүйткиді.
Көл-өзенді тулатып,
Қас қаққанша кенеттен
Баурап бәрін ... ... ... күй ... ... сөз ... ... жиырма жасқа жеткенде түс көріп, түсінде ақ
киген біреу «қырық жастан артықжүрмейсің» деп аяң ... ... ... ... жер, өшпейтін дүние іздеудің соңына түседі. Желмаясына
мініп, дала ... ... Көп ... ... келе ... ... жер ... бір топ кісіге жолығады. «Мұны неге қазып жатырсындар?» дегенде,
әлгілер «Қорқыт әулиеге» деп ... ... Оны ... соң, ... тағы
үшып, өлімнен құтылу үшін дүниенің екінші ... ... Онда ... ... түсін көреді. Таң бозынан аттанып, тағы да далак езіп кетеді.
Түсінен шо-шынып, дүниенің төрт бұрышын тегіс ... ... ... ... да, ... - ... жатқан көр болады. Жан сақтауға жер таба алмай,
әбден ... соң, ... жер ... ... ... ... жері ... жағасы еді, бұл жерде отырып, Желмаясын сойып, оның ... ... Ол ... Қорқыт тамы-ның тұрған жері еді. Бұрынғы түсі
тағы кіреді. Суда көр қазушы болмас, оған ажал да келе қоймас деп, ... амал ... ... ... жан ... болмаса, еңді судың ортасында
тұрайын деп Сырдың бетіне ... ... жүз ... ... ... ... Күндіз-түні сонда тұрып, толқынды күйлер шығарады. Барлық ... осы ... ... ... Сыр ... ... қандай тоқ-таусыз болса,
Қорқыттың қобызы да тоқтаусыз ... өмір ... ... ... көруге
шақырады. Өлім қанша жақындап келсе де, қобыздың күйі, судың ағыны оны көп
заман жолатпайды. Қорқыт күндіз-түні тоқтаусыз күйін ... ... ... ... ... де, ... ... алмайтын болған соң, Қорқыт
ойға түсіп, бұлай әуре болмайын, онан да еліме ... деп ... ... ... ... қайтып келеді. Еліне келген соң, құрғақ
жерде тұрсам, соңымнан ажал қалмас деп, масаты ... ... ... ... ... ... беріпті Тәңірінің жарылқауымен Қорқыттың кілемі
не суға ағып ... не ... ... көп ... су ... кеме ... Қорқытқа ажал келтірмейтін арал болып тұрыпты. Қорқыт ... ... ... ... өлім мені ... қуса да, оны бұл ... деп, қобызын толқытып күңірентіп тарта беріпті. Қорқыттың
күйін ... жан иесі ... ұйып ... ... құс ... ... есуін қойып тыңдапты. Ажалдың өзі де Қорқыттың күйіне балқып,
бұған жақын келе алмапты. ... ... ... ұйқы ... ... ... ... Көп заман ұйқы көрмей, қатты ұйқыға батқан кезде
оны өлім іздеп тауып, кілемде үйықтап ... ... ... ... ... ... өлтіріпті. Бірақ Қорқыт өлгенімен, оның ұзақ ... ... ... ... ... ... Сырдариянын, жағасында,
Қармақшыдан он сегіз шақырым жерде, бір ... ... ... сол ... ... қойған екен. Тәңірінің шеберлігі, қобыз өзінен-өзі
мұнды күй шертіп, Қорқыттың қзі тартқандай сарнап тұратын болыпты. Ертелі-
кеш ... ... ... ... қобыздың сарнаған даусынан «Қорқыт-
Қорқыт» деген мұнды үн үзілмей шығып тұратын болған» (76, 204-208).
Қорқыт ата ... ... ... ... ... ... ... Бұл ... ... 1999 жылы ... ата» деп аталатын энциклопедиялық жинақ жарық
көрді. Бұл ғылыми жинаққа ... ата ... ... мен ... ... ... зерттеулер, деректер, Қорқыт атанын, әдебиет пен өнердегі бейнесі,
Қорқыт ата мұрагерлері оқиғалар шежіресі, библиография енген.
«Қорқыт ата ... екі ... ... ... ... бірі ... ... Дрезден қалалық кітапханасының ... ... ... сақтаулы тұр. Бұл қолжазба кітаптың ... аты: ... ... ... ғали ... ... у огузан», яғни
«Қорқыт атаның оғыз тайпасы тіліндегі кітабы». «Қорқыт ата ... ... ... он екі ... ... ... он екі оғыз-намеден
тұрады.
Ал «Қорқыт ата кітабының» екінші қолжазба нұсқасы Ватикандағы (Италия)
Аростолика кітапханасында ... ... Бұл ... алты ... ол: ... ... ... уа ғайри» деп аталады. Мұны осы
кітапханадан тауып, итальян тіліне тұңғыш рет аударған ғалым Этторе ... ата ... ... ... ... ... нұсқасын
зерттеу, Еуропа тілдеріне аудару ісі XIX ғасырдың бірінші ... еді. 1815 жылы ... ... ориенталист ғалымы Г. Ф. Диц бұл
шығарманың біртарауын- сегізінші хикаясын неміс тіліне аударып, ... ... бір ... ... ... ... «Қорқыт ата кітабын»
неміс тіліне толық аударып шықпақ болды. Бірақ ол бұл істі ... ... ... барлық материалдарын өзінің шәкірті В. В. Бартольдке
тапсырды. В. В. Бартольд бұл ... ... ... ... ... жылдар
бойы айналысты. Сөйтіп, ол «Қорқыт ата кітабын» 1922 жылы орыс ... ... ... ғалымның көзі тірісіңде аудармасы жа-рық көрген жоқ.
Бұл аударма 1962 жылы ... В. М. ... ... Н. ... ... ... ... оғыз-қыпшақ дәуірінің ғажайып әдеби
жәдігерін зерттеуге А. Н. Са-мойлович, В. В. ... К. ... А. Ю. ... ... ... орыс ... да мол үлес
қосты. Оғыз-дардың қаһармандық эпосын әдеби, тарихи және тілдік тұрғыдан
кешенді ... ... ... ... ... ... Х. Г. ... Стамбүл үниверситетінің профессоры Эргин Мухаррем «Қорқыт ата
кітабының» толық мәтінін латын ... ... ... ... ... кітапта қосымша ретінде шығарманың
Дрезден және Ватикан ... ... ... де ... ... «Қорқыт ата кітабын» ... ... ... Ә. ... X. ... Ә. ... ... М.
Байділдаев, Ш. Ыбыраев белсене ат салысып келді. «Қорқыт ата ... ... ... ... ... ... түсінікті көне түркі тілінде
жазылды. «Қорқыт ата кітабын» зерттеуші ғалымдар: Ш. Ш. ... ... В. М. ... Ф. ... 0. Ш. ... ... Росси. Бұл
салада итальян ғалымы Этторе Росси ұзақ жылдар бойы жемісті еңбек ... ... ата ... ... ... ... ... ой-
толғамдардың түп-төркінін қазақ және қырғыз ауыз ... ... ... Бұл ... ... осы халықтар тарихына қатысты
екендігін дәлел-еді. Этторе Россидің ... ... осы ... ... ... ... өсиет-нақыл сөздері.
Ой атасы Қорқыт айтқан мақал-мәтелдер, қанатты сөздер, ұтымды
фразеологиялық тіркестер ... ... онша ... сол күйінде қазақ қауымы арасында ауызша да ... ... ... ... ... ... ата ... деген қанатты сөздер,
мақал-мәтелдерге айналып кеткен фразеологиялық сөзтіркестері, өсиет-нақыл
сөздер көп. ... бәрі ... ... бойы қазақ қауымы арасында
ауызша тарап, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып, бүгінгі ... ... ... қазына
ретінде ... ... ата ... ... ... ... тұрғыдан
тұжырымдайтын ғақлия сөздер, өсиет-нақылдар, қанатть сөз тіркестері жиі
ұшырайды. Қорқыт ата ... ... ... ... сөздер ел
аузында да көп сақталған. Енді Қорқыт атаның өсиет-нақыл ... ... ... ата ... ... Алла демейінше, іст үзелмес, Тәңірі бермейінше, ер байымас,
Әзелде жазылмаса, құл басына қаза ... ажал ... ... ... ... - төбе ... күйеу бала - ұл болмас. Қара есек ... ... ... болмас. Күңге қамқа тон жапсаң да ханым болмас. Жапалақ-
жапалақ қаржауса, жазға қалмас. Ескі ... біз ... ... дұшпан дос
болмас. Мінген атың қиналмайынша, жол алынбас. Қара болат өз ... ... ... ... Ер ... ... аты ... анадан көрмейінше, өнеге алмас. Ұл атадан көрмейінше, сапар
шекпес. Ұл - ... ері, екі ... ... ... ұлың ... ... ... Дәулетсіз ұл болса, атаның көрі болар. Ұлдың күні қараң, ата
өліп, мал қалмаса. Ата малынан не пайда, ... ... ... ... ащы шөп ... ... игі. Адам ішпес ащы су жылға
қуып аққанша, ақпағаны игі. Баба атын шығармаған жігерсіз ұл баба ... ... игі. Баба атын ... дәулетті ұл болғаны игі.
Жалған сөз бұл дүниеде болғанша, болмаға-ны игі.
Жердің соны шөбін киік білер. Жайылым жердің көк орай ... ... ... жол ... түйе ... Жеті ... хош иісін түлкі
білер. Түнде керуен көшкенін қара торғай білер. Үлдың кімнен ... ... ... батқанын ат білер. Ауыр жүктің салмағын тұлпар білер. Қай
жерде сулы саз ... ... ... Қапелімде бастың ауырғанын ми білер. Қыл
қобызын арқалап, елден-елге, бектен-бекке жырау ... ... ... ... ата тағы да ... ... ... көрелік, не сөйлер екен:
- Аузымды ашып, тілге келтірген көктегі Тәңірі көрікті. ... ... ... ... көрікті. Мұхаммедтің оң жағыңда намаз оқыған Әбубәкір
- Сыддық көрікті. Неше жүз рет оқыса да «Йасин» аяты ... ... ... ... ... шахы Әли ... ... ұлдары, пайғамбардың
жиендері, Кербала шөлінде йазидтер қолынан шейіт болған ағайыңды Қасен мен
Құсайын көрікті. Жазылып-түзіліп, көктен ... ... ... - ... Ол ... хатқа түсірткен ғалымдар сұлтаны Осман Аффанұлы
көрікті. Ойпат жерге салынған Тәңірүйі-Мекке көрікті. Ол Меккеге сау ... ... ... ... көрікті. Күндердің жақсысы - жұма ... Жұма күні ... ... намазы көрікті. Құлақ қойып тыңдаған үмметі
көрікті. Мұнарада азан шақырған мәзін көрікті. ... ... ... инабат
ты әйел көрікті. Самай шашы ағар.ан баба көрікті.(67, 128-129)
Бұл сияқты дидактикалық-философиялық сарындағы қанатты сөздер, ... ... ата ... сан ғасырлар бұрын сақтар, ғұндар дәуірінде-
ақайтыла бастаған. Ол кезде тайпа көсемдері, ... ел ... ... белгілі бір мәселе жөніндегі шешімін яки болашақ ... ... ... ... ... ... ... қанатты
сөздермен түйіндеп, сомдап, қысқаша айтатын ... ... ата ... данышпан адам ретінде сол дәуірге көненің көзіндей
болып жеткен терең философиялық ой-түйіндерін оғыз-қыпшақ дәуірінің талап-
тілектері не сәйкес келетіндей етіп ... ... ... ата ... ... шешендік ой толғамдары XV—XVIII ғасырларда өмір ... Асан ... ... Бұқар жырау сияқты көркем сөз зергерлері
поэзиясынан өз жал-ғасынтапты.
Сонымен, «Қорқыт ата кітабы» Көк ... ... сан қилы ... көріністерін, салт-санасын, діни сенімін, әдет-ғүрпын, көркем
сөз үлгілерін, ертегі-аңыздарын біздің заманымызға жеткізген ... ... ... ... ... ... «Күлтегін», «Тоныкөк» жырлары
және «Қорқыт ата кітабы» жөніндегі ойымызды жинақтай келіп, төмендегідей
қорытынды ... ... ... тізімі:
1. Қазақтар IV том
2. Наследие народов Казахстана
3. Қазақ совет энциклопедиясы.
4. Егемен Қазақстан газеті №24 ,26 қыркүйек 2006ж

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қорқыт туралы ақиқат және аңыз36 бет
"Қорқыт Ата."6 бет
Қорқыт ата - қобыз атасы5 бет
Қорқыт ата жыры және қазақ әдебиеті20 бет
Қорқыт ата күйлері және ерекшелігі32 бет
Қорқыт Ата өмір баяны4 бет
Қорқыт ата өмірі мен аңыздары20 бет
Қорқыт Атаның философиялық көзқарастары8 бет
Қорқыт- қылқобыз өнерінің негізін қалаушы15 бет
Қылқобыздың қос қыраны5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь