Қазақстан Республикасының конституциялық құқығының негіздері

Кіріспе 3

1 Конституциялық құқық — Қазақстан Республикасының жетекші құқық 4
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы — мемлекеттің Ата Заңы 6
3. Қазақстан Республикасындағы адамдардың және азаматтардың жағдайының конституциялық негіздері 10
4. Қазақстан Республикасының конституциялық құрылымының негіздері
15

Қорытынды 18
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 19
Конституциялық құқық — ҚР құқық жүйесінің жетекші саларының бірі ретінде — ол өзінің ішкі тұтастығымен сипатталатын құқықтық нормалар жүйесін білдіреді және басқа құқық жүйесінің нормаларынан ерекшеленеді. Ішкі тұтастық конституциялық нормалардағы қоғамдық қатынастардың ерекшеліктерімен белгіленетін, солар арқылы реттелетін жалпы белгілердің болатындығын білдіреді.
Конституциялық құқық пәнін оның нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынастар құрайды. Конституциялық құқық пәнінің өзіндік ерекшеліктері бар. Конституциялық құқық нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынастар мемлекет және қоғам құрылымының негізін құрайды және мемлекеттік биліктің жүзеге асуымен тікелей байланысты жүргізіледі.
1. Сапарғалиев Ғ. ҚР Конституциялық құқығы.— Алматы 1998 ж.
2. Баянов Е. Мемлекет және құқық негіздері.— Алматы 2002 ж.
3. Дулатбеков Н., Амандықова С., Турлаев А. Мемлекет және құқық негіздері.— Астана. 2001 ж.
4. Сапарғалиев Ғ., Ибраева А. Мемлекет және құқық теориясы.— Алматы. 1998 ж.
5. Зиманов С. Конституция и Парламент РК.— Алматы. 1996 г.
6. Нүрпейсов Е., Котов К., Қазақстан Республикасы: хандық биліктен Президенттік Республикаға дейін.— Алматы. 1995 ж.

Нормативтік-құқықтық актілер:
1. ҚР Конституциясы. 30 тамыз 1995 жыл.— Алматы, 2002.
2. ҚР Конституциясы. 28 қаңтар 1993 жыл.— Алматы, 1993.
3. ҚР-ның «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» 1991 жылғы 16 желтоқсандағы Конституциялық Заңы.
4. Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының Қазақ КСР Президентін сайлау туралы 1991 жылғы 16 қазандағы Заңы.
5. ҚР-ның «Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті туралы» 2000 жылғы 27 маусымындағы Конституциялық Заңы.
6. ҚР-ның Президенттің «Қазақстан Республикасы Президентi туралы» 1995 жылғы 26 желтоқсандағы Конституциялық заң күші бар Жарлығы.
7. ҚР-ның «Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 1995 жылғы 16 қазандағы Конституциялық Заңы.
8. ҚР-ның «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» 1995 жылғы 18 желтоқсандағы Конституциялық Заңы.
9. ҚР-ның «Қазақстан Республикасының Азаматтығы туралы» 1991 жылғы 20 желтоқсандағы Заңы.
        
        тақырыбы: Қазақстан Республикасының конституциялық құқығының негіздері 
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
3
1 Конституциялық құқық -- ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы -- мемлекеттің Ата Заңы
6
3. Қазақстан Республикасындағы адамдардың және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының конституциялық құрылымының негіздері
15
Қорытынды
18
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
19
Кіріспе
Конституциялық құқық -- ҚР ... ... ... ... бірі ... -- ол өзінің ішкі тұтастығымен сипатталатын құқықтық нормалар жүйесін білдіреді және басқа ... ... ... ... Ішкі ... ... нормалардағы қоғамдық қатынастардың ерекшеліктерімен белгіленетін, солар арқылы реттелетін жалпы белгілердің болатындығын білдіреді.
Конституциялық құқық пәнін оның ... ... ... ... ... Конституциялық құқық пәнінің өзіндік ерекшеліктері бар. Конституциялық құқық нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынастар мемлекет және қоғам құрылымының ... ... және ... биліктің жүзеге асуымен тікелей байланысты жүргізіледі.
1. Конституциялық құқық -- Қазақстан Республикасының жетекші құқық саласы ретінде
Конституциялық құқық ... ... ... ... ... мәні бар. ... конституциялық құқықтың нормалары мен институттарына тән мәнін дұрыс түсінуге болмайды, олардың құқықтық реттеудегі мәні мен рөлін ашып ... ... ... ... ... ... емес. Конституциялық құқық пәнін білмейінше оның нормаларын қолдану саласын да анықтау мүмкін емес. Өйткені, нақты құқықтық әрекеттерді таңдау кезінде, ең ... қай ... ... ... ... ... алу ... Ал ол үшін, реттеудің нысаны болып табылатын қоғамдық қатынастар сипатын белгілеу.Конституциялық құқық нормаларымен реттелетін ... ... кең. Ол ... пен ... ... ... ... саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени және басқа салаларды ... ... ... құқық нормалары аталған салалардың барлық көріністері бойынша және ... ... Ол ... ... тек ең ... ... қабаттарды ғана реттейді. Бұл қабаттар мемлекет пен қоғамдағы кейін кең дамитын саяси, экономикалық, әлеуметтік, діни байланыстардың негізін ... ... ... ... ... ... әдістері деп аталады, белгілі бір тәсілдер мен әдістердің көмегімен мемлекеттік және қоғамдық қатынастарды реттейді. Конституциялық-құқықтық қатынастарды реттеу үшін төмендегідей:
1. Міндеттеу ...
2. ... салу ... Рұқсат ету әдісі;
4. Тану әдістерді қолданылады.
Міндеттеу әдісі мемлекеттік органға сияқты, жеке тұлғаларға да қатысты, ... ... ... ... ... ... ету әдісі мемлекеттік органдардың өкілеттігін белгілеу кезінде де қолданылады.
Құқықтық реттеудің тағы бір әдісі -- тану әдісін де ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде мұндай әдістің қолданылу мүмкіндігі байқалмайды. Оның ... бұл әдіс ... ... -- ... ... ... заң тұрғысынан танудан туындайды. Конституцияның құқықтық нормалары сала ретінде конституциялық құқықтың тура және ... ... көзі ... ... ҚР ... ... нормалары қалайша құқықтың қайнар көзі етінде сипатталады:
* ҚР Конституциясында бүкіл конституциялық заңдардың негізі болып табылатын құқықтық нормалар орнықтырылады. ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін барлық нормативтік-құқықтық актілерді қалыптастыру мен дамытудың негізі болып табылады.
2. ҚР Конституциясының құқықтық нормалары мемлекет пен қоғам өмірінің ... ... ... ... ... ... салаларды қамтиды. Әрине, Конституцияның құқықтық нормалары аталған салалардағы қоғамдық қатынастарды ... және ... ... Ол тек ... ... ... басты бағыттарын ғана реттейді. ҚР Конституциясының құқықтық нормалары құқықтың басқа салаларының құқықтық нормаларынан ... ... ... құқықтың басқа бастауларымен салыстырғанда ҚР Конституциясының жоғары заңдық күші бар және ҚР ... ... ... ... ... заңдар және басқа нормативтік актілер Конституциядан бастау алуы және оған қайшы ... ... Егер олар ... ... ... онда олар заңсыз деп танылады және қолдануға жатпайды. ... ... оның ... ... ... ... қамтамасыз етудің кепілдігі белгіленген.
4. ҚР Конституциясының тек конституциялық құқықтық ғана ... ... ... ... да ... бастауы ретіндегі мәні мынада, онда халықтың мемлекеттің еркі, олардың құқықтық демократиялық мемлекет құру, дүниежүзілік ... оның тең ... ... ... ... жөніндегі табандылығы тікелей көрініс тапқан.
5. Конституция құқықтың басқа бастауларынан, тұтастай қоғамның негізгі заңы екендігімен ерекшеленеді. ... ... ... ... өмірінің жекелеген тараптарын қамтиды. Ал, ҚР-сы Конституциясының идеялары, құқықтық нормалары ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, Конституция конструциялық құқықтың басқа бастауларынан өзгерістер мен толықтырулар қабылдаудың, ерекше тәртібін белгілеуімен де ерекшеленеді. ... ... ... ... пен қоғамның негізгі заңы ретіндегі және олардың тұрақтылығын қамтамасыз ету қажеттігінен туындайтын мәнімен сипатталады.
7. ҚР-сы Конституциясының тағы бір ... қыры -- онда оның ... ... нысандары: конституциялық, жәй заңдары, Президенттің нормативтік жарлықтары мен қаулылары, ҚР-сы үкіметінің қаулылары, сондай-ақ заңдық күшінің деңгейі, қабылдау, ... ... жою ... ... ... ... ... мәні бар құқықтық нормаларды белгілейтін қайнар көзінің қатарына конституциялық заңдар жатады. ҚР конституциялық заңдарының өзіндік ерекшелігі -- олар ... ... мен ... ... тек Конституцияның құқықтық нормаларын нақтылайды. ҚР-ның конституциялық заңдарын қабылдаудағы іс жүргізу ... ... мен ... ... ... шешім қабылдаудағы іс жүргізуінде ерекшеленеді.
2. Қазақстан Республикасының ... -- ... Ата ... жылы 28 ... ... ... ... мемлекетінің бірінші Конституциясы қабылданды. Ол құқықтық мемлекет құру, оның мемлекеттілігінің тәуелсіздігін қамтамасыз етудің кепілі болып табылатын ... орын ... ҚР ... болды. Алайда, қоғам дамуының қажеттілігі негізінде жаңа Конституция жобасы ... 1995 жылы 30 ... ... ... ... ... ... дауыс беру) жолымен қабылданды. Осы Конституцияға конституциялық реформалар нәтижесінде екі рет өзгертулер мен ... ... ... 7 қазан 1998 жылы болса, екіншісі 21 мамыр 2007 жылы болды. Конституцияны қабылдай ... ... ... ... билiктiң қайнар көзі -- өзiнiң егемендік құқығын баянды ... Ата Заң ... күн ... -- ... ... -- ҚР Конституциясының күні деп жарияланды.
Бұл жаңа Конституция Қазақстанның төртiншi Ата заңы (1937, 1978, 1993, 1995). Оның ... ... 9 ... 98 ... ... ... мен тармақшалардан тұрады.
Конституцияның ең жоғарғы заңдық күші бар және ол ҚР-ның бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Мұның өзі Конституциялық нормалар мен ... ... ... ... ... ... екендiгiн көрсетеді. Кейiнгi екі Конституцияның алдыңғы екеуінен елеулі айырмашылығы сол -- ... ... рет ... ... ... және Қазақстан халқының толық билiгiн бекiтiп, одан әрі орнықтырды.
Жаңа Ата Заңда құқықтық мемлекеттің қалыптастырылу бағыттары, азаматтардың құқықтары мен ... ... ... жеке ... ... ... ... және саяси әралуандығы (сөз және шығармашылық бостандығы, саяси партиялар мен бұқаралық партиялар, сондай-ақ бұқаралық қозғалыстар бiрлестiгiн құру еркiндiгi), халық ... ... ... ... ... ... қатынастардың қызмет етуі әлемдік талаптарға сәйкестендiрiлген. Оның нормалары тұрақты, жалпы мәнде ұзақ жылдарға бейiмделiп тұжырымдалған. ... ... ... заң салаларының негiзi болып табылады, ал оның нормалары басқа заңдар үшін басты қағида болып есептеледі. ҚР Конституциясының ... Ата ... ... ... мен мақсаттары былай түсiндiрiлген: . Ата Заңның бұл ... ... және ... ... ... аса маңызды. Өйткені, бұл Ата Заң ҚР-нда демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет құрудың конституциялық негiзiн ... ... ... ... ... негiзгi мақсаты туындайды: өзiнiң ең қымбат қазынасы ретінде адамды және оның өмiрiн, құқықтары мен ... ... ... өз ... және ... ... азаматтық бейбiтшiлiктi, ынтымақтастық пен тату қарым-қатынас жасау әдiстерiн орнықтыру; байырғы қазақ жерінде мемлекеттік бiрлiктi сақтау; республиканың тәуелсiздiгiн сақтап, ұстап тұру; ... ... ... ... ...
Осыған орай республика қызметiнiң түбегейлі қағидалары айқындалады, олар:
:: қоғамдық татулық пен саяси ...
:: ... ... игiлiгiн көздейтін экономикалық даму;
:: қазақстандық патриотизм;
:: мемлекет өмiрiнiң аса маңызды мәселелерін демократиялық әдістермен, оның ... ... ... ... ... беру ... шешу (1-бап, 2-тармақ).
Ата Заңның негiзгi бөлiгiнде (I -- VIII ... ... ... ... мен ... ... ... құрылыс жайлы, мемлекеттік нысандар жөнінде, мемлекеттік буындардың жүйесі мен мәртебесі туралы (Президент, Парламент, Үкімет, ... ... ... және сот ... ... ... ... және өзiн-өзi басқару туралы) нормалар тұжырымдалған.
Қорытынды және өтпелі ережелер мазмұндалған соңғы IХ ... Ата ... ... мен ... енгізу тәртiбi, конституциялық заңдар мен өзге де заңдарды қабылдау ... сөз ... Ата Заң ... жасалатын талдау оған негіз болған конституциялық идеялардың айқын көрiнiсiн береді.
деп аталатын 1 бөлімде жаңа конституциялық ... ... ... ... яғни Конституция бойынша республикада мемлекеттік билік біртұтас, ол Конституция мен заңдар негiзiнде заң ... ... және сот ... ... бөліну, олардың тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау қағидасына сәйкес жүзеге асырылады. Бұл бөлімде осыған орай ... ... ... ... пен жеке ... және ... қоғамның қарым-қатынастарынан туындайтын негiзгi қағидалар тұжырымдалған, олар:
:: Қазақстан халқының толық билiгi (егемендiгi);
:: Қазақстан Республикасы ... ...
:: ... ... ... ... ... пiкiр еркiндiгi;
:: Конституцияның үстемдiгi (жоғары тұратындығы);
:: ... ... ...
:: адам ... мен бостандықтарының мемлекет мүдделерінен басымдығы;
:: мемлекеттік тіл саясатының кепiлдiгi, т.б.
Азаматтық қоғамда ... адам ... үшін ... ... ... ... заң ... атқарушы және сот билiгi тармақтарына бөлiнiп, олардың тежемелік, тепе-теңдік жүйесі пайдаланылады. ҚР конституциялық құрылысының ... ... ... ... ... ... ... iшкi саясат негiздерiнен құралады. Олар ҚР Конституциясының 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 12, 14, ... ... ... ... , -- деп ... ... өзі ... 2-бабының 1-тармағында көрсетiлгенiндей, екендiгiнен туындайды. Мұның мәнiсi мынада: бiрiншiден, Президент мемлекеттік билiк тармағының бiр де бiрiне ... ... ... ... ... және ол ... тәуелсіз; үшiншiден, Президентке кең өкiлеттiктер берiледi және ол Конституцияға сәйкес мемлекеттік билiктiң барлық тармақтарына, олардың өз өкiлеттiктерiн ... ... ... ... ... ... ... ықпал ете алады; төртiншiден, ұлан-байтақ қазақ жерi ұлттық-аумақтық ... ... тек ... бөлiнiстерге -- облыстарға, қалаларға, аудандарға, ауылдарға ғана ... және олар ... бір ... ... ... ... басында заңды түрде сайланған Президент тұрып, басшылық ... ... ... нысаны елдегі саяси тұрақтылықты және қоғамдық келiсiмдi қамтамасыз етедi. Ал (2-бап, 2-тармақ). Қазақстандағы саяси құрылыс демократиялық болып жариялануына орай Ата ... ... ... ... ... ... арналған. Мемлекеттік билiктiң бiрден-бiр бастауы -- халық екендiгi былай ... ... 2, ... ... ... ... ... және саяси әр алуандылық танылады. Қоғамдық және мемлекеттік институттардың ... ... ... ... ... партиялардың ұйымдарын құруға жол берiлмейдi.
деп аталатын ... адам ... жеке ... ... ашып ... Онда жеке адамның құқықтары мен бостандықтары халықаралық құқықтың мойындалған қағидалары мен ... ... ... ... ... мен бостандықтарының мемлекет мүддесінен жоғары қойылуы Ата Заңның басты ұстанымы болып табылады.
деп ... ... ... ... ... Президенттің жаңа мәртебесін толық бейнелейді. Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы 2007 ... 21 ... Заңы ... ҚР ... 5 жылға сайланады делінген. Сонымен қатар, бір адам қатарынан екі реттен артық Республика
Президенті ... ... ... Бұл ... ... ... ... Президентіне қолданылмайды, делінген. Басқа мемлекеттік органдардың құрылуы мен қызметі IV -- VIII бөлімдерде көрсетілген. ҚР Конституциясының құрылымында әр бөлім өз ... ... ... әрі ... ...
деп ...... жаңа Ата Заңды күшіне енгізу нормалары бекiтiлген, бұрынғы ... ... күші қай ... бастап жойылғаны нақтыланған. 1995 жылғы Конституция күшіне енгенге ... ... ... ... одан әрi ... болу ... ... Ата Заңның мемлекеттік және қоғамдық органдардың өзге актiлерiне де, соның iшiнде басқа ... да ... ең ... ... күші бар. ... органдардың өзге актiлерi, барлық заңдар ҚР Конституциясы негiзiнде және соған сәйкес, сол белгілеген рәсім бойынша қабылданады.
Мемлекет ... ... ... мен ... да ҚР ... сәйкес болуға тиіс. Қолданыстағы нормалар конституциялық қалыптармен сай келмеген жағдайда соңғысы қолданылады, өйткені, басқа нормалар осыған сай келтiрiлуге тиіс. ... ... ... келетін заңдар мен өзге актiлердiң заңдық күшi болмайды. Яғни, кез келген демократиялық құқықтық мемлекеттiң ағымдағы заңдары құқықтың ... көзi ... ... ... негiзделедi және оның рухына сай келуге тиiс. Конституцияның нормалары ағымдағы заңдармен ұштастырылуы ... ... ... ... ... шеңберінен шығып кетпеуге тиіс және конституциялық нұсқаулар мазмұнын өзгертпеуге тиіс.
Кез келген құқықтық актiнiң Конституцияға сай келмеуі немесе оған қайшы ... бұл ... ... ... күшінен айырып, жарамсыз етеді. Бұл Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет құрудың аса маңызды шарты
ҚР Конституциясының ... ... ... мемлекеттік орган -- ҚР Конституциялық Кеңесі қамтамасыз етеді. ҚР Конституциясының 74-бабына сәйкес, ҚР Конституциясына кереғар деп ... ... мен ... ... қол ... жатпайды немесе тиiсiнше бекiтiлуге және күшіне енгiзiлуге тиіс емес. Заңдарды Конституцияға сай келеді деп тану оларға қол қою ... ... ... ... ... ... адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын шектейді деп танылған заңдар немесе өзге нормативтік-құқықтық актiлер күшiн жояды және ... ... ... ... мен өзге де ... ... ... осындай заңға немесе өзге нормалық-құқықтық актіге негізделген шешiмдерi де орындалуға жатпайды. ҚР ... ... ... ... ... заң ретінде оған өзгерістер енгізу тәртiбi де ерекше ... ... бұл ... ... ... ... Мәселен, 91-баптың 1-тармағына сәйкес ҚР Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу Республика Президентiнiң ... ... ... Үкiметтiң ұсынысымен қабылданған шешім бойынша өткiзiлетiн республикалық референдумда жүзеге асырылуы мүмкін.
Егер Президент өзгерiстер мен ... ... ... ... ... ... онда ... мен толықтырулардың жобасы республикалық референдумға шығарылмайды. Бұл ретте Парламенттің шешiмi ... ... ... яғни әр Палата депутаттары жалпы санының 3/4 дауысымен қабылданады ... ... Егер ... Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу мәселелерін республикалық референдумға шығару туралы Парламенттің ұсынысын қабылдамай тастаса, онда қос Палата ... ... ... ... ... ... ... дауысымен Парламент осы өзгерістер мен толықтыруларды Конституцияға енгізу туралы заң қабылдауға құқылы. Мұндай ... ... осы ... қол ... ... ... шығарады. Егер референдумға қатысуға құқығы бар Республика азаматтарының жартысынан астамы дауыс беруге қатысса, референдум өткiзiлдi деп есептеледі, егер олардың жартысынан ... ... ... берсе, заң қабылданды деп саналады.
3. Қазақстан Республикасындағы адамдардың және ... ... ... ... ... жеке тұлғаның белгілі бір мемлекетпен болған тұрақты саяси-құқықтық байланысына айтылады, бұл байланыс олардың өзара ... мен ... ... көрінеді.ҚР Конституциясы мен 1991 жыл 20-желтоқсанда қабылданған Заңға сәйкес азаматтықтың принциптері белгіленген. Олар:
1) ҚР-да әрбір адамның азаматтық алуға құқысы бар. ... де ... ... азаматтығын өзгерту құқығынан айыруға болмайды.
2) ҚР-ның азаматтары азаматтықты алу негіздеріне, тегіне, әлеуметтік және мүліктік жағдайына, нәсілі мен ... ... ... ... ... ... ... және өзге де сенімдеріне, кәсібінің түрі мен сипатына, тұрғылықты жеріне және басқа мән-жайларына қарамастан Заң алдында тең.
3) ҚР азаматының ... тыс ... ... ... ... ... бола алмайды, яғни ҚР азаматтығы сақталады.
4) ҚР азаматының немесе азаматша сының республика азаматы болмаған адаммен некеге тұруы азаматтықтың ... алып ... яғни ... ... ... ҚР ... шарттарында көзделген реттерді қоспағанда республика азаматын басқа мемлекетке тапсыруға болмайды.
6) Республикадан тыс жерлердегі ҚР-ның азаматтарын сақтау және олардың Заңды ... мен ... ... ... ҚР ... ... ... қолданады. Республика өзінің органдары мен лауазымды адамдары арқылы азаматтар алдында ... ... ... ... ... реттерді қоспағанда, ҚР-ның азаматы болып танылған адам басқа мемлекеттің азаматы болып танылмайды, яғни екі азаматтыққа жол ... ... ... ... ... және басқа мемлекеттерде тұратын барлық қазақтардың басқа мемлекет ... ... егер бұл ... жасап тұрған мемлекеттің заңдарына қайшы келмесе, ҚР-ның азаматы болу құқығы танылады.
ҚР ... ... ... ... ... белгіленген:
1) тууы бойынша азаматтыққа ие болу. Бала туған ... ... ... де ... азаматы болса, ол қай жерде туғанына қарамастан ҚР-ның азаматы болып танылады.
Егер бала туған кезде ... ... де ... тыс ... ... ... жатқан болса, баланың азаматтығы ата-анасының жазбаша түрде білдірген келісімі бойынша анықталады. Егер ата-анасының азаматтығы әр түрлі болып, бала туған кезде ... ... ҚР ... болған жағдайда бала Республика аумағында туса, ол ҚР азаматы болып танылады. Бала ҚР-нан тыс ... ... ... ... немесе олардан біреуінің бұл кезде ҚР аумағында тұрақты тұрғылықты жері болса, болса ҚР-ның азаматы ... ... ... ... де белгісіз ҚР аумағындағы бала ҚР-ның азаматы болып табылады. ҚР аумағында тұрақты тұрғылықты жері бар, бірақ ... жоқ ... ҚР ... ... ... ҚР ... ... танылады.
2) ҚР азаматтығын қабылдау. Басқа мемлекеттердің азаматтары және азаматтығы жоқ адамдар ... ... ... ... ... ҚР азаматтығына қабылдануы мүмкін. Азаматтыққа қабылдау туралы өтініштер ... ... ҚР ... ... ҚР ... ... аумағында кемінде он жыл тұрақты тұрып келген, не ҚР ... ... ... ... қабылдануы мүмкін.
3) ҚР мемлекетаралық азаматтық шарттары негізінде ҚР азаматтығын алу. Мұндай шарттар түзілгенде басқа мемлекеттерде тұрған ... ҚР ... ие бола ... ... ... ... негіздер бойынша мысалға, бұрын ҚР-ның азаматы болған адамның өтініші бойынша заң ... ... оның ҚР ... ... ... ... ... Заңына сәйкес азаматтық төмендегі жағдайларда тоқтатылады.
1) ҚР азаматтығынан шығу. Азаматтықтан шығуға адамның 3аңда белгіленген тәртіппен жасаған өтініші ... ... ... егер шығу туралы өтініш жасаушы адамның ҚР алдындағы өтелмеген ... ... ... шығаруға бас тартылады. Егер шығу туралы өтініш жасаған адам айыпкер ретінде қылмысты жауапқа ... ... не заң ... ... ... сот үкімі бойынша жазасын өтеп жүрген болса, немесе ол адамның ҚР азаматтығынан шығуы ҚР-ның ... ... ... қайшы келсе, азаматтықтан шығуға жол берілмейді.
2) Азаматтықтан айырылу. Төмендегі ... ... ... ҚР ... ... көзделген реттерде. Мысалы, Қазақстанда жасаушы қырғыздарға Қырғызстан Республикасы азаматтығын алу мүмкіндігі туралы Қазақстан мен Қырғызстан ... ... шарт ... ҚР азаматының басқа мемлекетте қауіпсіздік қызметіне, полицияға, әділет органдарына немесе өзге де басқару органдарына қызметке орналасуы салдарынан;
в) егер ҚР-ның азаматтығы ... ... ... ... жалған құжаттар табыс етілу нәтижесінде алынған болса;
г) ҚР-ның азаматы болып табылатын, басқа мемлекеттердің азаматтары асырап алған бала, егер олар ... тыс ... ... ... ... асырап алушылардың өтініші бойынша ҚР азаматтығынан шығарылады.
3) Мемлекет аралық азаматтық жөніндегі шарттар негізінде.Жеке тұлғаның қоғамдағы жағдайы мемлекеттің өркениеттілігін көрсетеді. ... адам және ... ... жеке ... ... ... ең маңызды табиғи құқығы әркімнің өмір сүру құқығы. Ешкімнің өз бетінше адам өмірін қиюға хақысы жоқ. Өлім ... ... ауыр ... жасағаны үшін ең ауыр жаза ретінде заңмен ... ... ... ... қол ... ... ... оған зорлық-зомбылық жасауға , басқадай қатыгездік немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге болмайды.
3) ... ... ... ... бар, яғни ... адам өз ... дінге көз қарасын анықтауға құқылы. Дінге сену немесе сенбеу, діңді тан дау ... өз ... ... діни бірлестіктер мемлекеттен ажыратылған, яғни діни ұйымдар мен мемлекет ... ... ... діни ... ... ... басқа да Заңдарға қайшы келетін әрекеттерге жол бермеуге тиіс.
4) ҚР-да әркімнің жеке өміріне, өзінің және отбасының құпиясына қол ... ... мен ... ... ... бар. ... ... қаражаты, жазысқан хаттары, телефон арқылы сөйлескен сөздері, почта, телеграф арқылы алынған хабарларының құпиялығы сақталады.
5) ... ... ... ... ... адамның, оның аумағында еркін жүріп-тұруға және тұрғылықты мекенді өз қалауынша ... ... ... бар. Азаматтардың Республикадан тыс жерлерге кетуіне, кедергісіз қайтып оралуына құқығы бар.
6) Тұрғын үйге қол ... ... ... ... үйден айыруға жол берілмейді. Тұрғын үйге басып кіруге, оны тексеруге және тінтуге заңмен белгіленген реттер мен ... ... ғана жол ... ҚР ... ... ... мен бостандықтары.Азаматтық түсінігінің өзінде саяси мағына бар, яғни азамат пен мемлекеттің өзара саяси байланыстығын көрсетеді. Демек ... ... ... ... ... ... алуы үшін белгілі құқықтар мен бостандықтарға ие болуы ... ... ең ... ... ... ... қалалық, облыстық маслихаттар, парламент) қалыптастыруда азаматтардың тікелей қатысуы. Азаматтар мемлекеттік ... мен ... ... ... ... сайлауға және оларға сайлануға, сондай-ақ республикалық референдумға қатысуға құқығы бар.
Конституция ... ... ... әрі ... ... ... ... мен демонстрациялар, шерулер өткізуге және тосқауылдарға тұруға хақылы. Мемлекет органдары азаматтардың заңды мұндай әрекеттеріне кедергі жасамауға тиіс.Азаматтар қоғамның ... ... ... ... ... ... ... құру құқығынан пайдаланады. Діни бірлестіктерден басқа бірлестіктер саяси өмірде қатыса алады. Олардың ережелері мен бағдарламалары Конституция көлемінде ... ... ... ... ... тең ... бар. Мемлекеттік қызметті лауазымына кандидатқа қойылатын талаптар лауазымдық ... ... ғана ... болады және олар заңмен белгіленеді.
ҚР азаматтарының экономикалық және әлеуметтік құқықтарымен бостандықтары. Әркімнің экономикалық құқықтары мен бостандықтары оның материалдық ... және ... ... бөлуде қатысу мүмкіндігін жүзеге асыру үшін керек. Оның әлеуметтік құқықтары мен бостандықтары адамның рухани және жеке ... ... үшін ... ... бойынша азамат заңды түрде алған қандай да болсын мүлкін жеке ... ... ... ... оның ... ... құқығына заңмен кепілдік беріледі. Әркімнің, еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар. Экономикалық ... ... бұл ... орын алады. Себебі еңбекке қабілетті әрбір адам өз ... күн ... ... ... ... Конституция бойынша еріксіз еңбекке жол берілмейді. Еріксіз еңбекке ... ... ... не ... ... ... ... жағдайында ғана жол беріледі.Конституцияда азаматтардың дем алу құқығы бекітілген. Жұмыс күнінің ішінде үзілістің болуы, апталық демалыс күні, жыл ... ... ... ... ... ... белгіленген мейрам күндері тынығу құқығының түрлері болып танылады.
Қазақстан азаматтарының денсаулық сақтау құқығы бар. Олар ... ... ... ... ... көлемін тегін алуға хақылы. Сонымен қатар, мемлекеттік және жеке ... ... ... ... жеке ... практикамен айналысушы адамдардан ақылы медициналық жәрдем алу заңда белгіленген негіздер мен тәртіп бойынша жүргізіледі. Мемлекет адамның өмірі мен ... ... ... ... қорғауды мақсат етіп қояды.Конституцияда азаматтардың білім алу құқығына кепілдік берілген. Білім алу құқығы ... орта ... ... ... басталады. Орта білім алған азамат өзінің білімін онан гөрі колледждерде, институт, университеттерде жалғастыруға ... бар. ... оқу ... ... оқытылады, студенттерге стипендия төленеді. Конституция бойынша ақылы білім алуға да жол ... ... мен ... ... мен бірқатар көптеген құқықтық міндеттер жүктеледі. Себебі құқықтар мен міндеттер қатар жүреді, оларды ажырату мүмкін емес. ... адам ... ... ... ... және ... ... міндетті болады, өзара байланыста болады. Міндеттердің негізгілері конституциялық міндеттер болып табылады.Олар төмендегілер:
1) Әрбір адам ... ... ... ... сақтауға, орындауға міндетті, яғни Заңды бұзбауға тиіс.
2) Әрбір азамат басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын, ... мен ар ... ... ... ... заңды түрде белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеуге ... мен ... ... және ... ... бөлінеді. Олардың мөлшері заңмен белгіленіп, барлық жеке және заңды тұлғалар төлеуге міндетті.
4) Қазақстан Республикасын қорғау -- оның ... ... ... ... және ... ... жасқа толған (18 жасқа) республика азаматтары заңда белгіленген тәртіп пен түрлер бойынша әскери қызмет атқарады.
5) ... ... ... ... ... ... ... Елтаңба, Әнұран елдің қасиетті белгілері болып есептеледі.
6) Азаматтар тарихи және мәдени мұралардың сақталуына ... ... ... пен ... ... ... ... Сонымен қатар азаматтар табиғатты сақтауға және табиғат байлықтарына ұқыпты қарауға міндетті.
ҚР-ның ... ... неке мен ... ана мен әке және бала ... ... ... ... қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы.
ҚР ... шет ел ... мен ... жоқ адамдардың құқықтық мәртебесінің негізгі принципі белгіленген. 12-баптың 4-тармағында -- деп ... ж. ... ... Президент Жарлығында шет ел азаматтарының құқықтық мәртебесі толық белгіленген. Шет ел азаматы деп, Қазақстан ... ... ... ... бір ... азаматы екендігін дәлелдейтін құжаты бар адамдарға айтылады. Белгілі бір ... ... ... ... құжаты жоқ тұлғалар азаматтығы жоқ адамдар деп танылады. Шет ел азаматтары екі топқа ... 1) ... ... жасаушы шет ел азаматтары; 2) Республикаға уақытша ... шет ел ... олар ... бір ... ... соң ... ... кетуі тиіс.
Жарлыққа сәйкес кейбір жағдайларда шет ел азаматының ҚР-на келуіне рұқсат етілмейді: а) мемлекет қауіпсіздігін көздеп, қоғамдық тәртіпті және ... ... ... мақсатында; б) Қазақстан азаматтарының құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мақсатында; в) егер шет ел азаматы Қазақстанның егемендігіне қарсы шықса; г) егер ол ... ... ... діни ... ... д) егер ол ... ... үшін сотталған болса.
Кейбір жағдайларда шет ел азаматына Республикадан шығып кетуге жол берілмейді: а) егер ол ... ... ... негіз болса; б) егер ол жасаған қылмысы үшін сотталған болса; в) егер оның ... ... ... ... шет ел ... Республика аумағынан мәжбүрлеп шығарылып жіберіледі, егер оның әрекеті мемлекет қауіпсіздігіне, халықтың денсаулығына қайшы келсе.ҚР адам ... ... ... ... шет ел ... мен азаматтығы жоқ адамдарға баспана құқығын береді. иСаяси баспана беру ... ... ... ... ... Республикасының конституциялық құрылымының негіздері
Әрбір мемлекетке тән бір ортақ көрініс -- бұл мемлекетті ұйымдастыруда және мемлекеттік ... ... ғана ... ... ... ... құрылыс бұл -- сол елдің Конституциясында бекітілген, мемлекетті құрудағы ерекше бір әдіс немесе ерекше бір ... ҚР ... 1-ші ... ... деп жазылған. Басқару тұрпаты жағынан Қазақстан мемлекеті республика болып есептеледі. Мемлекеттегі ... ... ... ... ... бір мерзімдік өкілеттіліктерге ие өкілеттік органдар арқылы жүзеге асырылады. Қазақстан -- ... ... ... ... Президенті мен Парламенті жеке сайлауларда сайланады. Бұл көп жағдайда ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы Президенттік басқарудың негізгі белгілері:
:: республика Президенті мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісіп ... ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді;
:: Президент -- халық пен ... ... ... Конститутцияның мызғымастығының, адам және құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі;
:: ... ... ... ... Бас Прокурорды және Ұлттық Қауіпсіздік Комитетінің Төрағасын қызметке Парламентің келісімімен тағайындайды және қызметінен босатады. ҚР Президенті Парламент ... ... ... Парламент Премьер-министрді тағайындауға екі мәрте келісім бермегенде, Парламент Палаталарының арасындағы немесе Парламент пен Мемлекеттік билік басқа тармақтары арасындағы еңсерілмейтін ... ... ... ... болғанда Парламентті тарата алады. Зайырлы сипаты жағынан Қазақстан мемлекетіне бірнеше көріністер тән. Бұл көріністер ел ... және ... 1992 ... 15-ші ... ... туралы заңында кең көрініс тапқан. Қазақстанда дін ... ... ... діндер және діни бірлестіктер заң алдында бірдей. Қандайда бір дін ... діни ... ... ... ... екінші біреуіне қарағанда артықшылық немесе басымдылыққа ие бола алмайды. ... ... ... ... ... бұл жерде әрине мемлекеттің ұйым бірлестіктерімен мүлдем ... ... ... ... Діни ... осы дінге сенушілердің дүниетанымдық көзқарастарының қалыптасуына ерекше әсер етеді. Сондықтан да діни бірлестіктермен ... ... әрі ... жасайтын мемлекеттік органдар құрылған.
Мемлекеттің демократизмдік деңгейі -- елде халық билігінің шын мәнісінде толық ... ... ... ... заң ... ... соттық болып бөлінуі саяси және идеологиялық әр ... ... ... ... сияқты маңызды салаларынан көрінеді. ҚР Конституциясының 3-ші бабында деп жазылған. ... ... ... ... және ... сайлау арқылы, мемлекеттік органдарға өз өкілдерін қою арқылы іске асырады. Идеологиялық және саяси әр алуандылық қағидалар ҚР Конституциясының 5-ші бабында ... ... және ... ұйымдар қосылуына және мемлекеттік органдар мен ұйымдарда саяси партиялар құруға жол берілмейді, қоғамдық ұйымдардың барлықтары заң алдында бірдей ... ... ... ретінде жергілікті өзін-өзі басқару органдарының мойындалуын айтсақ болады. Бұл ... ... ... ... ... ... өз бетінше шешеді.ҚР Конституциясының 2-ші бабына сәйкес, ... ... ... ... бөлінбес, біртұтас унитарлы мемлекет болып есептеледі. Біртұтас унитарлы мемлекет -- бұл өз ... ... да ... ... жоқ, ... негізде орналасқан және орталық органдар қабылдаған заңдар негізінде басқарылатын мемлекеттік-территориялық құрылым.
Ол әкімшілік-территориялық ... ... ... ... ... Облыс, аудан, қала, ауыл (село), ауылдық (селолық), округтар болып аталады.
ҚР территориясының біртұтастығы конституциялық құқықтың мәртебесінің бөлінбес элементі болып табылады. ҚР өз ... ... ... ... ... және құрғақ және ішкі сулары, территориялық теңіз иелігі, және осылар үстіндегі әуе кеңістігі. Әкімшілік ... ... ... 14 ... ... ... құрамында 160 аудан және 84 қала бар, жалпы көлемі 2 млн. 727,9 мың ... км. ... ... ҚР ... 2-ші ... ай ... -- өзге бір ... тәуелсіз, өз бетінше билік жүргізетін мемлекетті айтады. ... ... тағы бір ... -- ... ... үстем болуы, ел бірлігі және тәуелсіздігі. Конституцияның 91-ші бабында бекітілгендей, мемлекеттің ... мен ... ... ... ... ... өзгертілуі мүмкін емес. Мемлекеттік тіл -- бұл заң ... ... және ... іс ... ... ... ... тілі. ҚР Конституциясының 7-ші бабына сәйкес ҚР-да мемлекеттік тіл -- қазақ тілі болып табылады. Қазақ тілімен ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі де қолданылады. Сонымен бірге, Мемлекет Қазақстан халықтарының өсіп-өркендеуіне, үйренуіне қамқорлық жасайды. ҚР ... ... ... ... ... ... оның шетелдермен халықаралық қатынас жасау құқығы аталады. ҚР тәуелсіз мемлекет ретінде халықаралық және мемлекетаралық келісім-шарттар ... ... ... ... қатысады, ұжымдық қауіпсіздік пен аймақтық одақтарға мүше бола алады. ҚР ... осы ... ... ... ... ... субъектілерге ие.ҚР Конституциялық мәртебесінің маңызды құрамдас бөлігі ретінде оның ... ... -- Туы, ... Ән ұраны есептеледі. Оларда ел тәуелсіздігі, мемлекет астанасы -- ... ... ... - ... ... ... ... салаларының бірі. Ол өзінің ішкі тұтастығымен сипатталатын құқықтық нормалар жүйесін білдіреді және басқа құқық жүйесінің нормаларынан ерекшеленеді. Ішкі ... ... ... ... ... ... белгіленетін, солар арқылы реттелетін жалпы белгілердің болатындығын білдіреді. Конституциялық құқық нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынастар оның ... ... ... ... ... ... бар. Конституциялық құқық нормаларымен реттелетін қоғамдық қатынастар мемлекет және қоғам құрылымының негізін ... ... ақ ... ... ... ... ... байланысты жүргізіледі.
Конституциялық құқық пәнін түсінудің теориялық, сондай ақ практикалық мәні бар. Онсыз Конституциялық ... ... мен ... тән ... ... ... ... орлардың құқықтық реттеудегі мәні мен рөлін ашып ... ... ... ... ... ... ... Өйткені, нақты құқықтық әрекеттерді орындау кезінде, ең алдымен қай ... ... ... ... ... алу керек Ал ол үшін, реттеудің нысаны болып табылатын қоғамдық қатынастар сипатын белгілеу қажет.
Әдебиеттер:
1. Сапарғалиев Ғ. ҚР Конституциялық құқығы. -- ... 1998 ... ... Е. ... және ... негіздері. -- Алматы 2002 ж.
3. Дулатбеков Н., Амандықова С., Турлаев А. Мемлекет және құқық негіздері. -- ... 2001 ... ... Ғ., ... А. ... және ... ... -- Алматы. 1998 ж.
5. Зиманов С. Конституция и ... РК. -- ... 1996 ... ... Е., ... К., ... Республикасы: хандық биліктен Президенттік Республикаға дейін. -- Алматы. 1995 ж.
Нормативтік-құқықтық актілер:
1. ҚР Конституциясы. 30 тамыз 1995 жыл. -- ... ... ҚР ... 28 қаңтар 1993 жыл. -- Алматы, ... ... 1991 ... 16 ... ... ... Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының Қазақ КСР Президентін сайлау ... 1991 ... 16 ... Заңы.
5. ҚР-ның 2000 жылғы 27 маусымындағы Конституциялық Заңы.
6. ҚР-ның ... 1995 ... 26 ... ... заң күші бар ... ... 1995 жылғы 16 қазандағы Конституциялық Заңы.
8. ... 1995 ... 18 ... ... ... ҚР-ның 1991 жылғы 20 желтоқсандағы Заңы.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ конституциялық құқығының негіздері7 бет
Шет елдердің конституциялық құқығының пәні, қайнар көздері және жүйесі12 бет
ҚР Конституциялық құқығының жалпы сипаттамасы20 бет
Еңбекті қорғаудағы азаматтардың құқықтарын қамтамасыз етудің қағидалары70 бет
Жеке меншік30 бет
Конституциялық құқықтың негіздері44 бет
Кәсіпкерлердің конституциялық құқықтары мен кепілдіктері43 бет
Қазіргі кездегі негізгі құқықтық жүйелер4 бет
Қазақ КСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы декларация35 бет
Қазақстан Республикасының ұлттық құқығы мен халықаралық құқықтың арақатынасы (басымдылықтың қалыптасу мәселелерi)278 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь