Қаңлы мемлекеті

Қазақтың шежірелік жылнамаларына сәйкес Қаңлы - ұлы жүздің ежелгі және белгілі руларының бірі. Шежірешілер Қаңлыны Шыңғысханның серіктестерінің бірі Майқы биден таратады. Бірақ тарихи куәліктер Қаңлы руының шығу тегіне байланысты шежірелік жылнамаларға қарағанда, біршама басқаша сөйлейді. Махмуд Қашқаридың "Түркі тілдерінің лұғаты" жинағында:"Қыпшақ бірлестіктерінің (тайпа) тамаша руларының бірі Қаңлы болды",- делінген. Тасқа жазылған ертедегі түріктік орхон-енисей сына жазуларында тәңір түріктерінің көсемдері Қаңлы туралы былайша бағалайды:"Қаңлы ата бізге келді", бұл Түрік қағанаты кезінде қаңлы руының маңызы туралы баяндайды. Сондықтан қазақ халқында осы уақытқа дейін:"Құрметтелетін халықта Қаңлы бар", "Қаңлыдан хан сайлайды", "Қаңлы бар жерде басқа хан болмайды" деген сөз бар. Белгілі ғалым және ақын Шәкерім қажы "Түріктердің, қырғыздардың және қазақтардың шежіресі" кітабында қаңлы туралы былай деп жазады:"Олардың (қаңлылардың) бұрынғы уақыттарда бектері көп болған. Стамбулда қаңлы руынан шыққан көптеген Осман түріктері тұрады".
Қаңлы тарихы б.д.дейінгі 4 ғасырдан белгілі, онда олар Кангха халқы ретінде жазылған. Ал ертедегі қытай құжаттары " Хан әулетінің кітабында" қаңлы "Кан жуй" деп тіркелген, ал бұл жазулар б.д. дейінгі 2 ғасырдың екінші жартысына жатады. Ертедегі дәуірлер туралы қытай кітаптарында "Кан жуй гую - Қаңлы мемлекеті" деп айқын көрсетілген. Басқа қытай кітаптарында қаңлы "Кан, Кангла, Кангуй, кангар, кенгерес" ретінде бейнеленген.
        
        Қаңлы мемлекеті
Қазақтың шежірелік жылнамаларына сәйкес Қаңлы - ұлы жүздің ежелгі және
белгілі руларының бірі. Шежірешілер Қаңлыны Шыңғысханның серіктестерінің
бірі Майқы биден таратады. Бірақ ... ... ... ... шығу ... ... жылнамаларға қарағанда, біршама басқаша сөйлейді.
Махмуд Қашқаридың "Түркі тілдерінің лұғаты" жинағында:"Қыпшақ
бірлестіктерінің (тайпа) тамаша руларының бірі Қаңлы болды",- делінген.
Тасқа жазылған ертедегі ... ... сына ... ... ... Қаңлы туралы былайша бағалайды:"Қаңлы ата бізге
келді", бұл Түрік қағанаты кезінде қаңлы руының маңызы туралы баяндайды.
Сондықтан қазақ халқында осы уақытқа дейін:"Құрметтелетін ... ... ... хан ... ... бар ... басқа хан болмайды" деген
сөз бар. Белгілі ғалым және ақын Шәкерім қажы "Түріктердің, қырғыздардың
және қазақтардың шежіресі" кітабында қаңлы туралы былай деп ... ... ... ... көп ... Стамбулда қаңлы руынан
шыққан көптеген Осман түріктері тұрады".
Қаңлы тарихы б.д.дейінгі 4 ғасырдан белгілі, онда олар ... ... ... Ал ... ... ... " Хан ... кітабында" қаңлы "Кан
жуй" деп тіркелген, ал бұл жазулар б.д. дейінгі 2 ғасырдың екінші жартысына
жатады. Ертедегі дәуірлер туралы ... ... "Кан жуй гую - ... деп ... ... ... ... кітаптарында қаңлы "Кан,
Кангла, Кангуй, кангар, кенгерес" ретінде бейнеленген. Сонымен, б.д.дейінгі
3-1 ғасырларда қаңлы Сырдария, Шу өзендерінің алқаптарында, Қаратау
тауларында өмір ... ... ... шығаруға болады. Сол уақыттарда олар
шығысында үйсіндермен, батысында аландармен, ... ... Сол "Хан ... ... "Хан ... Люенйдиде
болды, кейінірек Бйтян қаласына көшірілді. Егер Люенйдиден шығып, ... ... ... онда ... ... жазғы астанасына келесің. Түтін саны 120
мың, адам саны 600000, әскері 20000, ... ... ... ұқсас. Шығыс бөлігі ғұндарға бағынады",- делінген. Сонда Қаңлы
мемлекеті бектерге бағындырылған бес облысқа бөлінетіндігі айтылған.
Қанглы (Қаңлы) этнонимі туралы ... ... ... сөзі ... ... ағысы" деген мағына беретінін айтуға болады. Түрік
тілдерінде "Кан", "Кең" - жазықтық, кеңістік ... ... Бұл ... ... ¤зен ... сияқты, яғни қаңлы халқы алқабында өмір сүрген
Сырдария өзенін меңзеп тұр. Ертедегі қытайлар ғұн бегі ... ... ... Лули деп ... яғни Кең су ... кең су) ... бұл ... Гунь
болады. Қанглы (Қаңлы) халқы дәл Сырдарияның өзінде тұрғандықтан, бұл сөз
халықтың ... оның өз ... ... ... ... мемлекет те
Қаңглы мемлекеті атанды.
Қанглы (Қаңлы) этнонимі қытай кітаптары мен жылнамаларында ғана емес,
сонымен ... ... ... ... ... сына ... ... ежелгі грек географы және тарихшысы Птоломейде
"Канагай" деп кездеседі, Фирдоусидің "Шахнамесінде" Туран мемлекетінің
астанасы Кан қаласы болып табылады" ... ... біз ... ... ... жағалауында тұратын халық", "өзен халқы" дегенді білдіреді
деп қорытынды шығара аламыз.
Қанглы (Кангюи-Кан жуй) ертедегі уақыттарда-ақ (б.д.дейінгі 3-1
жүзжылдықтар) көрші елдермен және ... ... және ... ... Бактрияда құрған мемлекет) тығыз байланыста болған.
Қаңлы мемлекетінің күшті болғаны соншалықты, сол кездері Хан әулеті билеген
тіптен ежелгі ұлы Қытайды мойындамаған. ... ... ... ... ... ... қытай императорына жазған өз хатында былай деген: "Қаңлы халқы
іскер және батыл, тіптен біздің ... ... ... ... ... елшілер келгенде, оларды үйсін сияқты халықтардың елшілерімен қатар
және тіптен төмен ... Хан мен оның ... ... ішіп болған
соң, содан кейін ғана Тұтық бектің сенімді елшілері дастарханға шақырылды".
Бұдан олардың Хан мемлекетін танымағандығы көрініп тұр, оны өз ... ... ... "Хан ... ... нақ ... ... аймақтардың сипаттамасы").
Қаңлы халқы жартылай көшпенді, жартылай отырықшы еді, сондықтан оның ... ... ... ... ... ... Жан Чяня І ғасырда Қаңлы
мемлекетінің астанасы Отырар (Фараб) қаласы болды деп жазады. ... ... ... ... Шаш ... ... алыс емес ... айтады.
Қаңлылар күнге, айға және қасиетті малдарға табынды. Б.А.Литвинский ... ... ... ... ... ... ... деп жазды.
Зороастризмді ұстанды. Антропологиялық типі - еуропидтік, жүзі ақ, көзі көк
болып келеді, Андронов ... ... өте ... Ал тілі мен ... ... ... ... ұқсас. Аса үздік ғалым Әлкей
Марғұлан ертедегі тарихқа арналған өз ... ... ... басты күші қаңлылар болды. Олар өте ұзақ уақыт бойы Талас пен
Сырдария өзендері бойында тұрды, ғұндармен қатар өмір сүрді, олармен көп
ортақтастыққа ие еді ... Олар ... мен ... ... ... ... ... ... тұрған қалалардың қабырғаларында
олардың жазуларының іздері қалды", - деп жазды.
Қаңлы халқының сарайындағы қоймаларда заңдар жинақтары болған, сол бойынша
қылмыскерлер сотқа берілген, осыған ... ... ... ... ... ... ... арнады.
Түрік тарихшысы Ф.Копрұлы белгілі қыпшақ сөздігі "Кодекс куманикус" жарыққа
шыққанда, тілдерді зерттеуші оғыз ғалымы Мухаммед бин Каис "Қаңлы халқы
тілінің сөздігін", ... ... ... аттүрки ала Лисан Эл-Қаңлы",
еңбегін жазды деп растайды.
Сол уақыттарда ... ... (Ақ ... ықпалына түскенше,
Қаңлы халқы өзінің тәуелсіздігін 5-6 ғасырларға дейін сақтады. Олар 6-7
ғасырларда Түрік ... ... ... 7-9 ... ... ... 11-12 ... қыпшақтарға бағынды. Олар 9 ғасырдан
бастап Ертіс пен Алтайда тұратын қыпшақтармен араласып, өздерінің
дербестігінен ... ... және ... ... ... ... рулық
бірлестіктердің біріне айналды.
15-16 ғасырда үш жүзден (ұлы жүз, Орта жүз және Кіші жүз) ... ... ... да, қаңлылар ұлы жүздің құрамында Сырдария өзенінің
алқабындағы өзінің ежелгі жеріне оралады, мұнда ол Ташкентпен шекаралас
аумаққа орналасады. Жоңғар ... ... ... ... ... ... ... қатысты. Сол кезде оларды Сары Қаңлы бабасынан
тараған Қаңлы халқы деп атады.
Ертедегі қаңлы халқының ұрпақтары қырғыз, қарақалпақ, өзбек, түркімен,
башқұрт, әзірбайжан, ... ... және ... сияқты туысқан түрік
халықтарының арасында өмір сүріп жатыр. Кезінде қаңлылардан ... ... ... ... және өнер ... ... әрі ... халықта Қаңлы руынан жоқ дегенде бір адам бар", -
деген сөз ... ... Оның ... мәні бар, ал бұл ... өзі ... ... жеткен.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаңлы мемлекеті. (б.з.д. 3 – 1-ғасыр)21 бет
Қаңлы мемлекетінің саяси-экономикалық және шаруашылық дамуы39 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Ежелгі қаңлылар33 бет
Моғолстан мемлекеті7 бет
Сақ. Үйсін. Қаңлы17 бет
Сақтар жайлы11 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Хақназар хан 5 бет
Ғұн мемелекеті7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь