Есімдік туралы

Сөздерді топтастырудың белгілі жүйеге түсіп қалыптасқан негізгі үш принципіне сай, қазақ тіліндегі есімдіктер де лексика-семантикалық сипаты, морфологиялық ерекшеліктері және синтаксистік қызметтеріне байланысты жеке бір дербес сөз табы болып табылады.
Есімдік – заттың атын, сынын, санын я олардың аттарын білдірмей, олардың орнына жұмсалатын, есімдер тобына жататын сөз табының бірі.
        
        Есімдік
Сөздерді топтастырудың белгілі жүйеге түсіп қалыптасқан негізгі үш
принципіне сай, қазақ тіліндегі есімдіктер де ... ... ... және ... ... жеке бір ... сөз табы болып табылады.
Есімдік – заттың атын, сынын, санын я олардың аттарын ... ... ... ... ... ... сөз табының бірі.
А. Ысқақов
Есімдік - лексика-семантикалық сипаты, морфологиялық ерекшеліктері
және синнтаксистік қызметтеріне байланысты жеке бір ... сөз ... ... мағынасы тым жалпы сөздер.
Қазақ грамматикасы
Есімдіктер – сөз ... ... ... бір заттың атын, санын,
сынын атап көрсетпегендіктен, осы сөз табына енетін сөздердің ... ... ... яғни ... ... не соң ... ... айқындалады.
Ә. Төлеуов
Лексика-семантикалық сипаты
Есімдіктерді дербес сөз табы деп ... ... ... ... ... ... ... есімдіктердің
мағыналары өзге сөз таптарының ... ... ... ... ... ... ... тұратын сөз мағыналары
болып келеді. Бірақ есімдіктерді жеке сөз табы деп ... ... ... ... ... ... ... кейбір грамматикалық ерекшеліктерін сырт қалдыруға болмайды.
Есімдіктер мағынасы ... тым ... ... сөздер сөйлемнен тыс жеке-дара тұрғанда немесе сөйлем
ішінде қолданылғанымен өзіне қатысты ... ... және ... ... ... ... да дәл нақтылы болып келмей, өте
жалпылама қалыпта кездесіп отырады. М.: мен, сен, ол, кім?не?өзі, ... ... ...... әрқашан субъектімен байланысты болуы.
Есімдік сөздер әрқашан ... ... ... ... құбылыстарға және олардың сапалары мен қасиетіне
қатынасын көрсетуші сөздер болып ... Бұл ... ... аралық қатынас, белгісіздік т.б.болып табылады.
Морфологиялық ерекшеліктері
Есімдіктердің заттық және заттық белгісі деген ұғымдарды жалпылама
болса да, ... ... ... ... ... ... сөздер
қатарына жатқызылады. Есімдіктер түгел алғашқы жалпы сөздер болып
табылады да, ол ... ... ... ... екі жікке бөлінеді. М.:
мен, сен жіктеу есімдіктерінен бұл, сол ... ... е ... ... осы ... негізгі атаулық мағыналарын таптастырып
қарайтын болсақ, заттық ... ... және ... ... ... ... іштей күрделі екі жікке бөлінеді.
Мен, сен, кім?не?заттық ұғымдағы сөздер заттық атаулар, бұл, сол,
қай?заттық белгісі ... ...... ... ... ... ... тарапынан заттық ұғымдағы сөздер – субстантивтік
есімдіктер, заттың белгілі ұғымындағы сөздер – атрибутивтік есімдіктер
деген екі салаға ... ... ... ... ... тобына қосылады.
Есімдіктерді өзге сөз таптарынан бөліп, жеке ... ... ... ...... бәріне бірдей, бәріне тең
ортақ заңдылық деп қарауға болатын белгілі бір формалар немесе өзгеру
тәсілдерінің жоқтығы.
Ерекшелігі: - Есімдіктердің ... және ... ... ... білдіруші з морфемасы(біз, сіз) және жіктеу, сілтеу
есімдіктерінің септелу жүйесінде түсіп қалатын ... ... ... н ... жатады. Бірен-саран қосымшалар арқылы жасалған кейбір
көне сөздер жасалмайды(Қазақ акдемиялық грамматикасы).
Бір есімдігі бір сан есімінен ... ... ... сөзі бір ... қосымшасынан құралған.
Әр есімдігі «һәр» деген парсы сөзінен пайда болған.
Әлде есімдігі араб ... іллә ... алғы і ... ... және ... ... д дыбысына алмасып қолданылуы негізінде
пайда болған.
Пәлен есімдігі араб ... ... ... ... ... ... ... –біреу,
әлде-қай, әлдеқайда, әлде-қашан, әлде-қалай, әр-кім, әр-не, әр-қайсы.
1. Түрік тілдерінің ... ... ... ... ... нәтижесінде ауысып келген сөздер жиі ... ... бірі – ... тілінен ауысқан «еш» сөзі. Еш парсы тілінде
анықтау(определ.) есімдіктері қатарында аталады. Бірақ онда еш ... ... ... екендігі арнайы түрде ескертіледі. М.: Н.
Берензин құрастырған ... ... ... ... ... ... ең алдымен, еш сөзі парсы тілінің өзінде болымсыз мәнде
қолданылатын ... ... ... Осы ... ... еш сөзі ... ауысқанда да сол ежелгі болымсыз қалпын сақтап, тек ғана жеке
айтылу емес, ... ... ... ... сияқты аттрибутивтік
болымсыз есімдіктің жасалуына себепкер болды.
2. Түк сөзі адамның, малдың т.б.тірі жәндіктердің тәніне, денесіне шығатын
өте ... уақ ... ... ... ... ... сөзінен пайда
болған. «Түк» - өзге түрік тілдерінде де осы мәнде қолданылатын ... ... ... ... ... ... түк; тува тіліндегі
дук, татар тіліндегі төк т.б.
3. Дым сөзі не ... деп ... не су деп ... ... болып,
белгілі бір заттың болар болмас қана сулану ... ... ... (дымқыл) сөзінен пайда болды. «Дым» өзге түрік тілдерінде де осы
«влага, ... ... ... М.: Башқыр, татар, қарақалпақ
тілдеріндегі дым; түркімен тіліндегі кем; ұйғыр ... нэм; ... ... ... осы түк пен дым ... ... қажеттігіне сай қолданылу
ретіне қарай, өзіне тән ... ... ... негізінде есімдік
сөздер мағынасына ие болады. Былайша айтқанда, түк пен дым сөздері
өзінің негізгі лексикалық мағыналарынан ... ... ... ... ... ... ... болымсыз есімдіктер
дәрежесіне ауысып, солармен мәндес қалыпқа түскен.
4. Дәнеңе сөзі де және неңе тұлғаларынан құралған мұндай неңе сөзі ... ... ... тұсында айтылады. Ал де тұлғасының пайда
болуы туралы мынаны айтуға болар еді. Біріншіден, дә- ... ... ... ... ... ... үрім-бұтақты қуалай
келе жатқан «немене»(не-мене) сөзіндегі не тұлғасымен ұштасуға болатын
сияқты. М.: ата қуып санағанда егер әкеден төмен қарай түсетін ... әке өзі ... да, 2) өз ... ... бала болады, 3) ... ... ... 4) ... ... шөбере болады, 5) шөберенің
баласы немене болады. Немене деген енді ... ... де ... ... ... болмашы ғана жоқ есебінде. «Әкеге» түк те ... де емес ... ... «немене» сөзіндегі не қосымшасын «дәнеңе» сөзіндегі де
қосымшасымен тектес, ... ... бір ... деуге болады.
Екіншіден, бұл де- тұлғасын, немене ... не- ... еске ... чуваш тіліндегі болымсыз есімдіктер тудырушы ни ... ... ... ... ... ... тек ни (частица)
арқылы ғана жасалады. М.: нимен – ни что, ... ... ... ... ...... т.б. Осындағы ни- қосымшасы түп ... ... де, не ... ... ... әр тілдің өз
ерекшеліктеріне байланысты айтылу ... ... ... ... ... немесе н>д, и>е немесе е>и)
ұшыраған тұлға болу керек.
Мен, сен, ол ... ... ... -мін, -сың, -сін ... ... және –м, -ң, -ы ... тәуелдік жалғаулары; біз, сіз
жіктеу есімдіктерінен –мыз, -міз, -сыз, -сіз сияқты көптік сыпайылық
мәндегі ... ... және ... жалғаулары.
Есімдіктер – түгелдерлік туынды сөздер. Олардың қайсы ... ... ... ... ... арқылы жасалынған.
Есімдіктерді қалыптасу процесіне қарай ежелгі есімдіктер және бертінде
пайда болған есімдіктер деп күрделі екі ... ... ... -м, ... ... ... мен, сен, ол (

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі есімдік және олардың атқаратын қызметтері24 бет
Ағылшын-қазақ тілдеріндегі есімдіктер және орын алмастырушы сөздер61 бет
Есімдік8 бет
Есімдік түрлері13 бет
Есімдіктер25 бет
Есімдіктердің мағыналық топтары51 бет
Есімдіктердің синтетикалық тәсіл арқылы жасалуы27 бет
Қазақ тілі сабағында есімдіктерді оқыту әдістері33 бет
Қытай тіліндегі сұраулы есімдіктердің қайталануы.2 бет
«Китаб муқаддима» ерекшеліктері173 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь