Әл-Фараби еңбектеріндегі халықтық педагогика мәселелері

Халықтық педагогикалық құбылыстарды зерттеушілер ресми педагогика мен халық педагогикасының бірін-бірі толықтыратын, кеңейтіп отыратын өзара ықпалы мен өзара шарттастығын дәлелді ашып түсіндіреді. Егер ресми педагогика түрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін білдіретін саяси, құқықтық философиялық, моральдық, эстетикалық және діни кезқарастардың ықпалы қашаңда сезіліп отырса, халық педагогикасы бүл ықпалға үшырағанмен, түтас алғаңда халықтың ойы мен мүддесін, ұрпақты тәрбиелеу мен оқыту жайлы түсінігін білдірді.
        
        Әл-Фараби еңбектеріндегі халықтық
педагогика мәселелері
Халықтық педагогикалық құбылыстарды зерттеушілер ресми педагогика мен
халық педагогикасының ... ... ... ... өзара
ықпалы мен өзара шарттастығын дәлелді ашып түсіндіреді. Егер ... ... ... топтардың мүдделерін білдіретін саяси, құқықтық
философиялық, моральдық, эстетикалық және діни ... ... ... ... ... педагогикасы бүл ықпалға үшырағанмен, түтас
алғаңда халықтың ойы мен ... ... ... мен ... ... ... ... педагогикалық ой-пікірін талдау, ... ... ... ... ... халық педагогикалық
мәдениетінің ықпалымен пайда болғанын көрсетеді. Ғылымның ... орта ... ... ... ... ... ... тәрбие тәжірибесін есепке алмауы мүмкін емес болатын. "ӘЛ-ФАРАБИ
трактаттарынан" ... ... ... ... ... ... ой ... үздіксіз назар аудару байқалады. Бүл өзара
байланыс Х-ХІУ ғғ. шығармаларының маңызды белгілері болып табылады.
Тұлғаның ... ... ... шешуші ролі жайлы айта келе Әл-
Фараби (870-950) өз пікірін дәлелдеуде халықтардың көп ... ... ... ... ... ... ("Музыканың үлкен кітабынан" үзінді)
ол былай деп жазды: "Біреулер әнді өзіне ... ... ... дем ... уақыттың өзі жайлы ұмыту үшін айтты. Басқалары ішкі сезімінің
сол не өзге жағдайын орнықтыру ... ... ... ... ... түтандыру не басуға пайдаланды. Ең соңында, үшіншілері әнді
өзінің өлендеріне мәнерлілік ... ... ... қиялын күштірек ояту
үшін қолданды. Бұл түрлі себептерге ... ... ... ән ... реттеуге ерте өуестенді. Әндер
мен күйлер ұрпактан ұрпаққа, халықтан халыққа ауысып, көбейіп отырды"5.
Бала төрбиесі, қоғам мен ... ... ... ... жастарды халық өміріне байланысты білімдермен қаруландыру,
балаға оның жеке жөне жас ерекшеліктерін ескеріп шын ... ... - ... бәрі ... ... жүйесінің құрамды бөлігі
бодды. Халықтан алып ... ... ... оның ... ... өзегін құрады және оның ... ... ... ... ұлы ... ... тәрбие дәстүрлерін
алып пайдаланып және оны өз жүйесіне енгізіп қана ... ... ... Ол ... құбылыстардың жиынтығын байыптады, тәрбие және
тәрбиелеу орындары мәнін түсіндіруге жаңа ... ... әрі ... дамыта алды.
Оның пікірінше, оқу, білім алу, ғылым адамы болу, ... ... ... ... ... Мәселен, "Философияны үйрену үшін
алдын ала нені білу қажет" деген ... ... ... алғы шарт ... жан ... ар ... қойған: "Ғылым үйренуге кіріспекші
кіснің жас, кішіпейіл, денсаулығы жақсы болуы ... Оның ... мол, ... ... және баска да ағат мінез-құлықтан
аулақ болуы керек".
Әл-Фарабидің "Сөз ғылымдарының классификациясы туралы" деп ... 5 ... ... ... "Тіл ... ғылым", "Логика",
"Математика", "Табиғат ғылымдары жөне тәңірілік ғылымдары", "Азаматтық
ғылым, заң ... және ... діни ... т.б. ... ... болып отырғандай, Әл-Фараби бұл ғылым салаларынан
түрлеріне ... мон ... ... ... ... Осы ... ... "Бүл кітаптағының бәрі пайдалы, өйткені, егер адам ... ... ... ... ... онда ол ... ... айтқаңда, нені зерттеу керек екенін, ... үшін ... ... және ... оған қай ... қолы жете ... ... болады.
Сөйтіп, оның ғылымға баратын жолы қараңғылық пен надандыққа емес, білім мен
парасатқа негізделетін болады",- деп ... ... ... ... 1973, 115-116 ... ойшылдың бұл трактаты - ғылымның әртүрлі саласымен
айналушысы ... мен ... ... ... негіз боларлық құнды
туынды. "Логика" деп аталатын бөлімінде Әл-Фараби былайша анықгама береді:
"Логика өнері ... ... ... ... ... ... ұрыну мүмкіндігі бар интеллект объектілерін ... ... ... ... жолға бағдарлайтын зандар жиынтығын үйретеді...
адамды ... мүлт ... жөне ұсақ ... ... ... үйретеді" (Ф.т. 127 б.), ягни, логика өнері - ... ... ... ... қате ... оны мойындап,
кайталамауға, басқаның ісіне әділ баға ... ... ... ... үшін, әсіресе ұстаздарға бұл құралдың қажеттігі түсінікті.
Ұстаздың негізгі мақсаты өз шәкіртіне тиянақгы білім ... ... ... тәрбиелеу деп білсек, сол тиянақгы білім, ізгілік ұстаздың өз
бойында болуы шарт. ... ... бірі адам ... ... ... ол "логика саласында надан" деп есептеліп, ... ... ... ... оның қалайша жөн екенін ажырата алмайды. Бұл ... ... ... ... ... оның беделін түсіріп, өз шәкірттерінің
мінез-құлық, іс-әрекеттеріне дұрыс баға бере ... ... ... кейде бір-біріне деген ... те ... ... ... ... жерде әрине, логика, парасаттылық
туралы дүрыс түсінік болуы мүмкін емес. Сол себепті шәкірттің ой-толғамын
жетілдіру, оның ... ... ... ...... парызы.
Әл-Фараби творчествосында көрнекті орын алатын мәселенің бірі - тәрбие
мәселесі. Тәрбиеге анықгама бере келіп, ол: ... ... ... бойына білімге негізделгенн этикалық ізгіліктер мен өнерлерді
дарыту ... ... ... ... ... халықгар мен қала түрғындарына
білімге негізделген қасиеттерден ... ... ... ... сіңіріледі,
олар осындай іс-әрекетке жігерлендіріледі, осы әрекетті ... ... осы ... және ... ... ... ... баурап алатыңдай және адамдарды осыған жан-тәнімен ... ... ... деп ... ... ... осындай кең мағынада ... ... ... ... мен қала ... ... алатын, атқаратын
орнын жоғары бағалайды. Дұрыс тәрбие берілмеген халықтар мен ... ... ... ... қала ... ... өкілдері дегені)
деп аталып, ондай қалалардың түрлері, адамдарыңда кездесетін нашар ... ... ... бұл ... адам ... ... ... білім, тәрбие
арқылы дарыту, сол арқылы адамның игі ... ... ол ... ... ... айтып отыр. Этикалық ізгіліктерді адам бойына
дарытуда Әл-Фараби тәрбиелеудің екі түрлі әдісін атап көрсетеді: ... ... ... сөз, ... әсер еткіш нақыл ... ... бұл ... ... өз еркімен игілікті істер жасауға жігерлендіруге болады;
екіншісі - өз ... өз ... ... жөнге келмейтін жөне сөзге құлақ
аспайтын "бүлікші, сенімсіз", ... ... ... күштеу әдісі.
Осы әдістердің ішінде Әл-Фараби иландыру немесе ерікті түрде тәрбиелеу
әдісін жоғары бағалайды. Адам сезіміне ерекше әсер ететін, оның ... ... ... ... сөздермен адамды дүрыс бағытқа, игілікті мінез-
құлыққа тәрбиелеуге болады. Тәрбиенің нәтижесінде адам бойында пайда болған
ізгілікті қасиеттерді, ... ... ... ... үшін ... ... ... бейімділік, - деп жазады Фараби -
қайырымдылық әрекеттерге бағытталса, және бұл ... ... келе ... сол ... өзін тудыратын күйді тудыратындай дәрежеде әдет
турінде нығайып, бекісе, ... ... бүл күй ... ... (ө.о.т. 181-бет).
Бүл мәселеде Әл-Фараби ақыл-парасат пен тәрбиенің ролі ... ... ... ... ... ... ... ескертеді. Тәрбиесіз
дағды болмайды дейтін себебі, мысалы, жас нәрестені алғашқы күннен бастап-
ақ ізгілікті істерге бағыттап, ... ... оның ... сол істер дағды
ретінде қалыптасады. Сол сияқты ... ... ... дейтіні, тәрбиенің
нәтижесінде қол жеткен қайырымды іс-әрекеттерді, мінез-құлықты дағды арқылы
түрақты ... ... ... адам ... бола ... ... мінез-құлқы, іс-әрекет заман талабынан шыға бермейді.
Адам жаратылысының ... не ... ... ... ... ... ол: ... барлық ізгі, этикалық, интелектуальдық
қасиетгерді бойына сіңірген ... ... ... да, ... да симайды;
сол сияқты жаратылысынан барлық өнерге бейім адам да болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... адамның болуы да ақылға
симайды," – деп көрсетеді. Бұл қорытындыға ... адам ... ... ... қолы ... ... ... өзгертуі қиынға түсетіндігін ескерте
келіп Фараби: "бірақ қиын ... да ... ... емес ... ... ... Фараби: "Жақсы іс-әрекеттер алғашқыда қиналуды,
қасірет шегуді, керісінше, ... ... ... ... ... ... уақыт өткен соң міндетті түрде кайгы-
қасіретке душар етеді", - деп ... ... мен ... ... қоя ... "тәрбие дегенміз білім негізінде адамға ізгі қулық, іс-әрекеттерді
дағдыландыру, оның жанына әсер етіп, ... күш ... деп ... ... ... ол ... ... береді: "Дағдылану деп мен
бір әрекетті жиі-жиі ұзақ мерзімге қайталап ... ... ... ... ... ... адам жүре келе игеретіңдіктен, ол
соның қайсысына дағдыланса, сонысы оның ... ... ... Жақсы мінез, іс-әрекеттер, жиі-жиі қайталана отырып, адам
дүниесінің рухани азығына айналса, ал жаман іс-әрекеттер ... ... ... ... ... ... жексүрындыққа үрындырады", - ... ... ... ... ... ... болу ... деген сұракқа:
"... ол тым қатал да болмауға тиіс, тым ... да ... ... ... тым ... ... ... үстазына қарсы қояды, ал тым ырыққа
көне беру – ұстаздың қадірін кетіреді. Оның ... ... мен ... ... қарайтын болады", - деп түсіндіреді. Бүл ... ... қол жету үшін ... атап ... ... ... ынталылық пен табандылық қажет, ... ... ... ... тас ... бейне бір су тәрізді".
Фараби, сонымен қатар, оқыту, білім беру мәселелеріне үлкен назар
аударып, бүл ... ... ... ... ... айтқан. Ол
"философтардың қойған сауалдарына ... деп ... ... оқу, оқыту мәселелеріне қатысты жайларға тоқталады. Мәселен,
оқып- үйренуге жаттап алу дүрыс па, жоқ түсініп алу ... бола ма ... ... ... ... ... ... барлығын жаттап алу ... ... ... бір ... ... ойда ... пайдалы",-деп
жауап береді.
Ұлы педагог ойшыл халықтық ауызша шығарылған өнер үлгілеріне құштар.
Бұларды ой, сезім, өмір ... ... ... ... деп ... Көркем өлең, жыр, сөз өнері баланың рухани дамуына,
оның жаны мен ... ... ... ... ... ... ... жайып қуатты
ықпал ете алатынына сенімді. Отан аясы, оның тілі, оның ... ... ... адам ... ақыл ... ... ... тоқгатпайтынын әрі
ғалым, әрі ақын бабамыз сексен жастан асқан шағында қағаз бетіне түсірген
мына бір щумақтарда былай деп ... жоқ, ... ... ... ... тақ іздеп,
Шықтым, жұртым, шалғай ғылым атты шам іздеп.
Ақтадым мен ақ сүтіңді келгенінше шамамның,
Ассамдағы сексен ... ... ... сынық, көңілсіз күйге түстім мен бүгін,
Саған деген серпе алмаймын ынтызарлық түндігін.
Айналайын атам қыпшақ, туған жерім сағындым,
Өз атыңа, үрметіңе қайда жүрсем ... ... ... педагогикалық талдау
тәрбиенің бүкіл салаларындағы ... ... ... ... ... - төрден орын аларсың,
Білік білсең - күшті, берік адамсың.
Біліксіз тіл, жүрек неге жарасын,
Жанды судай біліктен күш ... ... ... ... тағы ... адам жетер тілек, бағына".
З.ӘБІЛОВА, Қ.ҚАЛИЕВАЛАРДЫҢ «ЭТНОПЕДАГОГИКА ОҚУЛЫҒЫНАН»

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көне жазба ескерткіштеріндегі гуманистік идеялардың көрініс табуы5 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Қазіргі қазақ педагогика ғылымындағы әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Қашқаридің тәлім-тәрбиелік идеялары56 бет
Әбу насыр Әл-фараби шығыстандық, педагогы, психологы, философы12 бет
Әл-Фарабидің педагогикалық-психологиялық көзқарастары57 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Ағылшын елдерінде болашақ әлеуметтік педагогтарды кәсіби даярлау ерекшеліктері80 бет
Ақпараттық - коммуникациялық технологияны қолдануда пән мұғалімдерін дайындау36 бет
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь