Күрделі сөздер классификациясы

Сөз өзінің құрамына қарай дара және күрделі болып екіге бөлінеді. Жалаң сөз негізгі және туынды түбірден тұрады. Ал күрделі сөз кемінде екі түбірден құралып бір ғана зат пен құбылыстың атауы болады.
А. Ысқақов пен К. Ақанов күрделі сөз қатарына біріккен сөз, қос сөз, қысқараған сөз және сыңарлы бөлек жазылған күрделі сын, сан, зат есімдерді, етістіктерді қарастырады. Тек А. Ысқақовтың ұсынған классификациясында күрделі сөз арасынан фразеологиялық тіркестер де орын алады. Аталған ғалымдар еңбектерінен кейін, күрделі сөздерді классификациялаудың мынадай сара жолы салынды: сөз құрамына қарай дара және күрделі болып бөлінеді. Дара сөз негізгі және туынды түбірден тұрады. Ал күрделі сөздер біріккен, қос, қысқарған және бөлек жазылған күрделі сөздер болып бөлінеді.
        
        Күрделі сөздер классификациясы
Сөз өзінің құрамына қарай дара және күрделі ... ... ... сөз ... және туынды түбірден тұрады. Ал күрделі сөз кемінде екі
түбірден құралып бір ғана зат пен ... ... ... ... пен К. ... ... сөз қатарына біріккен сөз, қос сөз,
қысқараған сөз және сыңарлы бөлек жазылған күрделі сын, сан, зат есімдерді,
етістіктерді қарастырады. Тек А. ... ... ... сөз арасынан фразеологиялық тіркестер де орын алады. Аталған
ғалымдар еңбектерінен кейін, ... ... ... ... жолы ... сөз құрамына қарай дара және күрделі болып ... сөз ... және ... ... ... Ал ... сөздер біріккен,
қос, қысқарған және бөлек жазылған күрделі сөздер болып бөлінеді. ... ... ... ие болып жүрген бөлек жазылатын күрделі ... Мұны ... Ә. ... тіркескен күрделі сөздер десе, Р. Сыздықова
лексикаланған тіркес сөздер деп те ... ... ... ... асықты
жілік, кәрі жілік, жамбас жілік, т.б. тіркестілімділігі шектеулі сөздер деп
те аталып жүр (1997). С. ... ... ... ... ... (көр ... сөз, Арал ... деп атап фразеологиялық және еркін тіркестен ... ... ... Кейін тіркесті түбір деген тың ... ... ҚҚТ. ... ... ... А., 1991). Ал профессор М. Балақаев
бұларды түйдекті тіркестер ... ... ... ... ... ... сөз бен негізгі сөздерді жатқызады) десе, (түйдекті ... ... ... тек ... сөз бен ... сөздің тіркесі алынып жүр
(Аблақов Ә., Исаев С., Ағманов Е.))
Бұл жерде басын ашып алатын бір мәселе бар. ... ... ... ... ... ... сөз тіркесі шекарасынан
шығып, құрама сөз ұясына ене алмай жүрген аралықтан сөздердің ... ... өте ... ... К. Аханов, А. Ысқақов, М. Балақаев
т.б. күрделі сөзді ... ... ... ауыл ... омыртқа, аса таяқ, ауыз әдебиеті ... ... ... ... – бұл тіркестерді одан әрі саралауға жол ашты. Себебі,
ауыл шаруашылығы мен қалбағай омыртқаның, аса таяқ пен атамекеннің ... ... ... бар. ... С. ... Б. ... ... А. Аблақов сынды ғалымдардың өз зерттеу тұрғысынан күрделі
сөздерді классификациялауға қосылған жаңа үлес деп ... ... ... кәрі ... ... ... қалың мал, оң жақ, жақсы ат, ақ қүман, ақ
көңіл, ауа райы, бақ талас, бос ... бет орам л, ақ ... ата ... ... бақ ... т.б. толып жатқан құрама атаулардың ара жігін ажырататын
кез келді.
Оразалиева Ә.Н. ... тіл ... сөз ... ... А, 1996, ... Н.М. ҚҚТ-гі қысқарған сөздер. А., 1996 автореферат
1920-30 жылдардан бері қарайғы ... ... ... қысқарған
сөздер пайда болды. Алғашқы он жылдықтарда өзге тілге тән ... ... ... бұл ... ... ... тілінің соңғы мерзіміндегі даму
барысында жаңаша сипат алды.
ҚҚТ-гі қысқарған сөздер – ... ... ... ... ... ... ... толық берілген, екі немесе одан
да көп ... ... ... атаулардың ықшамдалған тұлғалары,
екінші номинация. Ықшамдау, қысқарту ... ... жеке ... қысқарту тәсілі – қазақ әдеби тілі жүйесінде 1920 ... ... ... алып, соңғы бес-алты жыл көлемінде ұлттық сипатта бекемдік
таныта бастаған ... ... ... Сөз ... ... ... қысқарту және контракциялық суспенциялық, сондай-ақ шартты
қысқарту сияқты түрлері бар.
Қысқарған жасалуына тілден тыс және ішкі ... ... ... Олар: а) қазақ тіліне қоғамдық-саяси, әлеуметтік көзқарастың
түбегейлі өзгеруі, ... және ... ... ... ... ... ә) ... үнемдеу заңдылығының талаптары,
сөйленіс машықтарының синонимдік қатарларға мұқтаж болады. ... ... орыс ... ... бар.
Әдеби тілдің лексикасы мен грамматикасына қатысы бар бұл құбылыс
түркі тіл білімінде де ... ... ... ... ... ... ... сөздер категориясына орайластыра қарастырады.
Күрделі сөз ұғымы Н.Ф. Катановтың, Н.И. Алимариннің еңбектерінде сондай-ақ
А.Н. ... Н.К. ... Н.А. ... ... ... Белгілі ғалым Н.А. Баскаков сөзжасамның негізігі үш түрлі
тәсілі бар екендігін сөз ету ... ХХ ... ... тұстарынан бастап
түркі тілдерінде қысқарған сөздердің алғашқы нышандары бой ... ... ... да, төл ... өз ... ... жаңа сөз
жасаудың жолдарын санамалап, ... ... сөз ... амалын да
жатқызады.
Зерттеу жұмыстары түркі тіл білімінде: З.А. Аликулов (өзбек ... ... ... ... М. ... (әзірбайжан), Ахунзиянов Э. (татар).
Зерттеу жұмысының барлығынан байқалатын ... ... а) ... ... ... ... төңкерісінен кейін қалыптаса
бастағандығы; ә) орыс тіліндегі қысқарған сөздердің түркі тіліндегі күрделі
атауларды қысқартуға үлгі-негіз болғандығы; б) ... ... ... жасаудың үздіксіз жүре беретіндігі және т.б. мәселелерге саяды.
Түркі тілдеріндегі қысқарған сөздердің зерттелуі, ғылыми ... ... ... ... ... тілдердің барлығында да әріптік, буындық қысқартулар
1920 жалдан бері қарай жазба тіл ... ... ... он жылдықтарда күрделі сөздерді ... ... ... ... ... ... тілдеріндегі қысқарған сөздер – негізінен орыс
тілінен түпнұсқа қалпында қабылданған аббревиатура.
3. Түркі тілдерінің ... да ... ... жолдары бірізді, олар: әріптік, буындық және аралас
қысқартулар.
4. Түркі тілдерінің өзіндік таптарына тән кісі ... ... ... ... кірігу-қысқартылу
процестері арқылы пайда болған сөздер де қысқарған сөздер
қатарына жатқызылады.
Қазақ тілінде қысқарған сөздер 1920 ... бері ... ... ... ... ... ... Жұбанов.
А. Ысқақов «күрделі атау сөздердің бір алуандарының әрі қысқартылып,
әрі біріктіліп ... жолы орыс ... ... туғандығын, қысқарған
сөздер әдеби тілдің жазбаша нысанында күрделі сөздің белгілі бір түрі болып
қалыптасқандығын баяндап, осы ... ... тек қана орыс ... үлгі
бойынша жасалған төрт түрлі жолмен аббревиатураларды жатқызады.
С. Исаев дәстүрлі қысқарымдардың қатарына шартты және ТУ – 154, Газ
– 51 ... ... ... ... ... сый құрмет, еркелету семантикасын үстейтін
морфемалардың дәнекерлесуі арқылы жасалған Жәке, Сәке, ... ... ... кісі ... – сөз ... ... тарихи ұлттық үлгілері –ақа,
-еке, -тай, -шы қосымшалары үстемеленіп ықшамдалған кісі есімдерінің де
жатқызылуы.
Акронимдер – ... ... ... ... кісі ... буындарын құрастыру арқылы сазды-образды, экспрессивті мазмұнда
жасалған қысқарымдар. Нұрсал – ...... ... төрт ... ... басқа типтері де көзге
түседі.
1. Әріпті қысқарту – МАИ, АҚ, АБ.
2. Буындық – ... ... ... ... ... ... буындық немесе буындық
әріптік қысқартуға ... ... ... компоненттің
толық қалпында жалғануы – ҚазМҰУ, ... ... ... қысқарту – жалпы есімдердің, терминнің құрамындағы
екі дауыссыз дыбыстардың селбесуі арқылы жасалған ... ... - ... дн – ... ... тіліндегі іс қағаздарын жүргізу
үшін де контракциялық қысқартулар ұсынылады, мыс, НК – ... ҚН ... ... ТР – ... ҮТ – ... ...... жиілікіпен қолданылатын кейбір аталымдарды
осы тәсілмен ықшамдау – орыс тіліне өте – мөте тән құбылыс, ... де ... ... – жеке ... ... ... «кесіліп» алынуы, мұнда, әдетте, соңғы дыбыс ... ... М, ауд. – ... обл. – ... даңғ. – даңғыл, көш. –
көше, шығ. – ... ... ... тілінде, сондай - ақ таңбалардың көмегі арқылы
ықшамдалған қысқарымдар ұшырасады. ... – кісі ... ... ... ... алынуы белгілі бір
функционалдық қызметте (кісі есімдерін құпияландыру мақсатында)
1920 – ыншы ... да ... ... Қазір бұл әдіс ішінара
көсемсөзде, көбіне – көп креминалды хроника ... ... ... ... В. ... азамат). Нүкте белгісінің, қисық
сыызқтың , ... ... ... тұйықталып қысқарымдар
анықтамалық ақпарат құралдарында, жарнама под стилінде кең
қолданылады.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Симметриялық шифрлау кері шифрлау. “Базарбай Бектас” мәтінін вижинер кестесі арқылы шифрлау6 бет
Қазақстан экономикасындағы кластерлік жүйе74 бет
"Қазандықтардың арматурасы. қазандық агрегат арматурасының классификациясы"3 бет
"қауіпті жүктер. олардың классификациясы"4 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
Turbo Pascal тіліндегі мәліметтердің күрделі типтері50 бет
«Ассемблер-күрделі машиналық тіл»27 бет
«Есте сақтау құрылғыларының классификациясы.динамикалық жад контроллері»5 бет
«Қазақ тіліндегі терминдік атаулар мен ұғымдарды білдіретін лингвостатистикалық сөздер мен сөз тіркестері»29 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь