Кристалдық күйдің, негізгі ерекшеліктері


Енді атомдық-молекулалық деңгейде заттың қатгы және сүйық күйлерін қарастырайык Табиғагга кездесетін қатты денелердің басым көпшілігінің қүрылымы кристалдық болады деуге болады (минералдар және металдар қатты күйде кристалдар болып табылады).
Кристалдық күйді сүйық жөне газ күйінен ажырататын негізгі сипат оларда анизотропияның болатындығы: кристалдың кейбір физикалық (механикалық, жылулық, электрлік, оптикалық) қасиеперІ бағытқа төуелді болады.
Қасиетгері барлық бағыттарда бірдей болатын денелер изотропты деп аталады. Газдар және сүйықтармен қатар аморфтық қатгы денелер изотроп-ты болып табылады.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




5.1.Кристалдық күйдің, негізгі ерекшеліктері

Енді атомдық-молекулалық деңгейде заттың қатгы және сүйық күйлерін
қарастырайык Табиғагга кездесетін қатты денелердің басым көпшілігінің
қүрылымы кристалдық болады деуге болады (минералдар және металдар қатты
күйде кристалдар болып табылады).
Кристалдық күйді сүйық жөне газ күйінен ажырататын негізгі сипат оларда
анизотропияның болатындығы: кристалдың кейбір физикалық (механикалық,
жылулық, электрлік, оптикалық) қасиеперІ бағытқа төуелді болады.
Қасиетгері барлық бағыттарда бірдей болатын денелер изотропты деп
аталады. Газдар және сүйықтармен қатар аморфтық қатгы денелер изотроп-ты
болып табылады.
Кристалдардың анизотроптығының себебі оларды түзетін белшектердің
(атомдардьщ немесе молекулалардың) реттілікпен орналасуында. Бөлшек-тердің
реттілікпен орналасуы кристалдардың сыртқы жақтарының дүрыс гео-метриялық
пішінде болуынан-ақ көрінеді.
Кристалл атомдардьщ ретгілікпен орналасуы олардың геометриялық дүрыс
пішіндегі кеңістікгік тордың түйіндерінде орналасуларының арқасында бо-
лады. Түтас кристалды эпементар кристалдық үяшыц деп аталатын бір ғана
күрылымдық элементті түрліше үш бағыттарда көп қайтара қайталау арқы-лы
алуға болады . Кристал үяшығының а,Ь және с қабырғалары кристалдың
периодтары деп аталады.
Кристалл үяшығы дегеніміз модулдері кристалл периодтарына тең бола-тын
а,Ь және с үш векторларына түрғызылған параллелипед болып
табылады. Бүл параллелипипед а,Ь және с кабырғалармен қатар
қабырғалар арасындағы а,β және γ бүрыштарымен де сипатталады  а,Ь,с,а,Р,
жөне ү шамалар эле-ментар үяшықты бір мәнділікпен си-паттайды және де оның
параметрлері деп аталады.
Элементар үяшықты түрліше гәсілдермен алуға
болады. Мүны  жазық қүрылым         мысалынан
көруге болады. Қабырғаны ашық жөне күдгірт үш
бүрыш плит-
                                                 калармен кезектестіре
жауып шығу үшін екі бағытга түрліше
                                                 үяшықтарды көптеп қайталап
өтсе     жеткілікті (мысалы 1, 2 жөне 3 үяшықтарды; сілтемелермен
үяшықтардың қайталанып отыратьш бағыттары    көрсетілген). 1 жөне 2
үяшықтарға қүрьшымдық элементгердің миьшмаль саны кіреді: бір ашық және бір
                                                     күңгірт іілиткалар.
Кристалдық заттың химиялық қүрамын сипат-тайтын атомдардың мүмкін
                                                                              
                ең аз санынан түратын кристалдық үяшық (мы-салы, мүз
кристалы
                                                                              
                үшін бір оттегі атом және екі сутегі атомы), прими-тивтік
           
                                                                              
                        (қарапайым) уяшық деп аталады. Бірақ көбіне        
    симметриясы бүтін кристалдың симметриясындай болатын көптеген
атомдардан түзілетін эле-       
                                                            
                                                                              
                                  ментар үяшықты тавдайды. Мөселен, 5.2-
суретт        егі жазы    қ қүрылы    м, плитка-ның төбесі арқылы өтетін
                                                     өзіне перпендикуляр
кезкелген өстен 120°-қа бүрғанда өзімен
                                                                              
                                         өзі бірдей түседі, 3 үяшықтың да
симметриясы дәл осындай. 1 және 2 үяшықтардың симметрия дәрежесі бүдан
төмен: олар өзді-өзімен тек 360°-қа бүрғанда ғана бірдей түседі.

5.2.   Кристалдарды   сүрыптау

Кристалдық тордың симметриясы түрліше болады. Кристалдык, тордың
симметриясы деп тордың кейбір кеңістіктік орын ауыстырулар кезінде езді
өзімен бірдей түсу қасиеті аталады.
Кезкелген тордың ең әуелі трансляциялық симметриясы болады, яғни оны
период шамасына орын ауыстыртқан кезде озімен-езі бірдей түседі. Симметри-
яның басқа турлерінен ерекше айта кететініміз кейбір өстерден бүрылуға сим-
метрия және белгілі жазықтыктарға қатысты айналық шағылу симметриясы.
Егер тор кайсы бір өске қатысты 2л п бүрышқа бүрған кезде өзімен өзі
бірдей түсетін болса ( демек, тор өсті толық бір рет айналып шыққанда, ол
өзімен өзі п рет бірдей түседі), онда мүндай өс п~ реттік симметрия өсі деп
аталады. Ең қарапайым 1-ретгік өспен қатар, 2-,3-,4-жөне 6-реттік өстер
болады. Осындай симметрия өстері бар қүрылымдардың сүбыласы 5.3-су-ретте
көрсетілген ( ақ, қара шеңбершелер және айқыштармен атомдардың түрліше
түрлері белгіленген).
Айналық шағылу кезінде тордық өзімен-өзі бірдей түсетін жазықтығы сим-
метрия жазыцтыгы деп аталады. Симметрия жазықтығының мысалы 5.3-суретте
корсетілген. Кристалдық тордың бір мезгілде бірнеше симметрияла-ры болады.
Барлық кристалдар элементар үяшықтың пішініне қарай жеті кристаллографиялық
жүйелерге бөлінеді, олардың әрбіреулеріне бірнеше симметрия түрлерІ кіреді.

Олар:
І.Триклиндік  жүйе. Ол үшін а=Ь=с,β=α=γ.
Элементар үяшық квлбеу параллелипед түрінде болады.
2. Моноклиндік жүйе. Екі бүрышы тік, ал үшінші бүрышы тік емес
(ол үшін р бүрышын алу келісілген): а а=Ь=с,, а = β = 90°; β= 90°.
Элементар үяшық тік призма түрінде болады, оның табанында параллелограмм
(яғни тік параллелепипед) түрінде болады.
З.Ромбикалық жүйе. Барлықбүрыштарытік,барлыққабырғалар ы түрліше: а^ЬФс,
а~ (3 = у = 9Ъ° ■ Элементар үяшық тік бүрышты параллелипипед түрінде.
4.Тетрогоналдық жүйе.Барлықбүрьшггары-тік,екікдбырғ асы-бірдей:
афЪ^с, а- р = ү = 90°.Элеменгарүяшық-табаныквадраттік призма.
5.Ромбоэдр немесе тригоналдық жүйе.Барлыққабырғалары-бірдей, барлық
бүрыштары да бірдей, бірақ тік бүрыш емес: а = Ъ = с; а - В = ^ 90°.
Элементар үяшық диагональ бойымен сығылған немесе
 

 

созылған куб түрінде болады.
6.  Гексагоналдық жүйе. Қабырғалары мен
олардың арасындағы бүрыштары мына шартгы кднағат-
тандырады: а = Ь*с; а = ? = 90°, у = 120°. Егер үш
элементар үяшықтарды бірге 5.4-суретте көрсетілгендей қосса, онда дүрыс
алтыжақтық призма шығады.
7.          К у б т ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Кристалдық химия
Кристалдық тор құрылымы. Тау жыныстарының жіктелуі. Тау жыныстарының текстуралық ерекшеліктері. Тау жыныстарының құрылымдық ерекшеліктері
Кристалдық тор құрылымы.Тау жыныстарының жіктелуі.Тау жыныстарының текстуралық ерекшеліктері.Тау жыныстарының құрылымдық ерекшеліктері
Ғылымның негізгі ерекшеліктері
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»
Тектоникалық құрылым және рельефтің негізгі ерекшеліктері
Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру ерекшеліктері
Сақтандыру нарығының қалыптасуының негізгі ерекшеліктері
Кванттық күй, асқын өткізгіштік, асқын аққыштық, фонодар, кристалдық торлар
Агроөнеркәсіптік бірлестіктердің құрылу ерекшеліктері және негізгі тәсілдері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь