Кристалдық күйдің, негізгі ерекшеліктері

Енді атомдық-молекулалық деңгейде заттың қатгы және сүйық күйлерін қарастырайык Табиғагга кездесетін қатты денелердің басым көпшілігінің қүрылымы кристалдық болады деуге болады (минералдар және металдар қатты күйде кристалдар болып табылады).
Кристалдық күйді сүйық жөне газ күйінен ажырататын негізгі сипат оларда анизотропияның болатындығы: кристалдың кейбір физикалық (механикалық, жылулық, электрлік, оптикалық) қасиеперІ бағытқа төуелді болады.
Қасиетгері барлық бағыттарда бірдей болатын денелер изотропты деп аталады. Газдар және сүйықтармен қатар аморфтық қатгы денелер изотроп-ты болып табылады.
        
        5.1.Кристалдық күйдің, негізгі ерекшеліктері
Енді атомдық-молекулалық деңгейде заттың қатгы және сүйық ... ... ... ... денелердің басым көпшілігінің
қүрылымы кристалдық болады деуге болады (минералдар және ... ... ... болып табылады).
Кристалдық күйді сүйық жөне газ күйінен ажырататын негізгі сипат ... ... ... ... ... ... ... оптикалық) қасиеперІ бағытқа төуелді болады.
Қасиетгері барлық бағыттарда бірдей болатын денелер изотропты деп
аталады. ... және ... ... ... ... ... изотроп-ты
болып табылады.
Кристалдардың анизотроптығының себебі оларды түзетін ... ... ... реттілікпен орналасуында. Бөлшек-тердің
реттілікпен орналасуы кристалдардың сыртқы ... ... ... ... көрінеді.
Кристалл атомдардьщ ретгілікпен орналасуы олардың ... ... ... ... ... ... арқасында бо-
лады. Түтас кристалды эпементар кристалдық үяшыц деп аталатын бір ... ... ... үш ... көп ... ... арқы-лы
алуға болады . Кристал үяшығының а,Ь және с ... ... деп ... ... ... модулдері кристалл периодтарына тең бола-тын
а,Ь және с үш ... ... ... ... Бүл ... а,Ь және с ... қатар
қабырғалар арасындағы а,β және γ бүрыштарымен де сипатталады  ... ү ... ... ... бір ... си-паттайды және де оның
параметрлері деп аталады.
Элементар үяшықты түрліше гәсілдермен алуға
болады. Мүны ... ... ... ... болады. Қабырғаны ашық жөне күдгірт үш
бүрыш плит-
                                                калармен ... шығу үшін екі ... ... ... көптеп қайталап
өтсе     жеткілікті (мысалы 1, 2 жөне 3 ... ... ... ... бағыттары    көрсетілген). 1 жөне ... ... ... миьшмаль саны кіреді: бір ашық және бір
                                                    күңгірт ... ... ... ... сипат-тайтын атомдардың ... ең аз ... ... ... ... (мы-салы, мүз
кристалы
                                                                            
                үшін бір оттегі атом және екі ... ... ... ... ... ... деп ... Бірақ көбіне        
    симметриясы бүтін кристалдың ... ... ... ... ... ...    
                                                                            
                                  ментар үяшықты ... ... ... егі ... қ ... м, ... ... арқылы өтетін
                                                    өзіне перпендикуляр
кезкелген ... ... ... ... өзі бірдей түседі, 3 үяшықтың да
симметриясы дәл осындай. 1 және 2 ... ... ... ... олар ... тек 360°-қа бүрғанда ғана бірдей түседі.
5.2.   Кристалдарды   сүрыптау
Кристалдық тордың симметриясы түрліше болады. ... ... деп ... ... кеңістіктік орын ауыстырулар кезінде езді
өзімен бірдей түсу ... ... ... ең ... ... симметриясы болады, яғни оны
период шамасына орын ауыстыртқан кезде озімен-езі бірдей түседі. ... ... ... ... айта ... ... ... бүрылуға сим-
метрия және белгілі жазықтыктарға қатысты айналық шағылу симметриясы.
Егер тор кайсы бір өске ... 2л/ п ... ... ... ... ... ... болса ( демек, тор өсті толық бір рет айналып шыққанда, ол
өзімен өзі п рет бірдей түседі), онда ... өс п~ ... ... өсі ... Ең қарапайым 1-ретгік өспен қатар, 2-,3-,4-жөне 6-реттік өстер
болады. Осындай ... ... бар ... ... ... ( ақ, қара ... және айқыштармен атомдардың түрліше
түрлері белгіленген).
Айналық шағылу кезінде тордық өзімен-өзі ... ... ... ... ... деп ... Симметрия жазықтығының мысалы ... ... ... бір мезгілде бірнеше симметрияла-ры болады.
Барлық кристалдар элементар үяшықтың ... ... жеті ... ... ... ... ... симметрия түрлерІ кіреді.
Олар:
І.Триклиндік  жүйе. Ол үшін а=Ь=с,β=α=γ.
Элементар үяшық квлбеу параллелипед түрінде болады.
2. Моноклиндік жүйе. Екі ... тік, ал ... ... тік емес
(ол үшін р бүрышын алу келісілген): а ... а = β = 90°; β= ... ... тік ... түрінде болады, оның табанында параллелограмм
(яғни тік параллелепипед) ... ... ... Барлықбүрыштарытік,барлыққабырғалары түрліше: а^ЬФс,
а~ (3 = у = 9Ъ° ■ Элементар ... тік ... ... ... ... а- р = ү = ... ... тригоналдық жүйе.Барлыққабырғалары-бірдей, барлық
бүрыштары да бірдей, ... тік ... ... а = Ъ = с; а - В = / ^ ... үяшық диагональ бойымен сығылған немесе
 
 
созылған куб түрінде болады.
6.  Гексагоналдық жүйе. Қабырғалары мен
олардың арасындағы бүрыштары мына шартгы кднағат-
тандырады: а = Ь*с; а = /? = 90°, у = 120°. Егер ... ... ... ... ... ... онда ... призма шығады.
7.          К у б т ы қ (текшелік) жүйе. Барлық ... ... ... а = Ъ = ... = Р = ү - 90°,. ... үяшық куб (текше) түрінде.
5.3.   Кристалдық торлардың фмзикалық қасиеттері
Кристалдық ... ... ... ... ... жөне
бөлшектердің арасындағы озара өрекеттесу күштерінің сипатына байла-нысты
криеталдық ... торт ... ... жоне ... ... ... түрі болады: иондык, атомдық, металдық және молекуладық.
І.Иондық кристалдар. Кристалдық тордың түйіндерінде түрліше таңбалы
иондар орналасқан. Олардың арасындағы өзара ... ... ... ... болып табылады. Түрліше зарядталған ... ... ... ... ... г е -терополярлық
(немесеиондық)депаталады.
Иондық тордың мысалына ас түзынын (МзС/) 5.5-суретте орнектелген торын
келтіруге ... Бүл тор ... ... ... Ак, ... он
зарядталғ-ан натрий иондары да, ал қара шеңбершектермен ... ... ... ... ... ... емес, иондардан түрады.
Түтас кристалды аса зор бір молекула деп қарастыруға болады.
2.Атомдық кристалдар.Кристалдықтордың түйіндерінде ... ... ... ... ... молекуладағы да) атомдарды байланыстыратын бай-
ланыс гомеополярлық (немесе ... деп ... ... күштері де электрлік сипатта болады (бірақ кулон-дык ... ... тек ... ... негІзінде ғана түсіндіруге болады.
3. Металдық кристалдар. Кристалдық тордың барлық түйінде-рінде металдың
оң иондары орналасқан. ... ... газ ... ... ... ... ... үзіліп қалған электрондар бей-
берекет қозғалып жүреді. Бүл электрондар оң ... ... ... ... ... аткарады; басқаша болса, оң иондар арасындағы те-
білу күштерінін әсерінен тор ... ... ... еді. ... ... ион-
дар да электрондарды сыртқа шығармай тор ішінде үстап түрады. 
| ... ... |
| ... ... үш ... |
| ... ... центрленген |
| |куб ... жағы |
| ... куб ... |
| ... тағы ... ... |
| |деп ... ... |
| ... ... ... ... ... бағдарланған молекулалар
орналасады. Кристалдағы молеку-лалардың арасындағы байланыс күштерінің тегі
де газдарды идеалдықтық-тан ... ... ... тартылыс
күштерімен бірдей. Сол себептен оларды В а ... а л ь с т ы қ ... ... ... ... ... ... мүз
да, қүрғақ мүз да (қатты көмір ... ... ... болып
табылады екен.
5.4.   Крнсталдардың жылусыйымдылығы
БөлшектердІң кристалдық тордың түйіндерінде ... ... ... ... ... ... ... Бөлшектердің оздерінің
тепе-тевдік қалпынан кезкелген бағытта ығысуы кезінде бөлшекті бастапқы
қалпына ... ... ... күш ... болады да, осы-ның нөтижесінде
бөлшектің тербелісі пайда болады. Кезкелген бағыттағы тербелІсті өзара
перпендикуляр үш бағыттар ... ... ... деп
қарастыруға болады. Сондықтан кристалдағы әрбір бөлшектің үш тербелмелік
еркіндік дәрежесі болады деп ... ... ... ... дәрежесіне орташа есеппен екі жарты АГэнер-гия
келетінін білеміз, оның біреуі кинетикалык энергия түрінде, екіншісі
-потенциалық энергия түрінде. Демек әрбір болшекке - ... ... ... ... ... ... ... ионға - орташа есеппен ЗЛГэнергия
келеді. Кристалдык күйдегі заттың бір молінің энергиясын бір бөлшектің ... ... ... ... ... орналаскан бөлшектердің
санына көбейту арқылы алуға болады. Бүл сан тек химиялық қарапайым зат-тар
үшін ғанаАвогадро санына тең болады. Мысалы,тәрізді зат
үшін ... ... ... бір ... ... болады.
Атомдық немесе металдық кристалдарды түзететін химиялық ... ... ... ... ... күйдегі заттың бір молінің
ішкі энергиясы үшін
деп жазуға оолады.
Температураның бір кельвинге өзгеруіне сәйкес келетін ішкі энергияның
өсімшесі түрақты ... ... жылу ... тең ... ... Қатты денелердің көлемі қыздыру кезінде өте азғантай мөлшерде езге-
ретІн ... ... ... ... кезіндегі жылу сыйымдылығы
түрақты колем кезіндегідей болады деуге ... ... ... ... ... жыусыйымдылығы жайлы ғана сөз етуге болады.
Сонымен, (5 Л) бойынша ... ... ... ... ... ... ... және ЗК болады екен.Бүл ... ... ... Д ю л о н г жөне П т и ... ... болып
табылады. Заң көптеген заттар үшін бөлме температурасы кезінде тәп-тәуір
орындалады. Бірақта, мысалы, алмаз үшін ... ... ... бар ... 0,7К ... қана ... үстіне кристалдардың жы-лусыйымдылығы (5.1) заңына кара-май
температураға да тәуелді болады, өрі оның сипаты ... ... ... ... ... нол ... ... денелердің
жылусыйымдылығы Т3 мәніне про-поционал, тек жеткілікті жоғары және өрбір
затқа тән температура кезінде ғана (5.1) заңы орындала ... ... үшін бүл ... ... ... орындала бастаса, алмазда
жылусыйымдылық ЗК мәніне тек 1000° ... ... ... ғана ...

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ілияс жансүгіров 1894-19383 бет
Ілияс Жансүгіровтың "Күйші" поэмасы7 бет
Арқаның дәстүрлі ән мектебі13 бет
Ақын және домбыра. Поэзиядағы домбыра бейнесі7 бет
Баланың дамуына ересектердің тиімді ықпал жасауы32 бет
Бифуркациялық диаграммалар5 бет
Жарық сәуле шығаратын құрылым – ғылыми прогресс. Нанокомпозиттерді алу және зерттеу әдістері57 бет
Жаңғали ұстаздың еңбегінен дәм татыңыздар!24 бет
Жөкей ақын10 бет
Керамика өндірістің тарихы, оның қазіргі жағдайы және болашағы127 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь