1970-1990 жылдардағы Қазақстан

Мазмұны:

1. 1970.1990 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы.
2. 1970.1990 жылдары Қазақстанда ауылшаруашылық жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы.
3. 1970.1990 жылдардағы Қазақстандағы әлеуметтік, экономикалық жағдай. "Невада—Семей" қозғалысы.
4. Қазақстандағы демографиялық процестер және 1986 жылы желтоқсанда қорлық көргендер мен зәбірленгендер.
1. 1970—1990 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы
1970-1990 жылдары Қазакстаңда өнеркәсіп кәсіпорындары мен цехтар салынды. Павлодар — Екібастұз, Қаратау — Жамбыл, Маңғышлақ, Теміртау - Қарағанды, Рудный - Алтай, Қостанай — Лисаковск және басқа да бірегей территориялық-өңдірістік комплекстер (ТӨК) іске қосылды және даму үстінде болды. Халық шаруашылығына жаңа салалары — газ, подшипник, трактор, фосфор, атом өнеркәсібі пайда болып, интенсивті түрде дамыды. Республика титан, магний, глинозем, шойын, кокс, жасанды каучук, полиметалл аммофос, көтергіш крандар, электро-двигательдер, осы заманғы сым созатын станоктар, ұстапресс машиналарын және басқаларды шығара бастады. Шевченко (Ақтау) қаласында тұңғыш рет шапшаңдатылған нейтронды (Б— 350) өндірістік атом реакторы жұмыс істей бастады. Екібастұз еліміздің төртінші көмір ошағы деп аталды. 80 жылдары мұнда Советтік Қазақстанда совет өкіметі орнаған жылы бүкіл елімізде өндірілгендегіден көп көмір шығарылады. Ермак ферросплав, Павлодар алюминийді қайта өңдеу заводтары салынды. 1975 ж. мартта 100 мыңыншы трактор жасап шығарғанды. Ұзындығы 1500 км Өзен — Гурьев — Куйбышев "ыстық" мүнай құбыры салынды. Қаратаудағы фосфорит кені негізінде химия өнеркәсібінің ірі территориялық-өндірістік комплексі (ТӨК) пайда болды. Қаратау — Жамбыл ТӨК-і СССР-дегі сары фосфор мен құрама тыңайтқыш өндіру жөніндегі ірі базаға, Соколов-Сарыбай және Лисаковск кен байыту комбинаттары Урал мен Қазақстандағы қара металлургияның ірі шикізат базасына айналды. Көмір өндірудің негізгі процесі толық механика-ландырылды. Жер асты рудниктерінде кен қазудың прогрессивті әдістері өңдіріске енгізілді. Түсті металл балқыту оттегін үрлеуді қолдану арқылы жүзеге асырылады. Өнер-кәсіпте механикаландырылған тасқынды және автоматты желілерді автоматты басқару жүйесінің, есептеу және информациялық орталықтардың саны артты.
1965-80 жыддары республика бойынша өңдірілген жалпы қоғамдық өнім 3 еседен астам өсті. 1940 ж. шығарылған өнеркәсіп өнімдерінің көлеміндегі өнімді республика 1965 ж. 30 күнде, 1970 ж. 19, ал 1978 ж. 12 күнде өндірді.
Өндірілген өнеркәсіп өнімдері мен электр энергиясының жан басына шаққанда Қазақстан еліміз бойынша алдыңғы орындардың біріне ие болды. Жарыстың коллективтік және жеке түрлері бір-бірімен табиғи үйлестірілген. Жүмысшы табының қалың тобы "Қатарымызда бірде-бір артта қалушы болмасын", "Бескүндіктапсырмасын төрт күнде", "Сапа бесжылдығына — жоғары кепілдік" деп аталатын патриоттық қозғалыс азаматтық үлкен мәнге ие болды. "Қазақстандық сағат үшін", "Тиімділік пен сапа бесжьщцығына — жастардың энтузиазмы мен творчествосы", "Қол еңбегін — механизмдерге жүктейік", "Тиімділік пен сапа бесжылдығына — тыңның толық дәнді масағы" деп аталатын және басқа да бастамалар республика жастарының творчестволық еңбек және саяси белсенділіктерінің артуына ықпал етті. Семей облысы Шұбартау ауданы мектеп бітірушілерінің "Мал шаруашьшығы — жастар ісі" деп аталатын бастамалары қолдау тапты. Жеке творчестволық жоспар бойынша жарысқа түсу, аралас мамандық кәсіпорындарының жарысы, достық балқымасы, бригадалық шаруашылық есепті енгізу қозғалысы т.б. кең өрістетілді. Ғылым мен өндіріс қызметкерлері арасындағы өзара достық нығайды. Осы жылдарда ҚазССР ҒА республика халық шаруашылығын, экономикасы мен мәдениетін өркендетудің маңызды проблемаларын шешетін еліміздегі ірі ғылыми орталыққа айналды. Республика ғылымдарының геология, сейсмология, металлургия, химия, зоология, астрофиз және жаратьшыстану техника білімдер салаларындағы зерттеулерінің нәтижелері дүние жүзіне белгілі болды.
Қазақ ССР-і, РСФСР және УССР өңцірістік және ғылыми коллективтері арасындағы тәжірибе алмасу барған сайын жаңа салаларды қамтыды. Донбас пен Қарағанды шахтерлерінің, металлургтерінің, "Казметаллургстрой" және Череповец трестері құрылысшыларының, Кривой Рог пен Соколов — Сарыбай кеншілерінің, Запорожье және Өскемен
Әдебиеттер:
1. Назарбаев Н.Ә. "Жадымызда жатталсын, татулық дәйім сақталсын". "Егемен Қазақстан". 1998, 16 қаңтар.
2. Қазақстан агроөнеркәсібі. 1990, №4.
3. Ақиқат. 1994, №5.
4. Қазақ тарихы. №4.
5. Краткие итоги Всесоюзной переписи населения 1989 г. КазССР. Алма-Ата, 1990.
6. Қазақ ССР тарихы. Бес томдық. 5-том. Алматы, 1984
7. Казахская ССР Краткая энциклопедия. том 1. Алматы,'
1985.
        
        1970-1990 жылдардағы Қазақстан
Мазмұны:
1. 1970-1990 ... ... ... жоспарларын
орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы.
2. ... ... ... ... ... ... және оның дағдарысқа ұшырауы.
3. 1970-1990 жылдардағы Қазақстандағы әлеуметтік, экономикалық жағдай.
"Невада—Семей" қозғалысы.
4. Қазақстандағы демографиялық процестер және 1986 жылы ... ... мен ... ... ... ... ... жоспарларын орындаудың
барысы және оның дағдарысқа ұшырауы
1970-1990 жылдары Қазакстаңда өнеркәсіп кәсіпорындары мен ... ...... ...... ... Теміртау - Қарағанды,
Рудный - Алтай, Қостанай — Лисаковск және басқа да ... ... ... (ТӨК) іске ... және даму ... болды. Халық
шаруашылығына жаңа салалары — газ, подшипник, трактор, ... ... ... ... интенсивті түрде дамыды. Республика титан, магний,
глинозем, шойын, кокс, жасанды каучук, полиметалл ... ... ... осы ... сым созатын станоктар, ұстапресс
машиналарын және басқаларды шығара бастады. Шевченко ... ... рет ... ... (Б— 350) ... атом реакторы жұмыс
істей бастады. Екібастұз еліміздің төртінші көмір ошағы деп ... ... ... ... ... ... өкіметі орнаған жылы бүкіл
елімізде өндірілгендегіден көп көмір шығарылады. Ермак ферросплав, Павлодар
алюминийді қайта ... ... ... 1975 ж. ... 100 ... жасап шығарғанды. Ұзындығы 1500 км Өзен — Гурьев — ... ... ... ... ... ... кені негізінде химия
өнеркәсібінің ірі территориялық-өндірістік ... (ТӨК) ... ... — Жамбыл ТӨК-і СССР-дегі сары фосфор мен ... ... ... ірі ... ... және Лисаковск кен байыту
комбинаттары Урал мен ... қара ... ірі ... ... Көмір өндірудің негізгі процесі толық механика-
ландырылды. Жер асты ... кен ... ... әдістері
өңдіріске енгізілді. Түсті металл балқыту оттегін ... ... ... ... ... ... тасқынды және автоматты
желілерді автоматты басқару ... ... және ... саны ... ... ... ... өңдірілген жалпы қоғамдық өнім 3
еседен астам ... 1940 ж. ... ... ... ... ... 1965 ж. 30 ... 1970 ж. 19, ал 1978 ж. 12 ... ... ... мен электр энергиясының жан басына шаққанда
Қазақстан еліміз бойынша алдыңғы орындардың біріне ие болды. ... және жеке ... ... ... ... Жүмысшы
табының қалың тобы "Қатарымызда бірде-бір ... ... ... төрт ... ... бесжылдығына — жоғары кепілдік"
деп аталатын патриоттық қозғалыс ... ... ... ие болды.
"Қазақстандық сағат үшін", "Тиімділік пен сапа бесжьщцығына — жастардың
энтузиазмы мен ... "Қол ...... ... пен сапа ...... толық дәнді масағы" деп аталатын
және басқа да ... ... ... ... ... ... ... артуына ықпал етті. Семей облысы Шұбартау ауданы
мектеп бітірушілерінің "Мал шаруашьшығы — ... ісі" деп ... ... тапты. Жеке творчестволық жоспар бойынша жарысқа түсу,
аралас мамандық ... ... ... ... ... ... енгізу қозғалысы т.б. кең өрістетілді. Ғылым мен өндіріс
қызметкерлері арасындағы өзара достық нығайды. Осы ... ... ... ... шаруашылығын, экономикасы мен мәдениетін ... ... ... ... ірі ғылыми орталыққа ... ... ... сейсмология, металлургия, химия,
зоология, астрофиз және ... ... ... ... ... ... жүзіне белгілі болды.
Қазақ ССР-і, РСФСР және УССР өңцірістік және ... ... ... ... ... ... жаңа ... қамтыды. Донбас пен
Қарағанды шахтерлерінің, металлургтерінің, "Казметаллургстрой" ... ... ... ... Рог пен ... — Сарыбай
кеншілерінің, Запорожье және ... ... Ембі мен ... Қазақстанның және Алтай өлкесі мен ... ... ... Ростов обл., Ставрополье, Кубань қой
өсірушілерінің ... ... ... ... ... мен
А.Дәрібаевтың, Ембі мен ... ... ... пен
М.Фарраховтың арасындағы творчестволық достыққа ұласты. Республика өкілдері
Қарақүм каналын, Белоруссияның Солигорск ... ... — Орал ... камазды салуға қатысып, БАМ-ды, қара топырақты емес ... ... ... ... Қазақстанда ірі агроөндірістік жүйелерді
қалыптастыруда, бірсыпыра. территориялық-өндірістік комплекстер ... кең ... ... ... ... күштерді орналастыру
проблемаларын үйлесімді ... ... ... ... ... рөлі зор ... қара ... прокаты мен автомобильдерді ... мен ... ... ... ... Украинаның
құрылыс-монтаж жабдығы мен металл кесетін станоктары, Белоруссияның
радиоапаратуралары мен подшипншегері ... ... ... ... ... динамикалық қар-қынмен өсуіне жағдай жасады. Қарағанды
металлургия, Соколов-Сарыбай, Жаркент кен-байыту, Қаратау химия, Жезқазған
кенметаллургия, Өскемен титан-магний, ... ... ... ... ... ... ... Гурьев мұнай-химия, Кентау
тарнсформатор заводтары, Ермак ферроқорыта заводы, Алматы төменгі вольтті
апаратуралар заводы, "Семипалатинск-ковалът" ... ... ...... ... ... және ынтымақтаса күш жұмсауының игі
нәтижесі еді.
Бірақта өнеркәсіп өнімдерінің табысы КСРО-ның қарулы күштерін нығайтуға
жұмсалды. Соның салдарынан қалыпты жанжақты шаруашылығының ... ... ... ... өнім 9-шы (1970-1975) бесжылдықта 10% (1975-1980)
8,4%-ке, 11-ші (1980-1985) бесжылдықта ... ... ... 4,4 %-ке
азайды. 9-шы бесжылдықта 12,6%, 10-шы бесжылдықта 25%, 11-ші бесжылдықта
3,6% жоспар орындалмаған.
Сонда мұның ... не? ... ... өнімінінің жартысынан
астамы одақтық Министрлер одағының басшылық тарабында болды. ... ... ... ... ... жасалды.
Кәсіпорынның жалпы табысы 15 миллиард сомның Қазақстан бюджетіне тек қана
30 миллион сомы түсті немесе 1% қана ... ... кең ... көмір, түрлі-түсті қара және сирек кездесетін металдар, тыңайтқыштар
шығарылды. Жалпы көрсеткіш пен пайда табудың санына ... ... ... ... ... ... адамдардың денсаулығын
сақтауға, әлеуметтік құрамының дамуына ешқаңдай ... ... жөн ... ... жылдары Қазақстанда ауыл шаруашылық жоспарларын орындаудың
барысы және оның дағдарысқа ұшырауы
Тың игеру Қазақстанды еліміздегі ірі мықты ... ... ... Тың
игергеннен бері республика совхоздары мемлекетке 17,7 млрд. пұттан астам
астық сатты. 10-бесжылдықтан ... ... жыл ... ... ... 1 ... пұттан жоғары астық өткізіп тұрды. Елімізде өндірілетін
товарлы бидайдың 25-28%-ін, ... одақ жүн ... ... ... 33%-ін ... С ... 2077 совхоз, 415 колхоз жұмыс
істеді. Колхоздар мен ... ... ... 15 ... ... ... ... жарақтану 3,4 есе өсті. Ауыл, (селоға қызмет ... ...... ... жем, ауыл ... машиналарын жасау, су
шашу және ... ... ... ... егістіктерінде 239 мың
трактор, 109 мыңнан астам астық комбайындары, 184 мың жүк ... ... ... ... ... Ауыл ... ... мамандану
мен шоғырландыру, оньщ агроөндірістік интеграциясы кең ... ... Ауыл ... ... жер ... және
жайылымдарға су жіберудің көлемі өсті. Мал бордақылау және ет ... мал ... ... ірі құс ... салалары, жүздеген
совхоздар мен колхоздардың күшін біріктіретін ... ... ... ғана 7,9 млн. адам жаңа үйге ... яғни ... ... бірі жаңа үйге көшті. Адамдардың денсаулығын сақтау саласында ... жуық ... ... , ... жылдары ауыл шаруашылығы дағдарысқа ұшырады.
Ауыл шаруашылығының төменгі дәрежеде дамуының негізгі себептері мыналар:
шаруалардың экономикалық ынтасының ... ... ... ... жою және ... ... алу совхоздарды көбейту.
Шаруашылық еңбек ... ... ... ... ... ... бәрі
шаруашылық бастамаларын төмендетуге, қоғам еңбегінің ... ... ... ... Тұрғындар ауылдық жерлерден кете бастады.
Егер 1950 жылы Қазақстанда 3760 колхоз болса, ал 1985 жылы 388 ... ... ... ... ... ... ... табиғи
өндіріс орыңдары мен басқа да фактілер есепке алынбады. Бұның ... ... ... басқарусыз қалды.
Жалпы істің нәтижесінде 1956-1965 жыддармен салыстырғанда 1966-1975
жылдардағы дәнді дақылдар ... әр ... ... орта ... 1,9
центнерге артты. Осы мерзімде Қазақстан одаққа үш мәрте 16,4 ... ... ... ... Бұл көрсеткіш оныншы бесжылдықта маусым
сайынғы сипат алды. Жан басына шаққанда 1986-1990 жыддары ... ... ... ... Орталық басшылык болса республика алар межені
қол ... ... ... отырып, бүрынғыдан бетер биіктетті. Он
бірінші бесжылдықта астықтың жалпы түсімін 28-29 миллион тоннаға, он екінші
бесжылдықта 31,5 ... ... ... ... ... қабылданған шешімдер мен нұсқаулар егіншілік ... ... ... Сол кездің өзінде егіншілікте топырақ өңдейтін тиімді
машиналар ықпал ... ... ... ... ... ... ... заттарды енгізу, арамшептермен, өсімдік ауруларымен
күрес ісі жеріне жете шешілмей қалды.
3. 1970-1990 жылдардағы Қазақстандағы әлеуметтік, экономиялық жағдай.
Невада-Семей қозғалысы
Әскери ... ірі ... пен ... ... ... ... ... шығын әкелді.
Айырықша экологиялық жағдай Арал теңізі бойындағы аудандарды қамтыды.
Арал теңізіндегі ... мен ... ... ... ... Осының салдарынан теңіз суы 15 метрге төмендеп, көлемі 54%-ке
азайды. ... ... пен ... қарай 60-120 км кейін шегінді. Теңіз
түбі 25 мың кв. ... ... бәрі ... ... және санитарлық-эпидемиялық жағдайын
біршама нашарлатты. Бірден жұқпалы аурулар көбейді, әсіресе іш ... ... ... бен ... ... саны көбейді.
1970-1990 жьшдары Арал жағалауыңца жалпы өлім саны екі есе ... 1000 ... 40-60-ы ... ... Ал, аналар өлімі жалпы одақтық
көрсеткіштен 46 есе артық болды. Семей ядролық ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер шарпыды.
Л.Брежнев басқарған мемлекеттік партия 60-шы жылдардың 2-ші ... ... ... жолдан тайып кетті. Бұрынғы сталиндік өкіметтің
саяси құрылымын және мемлекет бюрократиялық ... ... ... ... ... Репрессиялық құрбаңдыққа ұшырау тоқтатылмады.
1978 жылы Қазақ ССР-ның жаңа конституциясы қабылданды. Оның ... ... ... формальдық тұрғыдан жүргізілді.
Ұсыныстар мен ескертулер республиканың правосын кеңейтуге, ... ... ... сақтау туралы жағдай бүркемеленіп келді
және республиканың негізгі заңында айтылмады.
Конституция бабыңда Қазақстан ұлттық республика ретіңце көрсетілмеген.
КПСС-тің басқару ролі заңды ... ... Бұл ... да ... ... ... ... қоғамның барлық жолында партиялық аппараттық басқаруға
көшті. ... ... ... және ... ... ... атқарды. Халық совет депутаттары өкіметті басқарудан қадды.
Қазақстандағы ауылдар мен қалалар арасындағы әбден асқынған өлеуметтік
ауытқушылық көптеген адамның, ... ... ... ... ... идеологияның сойылын соғып, оның қара құлы болуға ... ... ... 1989 ... 28 ... ... КСР Министрлер кеңесі
Ақтөбе, Алматы, Шығыс Қазақстан, Атырау, Жамбыл, Жезқазған, Қостанай,
Семей, Талдықорған, Орал және ... ... ... ... ... ... ... шаралар туралы қаулы қабылдады. Бұл
республикадағы мүлгіп жатқан ауылдардағы өлі тыныштықты бұзған ... ... ... Қазақстандағы 205 ауылдық ауданның 71-інің әлеуметтік даму
дәрежесі өте төмен, ал оның 30-ының мүлдем ... ... ашық ... ... 30 ... 1 млн. аса адам ... Ал, олардың 900 мыңы қазақтар.
Ондағы әйелдің әдетте ... ... бар, ... ... ең жоғары
деңгейде"1 — деді. Н.Ә.Назарбаев осы мәселеге арналған мәжілісте. 1990
жылдан бастап осы ... ... ... ... әлеуметтік дамуын
жеделдету мақсатында 200 миллион, кейін 274 ... сом ... ... ... ... ... көтерілгенде түп бесігіміз — ауылдардағы
тыныштықты жойып, алдыңғы қатарлы дамыған өркениетті елге айналу — ... ... жьшы ... ... деп ... ... сынақтарға қарсы
қозғалыс дүниеге келді. Қазақстандық ядролық қарусыз дүние үшін күресушілер
өздерінің невадалық әріптестеріне ... ... ... ... ... Семей полигоны, әлемдегі басқа да ядролық қаруға қарсы
күресушілер әлемнің түрлі ... ... ... ... марштарына
қатысты. Бұл қозғалыстың құрамына "Әлем дәрігерлері ядролық соғысқа қарсы",
"Парламентшілер ғаламдық шараларды қолдайды", "Гринпис" ұйымдары, ... ... ... және басқа да елдердің күрескерлері енетін.
Халықаралық ядролык ... ... ... ... ... берді.
Қозғалыс бөлімшелері Қазақстанның барлық қалалары мен аудаңдарында, сондай-
ақ ... ... АҚШ пен ... ... ... ... О.Сүлейменов халықаралық қозғалысы
өте аз мерзім ішінде Семей полигонындағы ядролық ... ... ... ... ... Н. Назарбаев өзінің 1991 жылғы 29
тамыздағы Жарлығымен 459 ядролық сынақ ... ... ... жапты. Бұл
акция біздің еліміздің атом қаруын таратпау саясатының басы болды.
Тәуелсіздік алған ... ... ... ... ... ... ... қаруды жоюдың түрлі мәселелері бойынша
ұстанымдарын анықтау секілді өте ... ... ... ... қарудан
бас тарту саясатын ұстанған Қазақстан 1991 жылғы 29 желтоқсандағы Алматы
декларациясына қол қоюшы ретінде Ресей, ... және ... ... КСРО ... арсеналының қызметіне, ядролық қауіпсіздіктің қажетті
дәрежесін жоғалтпау үшін бақылау жасау қажеттігін айтты. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
міңцеттемелеріне сенімділігін қуаттады.
4. Қазақстандағы демографиялық процестер және 1986 жылы желтоқсанда
қорлық көргендер мен ... ... ... ... басталған республика тұрғындары
құрамын интернационализациялау Қазан төңкерісінен кейінгі уақытта тіптен
күшейе түсті. Қазір мүнда ... аса ... мен ... өкілдері
тұрады. 1939 жылы қазақтардың пайдасына қалыптаспаған ... саны ... ... ... елу ... ... ғана ... 1989 жылғы санақ
бойынша Қазақстан тұрғындарының ұлттық құрамы мынадай еді: қазақтар — 39,7,
орыстар — 37,8, немістер — 5,8, ... — 5,4, ... мен ...... мен ... — 1,1, ... - 0,6, әзербайжандар - 0,5, процент
тағы сол сияқты. Сонымен, қазақтар 1926 жылдан кейін ... рет ... ... саны ... басқалардан озды. Міне, біз мұнан
Қазақстан тұрғындары ұлттык құрамының соңғы жарты ғасырда этнодемографиялық
дамуының және бір ерекшелігін көреміз.
Еліміздегі ... ... ... күрделілігін ұғыну үшін қоныс
аударулардың тарихына қысқаша тоқталайық. XIX ғасырда Ресейден, Украинадан,
басқа да аймақтардан Қазақстанға ... ... ... ... келіп
жатты. Бұл лек 1991 жылдың 16 желтоқсанына дейін тоқтаған емес: XX ғасырдың
алғашқы он жылында, реформаны іске ... ... ... ... ... ... ... келушілер саны 140 мың адамнан асып жығылып отырды. Қоныс
аударушылардың бестен бір бөлігі шет елде сіңісіп кете алмай ... ... ... ... ... алып, осында мәңгіге қоныстанып
жатты. Тарихшылар берген бағаға сайсақ, сол кездерде ... ... бір ... 200 мың ... ... қоныстандырулардың жергілікті халықты орыстандыруды және отарлаудың
барлық өлшемдеріне сәйкес олардың иелігіндегі жерді Ресей тәжіне түпкілікті
бекітіп алу ... ... ... дәл сол ... ... өкіметі одан әрі жалғастырады.
Сөйтіп, ұжымдастыру кезінде Қазақстанға 250 мың ... ... ... жер ... еді. Соғыстың алдындағы жылдары түрлі республикалардан
өнеркәсіп құрылысын жүргізу ... тағы да бір ... 200 мың ... сол жылдары республиканың күллі аумағы көбінесе Кеңестік жүйеге қас
деген жалған желеумен жіберілетін адамдарды, ... ... ... ... Мұнда түрмелердің, легерьлердің және күштеп
қоныстандыруға арналған ... ... ... ... Қазақстанда
қанша қамалғандардың, айдауылмен әкеліп қоныстандырылғандардың болғанында
қисап жоқ. Олардың талай мыңы өмір ... ... ... ... ... ... көзін жазалау-қудалау аппараты құртты.
Соғыс қарсаңында және соғыс кезінде "сатқындық ... ... ... айып ... ... халықтарға карсы қатаң куғыңдау шаралары қолға
алынды. Бейбіт жатқан, ... ... жүк ... тиеи, біздің далаға
жөнелтіп жатты. Ондағы мыңдаған қоныс аударған адамдар осындай ... ... ... суықтан және дерттен дүние салды. Тірі
қалғандарының санасында қатыгез, қаскөй жендеттердің ... ... ... ... ... үрей ... сақталып қалды.
Сол кезде Қазақстанға 100 мыңға жуық Қиыр Шығыс корейлері, 800 мыңдай
Еділ бойының немістері, КСРО-ның Батыс ... 100 ... аса ... ... 500 ... ... тұрғыны күштеп қоныстандырылды.
Қазақстанға күштеп көшірудің қара ... ... ... ... ... мың ... басқа да кеңес халықтарының өкілдері
бастан кешті.
Ресми деректер бойынша сол кезде Қазақстан жұрты бір ... ... ... ... ... Алайда, бұл сан тым ... ... ... ... ... бірге мұнда 350 мыңнан астам адамның
әкелінгені де ... Сол ... ... ... ... мен
мәдениеттің бетке шығар қаймағы — көптеген ... ... ... мен ... ... еске ... де артықтығы жоқ.
Амалсыздан қоныс аударушыларды қазақтардың қаншама ... ... ... ... Ұжымдастыру мен ұлы жұт діңкелеткен, өздері ... ... ... қу ... қу ... қалған жандарға баспана беріп,
бауырына тартып, соңғы тілім нанымен бөлісті. Мұны дархандық көрсетіп, ақ,
адал көңілімен ... да дау жоқ. Аман ... адам ... ... ... оларға күні бүгінге дейін керсеткен көмегі үшін ... ... ... де ... жоқ. 60-шы ... ... және ... Қазақстанның тың және тыңайған жерлерін игеруге ... ... адам ... ... бір ... көп ... мұнда жердегі
жұмақ орнайды деген ресми насихатқа сенгендер еді. Өкімет ... ... ... ... "қамшы" сілтеп те ... ... ... Қазақстанға күштеп әкелінгендердің ішінде тікелей
қамту орындарынан жеткізілгендердің болғаны да жасырын емес. Нақ сол ... ... бұл жолы да ... ... жіберген орталық
өкімет жергілікті басшылықпен де, республиканың қарапайым тұрғындарымен де
ақыл қосып әуреге түскен жоқ.
Өлкенің ... ... ... ... айқын, ғылыми негізді
бағдарламасын әзірлеп ... ... ... астық өндірісін өркендетуге
кім қарсы болсын! Соңынан адам күлерліктей аз түсім — гектарынан ... 3-
5 ... ... алу үшін жер ... ... зор ақша ... үкіметті
ақылды қожайын деп айтуға ауыз бара ма? Ал солай ... ... ... ... ... ... 40 миллион гектардан
тұратын ... ... ... "пісірілгені де" баршаға аян. ... ... ... ... ... ... еткен аса қымбатқа
түскен астық әрі үстірт экономикалық және демографиялық стратегия демеске
лаж жоқ.
Соғыстан кейінгі жылдары тағы да 150 мың ... ... ... ... объектілерге, соның ішінде Семей ядролық ... ... ... ... ... ... тіреді. Содан кейін де жұмыс күшін
басқа құрылыстарға ұйымдасқан түрде іріктеу женіндегі ... ... ... куәміз. Сонымен бір мезгілде табиғи көші-қон да
жүріп жатты: Қазақстанға басқа халықтардың өкілдері, негізінен ... да ... ... оты бар, ... ... де, өзінің қайраты
мен қарымына да сенетін адамдар ағылып келе бастады. Шындығын айту керек,
тұрмыс қамын күйттеп келгендердің ... де ... ... ... ... ... әкелінген жандардың қаншама тақсырет
шеккенімен, ... ... ... бәрінен бұрын қазақтардың өздері айтып
жеткізгісіз ауыр жағдайда қалды десем шындыққа ... ... ... республика қатаң экономикалық және саяси тәжірибе
жүргізетін бүкілодақтық сынақ алаңына айнадды. Солардың ... ... ... жөне ... ... ... ... кеткең" халықтарды қоныстандыруды, тың игеруді немесе ... ... ... ... ... ... ... өз аддына, өсіресе, демографиялық ахуалға ауыр соққы ... ... 1897 жылы ... ... сол ... ... ... барлық жұрттың 90 процентін қазақтар құрағанына айғақ.
Жарты ғасыр ... бұл ... 29 ... деңгейіне дейін
төмен-деді. Бұрынғы одақтың бір де бір республикасында жергілікті жұрттың
үлес салмағы жалпы ... ... дәл ... ... төмен
болып көрген емес! Елге есімін берген қазақтар туған топырағында ұлтгық
азшылыққа ... ... ... ... жүргізген ұлттық-
демографиялық саясаттың жазалаушылық сипатта болғаны туралы түжырым
жасамасқа амал жоқ. ... ... ... ... ... желдеу еткенмен, олар патша заманында басталған істі одан әрі
және көбінесе ... ... әрі ... ... ... ... Екі
жүйенің екеуі де өз мүлделерін көздеп, "ұлттық шет аймақтарға" қатысты
қатаң бағыт ... ... де ... және ешбір жағдайда жергілікті жұрттың
мүддесін ескерген емес, ... кез ... ... қашан да қатаң басып
тасталып отырды.
Ұлттық дәстүрлер мен салт-сананы нысаналы ... ... ... ... қайда әкеліп тірер еді? Сөз жоқ ұлттық мәдениеттің
құлдырауы мен қоғамдық кері ... ... еді. Орыс ... мысы ... ... 90-95 процентін құрайтын жерлердің өзінде де басым тұрады.
Қазақ зиялылары, өсіресе, жазушылар, ақындар, драмашылар өздерін табан
тірер ... ... ... ... ... түсіне және бағалай
білетін оқушылар мен көрермендер күннен-күнге азайып бара жатқан кезде,
қазақ тілінде ... ... ... ... мән-мағынасы жоқтай
көрінген. Туған тілін, мәдениеті мен ... ... ... жүйе ... пиғылы үшін қаралады.
Мұның бәрі, сайып келгенде, қазақ ... ашық ... ... ... ... шегіне жеткен наразылық бәріміздің жадымызда
жатталып қалған 1986 ... ... ... асып ... ... Алматының көшесіне шығып, өз халқының абыройын бүлайша жаппай
қорлауға ендігі ... ... ... ... қол ... ... заңды құқықтарын қорғау үшін ... ... ... ... ... жария етті.
Өкінішке қарай, өкімет орындары, ең алдымен партия органдары болған
оқиғадан дүрыс қорытынды шығарып, ... ... ... ... деп
айту қиын. Есесіне, бүкіл қазақ халқына ұлтшылдық күйесі жағылып, кудалау
шаралары қолданылды, былайша айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... манифестацияға қатысушыларды немесе
өкімет "құқыққа қарсы карекет жасады" деп күмән туғызған адамдарды ұстады.
Олардың ... ... ... ... ... ... қалпында желтоқсан аязыңда қаланың сыртына, айдалаға апарып
тастады. Тергеу барысыңца да заң бұзушылық тоқталмай, ... ... ... ... ... ... ... да қүлық таныта қойған жоқ.
Сөйтіп, ... ... ... жуық адам сотқа тартыдды, алайда
көп ұзамай сот ... ... ... ... мәжбүр болды. Әділетсіздік
етек адды, сенімсіздер ... ... 800 ... мен ... ... 270 студент жоғары оқу орындарынан қуылды, ондағын
жұмысшылар мен қызметшілер жұмысынан кетті.
Әлбетте екіметгің мұндай қарекеті ұлтаралық қатынастарға елеулі ... қала ... жоқ. Сол ... ... "халықтар достығына
нүқсан келген жоқ", "кеңестік ... ауыр ... ... сарындас әбден жауыр болған жаттанды тіркестерді дұға сөздеріндей
жалықпай қайталаумен болды. Алайда, адамдар ... ... ... ... ... ... қарым-қатынаста салқындық пайда болғанын,
өзді-өзі ... ... ... ... ... ... жоқ.
Жағдайды партия және мемлекет органдарының орашолақ іс-қимылы одан сайын
ұшықтыра түсті, олар оңтайлы да ... ... ... орнына
мәтібиліктің баз-баяғы дәстүрлеріне басып, материалдық жағынан да, ұйымдық
жағынан да ... ұзын ... ... ... жасаумен
шектеліп жүрді.
Партияның нұсқауымен өрістетілген қазақ тілін жаппай оқып-үйрену науқаны
— сондай шартардың бірі. Жоғарыдан ... ... ... қазақ тілі курстары
мен үйірмелерін құру, оған тіл білмейтін азаматтардың бірін қалдырмай тарту
табысталған тиісті ... ... ... ... ... ... ... осындай бірнеше мың үйірме құрылған екен. Бұл жақсы ниетті жоққа
шығарудың кеселді ... еді, ... ... ... оқыту жөніндегі
жұмысты мықтап жолға қою үшін республикада оқулықтар да, ... ... ... да жоқ болатын.
Дереу қазақ мектептерін құру, дәлірек айтсақ, қайта құру, ... ... ... ... ... ашу ... алынды. Ақыры
қисынсыздыққа ұрынған көздер бар. Аралас оқыту делінетін ... ... тек орыс ... ... бөлігі тек қазақ тілінде оқытылатын) қолға
алынған ... ... ... ... ... ... ... болды.
Бақытымызға қарай, зардап шеккендер болған жоқ, бірақ, қара ... ... ... таптырмай кетті. Оқиғаны бажайлай келгенде, бұған кінәлі жағдай
болып ... Олар ... ... ... ... екі ...... жөне
орыс аймағына бөлген екен. Сөйтіп екі директор, екі оқшау ұжым ... ... ... ... шегі деу ... ... дәлізге білеудей
металл тор қойылады. Сол торды жарған екен. ... ... ... ... бөліп оқытуды қаламаған оқушылардың өздері болса керек.
Тәуелсіздік алғаннан кейін ғана елімізде қазақ халқының тілін, әдет-ғұрпы
мен дәстүрлерін ... ... ... ... ... ... ... Сонымен тоталитарлық тыйылды. Мәңгіге тыйылды деп сенемін'деді.
Қорыта ... ... ... мен лениндік ұлт саясатының
"салтанатының" мысалдары Қазақстан тұрғындарының көп ... ... ұлт ... ... ... некенің көбеюінен, қазақ жастарының
орыс тіліне, өзге мәдениетке көбірек ден қоюынан ізделініп, насихатталып
жатты. ... ой ... ... өкімшіліктің кездеген саяси
мақсаттарын діттеу жолына түсті. Үстемдік етіп ... ... ... ... ... қоғамдық ғылымдарды сыңаржақ,
насихатгың құралына айналдырьш жіберді. Әсіресе, қазақ ... ... ... ... Қазан төңкерісіне дейінгінің бар жақсысын
жоққа ... ... ... ... бәрін Компартия мен Кеңес
екіметінің арқасында болды, делінді. Олар ондай "зерттеулерді" адды да.
Әдебиеттер:
1. ... Н.Ә. ... ... ... ... ... ... 1998, 16 қаңтар.
1. Қазақстан агроөнеркәсібі. 1990, №4.
2. Ақиқат. 1994, №5.
3. Қазақ тарихы. №4.
2. Краткие ... ... ... ... 1989 г. ... ... Қазақ ССР тарихы. Бес томдық. 5-том. Алматы, 1984
3. Казахская ССР Краткая энциклопедия. том 1. Алматы,'
1985.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1970 – 1990 жылдардағы Қазақстандағы көші – қон процестерінің тарихы46 бет
Ежелгі заманғы Қазақстан414 бет
Молдашев алтынбек бәкірұлы4 бет
Еліміздің экологиялық проблемалары11 бет
Әйелдер құқықтарының біріккен ұлттар ұйымы аясында реттелуі6 бет
I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысынан тузу әдіс-тәсілдері38 бет
XIX ғ. ІІ-жартысындағы Қазақстан7 бет
Алакөлдің көпжылдық су деңгейі режимі43 бет
Бастауыш сынып оқулықтарының лексикалық қорын анықтау62 бет
Кеңестік дәуірдегі дамуына орыс тілінің тигізген әсері16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь