1986 жылғы желтоқсан оқиғасының қозғаушы күштері мен барысы

Мазмұны

І. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ. Негізгі бөлім
2.1. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасының басталу себептері мен
алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасының қозғаушы күштері мен
барысы. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3. Желтоқсан оқиғасының бас қаһармандарының бірі, ауыр
жазаға кесілген Қайрат Рысқұлбековтың ерлігі ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІУ. Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
1986 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан коммунистік партиясы Орталық комитетінің бесінші пленумы болды. Пленумды сол кездегі СОКП Орталық Комитетінің хатшысы болып істейтін Г.П. Разумовский ашты. Ол Д.А. Қонаевқа зейнеткерлікке шығуына байланысты Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің бірінші хатшысы қызметінен босатылатынын хабарлады. Оның орнына бұдан бұрын Грузия республикасында хатшы, Ульяновск облысында бірінші хатшы болған, біздің елімізде тұрмаған, қызмет етпеген, жағдайды білмейтін, Қазақстан халқы оның адамгершілік тұлғасы түгіл беті-жүзін танымайтын Г.В. Колбин дегенді сайлау жөнінде ұсыныс жасады. Сөйтіп, 18 минуттың ішінде Колбин республиканың бірінші хатшысы болып шыға келді.
Сол күні, желтоқсанның 16-сынан 17-сіне қараған түні, Қазак ССР Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің деректері бойынша, алты оқу орнының және С.М. Киров атындағы заводтың 8-жатақханасында театр-көркем институтының 12 студенті "арандатуға бағытталған іріткі салу жұмысын жүргізді. Студенттер, жұмысшы жастар жатақханаларында ұранда жазылып, транспоранттар дайындалды.
Келесі күні, 17 желтоқсанда пленум туралы хабар ақпарат құралдарында басылып шықты. Жұрт аң-таң болды. Республи-када тұратын алты миллионнан астам қазақтың ішінен бірінші басшы боларлық бір адам табылмады ма деген сұрақ әркімнің көңіліне қаяу келтірді. Орталықтың мұндай әкімшілдік-әміршілдік өктемдігін, сенімсіздігін әділетсіздікке жандары қас, пәк жүрек жастар бірінші сезініп, бірінші көтерілді. Бұл оқиға халықтың намысына тиерлік, ұлттық кемсітушілікке жататын-дығын жастар бірінші ұғынды. Студенттік және жұмысшы жатақханаларында толқу басталып, алаңға шығу, Орталықтың өктем шешімдеріне қарсылық, наразылық білдіру жөнінде әр жерде әңгіме қозғалды. Сөйтіп, жан-жақтан Жаңа алаңға республика басшыларына коптен шешілмей жатқан мәселелерді білдіруге, халықтың тілегімен санаспай, қадір-қасиетін қорлайтын пленумның шешіміне қарсылығын білдіруге жұмысшылар мен оқушы жастар шеруге шықты. || 1 ||
М. Шаханов бастаған комиссия, қозғалысқа қатысқан адамдардың айтуынша кешке қарай аланда 15 мындай адам болды деп шамалайды. Шеру алғашында бейбіт және саяси сипатта болды. Ешкім занды немесе қоғамдық тәртіпті бұзбай, тек өздерінің талап-тілектерін білдіріп, өткен пленум шешімдеріне түсінік берілуін, ол шешіммен өздерінің келіспейтіндіктерін білдіруге шыққан. Олар Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшылығына неге қазақтан немесе респуб-ликаның жергілікті халқының жай-жапсарын білетін орысты неге қоймайды, ондай адам неге сырттан әкелінеді, ол туған халықтың мұң-мұқтажын қайдан білмек, өз елімізді өзіміз неге басқармаймыз деген сауалдармен әділеттілікті іздеп, соларға жауап алғылары келіп шыққан болатын.
Түптеп келгенде, бұл қазақ халқының отаршыл, өктемшіл саясатқа өздерінің азаматтық және саяси позициясын ашық білдіру еді. Ол бүкіл бір халықтың пікірін елемей, халықты қорлайтын шешімге қарсы тұру болды.
Алайда, оларды бір қолында резеңке таяқ, бір қолында қалқаны бар сарбаздар мен милиция қызметкерлері қарсы алды.
1916 жылы Қазақ елінің қарсылығын басу үшін таңдаулы әскер қолдары Қазаннан, Пермнен, Орынбордан алдырылған болатын. Екіншіден 1916 жылғы көтеріліс қарсаңында және тұсында патшалық билік Қазақстанға келіп қоныстанған орыс және басқа еуропалық шаруаларды іске асырды. Қазақстан Компартия Орталық Комитетінің, қаланың және облыстық партия комитетерінің нұсқауы бойынша Алматы зауыттарында халық жасақтары үшін темір арматураның кесіктерінен, резинадан жасалған кабельдерден, шынжырлардан арнайы қару даярланды. Қозғалыс күндері өте салысы мен бұл қаруды даярлаған шерушілер деп мәлімдеді. Ал «Халық жасақшыларының басым әрі белсенді бөлігі астана зауыттарында істейтін ұлты еуропалықтар еді.
Белгілі дәрежеде, желтоқсан күндері кеңестік биліктің Қазақстандағы негізгі ұлттардың ара салмағын біртіндеп өзгертіп бұл мәселені біржола өз пайдасына шешу саясатының ойлағандай нәтиже бергендігін мойындамасқа ылаж жоқ.
Әсіресе, Алматы сияқты астана тұрғындарының ұлттық құрамын қалыптастыруды ұстанған Орталықтың стратегиялық саясатының қаншалықты қауіпті екендігін желтоқсан оқиғалары еш бүкпесіз оны көрсетіп берген еді. Қазақ халқының үлес салмағы мен санын қысқарту елді мекендер, жерсудың тарихи аттарын өзгертумен қоса қабат жүрді. Мұндай саясат, шын мәнінде байырғы халықтың «жұтылып» кетуіне әкелді.
ХVІІІ-ХІVғ.ғ отарлық үстемдікке қарсы мемлекеттік тәуелсіздік үшін азаттық қозғалысты ру-тайпа ақсүйектері бастап шықты, ХХ ғасырдың алғашқы ширегінде азаттық үшін қозғалыстың басына ұлт зиялылары мен жаңа ғана қалыптаса бастаған саяси элита келді, сөйтіп оған жаңа мазмұн және серпін берді. Ал, 1986 жылғы желтоқсанда орталық алаңда мемлекеттік мәселесін зиялылар да емес, басқарушы саяси жол да емес, жұмысшы және студент жастардың қойып немен түсіндіруге болады?
Қозғалыс күндері, одан кейін тіпті қазіргі уақытқа шейін де жастарға желтоқсан күндері ашық та нақты қолдау көрсете алмағандығы үшін қоғамдық пікірде ұлт зиялыларын айыптау орын алып келеді. Мұндай пікірдің белгілі дәрежеде орынды екендігін мойындау керек. Зиялылар әрқашанда қоғамдық қозғалыста алдыңғы сапта көрінген, халықтың ұлттық ең кәусар тілегін білдірген ұлтына жөн сілтеген. Халық алаңға шыққан жастар осы міндетті өз мойнына алған зиялыларды көргісі келді, оның соңына еруге даяр екендігін әлденеше рет білдірді де өкінішке орай, ондай биіктен көрінуге даяр зиялылар қауымы жоқ болып шықты.
Оқиғалар ағыны бұлтартпай осы ащы шындықты алдынан көлденең тартты да отырды. Ондай қолдануды жастарға биліктегі номенклатураның көрсете алмайтындығы бәсенеден белгілі-тін, Дәстүрлі қазақ қоғамында ертеден келе жатқан салт бар дағдарысты тұңғиыққа келіп тірелгенде көпті көрген, көңіліне көпті түйген елдің бас иесі ақсақалдар жиналған шаршы топтың алдына шығып екі жақты бірдей бәтуаға келуге шақырар еді. Дәстүрлі шабысынан көптен бері жаңылысқан ХХ ғасырдың соңындағы қазақ қоғамында ондай өнерлі ақсақалдар да жоқ болып шықты. Төсіне еңбек пен майданда алған ордендері мен медальдарын тағып «ал, атсаң алдымен мені ат!» деп алаңға келетін ақсақал ағаларымыз жылы үйінен шықпаған күйде отырып алды. Сөйтіп қалың елі, қазағының жоғын жоқтап алаңға шықсам, оның жайсаң-жақ сыңарының қолдауын табамын деп үміттенген албырт жастар, ең ақыры желтоқсанның қақаған аязында далада қалып шығы мен басын кеңес солдатының күрегі мен күрзісіне берді, итіне таланды. Алайда жетпіс жыл бойы кеңестік идеологияның тепкісінде болып, жоғарыдан нұсқауды, басшылыққа алып үйренген зиялылардан дербес жігерлі әрекет күту артық. Қазір ғалымдар «қазақ сөзінің қазақ хандығынан бұрын да бар екендігін дәлелдеді. Ал қазақтың ХV ғасырда дербес мемлекет болуынан бері де өліп-тірілуі аз емес.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Байпақов К.М. Ежелгі Қазақстан тарихы. Алматы, 19994 ж.
2. Бекмаханова Н. Қазақ ССР тарихы. Алматы, 1991 ж.
3. Жамбылов Д. «Тәуелсіздік және саяси сана» Алматы,1999ж.
4.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің отарлық саясаты» Алматы, «Санат» 1994ж.
5.Мадашев Х «Қазақ халқының арғы бергі тарихы» Алматы, 1995ж.
6. Қазақстан тарихы. 1 том. Алматы, 2001 ж.
7. Қазақстан тарихы. 3 том. Алматы, 2001 ж.
8. Қазақстанның көне тарихы. Алматы, 1993 ж.
9. Қозыбаев М. Қазақстан тарихы очерктері. Алматы, 1994 ж.
10. «Қазақ совет энциклопедиясы», І,ІІ-том.
11.Қозыбаев М., «Жауды шаптым ту байлап» Алматы, 1994ж.
12.Сабырханов А., «Ұлы бетбұрыс»Алматы, «Мектеп»1981ж
13. Тлепов Ж. «Елім деп еніреген ерлер жыры» Алматы, 1995ж.
        
        Мазмұны
І.
Кіріспе.....................................................................
...............................................
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасының басталу себептері мен
алғышарттары..............................................................
....................................
2.2. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасының қозғаушы күштері мен
барысы.
............................................................................
............................
2.3. ... ... бас ... ... ... ... Қайрат Рысқұлбековтың
ерлігі...............................
ІІІ.
Қорытынды...................................................................
....................................
ІУ. Пайдаланған әдебиеттер
тізімі...........................................................
Кіріспе
1986 жылы 16 желтоқсанда Қазақстан ... ... ... бесінші пленумы болды. Пленумды сол кездегі СОКП ... ... ... ... Г.П. ... ... Ол Д.А. Қонаевқа
зейнеткерлікке шығуына байланысты Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің
бірінші хатшысы ... ... ... Оның ... ... ... ... хатшы, Ульяновск облысында бірінші хатшы болған,
біздің елімізде тұрмаған, қызмет ... ... ... ... оның адамгершілік тұлғасы түгіл беті-жүзін танымайтын Г.В. Колбин
дегенді сайлау жөнінде ... ... ... 18 ... ... Колбин
республиканың бірінші хатшысы болып шыға келді.
Сол күні, ... ... ... ... түні, Қазак ССР
Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің деректері бойынша, алты оқу орнының
және С.М. ... ... ... ... ... 12 ... "арандатуға бағытталған іріткі салу жұмысын
жүргізді. Студенттер, жұмысшы жастар ... ... ... дайындалды.
Келесі күні, 17 желтоқсанда пленум туралы хабар ақпарат құралдарында
басылып шықты. Жұрт ... ... ... ... алты ... ... ішінен бірінші басшы боларлық бір адам табылмады ма деген
сұрақ әркімнің көңіліне қаяу ... ... ... ... ... ... ... жандары қас, пәк жүрек
жастар бірінші сезініп, бірінші көтерілді. Бұл оқиға халықтың намысына
тиерлік, ... ... ... жастар бірінші ... және ... ... ... ... алаңға шығу,
Орталықтың өктем шешімдеріне қарсылық, наразылық білдіру жөнінде әр жерде
әңгіме қозғалды. Сөйтіп, ... Жаңа ... ... ... ... ... мәселелерді білдіруге, халықтың тілегімен санаспай,
қадір-қасиетін қорлайтын пленумның шешіміне қарсылығын ... ... ... жастар шеруге шықты. || 1 ||
М. Шаханов бастаған комиссия, қозғалысқа ... ... ... ... ... 15 ... адам болды деп шамалайды. Шеру алғашында
бейбіт және саяси сипатта болды. ... ... ... ... тәртіпті
бұзбай, тек өздерінің талап-тілектерін білдіріп, өткен пленум шешімдеріне
түсінік берілуін, ол ... ... ... білдіруге
шыққан. Олар Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің ... ... ... ... ... жергілікті халқының жай-жапсарын
білетін орысты неге ... ... адам неге ... ... ол ... мұң-мұқтажын қайдан білмек, өз елімізді өзіміз неге басқармаймыз
деген сауалдармен әділеттілікті іздеп, соларға жауап алғылары ... ... ... бұл ... ... ... ... саясатқа өздерінің
азаматтық және саяси позициясын ашық білдіру еді. Ол бүкіл бір халықтың
пікірін ... ... ... ... ... тұру болды.
Алайда, оларды бір қолында резеңке таяқ, бір қолында ... ... мен ... ... ... ... жылы ... елінің қарсылығын басу үшін таңдаулы әскер қолдары
Қазаннан, Пермнен, Орынбордан алдырылған ... ... 1916 ... ... және ... патшалық билік Қазақстанға келіп
қоныстанған орыс және басқа еуропалық шаруаларды іске ... ... ... ... қаланың және облыстық партия комитетерінің
нұсқауы бойынша Алматы зауыттарында халық жасақтары үшін темір ... ... ... кабельдерден, шынжырлардан арнайы қару
даярланды. Қозғалыс күндері өте салысы мен бұл ... ... ... ... Ал ... ... басым әрі белсенді бөлігі астана
зауыттарында істейтін ұлты еуропалықтар еді.
Белгілі дәрежеде, желтоқсан күндері кеңестік ... ... ... ара ... ... ... бұл ... біржола өз
пайдасына шешу саясатының ойлағандай нәтиже ... ... ... ... ... ... ... ұлттық құрамын
қалыптастыруды ... ... ... ... ... ... ... оқиғалары еш бүкпесіз оны көрсетіп берген еді.
Қазақ халқының үлес ... мен ... ... елді ... ... ... ... қоса қабат жүрді. Мұндай саясат, шын мәнінде
байырғы халықтың ... ... ... ... үстемдікке қарсы мемлекеттік тәуелсіздік үшін
азаттық қозғалысты ру-тайпа ... ... ... ХХ ... алғашқы
ширегінде азаттық үшін қозғалыстың ... ұлт ... мен жаңа ... ... саяси элита келді, сөйтіп оған жаңа мазмұн және серпін
берді. Ал, 1986 жылғы желтоқсанда ... ... ... ... да емес, басқарушы саяси жол да ... ... және ... ... немен түсіндіруге болады?
Қозғалыс күндері, одан кейін тіпті қазіргі уақытқа шейін де жастарға
желтоқсан күндері ашық та нақты қолдау ... ... үшін ... ұлт зиялыларын айыптау орын алып келеді. ... ... ... орынды екендігін мойындау керек. Зиялылар әрқашанда ... ... ... көрінген, халықтың ұлттық ең кәусар тілегін
білдірген ұлтына жөн сілтеген. Халық алаңға шыққан жастар осы ... ... ... ... ... келді, оның соңына еруге даяр екендігін
әлденеше рет білдірді де ... ... ... ... көрінуге даяр
зиялылар қауымы жоқ болып шықты.
Оқиғалар ағыны бұлтартпай осы ащы шындықты алдынан көлденең тартты да
отырды. ... ... ... ... ... ... ... белгілі-тін, Дәстүрлі қазақ қоғамында ертеден келе
жатқан салт бар дағдарысты тұңғиыққа ... ... ... ... ... түйген елдің бас иесі ақсақалдар жиналған шаршы топтың
алдына шығып екі ... ... ... келуге шақырар еді. ... ... бері ... ХХ ... соңындағы қазақ қоғамында
ондай өнерлі ақсақалдар да жоқ болып шықты. Төсіне еңбек пен ... ... мен ... ... «ал, ... алдымен мені ат!» деп
алаңға келетін ақсақал ағаларымыз жылы үйінен шықпаған күйде ... ... ... елі, ... жоғын жоқтап алаңға шықсам, оның ... ... ... деп ... албырт жастар, ең ... ... ... ... ... шығы мен ... кеңес солдатының
күрегі мен күрзісіне берді, итіне таланды. Алайда ... жыл бойы ... ... ... ... ... басшылыққа алып үйренген
зиялылардан дербес жігерлі әрекет күту ... ... ... ... ... ... бұрын да бар екендігін дәлелдеді. Ал қазақтың ХV ғасырда
дербес мемлекет болуынан бері де ... аз ... 1986 ... ... ... басталу себептері мен
алғышарттары
1986 жылғы желтоқсан оқиғасының басталу себептері мен ... ... ... ... жиналған халық алдына шығып,
жағдайдың егжей-тегжейін біліп, шиеленістірмей, оны бейбіт жолмен ... ... ... ... төнген қатер деп санап, саяси дәрменсіздік
білдіріп, ... пен ізгі ниет ... ... ... ... шыққан
халықты күшпен басып-жаншуға үміт артты. Көп ұзамай, алаңға қарулы күштер
әкелініп, тағы милиция ... ... 17 ... бірінші
басшылармен кездесу болмай, мәселелер шешілмегендіктен, шеру 18 желтоқсанға
ұласты. Бұлай боларын сезген басшылар Москвамен ... ... ... Олар ... жат ... ... РСФСР және басқа
одақтас республикалардың сегіз қаласынан сақадай сай қаруланған армия ... ... ... ... ... күштерді Алматыға жөнелтті.
Т. ... ... ... ... ... бұл ... былай
делінген: "Кешкі сағат алтыда Фурманов көшесімен қос-қостап сап түзеп өткен
бронотранспортерларға мінген олар аланда шоғырланды. Танктер де ... бес БТР ... ... ... қол ... қойған жанкешті жандарға
суық ызғарын төгіп, қауіп төндірді. Сөйтіп, алаңға саны — 50 мың әскер, ... ... ... 16 ... ... шоғырлаңдырылды". Түс қайта
танкілер мен БТР-лар алаң-нан алынып аулағырақ тасаға апарылып ... 2 ... ... Москвадан КОКП Орталық Комитеті Саяси Бюросының мүшесі
М.С. ... ұшып ... ... ... ... жойқын күш аз
болғандай орыс жұмысшыларынан топтастырылған, металл шыбықтармен, арматура,
шынжыр және ... ... ... жасақшылар келтірілді. Оларды
тікелей алаңға қоймай, алаңның айналасындағы аулаларда, тасада үш қатар
шеңбер ... етіп ... Ол да ... ала ... зымиян айла екен.
Кейін белгілі болғандай, олар шерулерді басу, ұстау кезінде құрсауды ... ... ... ... дайындалған шара екен. Бірінші шеңберден
құтылсаң, екіншісінің таяғына жығыласың, одан құтылсаң — үшінші ... ... ... ... ... ... ... түсіріп, демонстранттардың
қарулары деп көрсетті, айыптауларында оны "нақтылы айғақ" ретінде пайда-
ланды. Алматы ... ... ... ... және шекара
училищесінің курсанттары әкелінді. Астанаға кірер жолдар жабылды. Бактары
суға толы өрт сөндіргіш ... ... 17 ... да ... ... күні олардың саны жиырмадан асты. || 3 ||
Бірақ мұздай қаруланған әскерлер ... өрт ... ... ... ... ... жұмысшыларды тоқтата алмады. Әсіресе, Бейбітшілік
және Сәтпаев, Фурманов және ... ... ... және Жаңа ... маңда адам лықтолды, теңіздей толқыды. Біразының қолында ұстаған
ұрандары мен ... бар ... ... ... ... ұлт саясаты жасасын!", "Жасасын Қазақстан!", "Біз, қазақ, ежелден
еркіндік аңсаған", "Ешқандай ұлтқа артықшылық берілмесін", "Каждому ... ... ... "Долой Колбина!", "Требуем справедливости!" және т.б. || 4
||
Әне жер, мына ... ... ... ... ... қойылуы
керектігі, республика байлығы ... ... ... ... ... ... Әр жерде әндер де шырқалды. Әсіресе, ақын Ж.
Нәжімеденовтың сөзіне жазылған Ш. ... ... ... ... ... ... болып егілемін.
Жырың болып төгілемін, елім,
Туган жерім менің — Қазақстаным/" ... ... ... ... ... шырқағанда жүректі шымырлатып,
еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін әнмен білдіріп, ... ... кеш ерте ... ғой. Қас ... ... түсе ... ... жан-
жақтан бірнеше жерден қойылған прожекторлар баяғы ... ... ... қарсы жарық түсіргендей, зениткалармен ұшақтарды атқылайтындай
кешкі қараңғылықты айқыш-ұйқыш тіліп, сол ... ... ... ... ... ... Оның сыры кейін белгілі болды. Ондағы
мақсат — түсірілген адамдардың кейін суреттерін шығарып, оқу орындарынан,
мекемелерден, ұжымдардан солардың ... ... ... ... ... ... кейін жасады да. "Қылмыскерлерді" іздейтін фото-альбом ... ... ... ... аты-жөндерін, қайда, неңдей жұмыс істейтіңдігі
немесе оқитындығы жәнет.б. мәліметтерді тіркеп ... Сол ... ... ... ... қуғын-сүргінге түсірді. || 5 ||
Аландағы парад қабылдайтын мінбеден сол кездегі ... ... ... ... болды. Бірақ "тарандар", ... ... ... ... ... ... ештеңе айта алған жоқ. Республика
прокуроры Ғ. ... ... ССР Ішкі ... министрінің бірінші орынбасары
Э Басаров және т.б. жағдайды түсініп, толқудың ... ... ... ... ... ... ... лоқы көрсетіп,'"тарамасаңдар арты жаман
болады" деп сес ... ... Сол ... ... ... олар ... ... қалай басылып-жаншылатынын, не жоспарланып қойылғанын білген
де шығар... Осындай ... ... ... топ ... ... ... ... мақсат-мүдделерін біліп, олармен есептескісі келмеді.
Тоталитарлық жүйе сүтбетіндегі қаймақты қалқып алғандай қазақ ... ... ... ... кейін енді айтқанын, айдағанға жүретін бас
көтермес көнбістері ғана ... деп ... ... ... ... ағалардың
артынан жас құрақтай желкілдеп, отансүйгіштігі, саяси ... ... ... келе ... ... || 3 ... ... Абылай, Кенесары, Әлихан, Міржақып, Мағжан сияқты бабалары
туралы ... ... ... ... Есенберлин, Әнуар
Әлімжанов, Олжас Сүлейменов, ... ... ... ағаларының тұспалдап
айтқандарынан нәр алып, ұлттық рухы жаңғырып, қайта түлеп келе ... ... ... өзін-өзі билеу құқығын талап еткен ... еді. || 6 ... ... ... ... ... ... билік
басындағылар қозғалысқа қатысушыларға ... ... ... ... ... егер талап орынды болса, оны ушықтырмай ... ... ... ... оған өресі жетпеді. Баяғы
әміршілдік-әкімшілдік тәсілмен жастарды қайтсе де таратып, "тәртіпсіздікті"
жоюды ғана ... 1986 ... ... ... ... ... ... желтоқсан күні түнге қарай жиналған ... ... ... ... ... тарқату, оған көнбесе қамауға алу ... ... ... өрт ... және ... су ... машиналар
алаңға шығып, қысқы суықта шерушілердің үстіне су шашып, нөсер жауындай
боратты. Жұрт әрілі-берілі ... ... ... ... шерудің алдыңғы сапындағы белсенділерді бөліп алып, ... ... ... ... ... ... ... заттарды алып,
мрамор, тас плиталарды уатып атқылауға шықты. Бірнеше жерде ... су ... ... ... ... ... ... қарулы
күштер шерушілерді қоршап Сәтпаев кошесімен ... ... ... ... ... Ол ... ... дайындалып қойған әскери милиция
машиналары болатын. ... ... ... ... сыйғанынша милиция
бөлімшелеріне, олардың тірек пункттеріне (опорный пункт) апарып қамап,
қалғандарын қала ... ... ... ... және ұстау барысында сапер-лердің күрегі, резеңке
таяқ, арсылдаған ... ... ... ... қаша ... жоғарыда
корсетілгендей, арнаулы дайындалған жасақтардың ... ... ... ... алғандары құтылып кетті. Аланда асфальт үстінде қанға ... ... ... ... тиеліп әкетілді. Шерушілер көп еді.
Мындаған адамның бәрін ұстап жабуға жер жетпеді. ... ... ... ... автомашинамен Әл-Фараби проспектісімен Жоғарғы Каменка
поселкесі-не қарай, екінші колонна Жоғарғы Қаскелең ... АДК ... және Путь ... поселкелеріне қарай алып кетіп, жұрт көзінен
жасырып, "жартылай жалаңаш-жалпы күйлерінде" ақ қар, көк мұзда құла ... ... ... отырған"1.
Ал сол кезде Қазақ ССР Ішкі істер министрлігі саяси бөлімінің бастығы
болған, Желтоқсан оқиғасынан кейін облысқа ... ... ... ... ... ... болып сайланған. 1990 жылдың 15 мамырында Қазақ ССР ... ... ... сессиясында Үкімет үйінің алдына жиналған
пикетшілердің Желтоқсан оқиғасы туралы талаптарын қарау ... ... ... ... ... өз ... көрген М.Д. Қалматаевтың
осы оқиғаға байланысты құрылған комиссиясына берген түсініктемесінде былай
деп жазады: "Кезекті ... ... ... ... мен ... ... бойы ... аязда) жерге жатқызып қою — социалистік
заңдылықты бұзу емес пе? Солдаттар оларды жер бауырлап ... ... ... қайсыбірі сәл болса да басын немесе кеудесін ... ... ... ... дубин-калармен төмпештей бастайды.
Мен бұл жөнсіздік туралы жел-тоқсанның 17-сі, 18—і күндері Орталық
Комитеттің сол кездегі ... ... ... сол ... Ішкі істер
министрі Князевке бірнеше рет баяндадым. Мирошхин "Мүмкін оларға ... ... ... деп ...... ||71 ... ... Кеңес Одағы телеграф агенттігі бастап, басқа газеттер
қостап " Алматыдан хабарды" өңін ... ... ... ... ... және бүгін күндіз Алматыда ұлтшыл элементтер арандатып ... ... тобы ... ... ... Компартиясы Орталық
Комитетінің жуырда болған пленумының шешіміне наразылық білдірді.
Бұл ... ... ... және ... жат ... да адамдар
пайдаланып, право тәртібінің өкілдері жөнінде правоға қарсы ...... ... ... ... ... ... келмеді және керісінше ондағы жағдайды Алматыға жеткізбеді.
Шындығында бас көтеру республиканың ... ... ... ... мен ... Жамбылда, Жезқазған мен Қарағандыда,
Арқалық пен ... ... мен ... Талдықорған мен Сарыөзекте,
Талғарда, Шамалғанда және басқа ... да ... Бұл ... ... қатысқан, оның 281-і ұсталған". Шеруді ... ... ... ... ... оқиғасына қатысқандарды анықтап, жазалауға
кірісті.
Милиция бөлімшелеріне, тірек пункттеріне және т.б. ... ... ... аланда кинопленкаларда бейнеленген-дердің суреттерін шығарып,
оларды ... ... ... Анықталғандарды, тіпті сол күні
кездейсоқ ... ... ... ... қызмет-терінен,
жұмыстарынан, оқуларынан шығару кең өріс алды. Желтоқсан оқиғасына тікелей
қатысқандарды ғана емес, соның ... ... ... ... ... ... || 8 ||
Тарихшы Дулатидің жазуы бойынша, ХVІ ғасырдың бас кезінде+ақ, яғни
жөргектен шықпай ... ... ... ірі ... ... ... ... «Тірі қазақ қалмады», -деген сөз тарапты. «Ақтабан шұбырынды,
Алқакөл ... (1723ж) ... тағы ... ... ... ... жер
бетінен жойылды», -деп жазыпты. Оған дейін де, одан кейін де ... ... ... сүргінге ұшырап, мал-жайынан ойсырай айрылғаны тарихтан белгілі.
Соның бірі ел басынан 1916 жылы ... 1932 жылы ... ... ... ... ... ... халқының тең жарымынан астамы
қырылды, халықтың 76 проценттейі атақонысын тастап босып кетті. Қазақ ... бір ... Ана ... айрыла жаздағанымыз да сол ... соңы ... ... Өз халқымды мақтан етемін. Маған оның көп ... ... ал оның ... күні одан да қымбат. Осы бүгінгі күн үшін ол
басқа ... ... ... және ... ... ... жылдарынан
абыроймен өтті, халқының жартысына ... ... ... ... ... ... өкіметі өсіріп-жеткізген жас зиялыларынан айырған 37
және 38 жылдардың ... ... ... Бірақ бір рет және біржолата
таңдаған жолынан оны ештеңе тайдыра алмады.
Соғыс жылдарында ... ... адал әрі ... бірі ... Осы ер, ... жомарт, өршіл әрі кәдімгі
аңқау, ұлттық ... ... жат ... ... ... тың игеру
кезінде де көрсетті. Тыңға сан түрлі адамның келгені ешкімге құпия ... ... ... ... де, ақша қуған уақытша ... да ... ... ... ... халықтың ұлттық нышанына
тиетін әрекеттер жасағаны аз емес.
Желтоқсандағы жастар толқуының маңызы ... ... ... ... ... ... ... қарсы шығуымен отарлау құрсауына
наразылығы. 1986 ж желтоқсан көтерілісіінң ... ... ... ... ... тарихынан іздегеніміз абзал. Қазақ халқының ұлт
азаттық ... ... ... ... дәуірінде оятқан
Бекмахановтың өткен ғасырдың ХХ ... 30-40 ... ... ... он ... ... ... жазылған монографиясы. Он
жыл ұлт азаттық ... ... ... ... Орыс ... отарлау
саясатын он жыл тоқтатты. Шекарамызды қанымен сызды. Ал Бекмахановтың
қаһармандығын жалғастырған ... ... ... ... еңсесін
серпілтті» бекмаханов пен Есенберлинге қазақ мемлекеті Ақмолада орыстардың
Ленин мен қойғанындай етіп ... ... тиіс деп ... пен ... ... ... ... Молдағалиевтің
«Мен-қазақпын» дастаны дер едім.
Біз өз ұлтымызды атаудан қалып бара ... ... едік қой. ... ғана ... ... сөз, бұл ... «Аз және Я сы ... «ой
арманы» «Жер ұйығы» сияқты отаншыл шығармалар жазу ... ... ғана ... ... ... ... «күмбірлеген
күмбездер» Мұхтар Мағауиннің тарихи шығармалары халық тарихын, рухани күшін
сезінуге көмектесті. Олар ... ... ... даярлаушылар
қатарынан. Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиумының комиссиясы 1986 ... ... ... ... ... баға бере ... ... 17-сін
Демократиялық жаңару күні деп жариялауды ұсынған еді. Бұл ұсыныс Жоғарғы
Совет президиумының, ... ССР ... және ... ... ... қолдау тапты. Желтоқсанның 17-жұлдызы Демократиялық
Жаңарудың қалалық күні деп ... ... ... демократия сол
желтоқсан күндері әлі буыны қатпағандығын, әлжуаздығын байқатып алған еді.
Осы ретте Брежнев атындағы алаңда ... сол ... бір апта ... ғана
көшені демократияның үлгісі Парижде көрсетілгені еске түседі. Онда ... ... ... ... ақыр ... үкіметтің жастар қойған
талап-тілектерге құлақ асып, ортақ пәтуааға үйлесетін келісімге ... ... ... оқиғасының туу себебі мен оған оңды солды баға
беру де әуелден ... ... ... сол ... ... салқыны еді.
Ал Мәскеу басылымдары болса, ол ... ... ескі ... ескі
ойлаудың белсенді қолдаушысы міндетін «мүлтіксіз» атқарды.
Желтоқсан көтерілісі кезінде халықты жаппай жазалауға бұйрық ... ... ... ... ... жарақаттанған, қаза болған,
жаламен сотталған азаматтардың жағдайы, қуғын ... ... ... ... ... айтылған сәтте кейбір лауазым
қызметкерлер «ол кездері әскерлер мен милиция қызметкерлерінен де ... ... ... жасақшысы Совицкий де қазаға ұшыраған ... ... ... ... ... ... ... көлденең тартып халық намысы ... жапа ... мен ... ... ... орындап
халыққа әңгіртаяқ ойнатқан жендеттерді бір қатарға қоюға тырысып келеді.
Жігіттерден гөрі өздеріне қауіпсіздеу болғандықтан, қыздарды ... ұрып ... соң көк ... жатқызып, бала таппасын деп, ... ... ... «тәртіп сақтаушы қызметкерлер» «халық
жасақшылары» деп атауға «оларға да жағдай жасау ... ... ... ... ... Егер ... ... ұстансаң, 30-жылдарда
«халық жауы» деген жаламен атылған Жүсіпбек, Мағжандарды да олардың түбіне
жеткен соң көп ... ... ... орға ... ... ... Ягада, Ежов,
Голощекиндерді де «қуғын сүргін құрбандары» деп ... аяп, ... ... керек пе? Құрбан болған қайдан гөрі оны ... ... ... ... ... ету ... идеологиясының әлі де
тоталитарлық саясаттан арылмағандығын көрсетпей ме? ... ... ... әртүрлі мақалалар, естеліктер, ... ... ... фильмдер көптеп көрсетіле бастады. Көмескі жағы әлі айқын ашыла
қоймаған сәуле түсірумен қатар бұл ... ... да ... үшін
аса қажетті бірін-бірі толықтырамын, құндылығымен де жүргізілген ұлт
азаттық қозғалысының ... ... әрі ... және ... ... демократиялық жаңа өзгерістердің көш бастаушысы ... ... ... ... ... ... ... мәнін маңызын
төмендеткісі келетіндер арамыздан бой ... ... жүр1. ... ... ... әлі арылмаған мәскеулік газеттердің
үніне құлақ қойсаңыз, сол ... ... ... аңғарасыз
жаткерліктердің ойынша «Желтоқсан ... –аз ғана ... ... өзі десе де ... бәрібір жеңбей қоймайды, тарихтан әділ бағасын
алған желтоқсан дауылының ... ... әлем ... Сондықтан да оның
әрбір сәттерін, минутын сүзгіден өткізіп, шындықтың болған ... ... ... ... жерінде жас тәуелсіз мемлекеттің
өмір сүріп, жұмыс істеп жатқанына да міне ... ... жүзі ... Талай
ұрпақтың ғасырлар бойы аңсап келген ... ... асып ол ... ... ... ... Егемен Қазақстанды дүние жүзі ... ... елге тән ... Конституциямыз, ұлттық валютамыз, өз
қарулы күштеріміз яғни тәуелсіз мемлекетке керек қажеттілердің бәрі ... жер ... ... ... білімділігі мен саналығы
және ең бастысы ұлт-аралық татулық пен халықтың елдің бірлігі, ұстамдылығы
соның кепілі. Осы орайда Ел ағасы Н.Назарбаевтың ... ... ... жағдайға талдау жасау қолда бар мүмкіндіктерімізді саралай отырып
ХХІ ғасырдағы Қазақстанның қандай болатындығы жайында өз ... ... ... ... ... іс ... асыру біздің қолымызда.
Демек тәуелсіздік өзінен-өзі келіп бақыт құсындай қолымызға қона кетті
деген ойдан аулақ болуымыз ... ... ... бас қаһармандарының бірі, ауыр
жазаға кесілген Қайрат Рысқұлбековтың ерлігі
Қазақ ССР-ы прокуратурасында Желтоқсан оқиғаларына ... ... үшін ... 98 ... бар ... ... ... құрылды. Оның
басшысы болып Қазақ ССР-ы прокурорының ... А. ... ... ... ... Ішкі ... ... және Мемлекеттік
қауіпсіздік комитетінің қызметкерлерінен тұратын. Олар желтоқсан оқиғасына
қатысқандарды жаппай ... ... || 8 ... ... бас ... бірі, ауыр жазаға кесілген Қайрат
Рысқұлбеков ... ... ... ... кеткен жөн болар. Оған
Қазақ телестудиясының операторы, ... С.А. ... ... ... жаралады, милиция қызметкері А. Алмабековке қол жұмсады ... ... ... ... кезінде бұл айыпты мойындамады. Керісінше, Савицкий
соққыға ... ... ол ... ... ... оған жалған жала жабылып
отырғанын қайта-қайта айтты. Дегенмен, заң ... оны ... ... ... ... ату ... ... Кейін өлім
жазасы 20 жыл бас бостандығынан айырумен ... ... ... ... ... ... 18 желтоқсанда алаңға барғанын,
онда милиционерлердің жас қыздарды шашынан ... ... ... ... шыдамай сол үшін бір милиционерге қол ... Ал адам ... жоқ ... || 9 ... ... Семей қаласының түрмесінде Қайратты алты рет
сотталған, нашақор, кісі ... ... К. ... ... ... ... ... режим-дегі колониядан Власенконы неге ... және сол ... ... неге отырғызғаны осы күнге дейін
белгісіз. Ертеңінде, 1988 жылдың 21 мамырында, ... ... олді ... ... ... ... олеңдер жазыпты. "Ақтық сөз" деген өлеңінде
ол.
"Қайрат деген атым бар,
Қазақ деген затым бар.
"Еркек тоқты — құрбандық",
Атам десең — атыңдар", —
деп тағдырына ... ... ... ... ... ... айғағы іспеттеді.
Сонымен, комиссия жұмысын бітірді, қорытындысын шығарды. Соның ... ССР ... ... ... 1990 ... 24 ... ... Желтоқсан оқиғасына әділ баға берілді. Бірақ әділеттілік толық
орнады деп айта ... ... ... асқан қаны пезерлікпен
басып-жаншығандардың, оған ... ... ... ... ... ... қаншама өмірлерін шерменде ... ... ... ... ... ... жұмыстарынан
шығарып, отбасыларын сергелдеңге салғандардың бірде-бірі әлі күнге ... ... ... ... жоқ. ... солардың көбі сол
жауыздықтары үшін ... ... ... ... грамоталар
алды. Мәселен, 1987 жылдың 3 ақпанында "Алматы қаласындағы қоғамға жат
тәртіпсіздіктерді жою ... ... ... үшін" көп адам
мемлекеттік награ-далармен ... ... ... Қызыл Жұлдыз
Орденімен — 5 адам (М. Айдарқұлов, О. Әлімбаев, Э. ... Н. ... ... ... ... ... ... — 6, "Үздік еңбегі үшін" медалімен
—5, "Қоғамдық тәртіпті ... ... ... ... ...... және 28 ... жасақшысы, Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет
грамотасымен — 30 қызметкер және 15 жасақшы, ... ... ... ... үшін" белгісімен — 217 қызметкер, Қазак ССР Жоғарғы Кеңесінің
грамотасымен 113 қызметкер және 30 ... ... ... тыс шенге
(КСРО ПМ-інің бұйрығымен) —24 қызметкер, КСРО ІІМ-інің бұйрығымен ақша-лай
сыйлықпен — 53 қызметкер, ... ССР ... ... ақшалай сыйлықпен —
561 қызметкер марапатталған. ... ... ... "мен бұл ... емеспін" деп айтпады. Тағы бір коңіл аударарлық жәйт—марапатталған
адамдардың фамилиялары еш жерде жарияланбады. || 10 ||
Бірақ ... ... ... ары бар адамға тыныштық берген бе? Одан бас
тарту да басталды. Арылуға шақырылған алғашқы үн 1990 ... ... Оны да ... емес, қырғыз бауырымыз Талапбек Ылаев бастады. Ол өзіне
берілген Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің мақтау қағазына "Мен мына ... ... ... ол менің үйімде сақтала-тыңдай құңды емес. Мен
өзімді фашист, ... ... ... — деп ... Бұдан кейін өз
бауырларымыздың бірен-сараны қайтарыпты. Қалғандары қазірге дейін өздерін
әділеттілікті, қоғамдық ... ... ... ... ... ... түсіріп, атақ-дәрежелерінен, орден-медальдарынан
айырып, жауапқа тарту ... ... ... ... ... ... талаптар түсті. Алайда, олардың бәрі ... ... ... ... ... деп ... орынсыз сияқты.
Біздің жер қойнауымыздың байлығы жастарымыздың білімділігі ... және ең ... ... ... пен халықтың елдің бірлігі,
ұстамдылығы соның кепілі. Осы орайда Ел ... ... ... Жолдауында нақты жағдайға талдау ... ... ... ... ... ХХІ ... ... қандай
болатындығы жайында өз болжамын жасады. Ендігі ... ... іс ... ... ... ... ... тәуелсіздік өзінен-өзі
келіп бақыт құсындай қолымызға қона кетті деген ойдан аулақ болуымыз керек.
Тәуелсіздік ата-бабамыздың азаттық ... ... ... Отан ... ... ... келді. Тәуелсіздік жолы тарихымыздың терең
қойнауынан ... алып ... ... ... жалғасын тапты. «Мың өліп,
мың тірілген» қазақ халқы үшін бұл тәуелсіздік ... ... оның ... ... ... бар. Оны бүгінгі күні ... ... ... ... үшін ... күндерімізді пайымдап көз
жіберуіміз үшін керек. Осы тұрғыда ел егемендігін алудағы батыл ... ... 1986 ... ... ... Ол ... ... азаттық үшін күрес
сезіміне толы жастардың бой ... ... ... тереңге бойлаған
тамырлары тұрмыстың төмен деңгейіне, әлеуметтік әділетсіздік пен ... ... ... ... еді. ... Нұрсұлтан Назарбаев
«Жастардың тоталитарлық жүйеге Қазақстан тарихына алтын ... ... ... ... ... ұлттық сана сезімінің
қалыптасуындағы, оның ... ... өз ролі мен ... ... пайымдаудағы
шын мәніндегі тәуелсіздік пен мемлекеттік егемендікке қол жеткізуіндегі
маңызды кезең болды»-деп атап көрсеткені белгілі.
Сол ... ... ... ... күшінде тұрған әміршіл-әкімшіл
жүйе мен енді ғана белең ала бастаған демократияның алғашқы ... ... ... ... ... ... санасындағы жаңаша ойларға
жол ашылды, жариялық пен демократия кең ... ... ... ... ... де жақ емес ... уақыттың таразысынан пайымдап қарасаң демократия ... ... ... сол ... ... ... ... төрінен берік
орын алды.
Желтоқсан оқиғасынан бастау алған өрлеу талай жыл ... ... ... ... демократияның оңы мен солын ағы мен қаармсын
ажыратуға ... ... ... ... өтсе де, осы ... маңызы
жоғалмайды, ол тарихта мәңгі қалады. Осы орайда Ресейде орын алған 1825
жылғы 14 ... орыс ... ... ... қалды. Сол
көтеріліске шыққан декабристердің негізгі мақсаты мен 1986 жылы Брежнев
алаңында бой көрсеткен біздің ... ... ... ... жатыр. Желтоқсан оқиғасының жақсы жағы біз намысы бар ... ... ... Атынан қорқатын Советтер одағындағы
тоталитарлық жүйеге бірінші болып ... ... ... Ол ... ... ... бұл ... ерлік болатын. Жаман жағы-осы ... ... ... ... ... растады, шаш ал десе бас алып, қаншама жастар қазақтар
сотталып, оқудан қуылды, үлкен ағаларымыз екі жүзділік ... ... ... ... ... ... атақ тақты, газеттер арқыыл « ақымақ» деп
ұрысты2 ... ... ... ... ... ... сосын Брежнев жаңа қазір қалай аталады? Алаңда желтоқсан оқиғасының
құрбанына айналғандарға ... ... ... ... ... ... оқиғалары тек қазақ тарихында ғана емес,
дүниежүзілік тарихта ... ... орын ... ... Оның ... тарихи
мәні өте зор. Себебі ол бұрынғы Одаққа қараған республикалардың барлығының
тәуелсіздігі үшін күресіне орасан зор ықпал ... Одан ... ... ... ... ... ... Бакуде, Вильнюсте,
Душанбеде, Тбилисиде, Ошта және т.б. жерлерде өріс алды. Ол тоталитарлық
жүйенің "мызғымас" ... ... ... өтіп бара ... ... ... ... беташары болды. Кеңес өкіметінің ыдырауын
жақындататүсті. Бұл жөніңде Қырғызстанның Бірлік партиясы ... Т.М. ... ... Желтоқ-сан оқиғаларының 10 жылдығына
арналған конференцияда сөйлеген сөзінде: "Тек Желтоқсан ... тек ... ... 1986 ... Желтоқсан көтерілісі Кеңес Одағының күйреуінің
шын мәніңдегі бастауы болғандығына, КСРО ... ие ... ... ... ... ... бірден-бір түрткі
болғандығына ешкімнің де ешқашан шек келтірмейтініне сенімдімін. Бұрынғы
Одақтың күллі халқы Қазақ жастары ... ... мұны олар ... ... ... — деп дұрыс айтты. Желтоқсанда буырқаған елдің қайрат-күші
келер ұрпақтарға әр кез қуат беріп, ер ... ... ... тасытып тұрары
сөзсіз. Оның маңызы жыл өткен сайын күшейе бермек. || 10 ||
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Байпақов К.М. Ежелгі Қазақстан тарихы. ... 19994 ... ... Н. ... ССР ... ... 1991 ... Жамбылов Д. «Тәуелсіздік және саяси сана» Алматы,1999ж.
4.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің отарлық ... ... ... ... Х ... ... арғы бергі тарихы» Алматы, 1995ж.
6. Қазақстан тарихы. 1 том. ... 2001 ... ... ... 3 том. ... 2001 ж.
8. Қазақстанның көне тарихы. Алматы, 1993 ж.
9. Қозыбаев М. Қазақстан тарихы очерктері. Алматы, 1994 ... ... ... ... ... М., ... ... ту байлап» Алматы, 1994ж.
12.Сабырханов А., «Ұлы бетбұрыс»Алматы, «Мектеп»1981ж
13. Тлепов Ж. «Елім деп ... ... ... ... ... К.М. ... Қазақстан тарихы. Алматы, 19994 ж. 125 бет.
2. Бекмаханова Н. Қазақ ССР тарихы. Алматы, 1991 ж. 24 ... ... Д. ... және ... ... Алматы,1999ж. 32 бет.
4.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің отарлық саясаты» Алматы, ... ... ... Х ... ... арғы ... ... Алматы, 1995ж.14 бет.
6. Қазақстан тарихы. 1 том. Алматы, 2001 ж. 39 бет.
7. Қазақстан тарихы. 3 том. Алматы, 2001 ж.98 ... ... көне ... ... 1993 ж. 75 ... Қозыбаев М. Қазақстан тарихы очерктері. Алматы, 1994 ж.56 бет.
10. «Қазақ совет энциклопедиясы», І,ІІ-том. 89 бет.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы17 бет
Желтоқсан жаңғырығы5 бет
1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары туралы ереже.5 бет
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1916 жылғы ұлт азаттық көтеріліс44 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
1916 жылғы Ұлт-азаттық көтеріліс қарсаңындағы елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы26 бет
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне байланысты туған өлең-жырлар44 бет
1917 жылғы ақпан төңкерісі7 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь