Қайта құру кезеңіндегі республиканың қоғамдық-саяси өміріндегі өзгерістер

ЖОСПАР

КІРІСПЕ

НЕГІЗГІ БӨЛІМ
"Қайта құру" кезеңіндегі республиканың қоғамдық.саяси өміріндегі өзгерістер
1986 жылғы Алматыдағы 17.18 желтоқсан оқиғасы
Жазықсыз жапа шеккен жастар

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Көне түркі даласын мекен өткен қазақ халқының да сан ғасырлық өмір көшін басынан өткізген мол, құнарлы тарихы бар.
"Біз қазақ деген мал баққан елміз, бірақ, ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз, елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз, ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөз асырмаған елміз," - дейді Қазыбек би. Бұл даналық нақылдардан "ешкімге соқтықпай жай жатқан елдің" ежелден құт-береке тілеп, бейбітшілік аңсаған ел екенін көреміз. Бірақ, "Тамырсыз ағаш, тарихсыз халық болмайды". Жақсысын асырып, жаманын жасырып өктемдеу – тарихқа жасалған қиянат. Біз оны бар қайғы-қуанышымен, жеңіс-жеңілісімен бірдей қабылдауымыз керек. Себебі, ол – тұтас құбылыс. Халқымыз өзінің қалыптасу жолында талай қилы-қилы белдерді асып, тар жол, тайғақтарды кешті. Сонау сақтардың әйел патшасы Томиристен соңғы хан Кенесарыға дейін, Мұстафа Шоқай мен Әлихан Бөкейхановтардан Қайрат, Ләззаттарға дейін қанша рет дала қанға бөкті, жылғалар қан боп ақты, қанша рет ұлан-ғайыр дала азаттықты аңсаған алты алаштың ақсақ та айбынды ұранына куә боп, қанша рет "елім-ай" деп, шер төккен халықтың мұңы мен зарына ортақ болды.
"Біз - қазақ, ежелден азаттық аңсаған" демекші, бірде қайғылы, шерлі, бірде азат, айбынды, рухты тарихымыздағы әрбір оқиға, әрбір қанды шайқас – азатыққа жасалған бір қадам.
Орыс империясының екі басты самұрығы біздің даламызға екі жүзбен келіп қонды. Бірі жан-жағына білім шашып, нұрын төксе, бір басы жан-жағына от бүркіп, жалмады. Адам өміріндегі ең ыстық, ең жақын нәрсе – Отан, төрт ана. Осы дәуірде, әсіресе қызыл империяның қол астындағы жетпіс жылда, Отан өгей анаға айналып, тұтас бір халық, тамырынан айырылып, қаңғырып, жоғалып кете жаздады. Ресей бізді, тіпті, қарусыз-ақ жер бетінен өшіруге айналды. "Жаулаған елің өзіңе бағынсын десең - оның тілі мен дініне қол сұқпа", - деген екен Шыңғыс хан. Төрт анасынан түбірімен айырылған қазақта енді мәңгүрт, "қазақ емес" ұрпақ пайда бола бастады. Бірақ, бұл кезде де халқымыздың ауырын көтерер Қайрат, Ләззат сынды азаматтар табылды. "Өжет адам өлімді жеңеді. Еліңді сүйсең, ерлік істейсің". Қазақ жастары жылдар өте өзінің өжеттілігімен, қайтпас қайсар рухымен дегеніне жетті. Ғасырлар бойы қазақ даласында болған әрбір оқиға, әрбір шайқас – тәуелсіздікке жасалған бір қадам. Осындай кішкене адымдармен, бірақ оң жолмен, азаттық жолымен қазақ елі армандаған мақсатына келе жатты. Желтоқсан оқиғасы осы бір "соқтықпалы" соқпақтағы ең соңғы ірі адым болды. "Мың өліп мың тірілген", енді тәуелсіз қазақ өзінің алғашқы демін желтоқсан ызғырығымен алды.
Ал 1986 жылғы "Желтоқсан оқиғасы" тәуелсіздіктің, азаттықтың, демократиялық жаңғырудың бастауы болды. Ол жас жігіттер ар-намыс пен елдік рух жолында теңдікті талап еткен тегеурінді күш-қайнарының тоғысқан шағы еді. Ел мен ұлттың тәуелсіздік хұқын қорғау үшін бас көтерген желтоқсандық жігіттер мен қыздардың бұл қадамы шын мәнінде ерлік еді. Міне, осы қанды оқиғадан кейін бес жыл өткен соң, Қазақстан тәуелсіздік туын тікті.
Қазір Желтоқсан оқиғасына себеп болған нендей жағдай еді деген сұраққа жауап жиі ізделінуде. Меніңше КОКП Орталық Комитеті Саяси Бюросының сол кездегі Қазақстан басшысын ауыстыру туралы ұйғарымынан туған наразылық мәселенің бір жағы ғана. Елдегі шетін жағдайлар оған дейін де қордаланып қалған еді. Өйткені, республикамыздың егемендігі ол кезде тек сөз жүзінде ғана болды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Маданов. Ұлы дала тарихы, Алматы, 1998 ж.
2. Қазақстан тарихы Очерктер. Алматы 1999 ж.
3. Мусин Ч. Қазақстан тарихы, Алматы 2003 ж.
4. Қазақ ССР тарихы, 4-том. Алматы, 1985 ж.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
"Қайта құру" кезеңіндегі республиканың қоғамдық-саяси өміріндегі өзгерістер
1986 жылғы Алматыдағы 17-18 желтоқсан оқиғасы
Жазықсыз жапа шеккен жастар
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... мекен өткен қазақ халқының да сан ғасырлық ... ... ... мол, ... ... бар.
"Біз қазақ деген мал баққан елміз, бірақ, ешкімге соқтықпай жай жатқан
елміз, елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің ... жау ... ... үкі ... ... ... дұшпан басынбаған елміз, басымыздан
сөз асырмаған елміз," - дейді Қазыбек би. Бұл ... ... ... жай ... елдің" ежелден құт-береке тілеп, бейбітшілік аңсаған
ел екенін ... ... ... ... ... ... болмайды".
Жақсысын асырып, жаманын жасырып өктемдеу – тарихқа жасалған қиянат. ... бар ... ... ... ... керек.
Себебі, ол – тұтас құбылыс. Халқымыз өзінің қалыптасу жолында талай ... ... ... тар жол, ... ... ... ... әйел
патшасы Томиристен соңғы хан Кенесарыға ... ... ... мен Әлихан
Бөкейхановтардан Қайрат, Ләззаттарға дейін ... рет дала ... ... қан боп ... ... рет ұлан-ғайыр дала азаттықты аңсаған алты
алаштың ... та ... ... куә боп, ... рет ... деп, ... халықтың мұңы мен зарына ортақ болды.
"Біз - қазақ, ежелден азаттық аңсаған" демекші, бірде қайғылы, шерлі,
бірде ... ... ... ... ... ... әрбір қанды шайқас –
азатыққа жасалған бір қадам.
Орыс империясының екі ... ... ... даламызға екі жүзбен келіп
қонды. Бірі жан-жағына білім шашып, нұрын төксе, бір басы жан-жағына от
бүркіп, ... Адам ... ең ... ең ... ... – Отан, төрт ана.
Осы дәуірде, әсіресе қызыл империяның қол астындағы жетпіс жылда, Отан ... ... ... бір ... ... ... ... жоғалып кете
жаздады. Ресей бізді, тіпті, қарусыз-ақ жер ... ... ... елің ... ... десең - оның тілі мен дініне қол сұқпа", ... екен ... хан. Төрт ... ... айырылған қазақта енді
мәңгүрт, "қазақ емес" ұрпақ пайда бола ... ... бұл ... де
халқымыздың ауырын көтерер Қайрат, Ләззат сынды азаматтар табылды. "Өжет
адам өлімді жеңеді. Еліңді ... ... ... ... ... ... өзінің өжеттілігімен, қайтпас қайсар рухымен дегеніне жетті. Ғасырлар
бойы қазақ даласында болған ... ... ... ...... бір ... ... кішкене адымдармен, бірақ оң жолмен, азаттық
жолымен қазақ елі армандаған мақсатына келе ... ... ... ... ... ... ең ... ірі адым болды. "Мың өліп ... енді ... ... ... ... ... ... ызғырығымен
алды.
Ал 1986 жылғы "Желтоқсан оқиғасы" ... ... ... ... ... Ол жас жігіттер ар-намыс пен елдік
рух жолында теңдікті талап еткен тегеурінді күш-қайнарының ... ... Ел мен ... ... ... ... үшін бас ... желтоқсандық
жігіттер мен қыздардың бұл қадамы шын мәнінде ерлік еді. ... осы ... ... бес жыл ... соң, Қазақстан тәуелсіздік туын тікті.
Қазір Желтоқсан оқиғасына себеп болған нендей жағдай еді деген сұраққа
жауап жиі ізделінуде. Меніңше КОКП ... ... ... ... сол
кездегі Қазақстан басшысын ауыстыру туралы ұйғарымынан туған наразылық
мәселенің бір жағы ... ... ... ... оған ... де ... еді. Өйткені, республикамыздың егемендігі ол кезде тек сөз жүзінде
ғана болды.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
"Қайта құру" кезеңіндегі республиканың қоғамдық-саяси өміріндегі өзгерістер
1985 ... ... ... ... ... Коммунистiк партиясы Орталық
Комитетiнiң пленумы болды. Онда Орталық партия ... Бас ... ... ... ... ... қоғамды демократиялық бағытта қайта құру
жөнiнде шешiм қабылданды. Бiрақ бұл шешiм тек сөз ... ...... ... ... ... тездеттi. Оны Қазақстанның партия, Кеңес
органдары қызметiнен байқауға болады.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... жағымпаздық, парақорлық, рушылдық, жершілдік сияқты көптеген
келеңсіз құбылыстар кеңінен орын алды. Бұл ... ұлт ... және кадр ... ... ... ... ... барлық кеңес қоғамы үшін бұл ... ... ... ... сөз бен ... арасында алшақтық, қайшылық кең өріс алды. Кадр
мәселелерін шешу партия комитеттерінің тек бірінші ... ... ... ... ... ... ... тек туыстық, жерлестік,
бастыққа берілгендік жағдайлар маңызды рөл атқарды. Бұл ... ... ... ... ... да ... ... тапты. Көптеген басшы партия қызметкерлері мен партия комитеттері
ескіше қызмет етті. ... ... ... ... ... ... аз болды. Осыдан келіп, аса маңызды ... ... ... ... жағымсыз жағдайларды жасыруға,
аздаған жақсы істерді ерекше ... ... ... ... ... ... тек ... жағынан көрсетуге тырысты. Міне, осымен
байланысты 1986 жылғы ақпан айында болып ... ... ... ... ... баяндамасында, ол кезде Республика ... ... ... ... Н.Ә. ... және ... ... сөйлеген басқа да
делегаттар мұндай келеңсіз жағдайларды өткір сынға алды. Олар ... және ... ... партия комитеттерінің уақтылы шешпейтінін,
олардың қызметі ауқымынан тыс қалатынын, проблемалық мәселелерді ... ... ... орын алып ... ... ... айтып бердi.
1986 жылғы Алматыдағы 17-18 желтоқсан оқиғасы
1985 жылы республика бойынша ауылдан ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді. Әсіресе, Алматыдағы жағдай мәз ... ... ... 57,7 ... ғана жатақханаға орналаса алды.
Желтоқсан ... ... ... тыс ... дегенмен күрес пайда
болып, соның салдарынан тек қана Алматыдағы пәтер жалдап оқып жүрген ... ... ... ... ... бір ғана ... басым көпшілігінен тұратын одақтас
елдердің билік органдарымен салыстырғанда біздің республика басшылығы көп
ұлттан тұрды. ... ... ... бірен-саран қазақ болмаса ел
партия ұйымына орыс пен еврей, ... пен ... және ... ... ... ... дерегі бойынша Қазақ КСР-ның Жоғарғы Кеңесінде қазақтар
үлесі – 36 пайыз, орыстар – 40,8 ... ... ... ... ... бірде-бір өкілін коммунистер мен халық сайлаған жоқ, оларды
орталық тағайындап, іс-қимылын ... ... ... ... ... ... ие ... және орталық мүддесін қорғайтын Г.Колбиннің кезегі
келгенде халықтың шыдамы түгесілгендей еді. ... бұрқ ете ... ... аузы ... да ... ... органдарына орталықтан басшы кадрлар жіберу
кеңінен орын ... ... ... ... ... ... ... тарихи жағдайы, оның салт-дәстүрі есепке алынбады. Мұндай
жағдай 1986 жылғы 16 ... күні ... ... ... ... хатшысы Д. А. Қонаевты орнынан алған кезде ... ... ... ... ... 18 ... созылды. Осы уақыт ішінде
Қазақстан Компартиясының бiрінші хатшысы Д. А. ... ... ... ... ... ... Г. В. Колбин сайланды.
Мұның өзі қайта құру мен демократиядан үлкен үміт ... ... ... ... ... қазақ жастарының наразылығын туғызды.
Пленум өткеннен ... ... күні ... ... ... үйі ... өздерінің Пленум шешімімен келіспейтіндігін білдіру үшін ... ... ... ... т.б. ... Олардың қолдарында ұстаған
ұрандарының арасында "Әр халықтың өз ұлттық көсемі болу ... ... ... еді. ... ... ... ... орыс халқы өкілдерінен де
мүмкін екендігі айтылды. Міне, осындай күрделі жағдайда Г. В. Колбин ... ... бюро ... ... оған С.М. ... Н.Ә.
Назарбаев, З.К. Камалиденов, О.С. Мирошхин, М.С. Меңдібаев, А.П. ... ... В.Н. ... т. б. ... Бірақ олар алаңға шыққан
жастардың жүрегіне жол таба алмады.
Негізінде алаңға бейбіт жастар шықты. Жалпы күш ... ... ... ... да жоқ еді. Бірақ наразылық ... ... ... ... идеясы жасасын!» деген үнқағаз ұстағандардың өзі
де жауапқа тартылды.
Жастардың алаңға шығу себептері әртүрлі. Олардың, ... ... ... ... шовинистік кеудемсоқтыққа өкпе-наразылығын білдіргілері
келсе, басқалары “ұлттық намысты қорғау” ұранына ... ... ... сипатта өтті және ол басқа халықтарға, соның ішінде орыстарға ... ... ... ... ... ... шектен шықпады, ешбір
заңды бұзбады. Осы арада ерекше айта кететін бір жәйт, алаңда қазақ жастары
басым болғанымен, ... ... ... ... ... және ... ... де болды. Оны сол кездегі ішкі істер органдары тіркеген
тізім де ... ... оның тым ауыр ... ... деген басты кінәні саяси
айтыстан қашқақтаған, нақты жағдайда біліксіздік танытқан партия мен үкімет
органдарының ... арту ... ... ... ... ... мен милицияға қара күш қолдануға рұқсат берілді. Ақыры ... әр ... ... ... 2401 адам ... Бұлардың ішінде
Алматының соттары 326 адамды әкімшілік жазаға кесті, қылмыстық тәртіп
бойынша – 99 жас ... екі адам ату ... ... Тек ... оқиғасына байланысты Қарағанды ... 25 ... ... 11-і ... ... сәулет-құрылыс институтының бұрынғы студенті ... қаза ... ... қыз ... жұмбақ жағдайда көз жұмды. Мұндай
қайғылы мысалдар аз емес.
Билік басындағылар 1986 жылғы көтеріліс ... ... ... ... ... ... ортасына жіберген. Олар әдейі күпәйке киіп: «қашанға
дейін осыған төзе береміз», «орыстар ... ... ... басына береді» деп
өзеуреп, әскерлерге қарсы мұз лақтырып, бір жағы бұзақылық көрсетіп тұрған.
Бұл ... ... топ ... «Метель» операциясына сай құрылып
арнайы арандату арқылы ұлттардың арасына жік салу арқылы ... ... ... ... ... ... ... еді.
Ал «Метель» операциясы 1986 жылғы желтоқсаннан бір жыл екі ай ... ала ... еді. ... ол ... жүзеге асыратындай жер
болмаған соң ол босқа жатып қалған. Ал Алматыда бейбіт жастар шеруі ... ... КСРО ... ... ... Чебриков М. Горбачевке
жолығып «Метель» операциясын ... ... ... ... ... ... ... шеруі неге айналғанын қазір бәріміз білеміз. Ал сол күні
Алматыға ұшып ... КСРО ... ... ... ... ... пен КСРО ішкі ... ... ... ... ... сынау үшін, Алматыда жаппай күш көрсетуге көшті.
Алдын ала ойластырылған үлкен күш Желтоқсан көтерілісі кезінде жастарға
қасақана жұмылдырылды. Күш ... үшін оған ... болу ... ... ... ... ... нашақорлар және бұзақылар еді»
дегізу қажет болды. Колбиннің тапсырмасымен Желтоқсан көтерілісі қарсаңында
зауыттар түні бойы ... ... ... таяқ ... дайындаған. Қазақтың
жігіттері ондай қаруды ... бас ... ... ... ... ... топ, негізінен орыс жасақшылары ... ... ... ... кетіп, садизмге беріліп, ... ... ... жоқ ... ... өзін ... таяққа жығып, қорлаған.
Осылайша екі ұлт ашықтан-ашық бір-біріне қарсы қойылды.
Алаңда болып жатқан ... ... ... ... ... ... ойында қазақ жастарының арасында елдегі социалистік құрылысқа
қарсы ... ... ... ұйым бар ... ... мен арам пиғылды
туғызды. Бірақ ондай ұйымның ... ... ... ... де
анықталмады. Алаңда жиналған халық пен милиция және ... ... ... ... қатысушылар таспен, таяқпен қаруланып
жазалаушыларға қарсылық ... Олар ... ... суға ... ... ... бірнеше өрт сөндіргіш машиналарды ... ... ... Е. ... және С. ... ... ... қаза
тапты. Осыған байланысты үкімет органдары ... ... ... ... бастады. Алматыға басқа жерлерден арнайы әскери бөлімдер әкелінді.
Иә, ақыры қазақты ұлтшыл атандырып КОКП Орталық комитетінің ... ... ... ... қаулысы дүниеге келді. 1987 жылғы
шілдеде КОКП Орталық Комитеті ... ... ... ұйымдарының
еңбекшілерге интернационалдық және патриоттық тәрбие беру жұмысы туралы"
арнайы қаулы қабылдады. Онда 1986 ... ... ... ... ... деп бағаланды. Бірақ кейіннен бұл шешім қате деп
табылды. Өйткені қазақ ... ... ... болып көрген емес еді.
Мәселені әрі қарай тексеріп, болған фактілерді ... КСР ... ... ... ... ... ... бастаған комиссия егжей-тегжейлі
тексерді. Оның барысында, қазіргі кезеңнің талабымен қарағанда, алғаш ... және ... ... халықтың еркіндік үшін көтерген
талабы мен ескі партиялық ойлау арасындағы қақтығыстың ... ... ... 1986 жылғы желтоқсандағы шеруінің түрі ұлттық
болғанымен ұлтшылдық емес еді. Ол ... ... ... ... ... ... бағытталмаған болатын. Шеру ... ... ... еді, ... құрылысты құлатуға шақырған жоқты. Бірақ
республиканың және орталықтың партиялық-бюрократиялық құрылымы тарапынан ... ... ... ... ... ... деп бағаланды. Жүйе оны
"Қазақ ұлтшылдығы" деп айыптауға дейін барды.
Осыған байланысты 1987 жылғы 14 ... ... ... ... ... Пленумының шешіміне сәйкес партия ұйымдарында тазалау
басталды. Атап ... ... ... ... ашық ... ... қызметкерлерге мінездеме беруді жаңарту, бастауыш
партия ұйымдарында жеке коммунистердің, ал жетекші қызметкерлердің ... ... ... ... ... тыңдалды. Есеп ... тек 1987 жылы ... ... ... ... жауапты
қызметкерлердің 28 пайызы, ал қалалық және аудандық партия комитеттерінің
әрбір үшінші қызметкері ... ... ... ... ... ... ... үшін деген мінездемемен орын алынды. Мұндай ... ... ... ... комсомол органдарында да кеңінен
жүргізілді.
Желтоқсан оқиғасы бойынша тергеу барысында 99 адам сотталды, 264 ... оқу ... 758 адам ... ... 1164 ... 210 партия мүшесіне әртүрлі жаза берілді, 52 адам КОКП қатарынан
шығарылды. Ішкі істер министрлігінен 1200 адам, Денсаулық сақтау және ... 309 адам ... ... ... оқу ... 12
ректоры қызметінен алынды.
Желтоқсан оқиғасына «ұлт-азаттық саяси қозғалымс» деген баға беріліп
отыр. Бұл – ... ... ... ... орын ... ... ... өзінің тәуелсіздігі, мемлекеттілігі үшін қай ... ... еш ... ... Бұл - ... айғағы. Егемендікке жетудің
жолында жасалған көп қадамның бірі осы Желтоқсан көтерілісі. Шындығы, бұл –
ұлт-азаттық күрес. Өйткені ... тек ... ғана ... Оған ... қосуымыз керек. Бұл жердегі қойылған талап – билік басында қазақ
отыруы тиіс.
Жергілікті кадрларды қуғынға салған Г.В. ... ... ... ... мүшелерінің пікірімен санаспады, олардың ... ... көп ... өз ... ... 1989 жылы ... ... Г. В.
Колбин Халықтық бақылау комитетінің төрағасы болып тағайындалып Мәскеуге
кетті. Оның ... сол ... ... ... Компартиясы Орталық
Комитетінің бірінші хатшысы болып Н. Ә. Назарбаев ... ... ... кететін жағдай, қайта құру ... ... ... ... соның ішінде Қазақстанда ... ... ... ... ... ашық жариялап отырды. Әсіресе,
республикада орын алған әлеуметтік және ... ... ... ... айтылды. Соның арқасында еңбекшілердің азаматтық және ұлттық сана-
сезімі едәуір өсті. ... ... орын ... жұмыссыздық, балалар өлімі,
халықтың мәдени-тұрмыстық, үй-жай жөнінде әлеуметтік зерттеулер жүргізіліп,
оның қорытындылары ашық жарияланып отырды. ... өзі ... ... ... ... ... ... құру барысында қазақ халқы өзінің тарихы, ұлттық қайта даму, ана
тілі, мемлекеттік егемендік алу ... ... қоя ... ... жаңа ... ... ... жапа шеккен жастар
Енді жазықсыз жапа шеккендер, сотталған, ... ... ... ... ... тапталған жандар өмірінен деректер берейік.
Шымкент облысы, Бөген ауданы, Ақжол ... ... ... ... сол кездегі Конституциялық сотқа жазған арызынан үзінді:
“Менің қызым ... ... ... дәрігерлік институтының
студенті. 1986 жылдың 18 желтоқсаны күні көшеде келе ... ... ... ... басынан қатты соққы алды. Ауруханада қызымды
дұрыс қарамай, тез шығарып жіберген. Ол алаңға ... ... ... ... студенті Анар Бәдренованың қайда екенін білуге
барған. Анар да ... ... ... ... ... ... ... шықпады. Сосын
оны Ташкентке алып бардық. Ондағы зерттеу кезінде басына қатты соққы
тигендіктен миына қан ... ... ... болды. Операция үстінде
Кенжегүл дүние салды.
Қызымның өліміне кінәлі қанішер солдаттар мен милиция ... ... ... ... ... жазалаған басшылар жауапқа тартылуы
тиіс. Мұны мен ана ретінде өтінемін.” (Конституциялық сот және ... ... іс, ... 265-бет.).
Көздеріне қан ұялаған жендеттер қолдарына кімнің түскенін де ажыратып
жатпады. Ұйғыр жігіті Абайдулла Рузиевтың сол кездегі ... ... де ... ... ... мені тұтқындады да 15 сөткеге жауып тастады. Осы 15 ... ... ... сұрақтар қойып, менің қайдағы бір қылмысқа
қатыстылығымды айтып, ұрып-соғумен болды. Шағын камераға 30-дан ... ... ... еді. Онда сыз ... суық болды. Ақыры мен ауырып қалдым. 15
күннен соң жұмысқа оралдым.
Бірақ та 1987 жылдың қаңтарында мені ... ... ... жауып
тастады. Тергеушілер Сафонов пен Бейсалиев менің әскери курсанттарға қол
жұмсағаным ... ... ... ... ... ... ... олар ұрып-
соғуға көшті. Қорлыққа шыдай алмай, өз “кінәмді” мойындадым, сөйтіп 5 жылға
кесіліп, айдауға кеттім. Әкем дүниеден ерте кетіп еді, үйде ... ... 7 ... ... ... бар-жоғы 75 сомдық зейнетақы.
Айдауда жүргенде ең бір қиын ... ... ... ... аязы ... өтіп, арқамнан шыққандай болды”. (Бұл да сонда.
10-том, 78-бет.).
Алматы оқиғасының жаңғырығы басқа қалаларға да ... ... ... мен жастар жиналып, ұлттық мәселені жоққа шығарып ... ... ... қарсылық білдірді. Оған жауап ретінде жергілікті
билік органдары жазалау әрекетіне көшті. Сондай жапа ... ... ... ... ... сотқа былай деп жазды:
“Алматыдағы оқиға туралы естіген соң, біз ... ... ... ... қарсылық хат жаздық. Жоғары оқу орындарының студенттері
қол жинауда белсенділік танытты. Сол үшін бізді ұстап, соттады. Мені бірден
“есі” дұрыс емес деп ... ... ... бастады. 8 ай бойы олар жүйкеге
әсер ететін дәрілерді беріп, осылайша менің “саяси көзқарасыммен” күресті.
...Кейіннен мен Жоғарғы Соттың шешімі бойынша ... ... ... еш ... жоқ деп ... ... де бұл толық ақталу емес.
Өйткені, дәрігерлер ... ... әлі де ... жоқ. ... жандайшаптары улаған менің денсаулығымды кім қалпына келтіреді?
Олар осы күнге ... адам ... ... сау ... ауру ... ... еске ... келмейді.
Қазір мен институтты тәмамдадым, отбасылы, бала-шағалы болдым. Бірақ та
сонау бір аязды ... ... ... ... түн ... төрт ... ... билік органдары сол кездегі оқиғаға саяси баға беруге батылы
бара ма ... ... сот және ... ... ... іс, 10-
том, 66-бет.).
1992-1994 жылдарғы Конституциялық сотқа жазылған осындай хаттардағы
оқиғаларды талдап ... ... онда ... ... ... байқаймыз. Сол кезде бұқаралык ақпарат құралдары бұл туралы неге
жазбаған? Оның себебі айдан анық. Егер ... ... ... болса онда:
“Бір топ бұзақы маскүнемдер мен нашақорлардан ... ... ... ... ... ... деген жалған ақпар иесі
– ТАСС-тың өтірігі шығар еді. Сонымен бірге ойдан шығарған ... ... ... пен Колбиннің беделі түсер еді.
Олар үшін ең қорқыныштысы осы болатын. ... бір ... ... ... жастардың қимылын билеп-төстеушілер бәрібір қылмыс деп жариялады.
Осыдан барып олар жастарды соққыға алды. Қазіргі күнге ... ... ... ... айта ... Өйткені, құқық қорғау органдарының
құжаттарында ... жоқ. ... ... ... ... ... ... бітуіне байланысты барлық құжаттар кезінде өртелінген”.
ҚОРЫТЫНДЫ
1986 жылғы желтоқсанның 17-18 ... ... елдi дүр ... ... болды. Совет өкiметi тұсында бұрын-соңды кездеспеген
құбылыс Алматыда демонстрация “Брежнев алаңында қаптаған ... ... ... бара ... ... ... лебiздер ескен желдей гулеп ... ... ел ... алмай дал болды. Демонстрация, алды-артымызды
бағамдағанша, ес жиып ой қорытқанша болмай, аяусыз басылды. ... ... 1825 ... орыс ... ... ... желтоқсан
қаһармандары “қазақ декабристерi” аталып, бiрден-бiрге ... ... ... ... жастар арандап қалды-ау” деп жанашырлық ниет-пейiл
бiлдiргендер де болмай қалған жоқ. Бiрақ ол ... ашық ... ... үрiп iшедiнiң” кебi келiп, жасырын үрке қарап, бiр-жар ... ... ... сыр ... ғана ... ... ... қорқыныш билеген жұрт сең соққандай күйде едi.
"Қазақ" ... ... бар деп ... ... ... құрбандық, атам десең
атыңдар" деп аяқтаған қайсар Қайраттың даусы да тым жақында естіліп еді
ғой?! Осы ... үшін ... ... халықтың еншісіне тиген қайғы-
қасіретті көре жүріп, көтере білген халық нағыз ... ... емес ... ... жоқ ... ... ... тезінен, тозақтың өзінен аман-сау
қалған халық" нағыз ұлы ... ... ... білді. Көрген ауыр хикметінен
кейін де "бас шұлғып, үнсіз көнетін" әдетті ... ... жоқ. ... ... рухына кие енген халық үнемі тәуелсіздікке ұмтылды. ... ... ... тең, ... желбіреген ұлттар санатына ілігу
үшін талай ауыртпалық ... ... Енді ... арғы ... Біріккен
Ұлттар Ұйымында көк байрағы, алтын зерімен күнге шағылыса желбірейді. Саяси
қуғын-сүргін көргендерді ақтады, басына ескерткіш орнатты. 70 жыл ... ... ... солақай саясатының күлпаршасын шығарды. ... ... ... рухы ... кие ... ... Ұлттық
діл мен дін жүрегімізге еніп, алпыс екі тамырға қуат таратты. Иә, ... ... ... ... ... ... де, болашаққа батыл қараймыз.
Қазақстандағы 1986 жылғы қазақ халқы жастарының серпілісі азаттық
қозғалысы шежіресіндегі ең бір ... ... ... ... ... – ғасырлар бойы жиналған ашу-ыза жарылысы. Яғни
біздің халқымыздың тіл мүддесі, рух мүддесі – осының бәрінің қосындысы ... ... ... ... ... ... қол ... бола отырып
азаттық пен тәуелсіздікті аңсау кезінде әр түрлі деңгейдегі 300-ден астам
ұлт-азаттық көтерілісін өткізді. ... ... ... ...... ... - деді ... ақынымыз Мұхтар
Шаханов. Демек бұл әншейін ауыз ... ... қана ... ... ... шын мәніндегі елді, бүкіл Кеңестер Одағын елең еткізген, күш қолданып
басуға мәжбүр еткен көтеріліс екендігінде дау ... ... ... 16-17 ... ... ... етіп жариялады.
Сондықтан 16 желтоқсанның ... күн ... ... ... ... қол жеткізу жолындағы талпыныстардың ақталған күні екендігін
сезінуіміз қажет. Бұл күні қара жамылып отыру орынсыз. Сол себепті де ... қол ... күн деп ... ... атап ... ... ... құрбандарына да тағзым ете жүруіміз керек.
Біздің арымыз да, намысымыз да, мақтанышымыз да – Желтоқсан.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... Ұлы дала ... Алматы, 1998 ж.
2. Қазақстан тарихы очерктер. Алматы 1999 ... ... Ч. ... ... ... 2003 ... Қазақ ССР тарихы, 4-том. Алматы, 1985 ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Ежелгі Египет мемлекеті және құқығы7 бет
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясында тұлғааралық қарым-қатынастың қалыптасуы51 бет
Спорттық киімдер мен аяқ киімдерге жалпы сипаттама12 бет
Философия тарихындағы адам өміріндегі достықтың орны30 бет
Өндірістік шығындар11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь