Корпорациялар қаржысы: ұйымдастыру негіздері және олардың қаржы ортасының мазмұны

Шаруашылық жүргізуші субъектілерінің каржысы - бұл қаржы жүйесінің бірыңғай құрамдас бөлігі.
«Шаруашылық жүргізуші субъектілер» түсінігі соңгы уақытта шаруашылық қызметке тартылуымен байланысты занды тұлғаларда емес, сондай-ақ шағын бизнесті дамытатын индивидуалды жеке кәсіпкерлерде және заңды тұлғаны қалыптастырмай жанұялық кәсіпкерлік жеке тұлғаларда қолданылады. Сонымен қатар «шаруашылық жүргізуші субъектілер» термині барлық құқықтық- ұйымдық меншік формаларында және қызмет түрлерінде кең таралған.
Жоғарыда аталған «шаруашылық жүргізуші субъектілер» термині қаржылық қатынастарының және қаржы жүйесіне қызмет ету көзқарасымен «үй шаруашылығы» (халық) қаржысы түсінігін жиі қолданады.
Қорыта келе, бұл басқа да бірліктерімен операцияларды және экономикалық қызметті жүзеге асыратын міндеттемелерді қабылдайтын, өз атынан активтерді иемденетін экономикалық бірліктер (ұлтгық шоттар жүйесіндегі институционалды бірліктер) және экономикалық агенттер болып табылады. Бірақ ұйымдық- экономикалық көзқарасынан орталық орынды жүйелі ұйымдас- тырылған субъектілер – кәсіпорындар жэне ұйымдар алады: фирмалар, компаниялар, фермерлік шаруашылықтар, шаруашылық серіктестік, ұлттық компаниялар, ассоциациялар (бірлестіктер) жәже т .б. Бұрын колданған «зауыт», «фабрика», «кәсіпорын» (сала бойынша) атаулары сирек қолданылады.
        
        КОРПОРАЦИЯЛАР ҚАРЖЫСЫ: ҰЙЫМДАСТЫРУ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ҚАРЖЫ ОРТАСЫНЫҢ
МАЗМҰНЫ
1. Шаруашылық жүргізуші субъектілерінің қаржысының мазмұны
Шаруашылық жүргізуші субъектілерінің каржысы - бұл ... ... ... ... ... ... ... соңгы уақытта шаруашылық
қызметке тартылуымен байланысты занды тұлғаларда ... ... ... ... ... жеке ... және ... тұлғаны
қалыптастырмай жанұялық кәсіпкерлік жеке тұлғаларда қолданылады. Сонымен
қатар «шаруашылық ... ... ... барлық құқықтық- ұйымдық
меншік формаларында және қызмет түрлерінде кең таралған.
Жоғарыда аталған «шаруашылық жүргізуші ... ... ... және ... ... қызмет ету көзқарасымен «үй шаруашылығы»
(халық) қаржысы түсінігін жиі қолданады.
Қорыта келе, бұл басқа да бірліктерімен операцияларды және ... ... ... ... ... өз ... активтерді
иемденетін экономикалық ... ... ... ... ... және ... агенттер болып табылады. Бірақ
ұйымдық- экономикалық көзқарасынан орталық орынды жүйелі ұйымдас- тырылған
субъектілер – ... жэне ... ... фирмалар, компаниялар,
фермерлік шаруашылықтар, шаруашылық серіктестік, ұлттық компаниялар,
ассоциациялар (бірлестіктер) жәже т .б. ... ... ... ... ... ... атаулары сирек қолданылады.
Дегенмен шаруашылық жүргізуші субъектілердің басым бөлігі ... ... яғни ... ... ... ету ... - материалды
қоғамдық өнімін құрайды. Осы звеноның қаржысы ... ... ... ... өз ... ұсынады.
ІІІаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысы мен жалпы мемлекеттің қаржысы
ретінде бар болуы тауар-ақша ... және ... ... ... ... Тауар-ақша қатынастары қоғамдык еңбекті бөлумен,
меншіктің әртүрлі нысандарымен алдын ала анықталған. ... бөлу ... ... ... ... мен ... өндірушілер, әртүрлі түрдегі жеке
кәсіпорындардың бар болуымен және олардың кұрылымдық бөлімшелерінің жеке
жұмыс орындарына дейін ... ... ... ... мен ... ... ... өнімінің, тауар құнында көрініс табатын
бағасы бойынша, ақша үшін сату және ... алу ... ... ... және ... Бұл тауар-ақша қатынастар жиынтығы
болып табылады.
ІІІаруашылық жүргізуші субъектілерінің қаржылары ақша ... ... ... үрдісінің негізгі жақтарын көрсетеді және
экономикалық заңдардың ... сай оның ... ... ықпал етеді.
Олар ұлттық шаруашылықтың әрі қарай дамуына ... ... мен ... ... мен бөлу үшін пайдаланады. Бұл даму экономиканың
түбегейлі өзгерістерінің мықты ... ... ... басқару
жүйесінің маңызды экономикалық құралы болып ... ... және ... ... ... ... ... мәні жоқ. Олар
басқа өндірістік қатынастармен ... ... ... звеноларын
басқарудағы шаруашылық қызметінің тиімділігіне тікелей әсер ету жиынтығында
өз ... ... ... ... ... ... каржысы кэсіпорынның,
қоғамның, концерннің, ассоциациялардың, салалық министрлеррдің қаржыларын
және ... да ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпті жүзеге асыратын
ауылшаруашылық, құрылысты, ... ... ... ... ... жобалық қызметті, халықтың
тұрмыстық қызмет көрсетуді, байланысты, тұрғын үй ... ... ... кредиттік, сақтандыру, ғылыми, ағарту, медициналык,
ақпараттык, маркетингтік және ... ... ... ... ... да қызметтерді ұсынуды өзіне косады.
Меншік нысандарының дамуы кәсіпорындардың жаңа типінің пайда ... ... жеке ... ... (тауарларды, өнімдерді және
қызметтерді өндіру бойынша), акционерлі, араласқан, кәсіпорынмен ... ... (шет ... ... ... ... немесе отандық инвесторларға жіберу жолымен мемлекеттік меншікті
қолдану тәртібі ... яғни ... ... ... меншікті
қолдану және жұмсау жаңа меншік иеленушілерінің уақытша иемденуіне өтеді.
Келесі саты - ... ... ... алу, яғни оны ... ... ... ... жеке меншікке айналуы.
Экономикалық реформа барысының пайда болуында мемлекеттік меншікті
республикалыққа, коммуналдықка бөлу, ... ... ... ... ... ... ... және коммерциялық негізіндегі
біріккен басқару органдарының - қоғамның, ассоциацияның, концерндердің,
консорциумдардың және т.б. осы үрдіске коммерциялық есеп ... ... ... және ... ... ... ... ықпал
етеді.
Ұлттық шаруашылықтың әрбір саласыныц каржысы берілген саладағы техника-
лкоиомикалық негізінен шығатын үлкен айырмашылық бар. ... ... ... ... ... негізгі қағидалары мен мәні бірдей.
Яғни, бірыңғай жоиомикалық заңдармен және ... ... ... ... ... ету ... ... звеносына
барлығын біріктіру қажеттілігін және мүмкіндіктерін алдын ала анықтайды.
Шаруашылық ету субъектілерінің ... мәні мен ... ... Негізгі құнды категориясы - қаржылық ретінде анықтайтын сыртқы
қаржыларының мазмұны мәні ретінде сипатталады. ... ... ... мәні ... ... ... ... тұрактылығының дәрежесі бірдей
емес. Қаржының айқындау формасы мәніне ... тез және жиі ... ... ... ... ... ... арақатынасы
бірталай өзгерген және жетілдірілген: олар көп арналы төлемдерден кірісінен
салық салу табысына, ... соң ... ... ... ... ... ... кері қозғалыс
құралы, негізінен өзін-өзі қаржыландыру әдісімен ... ... акша ... ... ... оның бөлімшелерінің, ... және ... ... ... ... бұл арақатынас
эквивалентті сипатқа ие және коммерциялык негізге аударылады. Қаржылық
ресурстардың кұрылымында, ... және ... ... ... ... болып жатыр. Сонымен қатар қаржы мәні өзгеріссіз
болып табылады. Ол ... ... ... ғана ... сондай-ақ
олардың даму деңгейімен, шаруашылық, әлеуметтік және ... ... ... және ... ... ала ... Қаржылык қатынас
- бұл, ең алдымен бөлу қатынасы. Бөлу жүйесі өзгерістерге тап болады, яғни
бұл ... ... ... ... бөлу ... жеке ... ... тиімді ынталандырудағы қаржылардың кажетті тұрактылығы бар.
Қоғамдык өнімді және ұлттық табысты бөлу әдістерінің және нысандарының,
қаржылык қатынасының ... ... пен ... жүйе ... ... ... процесінде өзгеруі, шаруашылық механизмінің ғылыми-
техникалык прогресті күшейтуде жетілдіруі көзделген даму бағдарламасын іске
асыруда, өндірістік қоғамдық ... ... және ... ... ... және бөлу ... ... рөлін жоғарылату
мақсаты бар.
Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылары сферасындағы көп ... ... ... ... жинақталады. Бұл катынастар
кеңейтілген ұдайы өндірісінің мыналардың арасындағы процесте ... ... ... пен және оның өндірістік кәсіпорынның мемлекеттік бюджеттен
тыс қорларға төлем жарналары кезінде, валюталық қорлар және ресурстарды
қалыптастыруда;
✓ Қысқа ... және ұзақ ... ... ... үшін ... ... ... жүйемен несиелеу жәе пайыздарды
төлеу бойынша;
✓ Шаруашылық жүргізуші ... және оның ... ... ... төлем бойынша табыстарды, қорларды қайта тарату кезінде;
✓ Шикізаттар, материалдар, ... ... ... жұмыс пен қызмет бойынша
өзара қарым-қатынастағы ... ... ... ... ішінде делдалдық операциялар бойынша;
✓ Шаруашылық жүргізуші субъектілермен және ... ... ... сақтандыру органымен;
✓ Акцияны және басқа да бағалы қағаздарды шығару және ... ... ... құру ... үлестік катысуда және өзара несиелеу
кезінде шаруашылык жүргізуші субъектілер арасында;
... мен ... ... арасында (жұмыскерлер ... ... ... және сол бойынша дивидендтер ... ... ... субъектілер ішінде ішкі шаруашылық белгілеудегі
мақсатты қорды қалыптастыру және ... ... - ... жинақтауды, резервті, валюталы, жөндеуші және мүмкін болатын
модификациясы;
✓ Шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету процесіндегі жеке
меншік капиталды кұрылыспен. Сондай-ақ жеке меншік капиталды құрылыс
үшін ... ... пен ... ... ... субъект қаржысының негізгі белгісі болып мыналар
табылады:
1) қаржылық қатынастардың көпжақтылығы, оның нысанының жәнс ... ... ... ... ... болуы және осымен байланысты
қатынастардың пайда болуы. Яғни, олардың қалыптасуымен, тұрақгы ... және ... ... байланысты болатындығы. Өндірістік қорлар
- бұл өндірістің динамикалық элементі. Олардың қозғалысы толассыз, ... өзі ... ... ... құн ... ... ... жүріп
отырады. Кәсіпорынның қызметінің кез келген сәтінде өндірістік ... ... және ақша ... бола ... жоғары белсенділік, кәсіпорынның шаруашылық қызметінің барлық жағынан
ықпал ету мүмкіндігі;
4) олар барлық ... ... ... ... ... ... ... қаржыларын ұйымдастыру қағидаларының сұақтары бойынша
экономикалық әдебиетте бірыңғай ой-пікірлер жоқ. Дегенмен ... ... ... ... ұйымдастыру негізіне бірдей
қағидалар енгізілген.
В.В. Бочаров жэне В.Е. Леонтьевтің ой-пікірлері бойынша кэсіпорын ... ... ... ... олардың қызметімен,
нақты қүрылтайшы қүжатымен, мақсаттарымен ... ... ... ... ұйымдастыру қағидаларына мыналар қатысты:
1) шаруашылық қызметінің өзін-өзі реттеуі;
2) өзін-өзі қаржыландыру және өз шығынын өзі ... ... ... қалыптастыру көздерін меншік және заимдарға бөлу;
4) қаржы резервтерінің бар болуы.
Өзін-өзі реттеу қагидасы ғылыми-техникалық даму және ... ... ... ... ... және іске ... ... берумен түжырымдалады. Яғни, материалды, еңбекті және қаржы
ресурстарының бар болуынан қорыта алғанда. Кәсіпорын өз ... ... ... сүраныс нәтижесінде болашақтағы дамуды анықтайды және
жоспарлайды. Ағымдағы және ... ... ... материалдық
ресурстарды жабдықтаушылармен және өнімді тұтынушымен келіскен келісімшарт
құрайды. ... ... ... ... ... ... ресурстарымен қамтамасыз етуге талап етілген. Сондай-ақ мемлекеттің
бюджеттік ... ... ... ... де ... ... ... қаржылық ресурстарын тарту үшін эмиссиялық бағалы
қағаздарды шығарады жэне қор биржасы жүмыстарына қатысады.
Өз ... өзі ... ... ... дамуына салынған
қаражаттар, табыс және басқа да меншікті ... ... ... орнын
толтыруы керектігін шамалайды. Бұл құралдар кәсіпорынның ... ... ... ... ... етуге талап етілген. Өз ... өзі ... ... ... ... ... меншікті көздері есебінен қаржыландырады және
салыққа бюджет жүйесін енгізеді. Берілген ... ... ... ... ... ... ... және шығындарды жабуды
талап етеді.
Өзін-өзі қаржыландырудың өз шығынын өзі өтеушіліктен айырмашылығы
рентабельді жұмысты ғана ... ... ... және ... ... қамтамасыз ететін коммерциялык негіздегі каржылық ресурстарды
калыптастыруды, бюджет жүйесінің кірістерін де ұйғарады.
Өзін-өзі каржыландыру ... ... ... ... және
салықтық тәртіптерінің шарттық міндеттеме- лерінің бұзбауына кәсіпорынның
материалды жауапкершілігінің болжайды. ... ... үшін ... ... ... және ... ұйымдарға келтірілген
шығындарды өтеу және өнімді ... ... ... ... құралдарының қалыптастыру көздеріне қарай меншікті және қарыз
түрлеріне бөлу шаруашылықтың жеке ... ... ... ... ... ... ... маусымдық сипатында
айналым құралдарынығ пайда болу көздерінің күрамында ... ... ... ... резервтерінің қүрылуы нарықтық конъюнктураның мүмкін болатын
ауытқу шарттарындағы кәсіпорынның тұрақты жұмысын қамтамасыз етуге ... ... ... өз ... ... ... жауапкершілігінің өсуі.
Қаржы резервтері акционерлік коғамда таза пайдадан, заңнамалық тәртіппен
қалыптасады. Басқа ... ... ... олардың кұрылуы
кұрылтайшы кұжатымен регламенттелген [1].
Сонымен қатар, қоса айтқанда, ... ... ... ... және ... каржы шешімдерін кабылдауда
қамтамасыз етуі керек. Олардың негізінде корпорацияның ... ... ... ... ... және ... капиталды қалыптастыру,
мүлікті және көлемді ұлғайту әдістері, ақша ағымдарын оптимизациялау.
Шынында да, қаржы саясаты нақты механизмінде корпорация ... етуі ... ... ... ... қағидаларында орнығуы
тиіс.
✓ М.В. Романовскийдің пікірінше, корпорация қаржыларын ұйымдастыруда
қазіргі кездегі қағидалары ... ... ... ... ... ... және ... сату көлеміне, нарық қажеттілігіне
инвестицияларды конъюнктура есебінен, ал біздің ... ... ... ... етеді. Яғни, қалыпты есеп айырысуды жүзеге асыру
мүмкіндігі. Бұл қағида қазіргі ішкі фирмалық қаржылық жоспарлау ... ... ... бюджеттеуде жэне бақылауда неғұрлым толық іске
асырылады;
... ... ... Бұл ... ... ... бағамдарынын өзгеруінде маңызды рөл атқарады. Құралдарды алу және
қолдану уақытындағы минималды ажырауды ... ... ... қатар
құралдарды қолдануда, осы жерде оларды бағалы ... ... ... ... ... құнсыздануынан сақтау мүмкіндігі туындайды;
✓ иілгіштік, ягни маневрлеу - бұл ... сату ... ... ... және инвестициялық қызметі бойынша ... ... ... ... ш ... ... қаржы шыгындарының минимизациясы - бұл кез келген инвестицияларды және
ең ... ... ... ... ... шығындарды қаржыландыру болып
табылады;
✓ рационалдылық - инвестицияға ... ... ... жету ... ... ... жоғары тиімділігі болуы керек және минимадды
тәуекелдерді қамтамасыз етуі қажет;
✓ қаржылық тұрақтылық - бұл қаржылық ... ... ету, ... ... ... меншікті капиталдың бөлінген салмағының критикалық
нүктесі және корпорацияның төлем қабілеттігін сақтау болып ... ... ... мерзімді міндеттемелерін өтеудегі өзіндік қүнын бүзбау деген
сөз.
М.В. Романовскийдің пікірін ... ... К.К. ... пен ... ... ... Шеремет пен Р.С. ... ... ... ... ... жатады дейді:
• кәсіпорынның экономикалық жэне заңдық дербестігі;
• еркін бәсекелестікке аяқ басу;
• еркін бағаның құрылуы;
• кәсіпорын жұмысына ... ... ... жол бермеу;
• сау (ірі) нарықтық-қаржы жүйе;
• нарықтық ... ... ... мемлекеттік бақылау.
Бұл қағидалардың негізінде әр кәсіпорын өзінің қаржылық (нарықтық)
механизмін құрайды:
... және ... ... дербес жүзеге асыру;
• шығындарды табыстар есебінен іске асыру және де ... ... ... ... өзінің мүліктеріне материалды жауапкершілік береді;
... ... ... ... ... қамтамасыз ету
[3].
Л.Н. Павлованың ойынша, осы қағидалардан басқа, тағы да жалпы ... ... ... макроэкономи- каның негізін қүрайды. Сондықтан
оларға мыналар қатысты:
... және ... ... бағыттылық;
• стратегиялық хабарда болу;
• диверсификация қағидасы бағалы қағаздарға ... ... және ... ... ... ... көп ... кұруды білдіреді [4].
• Отандық ғалым В.Д. Мельниковтың ойынша, ... ... ... ... үйымдастырудағы негізгі қағидалары: коммерциялық
есеп айырысу;
• жоспарлылық;
... ... ... ... ... резервтерінің бар болуы болып табылады [5].
Осылайша, әртүрлі авторлардың ой-пікірлерін қорыта келе,
корпорацияның (кәсіпорынның) қаржыларын ұйымдастыру қағидаларына ... ... ... ... ... қаржыландыру, өзін-өзі өтеу (шаруашылық есеп);
- каржы резервтері мен ... ... ... ... ... жэне ... ... бөлу;
- каражаттарды пайдалануды талдау мен бақылау.
3. Корпорация қаржыларының функциялары
Экономикалык әдебиетте корпорация ... ... ... де ... ... ... бірыңғай ой-пікір жоқ.
В.В. Бочаров жэне В.Е. Леонтьевтің ойлары бойынша шаруашылық нарық
жағдайында ... ... ... бар ... ... мойындау:
1) капиталды, табысты және акша корларын калыптастыру;
2) капиталды, табысты және акша қорларын қолдану;
3) ... ... ... ... ... және ақша қорларын
қалыптастыру) ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... табылады. Тауарларды сатудан бастапқы тарату
түсім есебінен, ... ... ... ... ие ... және ... ... қорлары құрылады.
Мынаны ескерген жөн, бухгалтерлік есеп бойынша ... ... ... ... ... және ... ... қүрылтайшылық кұжатқа сәйкес құралған және бір жыл ішінде жұмыс
нәтижесі бойынша таза ... ... ... есеп ... ... ... Таза пайданы қолданғандығын сипаттайтын
сәйкесінше түсіндірмелер, бухгалтерлік баланстың ... және ... ... ... ... (жекелілікте, капитал өндірісі туралы есепте),
сондай-ақ түсіндірме жазбаға келтіріледі.
Түсімді кайта бөлу процесінде оның ... ... ... ... ... ... табыстары қалыптасады:
1) өтеу қоры (с) есебінен өндіріс шығындарын және айналымдарын қосатын
салықтар төленеді;
2) ... ... ... ... ... (v), мемлекеттік
бюджеттен тыс қорларға есептелінген, бірыңғай ... ... ... ... ... (m) ... ... және «кірістер және шығындар»
есебіне ... ... да ... төлемдерге салық енгізеді.
Кәсіпорынның қаржылық жоспарында қарастырылған капиталды, табысты және
ақша қорларын қолдану мақсатында, қаржы ... ... ... ... ... ... процесінде пайда болады:
1) оның бөлінуі (с+v+m элементтерін құрайтын бастапқы ... ... бөлу - ... ... ... ... ... төлеу
кезі;
3) (А - Т жэне Т — А) ... ... ... ... ... ақша ... ... есебінен кұралған нақты шығындану.
Мысалы, капитал салымына, жобалы-сметалық құжаттамаға материалдар мен
жабдықтарды құрылыс үшін ... ... ... ... ... ... ақшалы нысаны тауарға айналуына ықпал етеді және керісінше.
Мемлекет алынған кірістер есебінен (салық және ... ... ... ... мақсаттарды пайдалануға іске асырады.
Үшінші (бакылау) функциясында қаржылар ... және ... кұру және ... ... ... және материалды-затты
пропорцияның бұзылуына бақылау жүргізу үшін қолданылады.
Берілген ... ... ... ... ... ... жүйесіне салық пен жинақ төлеу кезінде. Сондай-ақ ол ... ... ... ... жүргізуші субъектілерінің қызметіне
әсер ету мүмкіндігін ұсынады. Қаржылардың бақылау функциясын іске асыру
құралы бухгалтерлік есеп ... ... есеп беру ... ... ... кәсіпорын кызметінің іскерлік және нарыктық белсенділігін,
табыстылығын, қаржылық тұрактылығын ... ... ... ... үшін ... база ... қызмет етеді.
Қаржы көрсеткіштері шаруашылық қызметінің нәтижесін бағалауға жағымсыз
сәтін әшкерелеуін алып ... ... ... ... ... Дегенмен қаржының бақылау функциясымен «ескерту» мөлшерлі қаржы
көрсеткіштері арқылы ... ... ... ... қаржылық ақпараттың
нақтылығы туралы өткір сұрағы туындайды. Тек ... ... ғана ... ... кабылдауға болады.
Қаржыға объективті қатысты бақылау функциясы тәжірибеде үлкен немесе
кіші толықтықпен жүзеге асырылады. Қаржының ... ... ... ... ... көбінесе халық шаруашылығындағы қаржылық
тәртіп жағдайымен аныкталады. Қаржының ... ... іске ... және ... көбінесе ұлттық шаруашылықтағы каржы тәртібінің
жағдайымен анықталды.
Қаржылық тәртіп - бұл барлық ... ... және ... ... ... ... ... реттеу жүргізу, сонымен бірге қаржылық
міндеттемелермен орындалатын бекітілген ережелерді бакылау.
Ұлттык қаржылық бақылау мына ... ... ... ... ... және бухгалтерлік қызметтері - материалды ... ... ... есеп ... кезінде; өндіріс шығындарына
және өнімді тиеуден шығару айналымына; дебиторлық және ... ... және ... ... - өз ... ... ... кассалық тәртіптерін
бұзбау;
3) салық органдары - заңды және жеке ... ... ... ... және ... ... ... және т.б.
Бақылау функциясы каржыларды басқа функцияның бар ... ... ... өте ... ... [ 1 ]. Отандық ғалым В.Д. Мельниковтың ой-
пікірінше, шаруашылык жүргізуші субъектілерінің ... ... ... ... құны ... экономиканың нормативтік
негізінде тартылатын жеке айналым қүралы процесінде құралады (салық
ставкасы, амортизациялық аударым ... ... ... ... ұдайы
өндіріс процесінде кұнды бөлу және қайта бөлу қаржының қатысуын анықтайды.
Ақша қорлары мен ... ... ... бөлу ... және ... өндіріс функциясының негізгі шарты болып табылады.
Тұтынушы мен өндірісті өзара ... бөлу ... Бұл ... өнімді
өткізуден және оны өндірістің шығынданған қаражаттарын өтеуде қолдану ... ... ... ... ... кәсіпорынмен ақшалай түсімді алу
жолымен жүзеге асырылады. Пайданың (кірістің) бір бөлігі қайта бөлу ретінде
орталықтандырылған қорға түседі - ... ... ... ... ал басқа бөлігі еңбек төлеміне, әлеуметтік мұқтаждыққа, өндірісті
дамыту және кеңейту бойынша шығынды ... ... ... ... ... ... бөлу функциясы шеңберінде
және де ұдайы өндіріс ... ... ... Оның ... ... ... ... өндіріс кезіндегі айналым процесіндегі ... ақша ... ... ... сәйкестігін қамтамасыз
етуінен түрады. Ол үшін ... ... ... ... және ... өнімді өткізуді, бекітілген экономикалык нормативтерді, табыс
көлемдері және белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардан және өз жұмысшыларынан, банктік ссудалар
мен уақытша тартылған қаражаттар, яғни меншікті каржы ... ... ... Ал ... ... ... ... қаржы
есебінен болады.
Бақылау функциясы кәсіпорын экономикасының шаруашылық ... ... ... рөл ... ... және ... ... болмайды. Қаржы басқа экономикалық тұтқалар қатарында
экономиканы баскару процесіндегі өндіріс өсуінің ... ... ... табиғи және ақша ресурстарын рационалды ... ... ... ... ... рөл ... Ақшалай бақылау
тек қана шаруашылық жүргізуші ... ... ғана ... ... ... ... ... және қаржы-несие мекемелерімен қарым-
қатынасы кезінде жүзеге асырылады. Кәсіпорын ішінде еңбектің ... ... ... ... және ... қорла- рының қалыптасуы ... ... ... ... субъектілерімен катынастар
арасында алып келетін тауарларды, көрсетілген қызметтерді және ... ... ... ... ... ... ... Қаржы
және несие органдарымен өзара әрекет ету кезінде бақылау бюджет алдында
міндеттемелерді ... ... ... алу және ... ... ... [5].
Жоғарыда айтылған зерттеулерді қорыта келе, корпорация (клсіпорыи) қаржы
функцияларына ұдайы өндірістік, бөлу және ... ... ... ... - болу жэне бақылау).
Ұдайы өндіріс функциясы көмегімен айналым кезеңіндегі ... және ... ... ... құндық көрінісін қамтамасыз
етеді.
Корпорацияның (кәсіпорынның) каржысының бөлу функциясы көмегімен
кәсіпорынның пайдасын бөлу ... және ... ... үшін ... ... ... бөлу мропорциясын анықтауды қамтамасыз етеді.
Корпорацияның (кәсіпорынның) каржысының ... ... ... ... ... ... ... көмегімен нақты ақша айналымына бақылау
қамтамасыз стіледі.
Корпорацияда (кәсіпорында) ... ... ... ... және ... ... қолданылады.
Корпрацияның ( кәсіпорынның ) қаржысының бақылау функциясы келесі
бағыттар ... ... ... өз ... аударуды, ақшалай
қорлардың, қордың құрылымын бұзбауына, құжаттарды мақсатты ... ... ... және ... ... бақылауды жүзеге
асырады.
4. Қазақстан Республикасындағы шаруашылық жүргізуші субъектілерінің
қаржысын үйымдастыру негіздері
Шаруашылық жүргізуші субъект ... ... ... ... ... және ... көп түрлі нысаны кезінде тауар-ақша
қатынасына және нарықтың дамуына ... ... ... ... ... бөлу ... ... қаржылық
ерекшелігі бақыланады: капиталды қалып- тастыру, өндірістік-шаруашылық
қызметін қаржыландыру, кірісті (табысты) ... ... В.Д. ... ... ... ... ... ұйымдастыру негіздері сүрақтарына бір бөлім
арналған [5]. Шаруашылық жүргізу субъектілер қорларын қалыптастыру ... бай- ... ... бар. Мысалы, өндірістік
кәсіпорындарының қаржылық қоры меншікті кездері есебінен пайда болады (таза
пайданың ... ... банк ... ... шығару қаражаттарынан), мемлекеттік кәсіпорындарда бұл қаражат
көздері бюджет және бюджеттен тыс ... ... ... толықтырылады; кооперативтерде - кооператив мүшелерінің пайлық
жарна қаражаттары. Тәжірибеде көбінесе, көздері бойынша қорларының әртүрлі
нысанда ... ... ... ... ... ... шартталған.
Мысалы, мемлекеттік кооперативте, яғни негізгі жэне айналым қорлары- ның
көп бәлігі мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ мемлекеттік акционерлік коғамда да.
Кәсіпорынның және ұйымның мүлігін жалға беру ... ... ... жалға берушінің жалға алушының жөндеуге беру үшін жалға беру
мерзімінің өтуі бойынша, жалға ... ... ... ... ... ... жал ... өндіріс қорлары нәтижесін қалыптастыруда шаруашылық
қызметтің қаржылық ... ... және ... таза ... ... ... пайлық табыстар; шығындарды бюджет ... және ... тыс ... орналыстыру. Кәсіпорын каржыларын
ұйымдастыру, пайлық негізде функциялайтын - шаруашылық серіктестікте,
кооперативтерде, бірлескен кәсіпорындарында - ... ... ... ... және ... эр ... бөлігіндегі алынған табысын келесі бөлуді анықтайды. Осы кэсіпорынның
қүрылтайшылары мен ... өз ... ... ақша ... жүзеге асырады. Мысалы, әртүрлі мүлік түрінде (ғимарат, құрылыс,
құрал-жабдық жэне т.б.), мүліктік құқық ... ... ... ... ... ... меншігімен). Шаруашылық субъект
заңнамамен анықталған - өз ... ... ... ... ... бар, ... ... қүрылтайшылардың (қатысушылардың) салымы
(бөлігі) бөлінген, заңды тұлға болып табылатын коммерциялық ұйым ... ... ... ... ... ... коммандитті;
3) жауапкершілігі шектелген серіктестік;
4) қосымша жауапкершілікті серіктестік;
5) акционерлік қоғам.
Толық серіктестіктің ... мен ... ... қор ... ... ... ... арасында таратылады. Егер
басқа қүрылтайшы келісімшартымен ... ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестік
бойынша қарастырылған.
Акционерлі меншік нысаны экономикасы дамыған елдерде тиімді әсер ... ... ... ... танылған болып табылады. Ол неғұрлым тиімді
берілген кезеңде қаржылық ресурстарды неғұлым ... ... ... ... беретін сол кәсіпорынның немесе ... ... ... ... ... - ұсақ меншік массасын
жалпылайды. Акционерлі нысан беделіне жеке қаржы институттары үшін ... ... ... үшін қол ... ... ірі кәсіпорын құру
мүмкіндігі жатады. ... ... ... оның ... ... ... және нарықтық даму болашағы масштабымен ғана пайда
болады. Акционерлік нысанның маңызды артықшылығы акциясын иемдену ... ... ... қызметке қатысу мүмкіндігі болып табылады. Сонымен
қатар әртүрлі нұсқаулар қолданылады:
1) шикізатпен жабдықтаушылар ... ... ... ... ... аймақта орналасқан ұқсас кәсіпорында қатысу;
2) өнімнің тұрақты ... ... ... ... және ... ... ... алу мақсатымен неғұрлым табысты кәсіпорындарында қатысу.
Акционерлік қоғам нарық жағдайында баска үйымды- қүқықтық нысандағы
кәсіпорындарымен ... ... көп ... ... ... бас ... ... табысты (пайда) бөлуден уақытша бас
тарту есебінен ... ... ... ... ... алу және ... табысты қамтамасыз етуге бағытталған, қосымша капитал ... ... ... ... алу болып табылады. «Жауапкершілікті шектеу»
қағидасының жүзеге асырылуы, яғни тек қана ... ... салу ... ... жеке ... ... пайда бола алатын,
жеткілікті тәуекелге баратын (жоғары пайда және тез ... ... ... ... ... үшін қайта жіберу ... ... ... ... орын ... Осы ... келесі түрлері қызмет етеді:
1) шаруашылық жүргізу құқығында негізделген кэсіпорынның ... ... ... ... мемлекеттен мүлік ретінде алған және осы ... ... ... және ... ... ... асырылады;
2) оперативті қүқығына негізделген (қазыналық ... ... ... ... ... ... меншіктен мүлік ретінде алған және
өзінің қызмет мақсаттарына, меншік тапсырыстарына ... ... ... оны
жүзеге асыратын және де осы мүлікпен басқару, иемдену және ... ... ... ... мемлекеттің тапсырысын міндетті түрде орындайды.
Мемлекеттік кәсіпорындардың белгілері: мемлекет және қоғам қажеттілігін
анықтайтын әлеуметтік- эономикалық тапсырыстарды ... ... ... қабілеттігін материалды қамтамасыз ету және
қоғамның ... ... ... ... ... ... тауар өндіру (жұмысты,
қызметті) немесе жеке сектормен жеткіліксіз көрсетілген;
3) мемлекеттің функциясы немесе мемлекеттің монополиясы болып табылатын
сферасында ... ... ... Кәсіпорын қатынасы бойынша уәкілетті
орган меншік және мсмлекеттік баскару ... ... ... ... ... оның ... мақсатын және затын аныктау, оның қайта
ұйымдастыруын және таратуын, мүлікті сақтандырудағы ... ... ... ... ... ... кіріс бөлігін алуға кұқылы.
Меншік аударымына жататын табыс ... ... ... ... табысты бөлу нормативінде ... ... жыл ... ... ... мөлшері құрылтайшымен анықталады. Бірақ кәсіпорын
мүлігімен берілген жалпы құннан аспауы қажет және 1000 ең аз ... ... ... ... ... ... резервтік қоры жарғылық қордың
10%-ын құрап, оның анықталған жарғылық мөлшерінде қалыптасуы ... ... ... ... жабу үшін ғана және ... ... ... мемлекеттік мссиелерді өтеу және ... ... ... ... да ... ... жағдайда
пайыздар төлеуде қолданылады.
Қазынашылық кәэсіпорындар мыналар үшін құрылуы мүмкін:
1) төтенше және апатты жағдайлардағы, яғни өрт, су ... және ... ... жұмыстарды орындау;
2) жалпы республикалық эксплуатация және халыкаралық байланыс желісі,
телекоммуникация және ... ... ... қызмет;
3) көлік жолдарының мемлекеттік желісінің және заңнамамен қаржылық тәртіп
бекітілген басқа да ... ... ... мен дамуы;
4) топогаф-гоедезиялық және картофафикалық жұмыс өндірісі; табиғат ... ... ... ... ... және мәдениет, денсаулық сақтау
саласындағы өндірістік-шаруашылық қызметін ... ... ... ... және ... тауарлар (жұмыс,
қызмет) құны уәкілетті органмен орнатылады. Қазыналық кэсіпорынның қызметі
уәкілетті органмен бекітілген смета ... ... ... ... Кәсіпорында меншік қаражаттарының жетіспеуі жағдайында
оның жеткіліксіз қаражаттарының шығындарын жабу үшін ... ... ... ... ... қазынашылық кэсіпорынмен алынған
табыстар сәйкесінше аталған бюджетке жатады.
Еншілес кәсіпорындар - ... ... ... басқа мемлекеттік
кэсіпорынмен құрылған заңды тұлға. ... ... кұру ... тек
ғана шаруашылықты енгізу ... ... ... ... ... кәсіпорынды уақтап бөліп ұйымдастыру, негізгі
кәсіпорын ... өз ... ... ... қайта құру, негізгі
өндірістің тиімділігін көтермелеу үшін ... жэне ... құру және өз ... тән емес ... және ... ... ... нысанына тиімді кәсіпкерлік қызметті енгізу болып шетел
фирмаларының қатысуымен бірлескен ... ... ... ... ... кәсіпорындар ұйымдастырылады, өндірістік, сауда-
саттық, сервисті болады. Бірлескен кәсіпорындар әрекет ... ... ... ... ... ... негізінде, коммерциялық есеп
айырысуларда, өз ... өзі ... жэне ... ... ... ... иелік ету, дербес балансымен жұмыс жасауы қажет. Бірлескен
кәсіпорынның мүлігі белгілі бір келісім ... ... ... ... Шетел қатысушысына тиісті табыс ... ... Ал ... ... ... ... одан шығуы
жағдайында басқа активтерді төлеу болып табылады. Бірлескен кэсіпорындар
заңмен ... ... ... ал осы бірлескен кэсіпорынның жойылуы
кезінде оның резервтік корының пайдаланбаған сомасы әрекет етуші ... ... ... ... Қорларды толыктыруға және күруға бағытталған,
бюджеттіц жэне сомалардың арақатынасы бойынша сомаларды ... ... ... ... ... ... бойынша үлесті бөлінген қатысушылар
лрасында таратылады. Республикада шетелдік фирмалардың каі ысуымен
бірлескенкэсіпорындарды құру және ... ... ... ... ... ... ... Партнерлерге қажетті
кепілдіктер үсыны- иады. Яғни, салықты төлегеннен кейін есептелетін табыс
бөлігін валютада ... ... ... ұлғаюына табысын салу
мүмкіндігі, республика территориясындағы меншігін ... ... ... ... ... ... бұл ... шаруашылық кешеннің бір
буыны болып табылады. Нарықтык катынастар жағдайында меншік нысанының дамуы
жаңа қызмет ету сферасында ... ... ... нысанының пайда
болуы үшін және дэстүрлі кеңеюінің кең ... ... ... ... екі негізгі түрі кызмет етеді: ... ... ... ... ... жұмысты, кәсіпорындарға,
мекемелерге, ұйымдарға және азаматтарға ақылы ... ... ... асырады. Оның қызмет сферасы әр түрлі: өндіріс, дайындама,
ауылшаруашылық ... ... және ... ... ... ... тағайындалған кең тұтынушылық тауарларды дайындау, әртүрлі
мпгериалды қызметтер көрсету. «Өндірістік ... ... ... ... бірлескен кәсіпорынның кі.гшеті үшін мүшелік негізінде
өз еркімен ... ... ... ... бекітілген. Яғни, жеке
еңбек қатысуында негізделген және мүліктік салым мүшелерімен бірлескен.
(өндіріс кооперативі заңды ... және ... ұйым ... табылады.
Кооперативтің ұйымдық-құқықтық нысаны акционерлік қоғамның ... ... ... айырмашылығы:
1) кызметке мүшелердің еңбектік жеке қатысуы (ЖАҚ-қа жоне ... ... ... ... табысты алу і ек қана ренталық сипаты есебінен
оны алу ғана емес;
2) қосымша жауапкершіліктің бар болуы, яғни ... геқ қана ... ... ғана ... ... жеке ... ... жауапты;
3) басқарудың демократиялык нысаны, кооператив мүше- лерінің кең түрдегі
қүқығы (бір дауыс пай ... ... ... қордың жэне оның мөлшерін қалыптастыру қарастырылмайды
(орнатылған);
5) еңбек қатысуымен сәйкес табысты таратуды ... яғни ... ... ... - ... материалды жэне басқа да
түтынушыларын қанағаттандыру үшін мүшелік негізде азаматтардың ерікті түрде
бірігуі, яғни оның ... ... ... ... ... ... ... Түтынушы кооперативтер кәсіпкерлік қызметпен ... ... ... ... мақсатына сәйкес) жэне коммерциялык емес үйым
болып табылады. Түтынушы кооперативтер келесі нысандарды: ... ... ... ... ... мүшелерін ынталандыру
жэне әлеуметтік қолдау көрсету жэне жарғылыкка сэйкес ... да ... ... ... қор ... қүру жэне оған ... ... мүліктік (пайлык) салымынан түрады жэне оның мүлігін
қалыптастыру көздерінің бірі болып табылады. Кооперативті ... ... ... толықтыруға жэне капитал салымдарын каржыландыруға бюджеттен
қайтарымсыз каражаттарды алмайды. Қажет болған жағдайда олар ... ... ... ... ... дан жэне ... ұзак мерзімді
ссудаларды ала алады. Осылайша, үйымның жэне кәсіпорынның ... ... ... ... ... кағидасында толы- ғымен
қүрылады. Тұтынушы кооперация өнеркэсіптік комбинат- тарды, ... ... ... ... контораларды, ауыл
аймағындағы дайындау үйымдарын косады.
Үйымды-қүқықтың нысанның өзіндік түрі жеке меншікті ... ... ... ... үй қорының қызмет көрсетуімен және
пайдаланумен байланысты, қарым-қатынасты реттеуге шақыратын КСК.
Кооперативті ... ... ... ... ... ... жағдайлары әрекет етуші республикалық заңмен реттеледі, яғни
өндірісті реттеу және ... ... ... ... ... ... ... органдарының және мемлекеттің қарсы
құқылы әрекетінен кооперативтерге кепілдік ... ... оның ... ... үшін осы ... өтеуге жатады.
Кооперативтің басқа ... және ... ... басты факторы келісімшарт болып табылады. Келісімшарт катынасына
қорыта келе, ... ... ... ... ... тұтыну тауарын өндірумен және ... ... ... және ұйымдармен тауарды оларға жеткізуге және ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың негізгі
қорларын, элеуметтік-мәдени және тұрмыстык арналымдағы объектілерді алады.
Кооперативті кәсіпорынның, ұйымның түрі оның ішкі қаржылық қатынастарындағы
маңызды фактор ... ... ... ... қатынастардың
негіздерінің бірі болып бюджетке табыс салығын, мүлік салығын, жер салығын,
жанама салықтарды төлеу табылады. Кооперативтердің қаржылық ... ... ... шығаруға, көлемін ұлғайтуға, еңбек піимділігін өсіруге,
өзіндік құнын төмендету және өнім ... ... ... ... ... қаржы рссурстары өнімді сатудан, жұмыстар мен
қызметтерден, аморгизациялық аударымдардан, ... өзге ... ... ... ... және ... да салымдары есебінен түскен
түсімінен қалыптасады, сондай-ақ бағалы ... ... ... ... мен ... ... қалыптасады. Шаруашылық механизмнің
демократикасы кооперативтердің сыртқы экономикалық қызметіндегі ... да ... Ол ... ... және ... мен импортынан, сондай-ақ бірлескен коонерациядан тұрады. Дамуды
шетел әріптестерімен валюталық оиерациялар алуы мүмкін және ... ... ... ... ... асыру үшін
кооперивтерге несиелер береді, олар импорттық ... ... ... өтелуі керек. Өндірістік-қаржылық қызметті жүзеге асырудағы
кооперативтерге үлкен күқықтарды беру оларға ... ... ... ... ... ... жұмыс нәтижесіне жауапкершілігі
артады. Кооперативтер өздерінің келісімшарттары бойынша тек бар ... ... ғана ... ... ... ... ... бүкіл
мүлігімен жауапкершілік алады. Төлем қабілетсіз кооперативтер таратылады,
ал оның мүлігі ... ... мен ... ... ... пен ... басқа кәсіпорындар алдындағы міндеттемелерін
орындағаннан кейін басқа ... ... ... ... ... ... ... мүлігі тауарлык тұтынудағы ... ... ... ... мұндай жағдайларда бюджет, банктер,
кәсіпорындар мен ұйымдар алдындағы ... ... ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Корпорация қаржысы35 бет
Корпорациялардың қаржысы: мәні мен мазмұны, атқаратын функциялары және қаржы механизмі10 бет
Корпорациялар қаржысының мазмұны және оларды ұйымдастыру26 бет
Корпорацияның қаржылық стратегиясының мәні мен мазмұны9 бет
Корпоративтік табыс салығын есептеуде жылдық жиынтық табыc 26 бет
Корпорация қаржыларын ұйымдастыру98 бет
Әлеуметтік нормалар қоғамдық қатынастарды реттеуші ретінде47 бет
Delphi ортасымен танысу жайлы16 бет
Delphi программалау ортасы жайлы24 бет
Берілгендерді, анықтамаларды қарау және түзету3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь